Thiên 7 — Quyển 7 – Không, vô tướng, từ bi hỷ xả, du hí thần thông, pháp thân, đại thương chủ và các niệm xứ

 Kinh Phật Thuyết Bảo Vũ (kinh "Mưa Báu" do Phật nói), quyển thứ bảy.

 Lại nữa, này Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật, vừa tu cho mình vừa cứu giúp chúng sinh) thành tựu mười pháp thì thấu đạt tính Không (chân lý rằng mọi sự vật đều do nhân duyên hợp lại, không có thực thể riêng, cố định, tự tồn tại). Mười pháp ấy là gì?

 Một là biết được tính Không của các Lực (mười năng lực đặc biệt chỉ Phật mới có, như biết rõ điều hợp lý và không hợp lý, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…). Hai là biết được tính Không của các Vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng). Ba là biết được tính Không của các Bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với hàng tu hành khác). Bốn là biết được tính Không của Giới uẩn (toàn bộ phần giới luật, sự giữ gìn thân miệng ý trong sạch). Năm là biết được tính Không của Tam-ma-địa (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn). Sáu là biết được tính Không của Bát-nhã (trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật). Bảy là biết được tính Không của Giải thoát uẩn (toàn bộ phần giải thoát, tức thoát khỏi phiền não và luân hồi). Tám là biết được tính Không của Giải thoát tri kiến uẩn (phần hiểu biết, tự thấy rõ rằng mình đã giải thoát). Chín là biết được tính Không của chính tính Không (Không không tính: ngay cả cái "Không" cũng không có thực thể để bám vào). Mười là biết được tính Không của chân lý tối thượng (Thắng nghĩa không tính: chân lý cao nhất cũng là Không).

 Bồ-tát tuy thực hành tính Không nhưng không rơi vào chỗ cho rằng mọi thứ đều đứt mất, chẳng còn gì. Cũng không bám chấp vào cái Không, cũng không thấy có một tính Không riêng biệt, cũng không nương tựa vào tính Không, cũng không chìm vào trạng thái "hoàn toàn chẳng có gì". Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì thực hành được tính Không.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì đạt được hạnh Vô tướng (cách tu không bám vào bất cứ hình tướng, dấu hiệu nào của sự vật). Mười pháp ấy là gì? Một là lìa bỏ các tướng bên ngoài. Hai là lìa bỏ các tướng bên trong. Ba là lìa bỏ tướng hý luận (những lời bàn suông, suy diễn vô ích, không đưa đến chân lý). Bốn là lìa bỏ tướng phân biệt (sự chia chẻ, so đo, gán tên phải trái, đây kia). Năm là lìa bỏ tướng "có cái để đạt được". Sáu là lìa bỏ tướng "việc mình làm". Bảy là lìa bỏ tướng "điều mình thực hành". Tám là lìa bỏ tướng sở duyên (đối tượng mà tâm hướng tới, bám vào). Chín là biết rằng tướng của thức (tâm nhận biết) là không thể nắm bắt được. Mười là biết rằng tướng của những sự vật được biết cũng không thể nắm bắt được. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì đạt được hạnh Vô tướng.

 Khi ấy Bồ-tát Chỉ Cái thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Mười pháp như vậy Bồ-tát cần phải học. Vậy phải học như thế nào?"

 Phật dạy: "Này Thiện nam tử! Cảnh giới Phật đi đến là không thể suy lường, vì cảnh giới ấy vốn vượt ngoài phạm vi suy nghĩ đo lường. Này Thiện nam tử! Nếu các hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) suy nghĩ về cảnh giới pháp tính (bản chất chân thật của mọi sự vật) của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, tức chân lý như thật) thì tâm liền mê muội, rối loạn, rốt cuộc không thể thấy được pháp tính, chỉ chuốc lấy nhọc nhằn loay hoay giữa bờ bên này và bờ bên kia (?). Vì sao vậy? Vì cảnh giới của Như Lai không thể nghĩ bàn, sâu xa khó dò, vượt trên mọi cảnh giới của sự suy tính sai lầm, vượt trên mọi cảnh giới của những kẻ còn thấy có cái để đạt được. Vì lẽ ấy, những người suy tính sai lầm không thể nghĩ bàn đo lường được."

 Bồ-tát Chỉ Cái thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nay con muốn hỏi đôi điều, cúi xin Như Lai thương xót cho phép và giảng giải cho con." Phật dạy: "Này Thiện nam tử! Tất cả chư Phật đều cho phép hỏi điều mình còn nghi. Ông muốn hỏi gì, ta sẽ giảng giải cho."

 Bồ-tát Chỉ Cái thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Tự khen mình vốn không phải việc của bậc chính nhân quân tử. Vì sao Như Lai lại tự khen cảnh giới mình đi đến là vượt hơn tất cả?"

 Phật dạy: "Hay lắm, hay lắm! Này Thiện nam tử! Hãy lắng nghe cho kỹ, ta sẽ nói cho ông. Này Thiện nam tử! Như Lai không vì ngã mạn (tự cho mình là hơn người), kiêu căng, tham đắm lợi lộc và sự cung phụng, không vì muốn được người hầu hạ, muốn nổi danh, được người biết đến, hay sợ người khác lấn át mình mà tự khen. Này Thiện nam tử! Như Lai không giả dối, không lừa gạt, lời nói không nịnh bợ. Chỉ vì muốn làm lợi ích cho tất cả hữu tình, để họ được an vui, để họ chứng được pháp tính, để họ đối với Như Lai phát lòng tin trong sạch, vui mừng hớn hở, trở thành pháp khí (người có đủ khả năng tiếp nhận giáo pháp, ví như đồ đựng có thể chứa được nước), rồi lại có thể giảng nói làm lợi ích cho các hữu tình khác."

 Bồ-tát Chỉ Cái thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Có lẽ tất cả hữu tình không thể biết công đức và oai lực của Như Lai, cho nên nay Như Lai phải tự khen chăng?"

 Phật dạy: "Này Thiện nam tử! Chúng sinh ở cõi này gốc rễ lòng tin mỏng manh, sức trí tuệ thấp kém, không thể biết được công đức và oai lực của Như Lai. Vì thế Như Lai tự khen để họ được biết. Ví như có một thầy thuốc rành rẽ các phương thuốc, chữa được nhiều bệnh. Nơi thầy thuốc ấy ở có rất nhiều người bệnh, mà không có thầy thuốc nào khác chữa được. Lúc ấy thầy thuốc nghĩ: 'Những người này bị bệnh khổ hành hạ, đã không biết thuốc hay, lại cũng không biết ta có thể trừ được bệnh cho họ.' Bấy giờ thầy thuốc đến trước mặt người bệnh tự khen rằng: 'Ta biết rõ bệnh, cũng rành rẽ thuốc.' Khi ấy người bệnh đã biết rõ người kia là thầy thuốc giỏi, liền hết lòng kính tin, nương theo thầy thuốc mà chữa trị, bao nhiêu bệnh khổ đều được lành hẳn. Này Thiện nam tử! Ý ông thế nào? Thầy thuốc ấy có thể gọi là tự khen mình được không?"

 Bồ-tát Chỉ Cái đáp: "Bạch Thế Tôn, không phải vậy."

 Phật dạy: "Này Thiện nam tử! Đúng thế, đúng thế. Chư Phật Như Lai là bậc vua thầy thuốc lớn không ai hơn, biết rõ nguyên nhân bệnh phiền não (những tâm trạng xấu làm khổ não, rối loạn tâm như tham, sân, si) của hữu tình và có thể cho họ thuốc pháp. Nhưng các hữu tình không thể biết rằng chư Phật Như Lai khéo trừ được bệnh của họ. Khi ấy chư Phật bèn tự khen công đức và oai lực của mình. Chúng sinh nghe rồi, hết lòng kính tin, nương theo Như Lai để trừ bệnh phiền não. Lúc ấy Như Lai làm vua thầy thuốc lớn, ban cho thuốc pháp lớn, khiến bệnh phiền não đều được lành hẳn. Thế nào gọi là thuốc pháp lớn? Thuốc pháp lớn tức là phép quán bất tịnh (quán xét thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng tham dục), phép tu lòng từ (để trị sân giận), phép quán duyên khởi (quán xét mọi sự vật đều do nhân duyên nương nhau mà sinh ra, để trị ngu si), v.v. Này Thiện nam tử! Vì nhân duyên ấy mà Như Lai sau khi quan sát khắp nơi đã tự khen ngợi mình."

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì lìa bỏ được mọi mong cầu có chỗ nương tựa. Mười pháp ấy là gì? Một là không nương vào việc bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người) mà mong cầu điều gì. Hai là không nương vào việc trì giới (giữ gìn giới luật) mà mong cầu điều gì. Ba là không nương vào việc nhẫn nhục (chịu đựng điều trái ý, không sân hận) mà mong cầu điều gì. Bốn là không nương vào việc tinh tấn (siêng năng, gắng sức tu tập không lười) mà mong cầu điều gì. Năm là không nương vào việc tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét) mà mong cầu điều gì. Sáu là không nương vào Bát-nhã mà mong cầu điều gì. Bảy là không nương vào ba cõi (Tam giới: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới luân hồi) mà mong cầu điều gì. Tám là không nương vào Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) mà mong cầu điều gì. Chín là không nương vào chính đạo mà mong cầu điều gì. Mười là không nương vào Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) mà mong cầu điều gì. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát đã lìa bỏ mọi hình tướng nương tựa. Này Thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có công hạnh cao) vì không nương tựa vào đâu nên có thể đi khắp mọi thế gian. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì lìa bỏ được mọi mong cầu có chỗ nương tựa.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì thực hành lòng từ (lòng thương muốn đem niềm vui đến cho chúng sinh). Mười pháp ấy là gì? Một là lòng từ không giới hạn nơi chốn. Hai là lòng từ không phân biệt người này người kia. Ba là lòng từ thấu đạt các pháp (?). Bốn là lòng từ có được nhờ suy niệm vững chắc, chuyên chú vào một đối tượng. Năm là lòng từ không vướng mắc ngăn ngại. Sáu là lòng từ luôn làm lợi ích. Bảy là lòng từ với tâm bình đẳng đối với mọi hữu tình. Tám là lòng từ không gây tổn hại. Chín là lòng từ trùm khắp tất cả. Mười là lòng từ vượt ra ngoài thế gian. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này, gọi là tu tập đúng bản chất của lòng từ.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì thực hành lòng bi (lòng thương xót muốn cứu chúng sinh khỏi khổ). Mười pháp ấy là gì? Một là thấy các hữu tình không nơi nương tựa, không người che chở, đang chịu khổ não, liền khởi lòng thương xót mà phát tâm Bồ-đề (tâm nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh). Hai là phát tâm Bồ-đề rồi thì dũng mãnh tinh tấn, mau chóng thể nhập pháp tính. Ba là thể nhập pháp tính rồi thì làm lợi ích cho hữu tình. Bốn là vì hữu tình keo kiệt mà khiến họ bố thí. Năm là vì hữu tình phạm giới mà khiến họ giữ giới. Sáu là vì hữu tình sân giận, hại người mà khiến họ nhẫn nhục. Bảy là vì hữu tình lười biếng mà khiến họ tinh tấn. Tám là vì hữu tình tâm tán loạn mà khiến họ tĩnh lự. Chín là vì hữu tình có trí hiểu sai lệch mà khiến họ có trí tuệ. Mười là tuy vì hữu tình mà phải chịu bao khổ não, chí vẫn quyết cứu vớt họ, không hề mỏi mệt chán nản, đối với quả Bồ-đề lớn trọn không thoái lui. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này, gọi là tu tập đúng bản chất của lòng bi.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì thực hành lòng hỷ (niềm vui, vui mừng trước sự giải thoát và an lành của mình và người). Mười pháp ấy là gì? Một là: "Ta đã thoát ra khỏi ngục tù của các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng luân hồi), nơi lửa dữ đang cháy rực" — vui mừng như thế. Hai là: "Ta đã dứt được sợi dây trói buộc của sinh tử nối tiếp từ thuở xa xưa" — vui mừng như thế. Ba là: "Ta đã vượt qua được biển lớn sinh tử, nơi đầy những tầm tứ (tầm: sự tìm tòi suy nghĩ thô; tứ: sự dò xét suy nghĩ tế), những chấp trước sai lầm hỗn loạn" — vui mừng như thế. Bốn là: "Ta đã quật đổ được ngọn cờ kiêu mạn dựng từ lâu đời" — vui mừng như thế. Năm là: "Ta đã dùng trí kim cương (trí tuệ cứng chắc sắc bén như kim cương, phá được mọi thứ) đập tan núi phiền não, cho đến không còn sót lại dù chỉ bằng hạt bụi nhỏ" — vui mừng như thế. Sáu là: "Nay ta đã tự được yên ổn, lại có thể khiến người khác được yên ổn" — vui mừng như thế. Bảy là: "Ta đã tỉnh thức khỏi giấc ngủ trong đêm dài (ví cho vòng luân hồi tăm tối), lại có thể khiến những hữu tình khác đang trong đêm dài, bị dây ái trói buộc, bị màn ngu si che lấp, mù tối, đều được tỉnh thức" — vui mừng như thế. Tám là: "Ta đã được giải thoát khỏi mọi ác thú (các nẻo khổ dữ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), lại có thể khiến người khác được giải thoát" — vui mừng như thế. Chín là: "Trong đêm dài sinh tử mênh mông xa thẳm, ta từng mỏi mệt đói khát, đi một mình không bạn, trôi lăn không cùng, chẳng biết đường chính, chẳng biết phương hướng; nay đã biết đường lại còn có thể chỉ đường cho người" — vui mừng như thế. Mười là: "Nay ta đã có thể hướng đến thành Nhất thiết trí (ví cho trí tuệ biết tất cả của Phật như một tòa thành)" — vui mừng như thế. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này, gọi là tu lòng hỷ.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì thực hành được hạnh xả (tâm buông xả, bình thản, không thiên lệch, không dính mắc). Mười pháp ấy là gì? Một là đạt hạnh xả đối với các hình sắc mắt thấy. Hai là đạt hạnh xả đối với các âm thanh tai nghe. Ba là đạt hạnh xả đối với các mùi hương mũi ngửi. Bốn là đạt hạnh xả đối với các vị lưỡi nếm. Năm là đạt hạnh xả đối với các cảm xúc thân chạm. Sáu là đạt hạnh xả đối với các pháp (đối tượng của ý, như ý niệm, ý tưởng) mà ý biết. Khi thực hành như vậy, đối với các cảnh như hình sắc v.v., không làm não hại, không làm tổn hại, không làm diệt mất. Bảy là đạt hạnh xả đối với khổ khổ (cái khổ do những điều đau đớn trực tiếp gây ra). Tám là đạt hạnh xả đối với hoại khổ (cái khổ khi điều vui thích bị mất đi, tan hoại). Chín là đạt hạnh xả đối với hành khổ (cái khổ vì mọi sự vật luôn biến đổi, không bền vững). Khi thực hành như vậy, đối với bản chất của khổ khổ, hoại khổ, hành khổ, không làm não hại, không làm tổn hại, không làm diệt mất. Mười là đạt hạnh xả đối với những hữu tình đã làm xong việc cần làm (đã tu thành, đã giải thoát), mà khởi tâm vui mừng, tin tưởng trong sạch và hân hoan, suy nghĩ thế này: "Các hữu tình ấy tuy đã tự cứu độ được mình, ta vẫn sẽ giúp họ được độ thoát" mà thực hành tâm xả (?). Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này, gọi là tu hạnh xả.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì đạt được du hý thần thông (thần thông tự tại như dạo chơi, tùy ý thị hiện mọi việc để giáo hóa chúng sinh). Mười pháp ấy là gì? Một là thị hiện (hiện ra cho chúng sinh thấy) ẩn mất (ẩn khỏi cõi trời để xuống trần). Hai là thị hiện thọ sinh (vào thai mẹ, sinh ra đời). Ba là thị hiện thời niên thiếu vui chơi trong hậu cung. Bốn là thị hiện xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu). Năm là thị hiện tu khổ hạnh (hành xác, ép mình chịu khổ). Sáu là thị hiện đi đến Bồ-đề đạo tràng (nơi ngồi dưới cội cây để thành Phật). Bảy là thị hiện hàng phục các ma. Tám là thị hiện thành Đẳng Chính Giác (giác ngộ hoàn toàn, chân chính, bình đẳng, tức thành Phật). Chín là thị hiện chuyển bánh xe Chính pháp (bắt đầu giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não). Mười là thị hiện Đại Bát-niết-bàn (sự nhập diệt hoàn toàn của Phật).

 Khi ấy Bồ-tát Chỉ Cái thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên gì mà các đại Bồ-tát thị hiện ẩn mất ở cung trời Đổ-sử-đa (tức cõi trời Đâu-suất, nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật), cho đến thị hiện vào Đại Niết-bàn?"

 Phật dạy: "Này Thiện nam tử! Bồ-tát ở cõi trời Đổ-sử-đa là bậc tôn quý nhất, cao trội nhất, vượt lên trên mọi cảnh dục lạc của thế gian mà không nhiễm đắm. Vì hữu tình mà Bồ-tát thị hiện ẩn mất. Hữu tình thấy vậy thì bỏ ý tưởng cho rằng mọi thứ là thường còn, khởi ý tưởng vô thường (mọi thứ đều thay đổi, không tồn tại mãi). Nhờ nương vào ý tưởng vô thường ấy mà họ không còn buông lung. Này Thiện nam tử! Các hữu tình ấy chưa lìa sự buông lung, tuy có lòng tin trong sạch đối với Bồ-tát, nhưng vì ham mê các cảnh dục lạc nên chưa thể phụng sự cúng dường Bồ-tát. Họ nghĩ thế này: 'Bồ-tát còn ở đời với ta lâu dài, về sau chúng ta đến chỗ Bồ-tát phụng sự cúng dường cũng chưa muộn.' Để những hữu tình như thế khởi lòng luyến tiếc ngưỡng mộ mà bỏ sự buông lung, nên Bồ-tát thị hiện ẩn mất. Và các hữu tình ấy sau khi quán xét vô thường thì không còn buông lung nữa, sẽ đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật).

 Này Thiện nam tử! Nếu có chúng sinh cần thấy Bồ-tát ở trong thai mẹ mới được điều phục (giáo hóa, thu phục để họ theo đường lành), thì Bồ-tát liền ở trong thai mẹ, hiện những việc hiếm có về công đức và oai thần của mình, giảng nói các pháp vi diệu cho họ nghe. Chúng sinh nghe rồi sẽ đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Này Thiện nam tử! Nếu các hữu tình cần thấy Bồ-tát lúc còn là đồng tử vui chơi trong hậu cung mới được điều phục, thì Bồ-tát vì muốn những hữu tình ấy được thành thục (căn lành chín muồi, đủ sức giác ngộ), và cũng để che chở những hữu tình thấp kém, ít căn lành tin tưởng, nên hiện làm đồng tử vui chơi trong cung.

 Này Thiện nam tử! Nếu các hữu tình cần thấy Bồ-tát xuất gia mới được thành thục, thì Bồ-tát vì muốn khiến họ thành thục nên thị hiện xuất gia.

 Này Thiện nam tử! Nếu các loài trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần có sức mạnh, đi nhanh), càn-thát-bà (loài thần nhạc, sống bằng mùi hương) cần thấy khổ hạnh mới được điều phục, thì Bồ-tát vì giáo hóa họ, và vì hàng phục các ngoại đạo (những người theo giáo phái ngoài Phật pháp), nên thị hiện tu khổ hạnh.

 Này Thiện nam tử! Nếu các hữu tình trong đêm dài mong cầu, phát nguyện như thế này: "Nếu Bồ-tát đến Bồ-đề đạo tràng, ta sẽ đến đó siêng năng cúng dường", thì vì những hữu tình như vậy, Bồ-tát thị hiện đi đến Bồ-đề đạo tràng, để hữu tình thuận theo đó mà cúng dường, chắc chắn sẽ đạt được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Này Thiện nam tử! Nếu các hữu tình ngã mạn, kiêu căng, xa hoa phóng túng, thì Bồ-tát vì muốn họ bỏ được những phiền não ấy, và để hàng phục các ma, nên thị hiện ngồi nơi đạo tràng. Nếu các hữu tình ưa sự vắng lặng, thì Bồ-tát vì muốn họ rốt ráo chứng được pháp thù thắng cao tột nhất, nên thị hiện ngồi nơi đạo tràng thành Đẳng Chính Giác. Vì thế, khi Bồ-tát hiện thành Chính giác, khắp tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn lần nghìn lần nghìn thế giới, tức một vũ trụ rộng lớn gồm vô số thế giới) đều vắng lặng, không còn tiếng động nào. Các hữu tình thấy việc ấy rồi đều nói: "Nguyện cho ta đời sau khi chứng Bồ-đề cũng được như Bồ-tát ngồi nơi đạo tràng thành Đẳng Chính Giác."

 Này Thiện nam tử! Nếu các hữu tình coi thầy tà là bậc Nhất thiết trí (bậc biết tất cả) mà nhận theo pháp tà, đời này đời sau không thể ra khỏi để thành Đẳng Chính Giác, thì Bồ-tát vì muốn hàng phục thầy tà ấy, và để căn lành của họ được thành thục; lại vì có những chúng sinh đủ sức làm pháp khí, có thể chỉ đường cho được, nên Bồ-tát liền hiện thành Đẳng Chính Giác, đi đến thành Ba-la-nại (thành Vārāṇasī ở Ấn Độ, nơi Phật giảng pháp lần đầu), thị hiện chuyển bánh xe pháp ba lần với mười hai hành tướng (giảng Bốn sự thật cao quý theo ba bước: chỉ rõ, khuyên tu, tự chứng; mỗi sự thật ba bước, cộng thành mười hai).

 Này Thiện nam tử! Nếu các hữu tình cần nghe về Niết-bàn mới được điều phục, thì Bồ-tát liền hiện vào Đại Bát-niết-bàn để điều phục họ. Này Thiện nam tử! Vì những nhân duyên ấy mà Bồ-tát ở cung điện thù thắng của cõi trời Đổ-sử-đa thị hiện ẩn mất, cho đến thị hiện Đại Bát-niết-bàn. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì đạt được du hý thần thông."

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì lìa được tám vô hạ (tám hoàn cảnh không có cơ hội nghe pháp tu đạo: địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, cõi trời Trường thọ, vùng biên địa, thân thể khiếm khuyết các giác quan, nhà theo tà kiến, sinh vào thời không có Phật). Mười pháp ấy là gì? Một là lìa bỏ pháp bất thiện. Hai là đối với các học xứ (những điều giới luật cần học và giữ) do Như Lai dạy, trọn không vi phạm. Ba là lìa bỏ keo kiệt tham lam. Bốn là đã từng cúng dường chư Phật Như Lai. Năm là siêng tu nghiệp phúc. Sáu là trí tuệ tròn đầy. Bảy là có được phương tiện thiện xảo (khéo léo dùng các cách thích hợp để giáo hóa). Tám là bản nguyện (lời nguyện ban đầu khi phát tâm) đầy đủ. Chín là chán lìa các pháp thế gian. Mười là siêng năng tinh tấn.

 Này Thiện nam tử! Bồ-tát vì đã lìa các nghiệp ác nên không đọa địa ngục. Các hữu tình sinh vào địa ngục bị vô lượng nỗi khổ bức bách, sinh lòng sân hận. Bồ-tát thì không như vậy, vì đã thành tựu bản chất của Thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không si), nên trọn không sinh vào địa ngục.

 Này Thiện nam tử! Bồ-tát vì không vi phạm học xứ của Như Lai nên không đọa vào loài súc sinh; ai sinh vào đó thì chịu vô lượng khổ não dữ dội.

 Này Thiện nam tử! Bồ-tát vì không keo kiệt tham lam nên không sinh vào loài ngạ quỷ (quỷ đói); ai sinh vào đó thì chịu khổ não đói khát dữ dội.

 Này Thiện nam tử! Bồ-tát vì đã từng phụng sự cúng dường chư Phật Như Lai nên không sinh vào nhà theo tà kiến (thấy biết sai lệch). Nếu sinh vào đó thì các duyên không đủ, không được gặp gỡ thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu). Vì thế Bồ-tát không sinh vào đó, mà gặp thiện tri thức, tu hành pháp lành, nhờ vậy được sinh vào nhà có chính kiến (thấy biết đúng đắn), các duyên đầy đủ, căn lành thù thắng ngày càng tăng trưởng rộng lớn.

 Này Thiện nam tử! Các giác quan của Bồ-tát trọn không khiếm khuyết. Nếu khiếm khuyết thì đối với Phật pháp không thành pháp khí. Nhưng Bồ-tát nhờ tích tụ nghiệp phúc, nhờ phụng sự cúng dường Phật, Pháp, Tăng và các chế-đa (tháp thờ, nơi tưởng niệm Phật), nên được các giác quan đầy đủ, đủ sức làm pháp khí.

 Này Thiện nam tử! Bồ-tát không sinh ở vùng biên địa. Vì sao vậy? Người ở vùng biên địa ngoan cố, ngu đần, như con dê câm. Những hạng người như vậy không thể hiểu rõ ý nghĩa lời lành lời dữ, không hiếu thảo với cha mẹ, không kính trọng sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, học giả trong xã hội Ấn Độ xưa). Vì thế Bồ-tát thường sinh ở vùng trung tâm, căn tính sắc bén, trí tuệ thông minh sáng suốt, đối với Phật pháp đủ sức làm pháp khí.

 Này Thiện nam tử! Bồ-tát không sinh vào cõi trời Trường thọ (cõi trời sống rất lâu, chìm trong định hoặc hưởng lạc, không có cơ hội nghe pháp). Nếu sinh vào đó thì không được gặp vô lượng chư Phật ra đời, không đạt được quả đạo, không thể làm lợi ích. Vì thế Bồ-tát sinh vào cõi Dục (cõi có ham muốn ăn uống, dâm dục, nơi loài người sinh sống), gặp Phật ra đời, phụng sự cúng dường và làm cho chúng sinh thành thục. Vì sao vậy? Vì có thể đạt được phương tiện khéo léo ở nơi ấy.

 Này Thiện nam tử! Bồ-tát không sinh vào thế giới không có Phật, nơi không có Phật, Pháp, Tăng để cúng dường, mà thường sinh vào cõi Phật có đầy đủ Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp — giáo lý, Tăng — đoàn thể người tu). Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát có đầy đủ bản nguyện.

 Này Thiện nam tử! Bồ-tát nghe nói về những nơi không có cơ hội tu học ấy thì hết sức chán lìa. Theo những điều như vậy, sau khi đã chán lìa, Bồ-tát siêng tu tinh tấn, đạt được các pháp lành, dứt hẳn mọi pháp bất thiện. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì lìa xa được tám vô hạ.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được tâm Bồ-đề không thoái chuyển (không bao giờ lùi bước, quay trở lại). Mười pháp ấy là gì? Một là lìa xa sự dối trá, quanh co nịnh bợ. Hai là ngay thẳng trong sạch, lìa mọi nghi ngờ. Ba là lìa bỏ thói giấu nghề của thầy (?) (nắm giữ, không chịu truyền hết giáo pháp cho người). Bốn là lìa bỏ sự keo kiệt về pháp. Năm là không tạo nhân duyên làm mai một Chính pháp. Sáu là nói sao làm vậy, trọn không dối trá. Bảy là thâu nhận Đại thừa (cỗ xe lớn — con đường tu hướng đến thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh). Tám là đối với người theo Đại thừa luôn kính trọng, coi họ như người cùng chung đạo pháp. Chín là được hướng về Đại thừa, thuận theo mà thể nhập giác ngộ. Mười là đối với vị pháp sư (người giảng giải giáo pháp) thì coi như thiện tri thức. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được tâm Bồ-đề không thoái chuyển.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được Túc trú tùy niệm trí (trí nhớ lại được các đời sống trong quá khứ của mình). Mười pháp ấy là gì? Một là phụng sự chư Phật. Hai là thâu giữ Chính pháp. Ba là giữ giới trong sạch. Bốn là không có ác tác (sự ân hận, day dứt về việc đã làm). Năm là không bị chướng ngại. Sáu là vui mừng vô lượng. Bảy là được tu hành nhiều. Tám là được Tam-ma-hứ-đa (trạng thái tâm đã an định, được định). Chín là được hóa sinh (sinh ra tự nhiên, không qua thai trứng, như sinh từ hoa sen ở cõi Phật). Mười là được tâm thức không ngu si.

 Này Thiện nam tử! Bồ-tát vì phụng sự vô lượng chư Phật nên biết tôn trọng Chính pháp, đối với Chính pháp thì thọ trì, đọc tụng, giảng rộng cho người khác, không tiếc thân mạng, siêng tu Chính pháp, nhờ vậy được thi-la (giới hạnh), tức là giới của thân, miệng, ý đều được trong sạch. Nhờ giới trong sạch nên không có ác tác. Không có ác tác nên không bị chướng ngại. Nhờ không bị chướng ngại nên được vui mừng vô lượng. Vui mừng vô lượng nên được tu hành nhiều. Tu hành nhiều nên được Tam-ma-địa. Được Tam-ma-địa nên có thể hướng tới thanh tịnh. Hướng tới thanh tịnh nên luôn được hóa sinh. Được hóa sinh nên tâm thức không ngu si. Tâm thức không ngu si nên được trí nhớ lại các đời. Nhờ vậy có thể tùy ý nhớ lại nhiều đời: một đời, hai đời, cho đến vô lượng trăm nghìn đời. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được Túc trú tùy niệm trí.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì không xa lìa thiện tri thức. Mười pháp ấy là gì? Một là thấy Phật, nghe Phật, niệm Phật. Hai là lắng nghe Chính pháp. Ba là phụng sự chúng Tăng. Bốn là không xa rời việc thăm hỏi chư Phật, Bồ-tát về sinh hoạt hằng ngày. Năm là thường gần gũi các pháp sư học rộng. Sáu là thường được nghe về các ba-la-mật (các hạnh tu đưa người qua bờ bên kia, từ bờ sinh tử sang bờ giải thoát). Bảy là luôn được nghe các pháp Bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ). Tám là luôn được nghe ba cửa giải thoát (Không, Vô tướng, Vô nguyện — ba cách quán chiếu đưa đến giải thoát). Chín là luôn được nghe bốn phạm hạnh (bốn tâm cao quý vô lượng: từ, bi, hỷ, xả). Mười là luôn được nghe về tính Nhất thiết trí. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì gần gũi được thiện tri thức.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì xa lìa ác tri thức (bạn xấu, người dẫn dắt sai đường). Mười pháp ấy là gì? Một là xa lìa bổ-đặc-già-la (người, cá thể chúng sinh) phạm giới. Hai là xa lìa người có kiến giải sai lệch, phá hoại chính kiến. Ba là xa lìa người phá hoại oai nghi (phong thái, cử chỉ đúng mực của người tu). Bốn là xa lìa người tà mạng (sống bằng cách kiếm sống không chính đáng, như lừa gạt, bói toán để mưu lợi). Năm là xa lìa người quen gần chốn ồn ào náo nhiệt. Sáu là xa lìa người lười biếng. Bảy là xa lìa người tham đắm sinh tử. Tám là xa lìa người đi ngược với chính giác. Chín là xa lìa người tham luyến gia nghiệp. Mười là xa lìa mọi phiền não. Này Thiện nam tử! Bồ-tát tuy xa lìa những ác tri thức như vậy nhưng đối với họ không khởi tâm làm hại hay khinh rẻ. Bồ-tát nên phát tâm thế này: "Phật đã nói: nếu cùng nhiễm thói quen với chúng sinh tạp loạn thì sẽ bị họ làm hư hỏng. Vì thế ta nên xa lìa những nơi tạp loạn như vậy." Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì xa lìa được ác tri thức.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được thân Pháp tính (thân là chính chân lý, bản chất thật của mọi pháp). Mười pháp ấy là gì? Một là được thân bình đẳng. Hai là được thân thanh tịnh. Ba là được thân vô tận. Bốn là được thân tích tụ. Năm là được Pháp thân (thân chân lý). Sáu là được thân sâu xa khó dò, không thể tính đếm đo lường. Bảy là được thân không thể nghĩ bàn. Tám là được thân vắng lặng. Chín là được thân ngang bằng hư không. Mười là được thân trí tuệ. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được thân Pháp tính của Như Lai.

 Bồ-tát Chỉ Cái thưa: "Bạch Thế Tôn! Các Bồ-tát ở địa vị nào thì chứng được thân Pháp tính của Như Lai?"

 Phật dạy: "Này Thiện nam tử! Bồ-tát Sơ địa (bậc thứ nhất trong mười địa — mười cấp bậc tu chứng của Bồ-tát) được thân bình đẳng. Vì sao vậy? Vì đã lìa hẳn mọi sự không bình đẳng, thể nhập pháp tính bình đẳng của tất cả Bồ-tát. Bồ-tát Nhị địa được thân thanh tịnh, vì thi-la đã trong sạch. Bồ-tát Tam địa được thân vô tận, vì đã lìa hẳn mọi sân hận làm hại. Bồ-tát Tứ địa được thân khéo tích tụ, vì tích tụ Phật pháp. Bồ-tát Ngũ địa chứng được Pháp thân, vì thông đạt được tất cả các pháp. Bồ-tát Lục địa được thân không thể tính đếm, sâu xa khó dò, vì tích tụ các pháp không thể tính đếm, sâu xa khó dò. Bồ-tát Thất địa được thân không thể nghĩ bàn, vì tích tụ Phật pháp không thể nghĩ bàn và tích tụ được phương tiện thiện xảo. Bồ-tát Bát địa được thân vắng lặng, vì đã lìa mọi hý luận và phiền não. Bồ-tát Cửu địa được thân ngang bằng hư không, vì thân không bờ bến tràn khắp. Bồ-tát Thập địa chứng được thân trí tuệ, vì đã tích tụ Nhất thiết trí."

 Bồ-tát Chỉ Cái thưa: "Bạch Thế Tôn! Pháp thân của Như Lai và Pháp thân của Bồ-tát khác nhau thế nào?" Phật dạy: "Này Thiện nam tử! Hai loại Pháp thân ấy về bản chất thì không khác, nhưng về công đức và oai lực thì có khác." Bồ-tát Chỉ Cái thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Sao lại bản chất không khác mà vẫn có khác?" Phật dạy: "Này Thiện nam tử! Phật và Bồ-tát về pháp tính không khác nhau. Vì sao vậy? Vì hai thân ấy cùng một bản chất. Chỉ có công đức và oai lực là khác mà thôi." Bồ-tát Chỉ Cái thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Phải hiểu thế nào về sự khác nhau trong công đức, oai lực của Phật và Bồ-tát?"

 Phật dạy: "Này Thiện nam tử! Nay ta sẽ nói rộng thí dụ cho ông để làm rõ nghĩa này. Này Thiện nam tử! Ví như ngọc ma-ni (ngọc báu quý giá, trong sáng), có viên đã được mài giũa đánh bóng, có viên chưa được đánh bóng. Tuy cùng là ngọc báu, nhưng viên đã đánh bóng thì ánh sáng đầy đủ, ai cũng ưa thích; viên chưa đánh bóng thì ánh sáng vẫn chưa đầy đủ. Này Thiện nam tử! Ngọc báu của Như Lai và ngọc báu của Bồ-tát, bản thể tuy giống nhau nhưng vẫn có chỗ khác. Vì sao vậy? Vì ngọc báu của Như Lai đã thanh tịnh, đã lìa mọi cấu bẩn; còn ngọc báu pháp tính trong thân Bồ-tát chưa thể chiếu khắp mọi thế giới. Vì sao vậy? Vì còn có chỗ sót, còn có cấu bẩn, như viên ngọc ma-ni chưa được đánh bóng. Vì thế Pháp thân của Như Lai và Pháp thân của Bồ-tát khác nhau như vậy. Này Thiện nam tử! Lại như mặt trăng trong nửa tháng sáng, từ ngày mùng một đến ngày rằm, ánh sáng chiếu rọi dần dần tròn đầy; tuy cùng là mặt trăng nhưng ánh sáng không bằng nhau. Pháp thân của Bồ-tát và Pháp thân của Như Lai cũng vậy, tuy cùng một bản chất và hình tướng, nhưng công đức và oai lực khác nhau như thế."

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được thân vững chắc như kim cương. Mười pháp ấy là gì? Một là tham, sân, si v.v. không thể phá hoại. Hai là giận dữ, oán kết, ghen ghét, ngã mạn, kiêu căng và các kiến giải điên đảo không thể phá hoại. Ba là tám pháp thế gian (tám ngọn gió đời: được lợi, mất lợi, bị chê, được khen, được tôn vinh, bị chê bai, vui, khổ) không thể phá hoại. Bốn là khổ não của các ác thú không thể phá hoại. Năm là mọi nỗi khổ không thể phá hoại. Sáu là sinh, già, bệnh, chết không thể phá hoại. Bảy là các luận thuyết của ngoại đạo không thể phá hoại. Tám là ma và quân ma không thể phá hoại. Chín là hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy, không giáo hóa rộng) không thể phá hoại. Mười là các cảnh dục lạc không thể phá hoại. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được thân vững chắc như kim cương.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì làm vị thương chủ lớn (người đứng đầu đoàn buôn, dẫn dắt đoàn thương nhân đi xa). Mười pháp ấy là gì? Một là có ý muốn bình đẳng. Hai là xứng đáng nhận sự cúng dường. Ba là có thể đưa người ra khỏi hiểm nạn. Bốn là có thể làm chỗ nương tựa. Năm là có thể làm lợi ích. Sáu là khéo tích trữ lương thực cho đường đi. Bảy là có được của báu tốt. Tám là lòng cầu không biết đủ. Chín là luôn làm người dẫn đường. Mười là khéo léo thuận theo mà đi đến thành Nhất thiết trí.

 Này Thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát có ý muốn bình đẳng, cho đến thế nào là khéo léo thuận theo mà đi đến tòa thành lớn của tính Nhất thiết trí? Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ được các vua và các vương tử yêu mến, Bồ-tát cũng vậy, làm thương chủ về pháp, được chư Như Lai và hàng Thanh văn v.v. yêu mến. Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ đáng được dân làng, bà-la-môn và sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng trong xã hội Ấn Độ xưa) cúng dường, Bồ-tát cũng vậy, làm thương chủ về pháp, đáng được hàng Hữu học (người tu còn đang học, chưa đạt quả cuối cùng), Vô học (người đã đạt quả cuối cùng, không còn gì phải học), cùng trời, rồng v.v. cúng dường. Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ đi qua nơi đồng hoang đói kém, dẫn dắt đoàn buôn được yên vui không mỏi mệt, Bồ-tát cũng vậy, làm thương chủ về pháp, đi qua đồng hoang sinh tử, có thể khiến chúng sinh thoát khỏi bức bách, đều được yên vui. Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ có thể làm chỗ nương tựa lớn cho mọi chúng sinh nghèo khổ, khiến họ ra khỏi đồng hoang đói kém, Bồ-tát cũng vậy, làm thương chủ về pháp, có thể giúp các ngoại đạo như già-lạc-ca (một hạng tu sĩ du hành ngoại đạo) và ba-ly-bà-la-xã-ca (hạng tu sĩ xuất gia đi khất thực ngoại đạo) ra khỏi sinh tử, giữ toàn thân mạng. Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ có thể làm lợi ích cho vua quan và dân chúng, Bồ-tát cũng vậy, làm thương chủ về pháp, có thể làm lợi ích cho các chúng sinh tham đắm sinh tử. Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ dẫn nhiều thương nhân đi khắp các phương, qua những nơi đồng hoang đói kém, khéo tích trữ nhiều lương thực, vượt qua hiểm nạn, đến được thành lớn mà được yên vui, Bồ-tát cũng vậy, làm thương chủ về pháp, khéo tích tụ tư lương phúc đức và trí tuệ (vốn liếng phúc đức và trí tuệ cần có trên đường tu), dẫn dắt chúng sinh vượt qua đồng hoang sinh tử, đến được thành Nhất thiết trí của chư Phật. Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ nuôi dưỡng mọi người, muốn đến phương khác thu gom châu báu, như vàng, bạc, ngọc ma-ni, trân châu, phệ-lưu-ly (ngọc lưu ly, ngọc màu xanh biếc), ốc xà cừ, ngọc bích, san hô v.v., Bồ-tát cũng vậy, làm thương chủ về pháp, nuôi dưỡng chúng sinh, muốn đến tòa thành lớn của trí tuệ biết tất cả, khéo tích tụ châu báu Phật pháp. Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ mong cầu mọi của cải trọn không biết đủ, Bồ-tát cũng vậy, làm thương chủ về pháp, mong cầu mọi của báu Chính pháp không biết đủ. Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ đứng đầu đoàn buôn, vì tích tụ của cải, có thể làm chủ, là người tôn quý nhất, có thể khiến đoàn buôn tin nghe lời mình, Bồ-tát cũng vậy, làm thương chủ về pháp, vì là bậc tôn quý nhất trong mọi chúng sinh, có thể làm chủ, tích tụ công đức, lời nói không dối trá. Này Thiện nam tử! Ví như vị thương chủ có thể khéo léo vượt qua đường hiểm đến được thành lớn kia, Bồ-tát cũng vậy, dẫn dắt chúng sinh vượt qua sinh tử, đến thành trí tuệ. Này Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát có ý muốn bình đẳng, cho đến khéo léo đến được tòa thành lớn của trí tuệ biết mọi loại.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì khéo léo về đường đi. Mười pháp ấy là gì? Một là biết đường bằng phẳng. Hai là biết đường không bằng phẳng. Ba là biết đường an ổn. Bốn là biết đường khéo léo. Năm là biết đường có nước và cỏ. Sáu là biết đường các phương. Bảy là biết đường có dấu hiệu. Tám là biết đường chính. Chín là biết đường tà. Mười là biết đường ra khỏi (đường thoát ra khỏi sinh tử). Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì khéo léo về đường đi.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được con đường không điên đảo (không sai lệch, không đảo ngược). Mười pháp ấy là gì? Một là nếu các hữu tình cần dùng Đại thừa để điều phục, thì giảng đạo Bồ-tát để điều phục họ, không giảng đạo Thanh văn. Hai là nếu các hữu tình cần dùng Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng Thanh văn) để điều phục, thì giảng đạo Thanh văn để điều phục họ, không giảng đạo Bồ-tát. Ba là nếu các hữu tình cần dùng Nhất thiết trí để điều phục, thì giảng đạo Nhất thiết trí để điều phục họ, không giảng đạo Duyên giác (tức Bích-chi Phật, người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên). Bốn là nếu các hữu tình cần dùng Duyên giác thừa để điều phục, thì giảng đạo Duyên giác, không giảng đạo Nhất thiết trí. Năm là nếu các hữu tình chấp vào cái ta và các pháp có thật, thì giảng cho họ về vô ngã (không có cái ta cố định, thường còn) và pháp Không, không nói về cái ta, về hữu tình, mạng giả (cái chủ thể sống), dưỡng dục giả (cái chủ thể nuôi lớn), bổ-đặc-già-la (các cách gọi khác nhau về một linh hồn hay cái ta thường còn). Sáu là nếu các hữu tình chấp vào hai cực đoan (như chấp có hay chấp không, chấp thường còn hay chấp đứt mất), thì giảng cho họ con đường lìa hai cực đoan, không nói về sự nương tựa vào hai cực đoan. Bảy là nếu các hữu tình tâm tán loạn, thì giảng cho họ về Xa-ma-tha (phép tu chỉ, dừng tâm, lắng tâm vào một chỗ) và Tỳ-bát-xá-na (phép tu quán, dùng trí tuệ quán xét thấy rõ sự thật), không nói về đường tán loạn. Tám là nếu các hữu tình đắm vào hý luận, thì giảng cho họ về Chân như (bản chất chân thật, như thế như thế, không thay đổi của mọi sự vật), không nói về sự đắm say hý luận của kẻ ngu. Chín là nếu các hữu tình đắm say sinh tử, thì giảng cho họ về Niết-bàn, không nói về sinh tử. Mười là nếu các hữu tình đắm vào đường tà, thì giảng cho họ con đường không có nút trói, không có gai góc, không nói về con đường đầy gai góc phiền não. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì thành tựu được con đường không điên đảo.

 Lại nữa, này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp thì khéo thực hành tâm Tam-ma-hứ-đa (tâm đã an định). Mười pháp ấy là gì? Một là khéo thực hành thân niệm xứ (niệm xứ: chỗ để an trú chánh niệm, tức phép tu giữ sự tỉnh giác chú tâm quán xét một đối tượng; thân niệm xứ là quán xét thân thể). Hai là khéo thực hành thọ niệm xứ (quán xét các cảm thọ: khổ, vui, không khổ không vui). Ba là khéo thực hành tâm niệm xứ (quán xét tâm). Bốn là khéo thực hành pháp niệm xứ (quán xét các pháp, các hiện tượng). Năm là khéo thực hành niệm xứ về các cảnh. Sáu là khéo thực hành niệm xứ về a-lan-nhã (nơi vắng vẻ, yên tĩnh xa làng xóm để tu hành). Bảy là khéo thực hành niệm xứ về thôn ấp, quốc độ, kinh đô, làng xóm. Tám là khéo thực hành niệm xứ về lợi lộc, sự tôn trọng và danh tiếng. Chín là khéo thực hành niệm xứ về các học xứ do Như Lai đặt ra. Mười là khéo thực hành niệm xứ về sự nhiễm ô của phiền não và tùy phiền não (những phiền não phụ, sinh ra theo phiền não gốc, như giận hờn, che giấu, ganh tị…).

 Bồ-tát thực hành thân niệm xứ như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát dùng Bát-nhã chân chính phân tích chọn lựa các pháp, những pháp ác gắn liền với thân thì có thể bỏ đi. Quán xét thân này từ đầu đến chân không có cái ta, cũng không có cái gì là của ta, bản chất không tồn tại lâu dài, rốt cuộc sẽ hoại diệt, gân mạch quấn buộc, hôi thối nhơ nhớp. Khi Bồ-tát quán xét như vậy thì không ham muốn tham đắm vào thân. Vì lẽ ấy, những pháp đáng ghét trong thân, chỉ có Bồ-tát tự tại mới có thể buông bỏ, chứ không phải các hữu tình. Đó gọi là khéo thực hành thân niệm xứ.

 Bồ-tát thực hành thọ niệm xứ như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Mọi cảm thọ đều là khổ. Kẻ ngu điên đảo cho đó là vui. Bậc Nhất thiết trí thì biết vui chính là khổ. Vì thế ta dũng mãnh tu hành để dứt khổ, và khiến các hữu tình khác cũng học như vậy." Bồ-tát Ma-ha-tát khi quán xét cảm thọ thì trọn không nhiễm đắm, cũng không sân giận. Đó gọi là Bồ-tát khéo thực hành thọ niệm xứ.

 Thực hành tâm niệm xứ như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Tâm thật ra là vô thường mà lại chấp là thường. Thật ra là khổ mà lại chấp là vui. Vốn không có cái ta mà lại chấp là ta. Vốn không trong sạch mà lại chấp là trong sạch. Tâm ấy nhẹ nổi lay động, không lúc nào tạm dừng. Vì không dừng nên làm gốc rễ cho mọi điều nhiễm ô, phá hoại đường lành, mở cửa ác thú, làm lớn mạnh ba độc (tham, sân, si), làm nhân duyên cho các tùy phiền não, làm chủ, làm kẻ dẫn đầu. Lại có thể tích tụ nghiệp sạch và không sạch, xoay chuyển nhanh chóng như vòng lửa quay (que lửa quay tròn tạo thành ảo giác một vòng lửa), cũng như ngựa phi, như lửa đốt cháy, như nước dâng lên, biết khắp mọi cảnh như bức tranh màu của người thợ vẽ đời." Khi Bồ-tát quán xét tâm như vậy thì được tự tại; được tự tại rồi thì đối với các pháp cũng không vướng ngại. Đó gọi là Bồ-tát khéo thực hành tâm niệm xứ.

 Bồ-tát thực hành pháp niệm xứ như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát biết đúng như thật các pháp bất thiện như tham, sân, si v.v., và những pháp khác nương vào đó mà sinh ra; lại có thể tu tập các phép đối trị phiền não, khiến các pháp ác đều dứt hẳn. Đã biết rõ mọi pháp lành thì an trú trong đó, hẹn chắc phát nguyện, lại có thể giúp mọi hữu tình đứng vững trong đó. Tu học như vậy, đó gọi là Bồ-tát khéo thực hành pháp niệm xứ.

 Bồ-tát thực hành niệm xứ về các cảnh như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát đối với các hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, xúc chạm, pháp, dù vừa ý hay không vừa ý, đều không nhiễm, không bám, cũng không khởi tâm sân giận. Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Ta không nên tham nhiễm ở chỗ hoàn toàn không có thật. Nếu ta sinh nhiễm thì đó là kẻ ngu và bản tính ngu si, là bản tính không hiểu biết, là bản tính bất thiện. Như Thế Tôn đã dạy: nếu bị tham ái làm nhiễm thì liền trở nên đần độn, không thể biết rõ pháp lành và pháp không lành, do nhân duyên ấy mà đọa vào ác thú." Bồ-tát lại suy nghĩ thế này: "Ta không nên khởi sân giận ở chỗ các pháp vốn là Không. Nếu ta khởi sân thì không thể chịu đựng được cái trói buộc của sân giận ấy, sẽ bị các bậc thánh quở trách, bị những người tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, tiết dục của người tu) chê cười." Khi Bồ-tát quán xét các cảnh, không bị cảnh trói buộc, cũng không bám chấp, lại giáo hóa người khác tu học như vậy. Đó gọi là Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về các cảnh.

 Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về a-lan-nhã như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Ta an trú trong hạnh không tranh cãi và hạnh vắng lặng. Nếu có các loài trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà v.v. có tha tâm thông (thần thông biết được tâm ý người khác) thì có thể biết được tâm và các tâm sở (các trạng thái tâm lý đi kèm với tâm, như vui, buồn, tham, giận…) của ta. Vì thế ta nên tác ý đúng lý (để tâm suy xét đúng với chân lý), lìa bỏ tác ý không đúng lý, và tu tập rộng thêm trong các pháp đúng lý." Đó gọi là Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về a-lan-nhã.

 Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về thôn ấp, làng xóm, quốc độ, kinh đô như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát nếu gặp những nơi trái phép thì phải lánh xa, như quán rượu, xóm làng chơi, nhà vua, chỗ cờ bạc, bọn say sưa, chỗ tụ tập chơi bời ca múa. Những nơi không phải chỗ người xuất gia nên lui tới thì đều phải lánh xa. Đó gọi là Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về chốn nhân gian.

 Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về lợi lộc, sự phụng sự, tôn trọng, khen ngợi như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát đối với lợi lộc v.v. có thể phát tâm như thế này: vì muốn làm ruộng phúc (người đáng cúng dường, giúp người cúng dường gieo được phúc, như ruộng tốt gieo hạt ra nhiều lúa) cho những người bố thí, vì muốn đem chia ra mà bố thí lại, nên trọn không đắm say sinh lòng yêu nhiễm, cũng không vì mình mà chấp đó là ta, là của ta. Những vật nhận được thì cùng chung với mọi hữu tình, đem hồi thí (chuyển tặng lại) cho tất cả những người khổ não. Vì nhân duyên ấy, những lợi lộc v.v. Bồ-tát có được, trọn không cậy vào đó mà sinh tâm ngã mạn kiêu căng. Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Những danh tiếng, lợi lộc có được, bản chất là Không, vắng lặng, hoàn toàn không thể nắm bắt, rốt cuộc là pháp sẽ tiêu mòn hư hoại, không thể tin cậy. Người có trí nào lại đối với pháp vô thường mà sinh lòng yêu đắm, rồi lại khởi kiêu căng phóng túng, ngã mạn tự cao?" Đó gọi là Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về lợi lộc v.v.

 Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về các học xứ do Như Lai đặt ra như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Chư Phật quá khứ đã học tập các học xứ này; sau khi tu tập rồi thì hiện thành Đẳng giác, vào Bát-niết-bàn. Chư Phật vị lai cũng tu tập như vậy, sẽ hiện thành Đẳng giác, vào Bát-niết-bàn. Chư Phật hiện tại đã tu tập rồi, nay hiện thành Đẳng giác, vào Bát-niết-bàn." Bồ-tát Ma-ha-tát có thể đối với những học xứ như vậy mà phát khởi lòng tin, tôn trọng, dũng mãnh, nương theo đó tu tập. Đó gọi là Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về các học xứ do Như Lai đặt ra.

 Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về sự nhiễm ô của mọi phiền não và tùy phiền não như thế nào? Này Thiện nam tử! Bồ-tát đối với các pháp nhiễm ô của phiền não và tùy phiền não, khéo quán niệm: chúng khởi lên từ nhân gì, do duyên gì sinh ra; biết chúng khởi lên từ duyên như thế, sinh ra từ duyên như thế, rồi đều buông bỏ hết. Đó gọi là Bồ-tát khéo thực hành niệm xứ về phiền não và tùy phiền não. Này Thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì luôn luôn chứng được tâm Tam-ma-hứ-đa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video