Phật nói kinh Bảo Vũ (kinh "Mưa Báu"), quyển thứ tám.
Lại nữa, này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người đang nghe pháp), Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) thành tựu mười pháp thì nhận dùng y phấn tảo (áo may bằng vải vụn nhặt ở bãi rác, nơi người ta vứt bỏ; đây là một hạnh tu khổ hạnh). Mười pháp ấy là gì? Một là thệ nguyện bền chắc. Hai là khiêm nhường, tự hạ mình. Ba là không chán bỏ. Bốn là không bám chấp. Năm là lìa xa lỗi lầm tai hại. Sáu là thấy được công đức (điều tốt lành, lợi ích do việc tu hành mang lại). Bảy là không tự khen mình. Tám là không chê bai người khác. Chín là giới hạnh đầy đủ. Mười là được chư thiên (các vị trời, chúng sinh ở cõi trời) gần gũi.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát thệ nguyện bền chắc, cho đến được chư thiên gần gũi? Này thiện nam tử, Bồ-tát có đầy đủ lòng tin và ý lạc (ý hướng vui thích, mong muốn trong lòng), đối với chư Phật khởi lòng tin sâu xa. Dù vì giữ mạng sống, Bồ-tát cũng không phá bỏ thệ nguyện, cũng không lay chuyển. Vì thệ nguyện bền chắc nên được tâm khiêm nhường. Vì tâm khiêm nhường nên không có ngã mạn (thói kiêu căng cho mình hơn người, sinh ra từ sự chấp có một cái "ta"). Những áo quần phấn tảo người ta vứt bỏ, Bồ-tát đều nhặt về dùng, giặt giũ, khâu vá, không hề mệt mỏi, cũng không vứt bỏ. Vì lẽ ấy nên không bám chấp. Dù nói rằng áo này thô xấu, rách nát, lại sinh dơ bẩn, nhiều chấy rận, Bồ-tát cũng không cho đó là điều khổ. Bồ-tát thấy công đức của nó: y phấn tảo là áo các bậc tiên nhân (người tu hành ẩn dật) mặc dùng, được Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật) khen ngợi, được Phật nói là điều tốt lành; nó giúp xa lìa keo kiệt tham lam, thuận theo thánh chủng (dòng dõi các bậc thánh, tức lối sống ít muốn biết đủ của bậc thánh). Do nhân duyên ấy nên được không tự khen mình, cũng không chê bai người khác, được giới hạnh đầy đủ. Vì giới hạnh đầy đủ nên chư thiên xuống gần gũi. Bồ-tát luôn được chư Phật khen ngợi, được các vị đại Bồ-tát dạy bảo, lại được người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) che chở. Ở xóm làng, thành ấp, các hàng sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc, võ sĩ ở Ấn Độ xưa), bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế ở Ấn Độ xưa) v.v. đều tôn trọng như đội trên đầu, những người cùng tu phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch, giữ giới) luôn khen ngợi. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì nhận dùng y phấn tảo.
Bồ-tát Chỉ Cái bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), các Bồ-tát có tâm rộng lớn, vì nhân duyên gì lại làm hạnh thấp kém?"
Phật dạy: "Này thiện nam tử, các Bồ-tát có sức mạnh lớn mới làm được hạnh thấp kém này; người không có sức mạnh thì không làm được. Vì sao? Bồ-tát có sức mạnh lớn vì muốn che chở thế gian nên có thể đối trị (dùng phương pháp tương ứng để trừ bỏ) những phiền não (các trạng thái làm tâm rối loạn, đau khổ như tham lam, giận dữ, si mê) chưa khởi lên. Không phải người không có sức mạnh mà làm hạnh thấp kém. Này thiện nam tử, ý ông nghĩ sao: hạnh và sự hiểu biết của Như Lai là rộng lớn hay thấp kém?"
Bồ-tát Chỉ Cái bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con nay không thể đối đáp điều này. Vì sao? Như Lai không có điều gì để chứng, không có hạnh và hiểu biết (theo nghĩa thông thường) (?); vì không thấy có pháp nào nên không thể đo lường. Con nay làm sao bàn được hạnh của Như Lai là hơn hay kém?"
Phật dạy: "Này thiện nam tử, ý ông nghĩ sao: Như Lai ở trong bốn châu (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo, tức toàn cõi thế giới loài người), đối với tất cả hữu tình (chúng sinh có tình thức, có cảm giác), trời, rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần), kiện-đạt-phược (loài thần âm nhạc ở cõi trời) v.v., thị hiện (hiện ra cho thấy) hạnh thấp kém như vậy, lại vì những chúng sinh ấy khen ngợi công đức đỗ-đa (tức hạnh đầu-đà: các hạnh sống khổ hạnh để rũ sạch phiền não, như mặc y phấn tảo, đi xin ăn, ngày ăn một bữa, ở rừng vắng…) — là vì sao?"
Bồ-tát Chỉ Cái bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai vì muốn điều phục (dạy dỗ, uốn nắn cho thuần thục) những người mới phát tâm hướng về đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành cứu độ tất cả chúng sinh để thành Phật), và để đối trị những phiền não chưa khởi của mọi hữu tình, nên thị hiện khổ hạnh thấp kém."
Phật dạy: "Này thiện nam tử, đúng vậy, đúng vậy. Các Bồ-tát có sức mạnh lớn, vì muốn điều phục các hữu tình mà mặc y phấn tảo, thì cũng không phải là thấp kém, cũng như thế. Này thiện nam tử, đó gọi là Bồ-tát nhận dùng y phấn tảo."
Lại nữa, này thiện nam tử, các Bồ-tát thành tựu mười pháp thì nhận dùng tam y (ba tấm áo của người xuất gia: áo lót, áo khoác thường và áo khoác lớn; chỉ giữ ba áo, không hơn). Mười pháp ấy là gì? Một là biết đủ. Hai là ít ham muốn. Ba là xa lìa mong cầu. Bốn là không tích trữ. Năm là lìa sự mất mát. Sáu là lìa khổ não do tích trữ và mất mát. Bảy là lìa lo phiền. Tám là lìa sầu than. Chín là không có gì chấp giữ. Mười là nhờ siêng tu tập nên dứt hết hữu lậu (các phiền não như chỗ rò rỉ khiến chúng sinh trôi lăn mãi trong sinh tử).
Này thiện nam tử, Bồ-tát đối với áo thấp kém mà biết đủ. Vì biết đủ nên ít ham muốn. Vì ít ham muốn nên không có gì mong cầu. Vì không mong cầu nên chưa từng tích trữ. Vì không tích trữ nên không mất mát. Vì không mất mát nên không khổ não. Vì không khổ não nên không sầu than. Vì không sầu than nên cũng không có gì chấp giữ. Vì không chấp giữ nên có thể siêng tu tập, dứt hết các hữu lậu. Này thiện nam tử, đó gọi là Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được nhận dùng tam y.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được hạnh không chạy theo cái khác (không để phiền não sai khiến). Mười pháp ấy là gì? Một là không chạy theo tham ái. Hai là không chạy theo giận dữ. Ba là không chạy theo ngu si. Bốn là không chạy theo sự làm hại. Năm là không chạy theo keo kiệt, ghen ghét. Sáu là không chạy theo ngã mạn (thói kiêu căng do chấp có cái "ta"). Bảy là không chạy theo việc muốn người khác biết đến tên tuổi mình. Tám là không chạy theo việc trọng lợi dưỡng (lợi lộc, của cúng dường vật chất). Chín là không chạy theo việc cung kính thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu). Mười là không chạy theo thói cống cao (kiêu ngạo, tự đề cao mình). Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này nên gọi là hạnh không chạy theo cái khác.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì gọi là khất thực (đi xin ăn, hạnh sống của người xuất gia). Một là vì nhiếp thọ (thu nhận, giúp đỡ, dẫn dắt) các hữu tình mà đi khất thực. Hai là vì theo thứ lớp (xin lần lượt từng nhà, không chọn giàu nghèo) mà đi khất thực. Ba là vì không mỏi chán mà đi khất thực. Bốn là vì biết đủ mà đi khất thực. Năm là vì để chia sẻ mà đi khất thực. Sáu là vì không ham đắm mà đi khất thực. Bảy là vì biết chừng mực mà đi khất thực. Tám là vì để thiện phẩm (các phẩm chất, việc làm lành) hiện ra trước mắt mà đi khất thực. Chín là vì để thiện căn (gốc lành, nguồn sinh ra mọi điều thiện) được viên mãn mà đi khất thực. Mười là vì lìa tưởng ngã chấp (sự bám chấp vào cái "ta") mà đi khất thực.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát nhiếp thọ hữu tình, cho đến vì lìa tưởng ngã chấp? Này thiện nam tử, Bồ-tát thấy tất cả hữu tình chịu các khổ não; tuy họ có thành tựu chút ít thiện căn, nhưng thiện căn ấy chỉ tạm thời, không lâu bền. Vì muốn nhiếp thọ, làm lợi ích cho những hữu tình như thế nên Bồ-tát đi khất thực. Khi vào thành ấp, xóm làng, Bồ-tát an trú trong chánh niệm (tâm luôn tỉnh giác, ghi nhớ đúng đắn), đầy đủ oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đi đứng nằm ngồi đúng phép tắc), các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) lặng lẽ, không ngẩng cao kiêu bốc, không để buông lung. Vì đi theo thứ lớp nên không bao giờ bỏ nhà nghèo khó mà vào nhà giàu sang; nghĩa là khi lần lượt xin ở các nhà bà-la-môn, sát-đế-lợi, cư sĩ (người tu tại gia), nhà quyền quý, thì đi từ nhà này đến nhà kia, cho đến khi xong việc cũng không hề bỏ qua nhà nào. Chỉ trừ những chỗ xấu không nên khất thực, tức là: nhà có chó dữ, nhà có bò mới đẻ, nhà thuộc hạng người xấu ác; chỗ khiến đàn ông, đàn bà, con trai, con gái khởi phiền não; chỗ bị người chê bai; chỗ của ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật giáo) — những chỗ như thế đều nên bỏ qua.
Khi khất thực theo thứ lớp, Bồ-tát không sinh chán bỏ, cũng không mỏi mệt, đối với các hữu tình ấy không ghét không thương. Vì không mỏi chán nên sinh biết đủ; ngon hay dở, được gì thì nhận nấy. Khi đã được thức ăn và về đến chỗ ở, Bồ-tát cất bát-đa-la (bát ăn của người xuất gia) và y phục, rồi ở trước tượng Như Lai, hoặc trước chế-đa (điện thờ, nơi thờ phụng Phật), hoặc trước tốt-đổ-ba (tháp chứa xá-lợi Phật), cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi. Thức ăn xin được chia làm bốn phần: một phần cho người cùng tu phạm hạnh, một phần cho người nghèo khó, một phần cho hữu tình ở ác thú (các cõi xấu khổ: địa ngục, quỷ đói, súc sinh), một phần tự ăn. Bồ-tát tuy ăn nhưng đối với việc ăn không tham, không nhiễm, cũng không ưa đắm; chỉ vì để sống mà nhận thức ăn, không để thân gầy yếu, cũng không để thân nặng nề. Vì sao? Thân nếu quá gầy yếu thì bỏ dở việc tu thiện phẩm; thân nếu quá nặng nề thì tăng thêm ngủ nghỉ. Bồ-tát ăn xong có thể khiến thiện phẩm tăng trưởng, hiện ra trước mắt; nhờ siêng tu nên không biếng nhác, cũng không trễ nải, và được đầy đủ bồ-đề tư lương (hành trang, vốn liếng công đức và trí tuệ để đạt bồ-đề, tức giác ngộ). Do khéo làm chín muồi các bồ-đề phần pháp (các pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ) nên xa lìa ngã chấp; vì được vô ngã (thấy rõ không có cái "ta" thật) nên có thể bỏ cả thịt thân mình mà bố thí cho hữu tình. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì có thể đi khất thực.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được nhất tọa (một chỗ ngồi duy nhất, bất động; ở đây chỉ chỗ ngồi giác ngộ). Mười pháp ấy là gì? Một là ngồi nơi đạo tràng bồ-đề (chỗ ngồi thành Phật, như Phật ngồi dưới cội bồ-đề), các ma (loài chuyên phá hoại người tu) kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Hai là chứng tĩnh lự (thiền định, tâm lắng yên mà sáng suốt) xuất thế (vượt ra khỏi thế gian), các ma kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Ba là được bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thật tướng của mọi sự) xuất thế, các ma kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Bốn là được trí xuất thế, các ma kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Năm là chứng không tính (bản chất trống rỗng, không có tự thể cố định của mọi sự vật), các ma kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Sáu là chứng các pháp đúng như thật, các ma kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Bảy là chứng con đường chánh giác (giác ngộ chân chính), các ma kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Tám là chứng thật tế (bờ mé chân thật rốt ráo của mọi sự), các ma kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Chín là chứng chân như (bản thể chân thật, như vậy mãi không đổi của mọi pháp), các ma kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Mười là được nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật), các ma kinh sợ mà riêng Bồ-tát vẫn bất động. Nói "một chỗ ngồi" là chỗ ngồi của nhất thiết trí, cũng gọi là pháp tòa (tòa ngồi của Chánh pháp). Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được một chỗ ngồi.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được nhất thực (mỗi ngày chỉ ăn một bữa). Mười pháp ấy là gì? Một là không buông thả tham ăn. Hai là không nhiễm đắm thức ăn; nghĩa là đã ăn rồi thì dù đúng giờ hay phi thời (quá giờ ngọ, lúc theo giới không được ăn) cũng không nên nhận thêm, như tô (bơ, váng sữa), dầu, thạch mật (đường mía nấu đông cứng) và các thứ ngon khác. Ba là thấy người khác dùng tô v.v. thì không sinh giận bực. Bốn là thấy người khác dùng tô v.v. thì không sinh ghen ghét. Năm là khi Bồ-tát giữ hạnh ăn một bữa, nếu gặp bệnh nặng thì nên dùng tô v.v. Sáu là khi Bồ-tát giữ hạnh ăn một bữa, nếu chắc chắn có nạn nguy đến tính mạng, đáng dùng tô v.v. thì liền dùng. Bảy là khi Bồ-tát giữ hạnh ăn một bữa, nếu có nạn làm bỏ dở việc tu pháp lành, đáng dùng tô v.v. thì liền dùng. Tám là khi Bồ-tát giữ hạnh ăn một bữa, nếu gặp ba nạn kể trên, dùng tô v.v. rồi thì không ân hận. Chín là khi Bồ-tát giữ hạnh ăn một bữa, nếu gặp ba nạn, đáng dùng tô v.v. thì không nghi ngại. Mười là khi Bồ-tát giữ hạnh ăn một bữa, nếu gặp ba nạn, cần dùng tô v.v. thì nên nghĩ đó là thuốc. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này nên được hạnh ăn một bữa.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được ở a-lan-nhã (chốn rừng vắng, nơi yên tĩnh xa xóm làng để tu hành). Mười pháp ấy là gì? Một là sống lâu trong phạm hạnh. Hai là khéo léo thông thạo tỳ-nại-da (giới luật của người xuất gia). Ba là các căn đầy đủ. Bốn là đầy đủ đa văn (nghe học nhiều giáo pháp). Năm là khéo nói pháp yếu (những điều cốt yếu của giáo pháp). Sáu là lìa ngã sở chấp (sự bám chấp rằng vật này là "của ta"). Bảy là giống như thú hoang. Tám là được thân ở xa. Chín là được ở nơi vắng lặng. Mười là không chán lìa, không che lấp (?).
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát sống lâu trong phạm hạnh, cho đến không chán lìa a-lan-nhã? Này thiện nam tử, Bồ-tát bỏ nhà đi xuất gia, trong tỳ-nại-da thì ba nghiệp (việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ) trong sạch, đầy đủ thi-la (giới hạnh). Tính nhiều khéo léo, ưa tập oai nghi. Đối với phép tắc trên dưới lớn nhỏ Phật đã dạy, không nhờ người khác mà tự hiểu được, và đối với giáo nghĩa cũng được khéo léo. Lại biết rõ chỗ nào là giữ giới, chỗ nào là phạm giới. Thấy người giữ giới thì sinh cung kính, thấy người phá giới thì xa lìa. Lại thường nhiều lần sám hối lỗi lầm; đối với tội đã làm thì hối hận về ác tác (việc làm sai trái đã lỡ làm), không bao giờ che giấu. Lại biết rõ tội đã phạm có bậc nặng, vừa, nhẹ; lại biết rõ nghiệp ác đã tạo chiêu cảm dị thục quả (quả báo chín muồi về sau, khác thời gian và khác tính chất với nhân đã gieo) lâu hay mau. Nhờ tu hành trong sạch nên Bồ-tát được các căn đầy đủ: mắt không suy giảm, tai không khiếm khuyết, thân thể vẹn toàn, mới có thể ở chốn a-lan-nhã ấy.
Chốn ấy phải là nơi một mình vắng vẻ, không người, không bị quấy rối; xin ăn dễ được, không xa không gần; nhiều cây rừng, hoa quả cành lá đều tươi tốt; nước trong sạch ngon, lấy không vất vả; hang thất an ổn, không có thú dữ; đường núi tĩnh mịch, đi lại không khó. Chỗ như thế mới nên nương ở. Bồ-tát nương ở chỗ như thế rồi, theo những gì trước đã tụng và đã nghe, ngày đêm ba thời thường xuyên tu tập. Tiếng tụng kinh không to không nhỏ. Khéo thu giữ các căn, không để biến đổi. Đồ dùng đều trong sạch, đúng pháp. Biết rõ tướng sai khác của các pháp. Bỏ hôn trầm (trạng thái tâm mê mờ, nặng nề, lơ mơ buồn ngủ), suy nghĩ giáo lý; tâm không dao động, cũng không chạy theo ngoại cảnh.
Nếu có vua, vương tử, sát-đế-lợi, bà-la-môn v.v. đến chỗ Bồ-tát, Bồ-tát thấy rồi thì cung kính chào hỏi, khen rằng: "Lành thay đại vương đã đến!", rồi mời vua ngồi vào chỗ đã trải sẵn. Vua ngồi thì Bồ-tát cũng ngồi; vua không ngồi thì Bồ-tát cũng đứng. Xem kỹ, nếu thấy vua và những người đi cùng các căn xao động, Bồ-tát liền nên khen rằng: "Đại vương khéo làm lợi ích cho trong nước, nên có nhiều sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn giữ giới, có phúc đức, nghe nhiều, có trí tuệ đến cư trú, không bị trộm cướp và quan lại xâm hại, lừa dối." Lại xem, nếu thấy vua và những người đi cùng các căn lặng lẽ, an ổn, thuần phục, thì lúc ấy Bồ-tát nên giảng nói các pháp. Nếu vua không thích nghe các pháp, Bồ-tát nên tùy thuận mà nói pháp yếm ly (pháp khiến người chán lìa thế gian). Nếu vua không muốn nghe pháp yếm ly, thì nên nói về pháp rất sâu xa rộng lớn và oai đức lớn của Như Lai. Đối với những người khác như dân xóm làng, bà-la-môn, sát-đế-lợi đến, Bồ-tát cũng tùy theo chỗ thích hợp mà nói như thế.
Bồ-tát vì nghe nhiều nên nói được pháp, khiến người nghe đều vui mừng, sinh lòng tin trong sạch đối với Bồ-tát. Vì nói được pháp nên tu tập thiện phẩm, trừ bỏ phiền não. Lại nhờ sức nghe nhiều nên lìa được ngã chấp; lại vì xa lìa nỗi sợ hãi do ngã chấp gây ra, nên ở chốn a-lan-nhã không kinh không sợ, được vô úy (không còn sợ hãi). Bồ-tát ở chốn a-lan-nhã thì quán sát rõ ràng trước mắt, không bám trụ vào đâu, không như thú hoang chẳng biết quán sát gì. Bồ-tát ở chốn a-lan-nhã thì không sợ hãi, không có lỗi lầm tai họa, không như thú hoang luôn sợ bị hại. Bồ-tát ở chốn a-lan-nhã là để tránh tâm tán loạn do đàn ông, đàn bà, con trai, con gái trong xóm làng gây ra, là để nhiếp thọ chánh pháp, là để không bám trụ vào đâu; không như thú hoang vì giữ mạng sống mà tránh xa loài người. Bồ-tát nhờ ở xa nên được vắng lặng ngay trước mắt, thấy a-lan-nhã có công đức lớn, lại thấy sự vắng lặng, không chán lìa, không che lấp, nên tu tập các pháp mà ở chốn a-lan-nhã. Đó gọi là Bồ-tát sống lâu trong phạm hạnh, cho đến không chán lìa, không che lấp. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được ở chốn a-lan-nhã.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì có thể ngồi dưới gốc cây. Mười pháp ấy là gì? Một là không được ngồi dưới gốc cây quá gần xóm làng. Hai là không được ngồi dưới gốc cây quá xa xóm làng. Ba là không được ngồi dưới gốc cây nơi rừng rậm nhiều gai góc. Bốn là không được ngồi dưới gốc cây nơi dây sắn, dây leo um tùm và có khỉ. Năm là không được ngồi dưới gốc cây lá khô. Sáu là không được ngồi dưới gốc cây nơi vượn ở. Bảy là không được ngồi dưới gốc cây nơi có nhiều chim. Tám là không được ngồi dưới gốc cây nơi thú dữ ở. Chín là không được ngồi dưới gốc cây gần đường đi. Mười là không được ngồi dưới gốc cây nơi có người thô ác. Bồ-tát nên ngồi dưới gốc cây ở nơi không có chướng nạn, thân được khinh an (nhẹ nhàng, thư thái nhờ thiền định), tâm luôn vui vẻ. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được ngồi dưới gốc cây.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì có thể ngồi giữa trời trống. Mười pháp ấy là gì? Một là dù mùa xuân, hạ, thu, đông cũng không nên ngồi nương chỗ tường vách. Hai là không nên ngồi dưới cây rừng. Ba là không được ngồi nương chỗ đống rơm rạ, cỏ khô chất đống (?). Bốn là không được ngồi nương sườn núi, hốc đá. Năm là không được ngồi trong hốc bờ sông. Sáu là không được ngồi dùng vật che lạnh. Bảy là không được ngồi dùng vật chắn gió. Tám là không được ngồi dùng vật che mưa. Chín là không được ngồi dùng vật che nóng. Mười là không được ngồi dùng vật hứng sương.
Nếu các Bồ-tát ngồi giữa trời trống mà thân mắc bệnh và kiệt sức, thì nên vào chùa và nghĩ như vầy: "Như Lai vì muốn trừ bỏ phiền não nên khắp nơi giảng rộng công đức của hạnh đầu-đà. Ta nay tuy ở trong chùa nhưng tâm không ưa thích, cũng không đắm trước, chỉ siêng tu chánh pháp để trừ bỏ phiền não." Lại suy nghĩ: "Ta ở trong chùa chỉ là để nhiếp thọ các thí chủ (người bố thí), không phải để nuôi dưỡng thân mình", và vẫn giữ ý tưởng như đang ngồi giữa trời trống. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được ngồi giữa trời trống.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được ngồi nơi bãi tha ma. Mười pháp ấy là gì? Một là các Bồ-tát đối với chỗ ở tốt đẹp hết sức chán lìa. Hai là các Bồ-tát trong mọi lúc thường khởi ý tưởng về cái chết. Ba là các Bồ-tát thường khởi ý tưởng về phần xác còn sót lại. Bốn là các Bồ-tát thường quán thân thể, khởi tưởng màu đỏ (máu thịt). Năm là các Bồ-tát thường quán thân thể, khởi tưởng màu xanh (xác bầm tím). Sáu là các Bồ-tát thường quán thân thể, khởi tưởng mủ rữa. Bảy là các Bồ-tát thường quán thân, khởi tưởng sình trương. Tám là các Bồ-tát thường quán thân, khởi tưởng khô cháy. Chín là các Bồ-tát thường quán thân, khởi tưởng rã rời tan tác. Mười là các Bồ-tát thường quán thân, khởi tưởng bộ xương móc nối. (Đây là các phép quán thân thể qua những giai đoạn của xác chết để thấy thân là nhơ nhớp, dứt lòng tham đắm.)
Này thiện nam tử, Bồ-tát ngồi nơi bãi tha ma, vì muốn làm lợi ích và thương xót các hữu tình nên an trú trong tâm từ (lòng thương, mong cho chúng sinh được an vui); cũng vì giữ giới trong sạch, vì thành tựu phép tắc, nên không khởi tâm ăn thịt. Vì sao? Này thiện nam tử, khắp quanh bãi tha ma có nhiều phi nhân nương ở; nếu thấy Bồ-tát ăn thịt, họ sẽ sinh lòng tin không trong sạch, khởi tâm phiền não. Vì thế Bồ-tát không nên ăn thịt.
Này thiện nam tử, Bồ-tát ở bãi tha ma nếu vào già-lam (chùa, tu viện), trước hết nên lễ chế-đa của Như Lai, kế đến lễ các vị bật-sô (tỳ-kheo: tăng sĩ đã thọ giới đầy đủ) trưởng lão, sau đó hỏi thăm các vị bật-sô trẻ tuổi; không ngồi giường chiếu và các đồ vật của tăng chúng, mà cung kính đứng. Vì sao? Này thiện nam tử, Bồ-tát vì muốn tùy thuận thế gian, giữ gìn lòng các hữu tình, nên không ngồi giường chiếu và các đồ vật của tăng chúng. Bồ-tát ở bãi tha ma làm như thế là thuận theo bậc thánh; nếu trái với thế gian thì không phải bậc thánh. Nếu có một vị bật-sô đem chỗ ngồi của mình mời Bồ-tát ở bãi tha ma ngồi, Bồ-tát nên xét kỹ xem ý của vị bật-sô ấy về sau có hối tiếc không, và các vị tăng khác có giận ghét chê trách không; rồi tự mình nên khởi tâm hạ mình, như một đứa trẻ chiên-đà-la (giai cấp hạ tiện nhất ở Ấn Độ xưa, bị coi là ô uế) mới dám ngồi tòa này. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được ngồi nơi bãi tha ma.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì có thể thường ngồi (luôn ngồi, không nằm xuống ngủ). Mười pháp ấy là gì? Một là thường ngồi để thân không bị phiền nhiễu. Hai là thường ngồi để tâm không bị phiền nhiễu. Ba là thường ngồi để không mê ngủ. Bốn là thường ngồi để không mỏi chán. Năm là thường ngồi vì muốn viên mãn bồ-đề tư lương. Sáu là thường ngồi để được tâm nhất cảnh tính (tâm chuyên chú vào một đối tượng duy nhất, tức trạng thái định). Bảy là thường ngồi để chứng đạo ngay trước mắt. Tám là thường ngồi để tiến tới đạo tràng bồ-đề. Chín là thường ngồi để làm lợi ích cho tất cả hữu tình. Mười là thường ngồi vì muốn dứt hẳn các phiền não. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì có thể thường ngồi.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được tùy chỗ trải mà ngồi (có gì trải nấy mà ngồi, không kén chọn). Mười pháp ấy là gì? Một là đối với đồ trải ngồi không có gì ham đắm. Hai là không bao giờ tự mình bày biện đồ trải ngồi. Ba là không sai người khác bày biện đồ trải ngồi. Bốn là không ra dấu để người khác bày biện đồ trải ngồi. Năm là tùy theo chỗ có sẵn, hoặc cỏ hoặc lá, liền ngồi xuống. Sáu là những nơi có nhiều rắn độc, muỗi mòng, hang lỗ thì nên bỏ đi, không nên ngồi. Bảy là khi Bồ-tát muốn nằm thì nằm nghiêng về bên phải, hai chân chồng lên nhau, lấy pháp y (áo của người xuất gia) đắp thân, giữ chánh niệm, chánh tri (biết rõ ràng việc mình đang làm), khởi ý tưởng sáng tỏ (tâm tỉnh táo, không mê muội). Tám là nằm nghiêng hông phải mà không say ngủ. Chín là chỉ để nuôi dưỡng các đại chủng (bốn yếu tố cấu thành thân thể: đất, nước, lửa, gió), cho đến chỉ để duy trì mạng sống. Mười là Bồ-tát trong mọi lúc, mọi thời đều khiến thiện phẩm hiện ra trước mắt. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì được tùy chỗ trải mà ngồi.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì được làm người tu tập du-già (phép tu thiền định và quán chiếu để tâm tương ứng với chân lý). Mười pháp ấy là gì? Một là thường tu quán bất tịnh (quán thân thể và vật chất là nhơ nhớp để dứt tham đắm). Hai là thường tu từ bi (lòng thương, mong chúng sinh được vui và thoát khổ). Ba là thường tu quán duyên khởi (mọi sự đều do nhiều nhân duyên hợp lại mà sinh ra). Bốn là đối với các lỗi lầm thường tu sự khéo léo. Năm là thường tu không tính. Sáu là thường tu vô tướng (không bám vào bất kỳ hình tướng nào). Bảy là thường tu du-già. Tám là thường siêng tu. Chín là được tâm không ân hận. Mười là giới hạnh đầy đủ.
Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát tu quán bất tịnh? Này thiện nam tử, Bồ-tát ngồi tĩnh tọa một mình, thân ngay thẳng thư thái, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), quán sát ngay trước mắt, tâm hết sức chán lìa, an trú chánh niệm, tâm không chạy theo ngoại cảnh, và suy nghĩ như vầy: "Tất cả đồ ăn uống trong cõi người, dù sạch hay dơ, ngon hay dở, có vị hay không vị, một khi đã ăn vào, bị lửa trong thân (sức tiêu hóa) đốt nấu, đều thành nhơ nhớp, thối rữa, đáng ghê tởm. Ta không chạy theo những kẻ phàm phu ngu muội trong thế gian mà ham đắm nhiễm trước. Chúng ta là những người (theo đường) thánh, nương theo pháp tỳ-nại-da, có thể dùng chánh trí quán sát thân mình, không khởi nhiễm trước, cũng không ham đắm; nhưng tâm ta cũng không sinh ghê chán (quá mức)." Vì thế gọi là Bồ-tát tu quán bất tịnh.
Thế nào là Bồ-tát tu từ bi? Này thiện nam tử, các Bồ-tát ở nơi thanh vắng, ngồi tĩnh tọa một mình, thân ngay thẳng thư thái, ngồi kiết già, quán sát ngay trước mắt, tâm hết sức chán lìa, an trú chánh niệm, tâm không chạy theo ngoại cảnh, và suy nghĩ như vầy: "Các loài hữu tình phần nhiều khởi giận dữ, làm hại, tạo nghiệp bất thiện, lại thường gần gũi người không lành, vô cớ đối với ta khởi ý thù oán; hoặc trong quá khứ, hoặc trong tương lai, hoặc trong hiện tại, họ tạo những nghiệp như thế. Ý ta muốn khiến mọi giận dữ, làm hại mà các hữu tình ấy khởi lên đều được dứt trừ, khiến họ được ngồi nơi đạo tràng bồ-đề." Việc như thế không phải chỉ là lời nói, mà thật là ý lạc sâu xa của Bồ-tát, thuận theo đó mà suy nghĩ. Đó gọi là Bồ-tát tu từ bi.
Thế nào là Bồ-tát tu quán duyên khởi? Nghĩa là khi các Bồ-tát khởi tâm tham ái hoặc giận dữ, liền suy nghĩ như vầy: "Do ta mà khởi lên tham, giận v.v. Nhưng cái 'ta' khởi lên chúng đã là do duyên mà sinh; tham, giận được khởi lên và cảnh khiến sinh tham v.v. cũng đều do duyên mà khởi. Người có trí nào lại ở trong những pháp hư dối do các duyên sinh ra mà khởi bám chấp vào 'ta'?" Đó gọi là Bồ-tát tu quán duyên khởi.
Thế nào là Bồ-tát đối với các lỗi lầm tu sự khéo léo? Nghĩa là các Bồ-tát vì muốn dứt trừ lỗi lầm của chính mình nên thường tu tập. Nếu trong tương tục (dòng thân tâm nối tiếp) của người khác có những lỗi lầm, nếu có thể nói được thì nói để họ dứt trừ; nếu không thể nói được thì Bồ-tát nên bỏ đi.
Thế nào là lỗi lầm? Nghĩa là đối với Phật, Pháp, Tăng, đối với giới, đối với bậc thánh, đối với người tu phạm hạnh, và đối với người trên kẻ dưới, già trẻ trong đời, tính không cung kính — đó là lỗi lầm. Cậy mình, thường khởi ngã mạn, khinh rẻ người khác; nhiễm đắm các cảnh trước mắt; quay lưng với niết-bàn (trạng thái tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử); khởi ngã kiến (cho rằng có cái "ta" thật), hữu tình kiến (cho rằng có chúng sinh thật), mạng giả kiến (cho rằng có một sinh mạng thật tồn tại), bổ-đặc-già-la kiến (cho rằng có một cá thể thật đi luân hồi; bổ-đặc-già-la nghĩa là con người, cá thể), đoạn kiến (cho rằng chết là hết), không kiến (chấp rằng không có gì cả), chấp thường còn hay chấp vô thường. Tính không phụng sự các bậc thánh; gần kẻ ngu; xa người giữ giới mà cúng dường kẻ phá giới; bỏ người hiền lành, gần kẻ không lành. Phỉ báng tố-đát-lãm tạng (kinh tạng: kho kinh điển ghi lời Phật dạy) sâu xa, đối với cửa kinh tạng ấy thường lo sợ. Lười nhác trễ nải, khinh rẻ chính mình. Tính không có tài ăn nói, oai đức kém cỏi. Điều không đáng hối thì lại hối; điều đáng hối thì lại không hối. Luôn bị cái triền (các phiền não che lấp và trói buộc tâm) trói buộc; bị sự mê hoặc, dối trá, nịnh bợ theo đuổi; bị hôn trầm và ngủ nghỉ che lấp. Tính thường ưa được cung kính và lợi dưỡng; tham dòng họ, quyến luyến bà con; ưa đất nước, ưa hội họp đông người; bỏ niềm vui pháp tính đã thọ trì (?). Gần gũi chú thuật thuận theo thế gian, mà thường chán lìa chánh pháp xuất thế. Quen làm việc bất thiện, không tu các điều thiện. Nói xấu người xuất gia (?), còn đối với đàn bà, đàn ông, con trai, con gái và các ngoại đạo thì đều khen ngợi. Không ưa ở chốn a-lan-nhã. Ăn không biết chừng mực. Không ưa gần gũi các bậc tôn túc. Khi tụng học thì tự đặt giới hạn. Đến chỗ không nên đến mà không thấy là lỗi. Tính không cung kính những giới nhỏ nhặt, đối với tội nhỏ tâm không sợ hãi. Thấy kẻ ngu si các căn tối tăm thì khen là trầm tĩnh; thấy người trí tuệ các căn sáng suốt thì gạt đi, cho là ồn ào kiêu bốc. Làm điều ngạo mạn, bám chấp điên đảo. Tính ưa lời thô. Đối với các hình sắc ưa hay không ưa đều chạy theo mà bám chấp. Thấy người nổi giận không sinh lòng từ; thấy người chịu khổ không khởi lòng thương; thấy người bệnh không có tâm chán lìa (thế gian); thấy người chết không kinh sợ. Không cầu thoát ra khỏi chốn thiêu đốt (thế gian đầy khổ não như nhà lửa). Không quán sát thân, không quán sát giới. Đối với việc đã làm, sẽ làm, đang làm, tính không xem xét. Điều không nên nghĩ lại nghĩ; điều không nên so đo lại so đo; điều không nên mong cầu lại mong cầu. Không phải lối thoát lại tưởng là lối thoát; không phải đạo lại tưởng là đạo. Chưa được mà nói là được. Việc nên làm lại không làm. Đắm pháp ác, bỏ thiện phẩm. Nói xấu đại thừa, khen ngợi tiểu thừa (cỗ xe nhỏ: con đường tu cầu giải thoát cho riêng mình). Chê bai người tin sâu đại thừa, khen ngợi người tin sâu tiểu thừa. Thường tranh luận, luôn kiện cãi. Tính thô bạo, ưa nói lời ác. Ngạo mạn, nói nhiều, gay gắt, hung dữ. Tham lam, giả dối, tính nhiều hư vọng. Nói năng không đầu đuôi, ưa hý luận (lời bàn luận rỗng tuếch, vô ích). Đó là lỗi lầm.
Bồ-tát đối với những lỗi lầm như thế đã được khéo léo rồi, liền siêng tu không tính, vì muốn bỏ các hý luận. Bồ-tát tuy siêng tu không tính nhưng tâm còn tán loạn, ưa dừng ở chỗ này chỗ kia. Bồ-tát tìm khắp các cảnh này kia thì thấy tự tính đều là không, tìm không thể được. Cảnh bị nắm bắt, thể của nó đã là không, thì tâm nắm bắt, tính của nó cũng chẳng có. Tâm và cảnh được quán sát đều biết rõ là không; trí quán sát, thể của nó thật cũng chẳng có. Khi quán sát không tính, Bồ-tát tu vô tướng. Bồ-tát tuy siêng tu vô tướng nhưng vẫn còn các tướng này kia hiện ra trước mắt. Bồ-tát lại quán các tướng hiện ra trước mắt, thể tính đều là không. Các tướng như thế đã không thể được, thì quán tướng thân bên trong cũng không thể được; nơi thân niệm trụ (phép tu chú tâm quán sát thân thể) cũng không thể được. Tâm không bám chấp các tướng bên ngoài, thì thể tính của niệm trụ cũng không thể được. Bồ-tát bỏ các tướng như thế, thường phát khởi ý muốn tu tập. Bồ-tát tu các tam-ma-địa (định: trạng thái tâm chuyên nhất, lắng yên), đối với cảnh mà trụ không gián đoạn. Tâm nhất cảnh tính là xa-ma-tha (chỉ: làm tâm dừng lắng, chuyên chú một cảnh); quán sát đúng như thật là tỳ-bát-xá-na (quán: dùng trí tuệ quán sát thấy rõ sự thật). Bồ-tát tu tập trong tam-ma-hứ-đa (trạng thái tâm đang ở trong định), tâm được không ân hận, lại vui mừng. Vì sao? Vì giới thanh tịnh. Vì các Bồ-tát giới thanh tịnh nên được du-già. Người giới đầy đủ thì tăng trưởng du-già, tu tập du-già; vì thế gọi là người được du-già. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì là người có thể tu tập du-già.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì có thể gìn giữ tố-đát-lãm tạng. Mười pháp ấy là gì? Một là lắng nghe, lãnh thọ để giữ gìn chánh pháp, không vì của cải. Hai là lắng nghe, lãnh thọ để giữ gìn cho giáo pháp được trụ trì lâu dài, không vì lợi dưỡng. Ba là lắng nghe, lãnh thọ để giống Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) không bị dứt mất, không cầu cúng dường. Bốn là lắng nghe, lãnh thọ để nhiếp thọ đúng đắn các hữu tình hướng về đại thừa, không vì danh tiếng, khen ngợi. Năm là lắng nghe, lãnh thọ vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình không nơi nương tựa. Sáu là lắng nghe, lãnh thọ để đem an vui cho các hữu tình khổ não. Bảy là lắng nghe, lãnh thọ để các hữu tình chưa có tuệ nhãn (mắt trí tuệ) được có tuệ nhãn. Tám là lắng nghe, lãnh thọ để vì các hữu tình hướng về thanh văn thừa (con đường của những người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) mà giảng nói đạo thanh văn thừa. Chín là lắng nghe, lãnh thọ để phát khởi hướng về đạo đại thừa. Mười là lắng nghe, lãnh thọ để tự thân chứng trí vô thượng (trí tuệ cao nhất, không gì hơn), không mong cầu thừa thấp kém. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì có thể gìn giữ tố-đát-lãm tạng.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì có thể gìn giữ tỳ-nại-da tạng (luật tạng: kho giới luật). Mười pháp ấy là gì? Một là biết rõ tỳ-nại-da. Hai là biết rõ nghĩa của tỳ-nại-da. Ba là biết rõ lý lẽ sâu xa của tỳ-nại-da. Bốn là biết rõ những chỗ vi tế của tỳ-nại-da. Năm là biết rõ việc nên làm và không nên làm. Sáu là biết rõ tội tự tính (việc tự nó đã là ác, như giết, trộm; dù không có điều cấm vẫn là tội). Bảy là biết rõ tội do giới chế định (việc tự nó không ác, nhưng thành phạm vì trái điều luật Phật đặt ra). Tám là biết rõ nhân duyên chế ra Ba-la-đề-mộc-xoa (bộ giới điều người xuất gia phải học giữ, giúp giải thoát khỏi từng lỗi lầm). Chín là biết rõ tỳ-nại-da của hàng thanh văn. Mười là biết rõ tỳ-nại-da của Bồ-tát. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì có thể gìn giữ tỳ-nại-da tạng.
Lại nữa, này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp thì có thể khéo giữ phép tắc, phạm vi chỗ được đi lại, và đầy đủ oai nghi. Mười pháp ấy là gì? Một là khéo học tất cả học xứ (các điều giới cần học và giữ) của hàng thanh văn. Hai là khéo học tất cả học xứ của hàng duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không nhờ thầy dạy). Ba là khéo học tất cả học xứ của Bồ-tát. Bốn là đối với các học xứ đã khéo học rồi thì có thể khéo giữ phép tắc và việc làm được đầy đủ. Năm là phép tắc và việc làm đều đầy đủ rồi thì liền có thể bỏ những hạnh không phải của sa-môn. Sáu là do nhân duyên ấy, Bồ-tát không đi đến chỗ không nên đến, vào lúc không nên đi. Bảy là Bồ-tát đã đầy đủ oai nghi, phép tắc trong hạnh của sa-môn rồi, thì dù là sa-môn hay bà-la-môn cũng không ai có thể chê bai một cách vô lý. Tám là nhờ đó Bồ-tát cũng có thể khiến người khác khéo học tất cả học xứ như thế. Chín là phép tắc việc làm của Bồ-tát đã viên mãn rồi thì được đoan nghiêm, vắng lặng, đầy đủ oai nghi. Mười là thành tựu oai nghi mà không giả dối. Này thiện nam tử, Bồ-tát thành tựu mười pháp này thì có thể khéo giữ phép tắc, phạm vi chỗ được đi lại, và đầy đủ oai nghi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video