Thiên 3 — Quyển hạ – Cảnh giới Phật và chúng sinh là một, hạnh Bát-nhã không loạn tâm

 Kinh Lực Trang Nghiêm Tam Muội (tam muội: trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một điểm không tán loạn), quyển hạ.

 Đời Tùy, ngài Tam Tạng (vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Na-liên-đề-da-xá dịch.

 Bấy giờ Phật bảo đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài (đồng tử: người trẻ tuổi; ở đây là một vị Bồ-tát mang dáng trẻ) rằng: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), ông có thấy thân của tất cả Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ cõi chân như mà đến) không?"

 Đồng tử Trí Luân liền thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), con thấy." Phật hỏi Trí Luân: "Ông nói thấy, vậy ông thấy những gì?" Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, con thấy tất cả chư Phật Như Lai. Có bao nhiêu thế giới nhiều như số cát sông Hằng, thì trong các cõi nước ấy con cũng thấy chư Phật Như Lai nhiều như số cát sông Hằng, vị nào cũng ở trong cõi Phật của mình mà thuyết pháp." Phật hỏi như thế lần thứ hai, lần thứ ba, đồng tử Trí Luân cũng đáp như vậy.

 Khi ấy Phật lại hỏi Trí Luân: "Này thiện nam tử, ông có thấy lòng bàn tay phải của Như Lai không?" Trí Luân thưa: "Con thấy." Phật nói: "Trí Luân, ông nói thấy, vậy ông thấy những gì?" Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, con thấy ngón tay và lòng bàn tay phải của tất cả chư Phật Như Lai, mỗi vị ở cõi mình đều thuyết các pháp cũng như vậy."

 "Này đồng tử Trí Luân, theo cách ấy, nên biết tâm, ý và pháp (đối tượng mà ý nhận biết) của tất cả chúng sinh. Vị Như Lai này có tên là: mắt với sắc (hình dáng, màu sắc mà mắt thấy), tai với tiếng, mũi với hương, lưỡi với vị, thân với xúc (những gì thân chạm và cảm biết) của tất cả chúng sinh. Đây là sắc của Như Lai, đây là danh của Như Lai. Sắc này gọi là nhất thiết trí (trí biết rõ hết thảy) của Như Lai, cũng gọi là nhất thiết kiến (cái thấy thấu suốt hết thảy) (?)."

 Bấy giờ đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, điều Như Lai nói thật không thể nghĩ bàn. Đa-đà-a-già-độ (phiên âm tiếng Phạn Tathāgata, tức Như Lai), cảnh giới của Như Lai vi diệu, lớn lao tột bậc, không thể nghĩ bàn." Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, đồng tử Trí Luân. Đa-đà-a-già-độ không thể nghĩ bàn, cảnh giới của Như Lai vi diệu, lớn lao tột bậc, không thể nghĩ bàn.

 Này đồng tử Trí Luân, ta ngồi ngay ngắn suy niệm dưới cây A-thuyết-tha (cây aśvattha, tức cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo), sau khi giác ngộ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn), thì được nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ mọi loại, mọi mặt của tất cả các pháp). Này đồng tử Trí Luân, ta khởi lên tâm này: không thể nghĩ bàn, vi diệu lớn lao tột bậc không thể nghĩ bàn; đây là cảnh giới của chư Phật Như Lai.

 Lúc ấy, ta khởi niệm không thể nghĩ bàn ấy rồi, đứng dậy từ dưới cây A-thuyết-tha, đứng không gần không xa, đối diện cây ấy, một lòng chăm chú quán sát, nhìn kỹ không chớp mắt, được hoan hỷ thực (lấy niềm vui trong thiền định làm thức ăn nuôi thân) mà lìa mọi thức ăn uống khác. Cứ như thế trải qua bảy ngày bảy đêm, nhìn cây bồ-đề A-thuyết-tha. Khi ta ngồi như vậy dưới cây này, tất cả thế gian không ai có thể tin rằng Phật được trí Như Lai, được trí tự tại, được trí không thể nghĩ bàn, được trí không thể đo lường, được trí vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang với các bậc Phật), được trí không thể đếm, được trí a-tăng-kỳ (nhiều đến mức không thể tính đếm), được đại trí, được Phật trí, được nhất thiết chủng trí (?).

 Lại nữa, Trí Luân, đối diện cây bồ-đề A-thuyết-tha, ngay tại chỗ ấy có ngọn tháp tên là 'Nhìn không chớp mắt'. Đó là tâm không thể nghĩ bàn của ta: nhìn cây bồ-đề A-thuyết-tha, đứng dậy mà mắt không chớp, cho đến bảy ngày được hoan hỷ thực, lìa ý nghĩ về các thức ăn khác. Ngọn chi-đề (caitya: tháp thờ, nơi tưởng niệm thánh tích) lớn ấy thường được trời và người cúng dường. Này đồng tử Trí Luân, theo cách ấy nên biết đó chính là cảnh giới rất sâu, không thể nghĩ bàn của chư Phật Như Lai.

 Lại nữa, Trí Luân, nay ông chớ nghĩ rằng chỉ riêng Như Lai sau khi giác ngộ bồ-đề mới đối diện cây A-thuyết-tha nhìn không chớp mắt, được hoan hỷ thực, lìa các thức ăn uống khác, ở đó bảy ngày đêm. Này đồng tử Trí Luân, hãy cẩn thận chớ khởi tâm như thế. Vì sao? Vì tất cả chư Phật ở mười phương trong quá khứ — các bậc Đa-đà-a-già-độ, A-la-ha (bậc đáng được cúng dường, một danh hiệu của Phật), Tam-miệu tam-phật-đà (bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn) — nay đã vào Niết-bàn tịch diệt (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử; ở đây chỉ việc Phật qua đời), các đức Như Lai ấy cũng đều ngồi dưới cây bồ-đề. Ngồi rồi, các ngài đều được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và nhất thiết chủng trí, đều khởi tâm này: không thể nghĩ bàn, lớn lao tột bậc không thể nghĩ bàn, cảnh giới Như Lai rất sâu của chư Phật. Các đức Phật ấy cũng đều khởi tâm không thể nghĩ bàn như vậy, đứng dậy từ dưới cây bồ-đề, đi đến chỗ khác, mắt không chớp nhìn thẳng vào cây, được hoan hỷ thực, lìa các thức ăn khác, ở đó bảy ngày đêm cũng như vậy.

 Này đồng tử Trí Luân, tất cả chư Phật Như Lai ở mười phương trong đời vị lai cũng sẽ ngồi dưới cây bồ-đề mà được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, được nhất thiết chủng trí không thể nghĩ bàn, cho đến cảnh giới Như Lai lớn lao tột bậc không thể nghĩ bàn. Các đức Phật Như Lai ấy cũng khởi tâm không thể nghĩ bàn, nghĩ đến cây bồ-đề, đứng dậy nhìn cây với mắt không chớp, được hoan hỷ thực, lìa ý nghĩ về các thức ăn khác, ở đó bảy ngày đêm cũng như vậy.

 Này đồng tử Trí Luân, tất cả chư Phật ở mười phương hiện nay đang ở đời, cho đến đang thuyết pháp, các đức Phật Như Lai ấy cũng ngồi dưới cây bồ-đề, được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và nhất thiết chủng trí rồi, cũng khởi niệm như thế, cho đến cảnh giới Như Lai lớn lao tột bậc không thể nghĩ bàn. Các đức Phật Như Lai ấy được tâm không thể nghĩ bàn rồi, đứng dậy từ dưới cây bồ-đề, mắt không chớp nhìn cây bồ-đề, được hoan hỷ thực, lìa các thức ăn uống khác, ở đó bảy ngày đêm cũng như vậy."

 Bấy giờ đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, có phải Như Lai và tất cả chư Phật Đa-đà-a-già-độ, A-la-ha, Tam-miệu tam-phật-đà, sau khi được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và nhất thiết chủng trí dưới cây bồ-đề, đều khởi niệm như vậy, quán sát không thể nghĩ bàn như vậy, đối diện cây bồ-đề nhìn không chớp mắt, được hoan hỷ thực, lìa các thức ăn uống khác, hoặc ở chỗ ấy đến hai lần bảy ngày chăng?"

 Phật bảo đồng tử Trí Luân: "Này thiện nam tử, không phải tất cả các bậc Đa-đà-a-già-độ, A-la-ha, Tam-miệu tam-phật-đà đều đối diện cây bồ-đề bảy ngày bảy đêm nhìn không chớp mắt. Này đồng tử Trí Luân, có những đức Phật Như Lai sau khi giác ngộ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cho đến khi vào Niết-bàn vô lậu (Niết-bàn hoàn toàn không còn phiền não; "lậu" là phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm), trong suốt khoảng thời gian ấy đều không thể nghĩ bàn, đều niệm cảnh giới Phật không thể nghĩ bàn. Này đồng tử Trí Luân, theo cách ấy nên biết: chư Phật thường niệm cảnh giới không thể nghĩ bàn của chư Phật, cảnh giới Như Lai lớn lao tột bậc không thể nghĩ bàn."

 Đồng tử Trí Luân lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, cảnh giới của Như Lai Đa-đà-a-già-độ, A-la-ha, Tam-miệu tam-phật-đà rộng hẹp thế nào?" Phật bảo Trí Luân: "Cảnh giới của chư Phật tương ứng như cảnh giới của tất cả chúng sinh." Đồng tử Trí Luân lại thưa: "Bạch Thế Tôn, cảnh giới của tất cả chúng sinh rộng hẹp thế nào?" Phật bảo Trí Luân: "Cảnh giới của tất cả chư Phật thế nào thì đó gọi là cảnh giới của tất cả chúng sinh. Lại nữa, Trí Luân, nay ông nên biết: cảnh giới chư Phật và cảnh giới tất cả chúng sinh, hai cảnh giới này là một pháp giới (toàn thể thực tại, cùng chung một bản tính chân thật), không có sai khác."

 Đồng tử Trí Luân lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là Phật? Cái gì là pháp?" Phật bảo Trí Luân: "Nay ông nên biết, tất cả chúng sinh gọi là Phật pháp." Trí Luân lại hỏi: "Chúng sinh là gì, thế nào gọi là Phật?" Phật bảo Trí Luân: "Cõi chúng sinh — nên biết nghĩa này chính là cảnh giới Phật."

 Phật bảo Trí Luân: "Nay ta hỏi ông, ông cứ theo ý mình mà đáp. Thế nào gọi là tâm? Do nhân duyên gì mà Như Lai được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?" Đồng tử Trí Luân đáp: "Bạch Thế Tôn, vì tự thể tính của tất cả chúng sinh, nên có Đa-đà-a-già-độ, A-la-ha, Tam-miệu tam-phật-đà." Bấy giờ Thế Tôn lại hỏi đồng tử Trí Luân: "Trí Luân, ý ông thế nào? Ông biết trí tuệ của Như Lai ra sao?" Đồng tử Trí Luân liền đáp Phật: "Vì biết cảnh giới của tất cả chúng sinh, nên trí tuệ của Đa-đà-a-già-độ, A-la-ha, Tam-miệu tam-phật-đà được đầy đủ."

 Phật bảo Trí Luân: "Ông nên biết theo cách ấy: cảnh giới của vô lượng chư Phật Như Lai với cảnh giới của các chúng sinh là cùng một loại. Hễ có cảnh giới của tất cả chúng sinh thì đó chính là cảnh giới Phật. Như vậy, cảnh giới của tất cả Như Lai và cảnh giới của tất cả chúng sinh là một cảnh giới, không hai, không khác."

 Bấy giờ đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, theo chỗ con hiểu ý nghĩa lời Phật dạy, con biết chư Phật không khác chúng sinh, và tất cả chúng sinh cũng chính là Như Lai." Khi ấy Phật ấn khả (xác nhận, chấp thuận) đồng tử Trí Luân, nói: "Lành thay, lành thay, đồng tử Trí Luân! Nay ông khéo hiểu ý nghĩa lời Như Lai. Ông lại đã từng ở chỗ vô lượng đức Phật Thế Tôn nhiều như số cát sông Hằng trong quá khứ mà gieo trồng các gốc công đức, được nghe pháp môn vi diệu do Phật giảng, ngày đêm luôn tu bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ đưa người qua bờ giác ngộ, thấy rõ thực tướng của các pháp), nên đời đời thường được nghĩa biện tài (tài giảng rõ ý nghĩa), pháp biện tài (tài thông suốt giáo pháp), từ biện tài (tài dùng lời lẽ, ngôn ngữ), nhạo thuyết biện tài (tài ưa nói pháp, nói trôi chảy không cùng), vì các chúng sinh mà hỏi đáp không trở ngại."

 Bấy giờ đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao Như Lai và các vị Bồ-tát ma-ha-tát (đại Bồ-tát, bậc tu hạnh giác ngộ để cứu độ chúng sinh) có thể làm được như vậy: được trí Như Lai, trí tự tại, trí không thể nghĩ bàn, trí không thể đo lường, trí vô đẳng đẳng, trí không thể đếm, trí a-tăng-kỳ, đại trí, Phật trí, nhất thiết chủng trí, thấu suốt và biết rõ?"

 Hỏi như vậy rồi, Phật liền bảo: "Này đồng tử Trí Luân, ta ở trong bát-nhã ba-la-mật mà hành trì với tâm không tán loạn. Này đồng tử Trí Luân, nhờ dùng tâm không tán loạn mà hành bát-nhã, nên Bồ-tát ma-ha-tát có thể làm được như vậy: được trí Như Lai, trí tự tại, trí không thể nghĩ bàn, trí không thể đo lường, trí vô đẳng đẳng, trí không thể đếm, trí a-tăng-kỳ, Phật trí, đại trí, nhất thiết chủng trí, biết rõ như thế."

 Đồng tử Trí Luân lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao Như Lai và các Bồ-tát ma-ha-tát, hành trì trong bát-nhã ba-la-mật rồi, mà cũng không bỏ tưởng (khả năng nắm bắt hình tướng, khái niệm của tâm), hành trong chỗ chẳng phải tưởng, cũng chẳng phải chứng đắc nơi tưởng (?)" Phật bảo Trí Luân: "Ở đây, các Bồ-tát ma-ha-tát khi hành bát-nhã ba-la-mật thì hành trong mắt, hành trong sắc, hành trong tai, hành trong tiếng, hành trong mũi, hành trong hương, hành trong lưỡi, hành trong vị, hành trong thân, hành trong xúc, hành trong ý, hành trong pháp."

 Đồng tử Trí Luân hỏi: "Thế nào là hành trong mắt, hành trong sắc, hành trong tai, hành trong tiếng, hành trong mũi, hành trong hương, hành trong lưỡi, hành trong vị, hành trong thân, hành trong xúc, hành trong ý, hành trong pháp?" Phật nói: "Trí Luân, Bồ-tát ma-ha-tát hành trong mắt và sắc thì nên biết: mắt này làm chướng ngại đối với sắc, tai làm chướng ngại đối với tiếng, mũi làm chướng ngại đối với hương, lưỡi làm chướng ngại đối với vị, thân làm chướng ngại đối với xúc, ý làm chướng ngại đối với pháp." Trí Luân hỏi: "Thế nào là mắt làm chướng ngại đối với sắc, cho đến thế nào là ý làm chướng ngại đối với pháp?"

 Phật nói: "Trí Luân, do mắt duyên vào sắc nên tâm sinh vui mừng, hoặc sinh khổ não, hoặc sinh xả thọ (cảm giác trung tính, không khổ không vui). Vì tâm chấp giữ nên khởi tham, sân, si (ham muốn, giận ghét, mê muội). Các nhân duyên hòa hợp mà tạo đủ thứ nghiệp của thân, miệng, ý. Tạo các nghiệp ấy rồi, liền sinh vào sáu đường — địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh, a-tu-la (loài thần hay giận dữ, hiếu chiến), trời, người — làm chỗ nương thân. Ở trong đó, quả báo của mắt và sắc phát sinh; vì nhận quả báo ấy nên kẻ ngu si ở đời sau khổ não càng thêm nhiều. Như vậy đi rồi lại đến, xoay vòng không dứt; vì quả ấy nên mọi khổ không đoạn. Vì sao? Vì trong vòng trôi lăn sinh tử không thấy đường ra. Chúng sinh phàm phu ngu si, điên đảo, không biết rằng tai duyên với tiếng cũng như vậy, cho đến không biết ý duyên với pháp, nói rộng như trên.

 Người có trí tuệ nên hết lòng quán xét kỹ: mắt này, mắt là ai? Cái gì là mắt? Tìm xét nghĩa của mắt và nghĩa của chẳng phải mắt; cũng vậy, nghĩa của sắc và nghĩa của sắc chẳng phải sắc; cho đến nghĩa và chẳng phải nghĩa của tai và tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và xúc, ý và pháp. Tìm khắp tất cả mà đều không thấy gì. Người trí quán xét kỹ như vậy rồi: không thấy nghĩa của mắt, cũng không thấy nghĩa của chẳng phải mắt; nghĩa của mắt và chẳng phải mắt đều không thấy. Cho đến không thấy nghĩa của sắc, cũng không thấy nghĩa của chẳng phải sắc; nghĩa của sắc và chẳng phải sắc đều không thấy. Tai và tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và xúc, ý và pháp cũng vậy: không thấy nghĩa của pháp, cũng không thấy nghĩa của chẳng phải pháp, nghĩa của pháp và chẳng phải pháp cũng đều không thấy.

 Khi ấy, người tu hành không thấy mắt, đã lìa nghĩa của mắt, cũng không thấy là mắt hay chẳng phải mắt; không thấy là sắc, không thấy lìa sắc, cũng không thấy là sắc hay chẳng phải sắc. Cũng vậy: tai chẳng phải tai, tai chẳng phải chẳng phải tai; tiếng chẳng phải tiếng, tiếng chẳng phải chẳng phải tiếng; mũi chẳng phải mũi, mũi chẳng phải chẳng phải mũi; hương chẳng phải hương, hương chẳng phải chẳng phải hương; lưỡi chẳng phải lưỡi, lưỡi chẳng phải chẳng phải lưỡi; vị chẳng phải vị, vị chẳng phải chẳng phải vị; thân chẳng phải thân, thân chẳng phải chẳng phải thân; xúc chẳng phải xúc, xúc chẳng phải chẳng phải xúc; ý chẳng phải ý, ý chẳng phải chẳng phải ý; pháp chẳng phải pháp, pháp chẳng phải chẳng phải pháp.

 Lại nữa, mắt không hay biết, chẳng phải mắt cũng không hay biết, mắt và chẳng phải mắt cũng không hay biết. Cũng vậy, sắc không hay biết, chẳng phải sắc cũng không hay biết, sắc và chẳng phải sắc cũng không hay biết. Tai không hay biết, chẳng phải tai cũng không hay biết, tai và chẳng phải tai cũng không hay biết. Tiếng không hay biết, chẳng phải tiếng cũng không hay biết, tiếng và chẳng phải tiếng cũng không hay biết. Mũi không hay biết, chẳng phải mũi cũng không hay biết, mũi và chẳng phải mũi cũng không hay biết. Hương không hay biết, chẳng phải hương cũng không hay biết, hương và chẳng phải hương cũng không hay biết. Lưỡi không hay biết, chẳng phải lưỡi cũng không hay biết, lưỡi và chẳng phải lưỡi cũng không hay biết. Vị không hay biết, chẳng phải vị cũng không hay biết, vị và chẳng phải vị cũng không hay biết. Thân không hay biết, chẳng phải thân cũng không hay biết, thân và chẳng phải thân cũng không hay biết. Xúc không hay biết, chẳng phải xúc cũng không hay biết, xúc và chẳng phải xúc cũng không hay biết. Ý không hay biết, chẳng phải ý cũng không hay biết, ý và chẳng phải ý cũng không hay biết. Pháp không hay biết, chẳng phải pháp cũng không hay biết, pháp và chẳng phải pháp cũng không hay biết.

 Như vậy, vì lìa bỏ nhân duyên của mắt nên sắc không sinh; vì sắc không sinh nên lìa cả mắt lẫn sắc. Đã lìa mắt và sắc thì không còn ưa thích hay không ưa thích. Đã lìa ưa thích và không ưa thích như vậy, thì còn chỗ nào để ưa thích hay không ưa thích sinh ra nữa? Vì lìa ưa thích và không ưa thích nên không có hòa hợp; không có hòa hợp nên gọi là không vướng mắc, cũng gọi là không chướng ngại. Nên biết đó chính là trí vô chướng ngại.

 Thế nào gọi là trí vô chướng ngại? Trí vô chướng ngại là: mắt của vô lượng tất cả chúng sinh, như vậy là mắt của nhất thiết trí; sắc của vô lượng tất cả chúng sinh, như vậy là sắc của nhất thiết trí. Như vậy, mắt của tất cả chúng sinh và mắt của nhất thiết trí, sắc của tất cả chúng sinh và sắc của nhất thiết trí — hai thứ pháp này là một, không khác. Vì đây không phải là cái hay biết (?), nên tai và tiếng, cho đến mũi và hương, lưỡi và vị, thân và xúc, ý và pháp, tất cả đều không sinh. Vì lìa nhân duyên nên không có ái luyến; không có ái luyến nên không hành trong pháp; không hành trong pháp nên không chướng ngại; lìa chướng ngại nên không nhiễm trước; không nhiễm trước nên lìa chướng; vì lìa chướng nên trí vô ngại sinh ra. Do nhân duyên của trí: tâm của vô lượng tất cả chúng sinh, như vậy là tâm của nhất thiết trí; pháp của vô lượng tất cả chúng sinh, như vậy là pháp của nhất thiết trí. Như vậy, tâm của tất cả chúng sinh và tâm của nhất thiết trí, pháp của tất cả chúng sinh và pháp của nhất thiết trí — hai thứ pháp này là một, không khác.

 Này đồng tử Trí Luân, hành trong bát-nhã ba-la-mật như vậy là chẳng hành trong tưởng, cũng chẳng hành trong chỗ lìa tưởng; chẳng chứng đắc trong tưởng, cũng chẳng chứng đắc trong chỗ lìa tưởng. Này đồng tử Trí Luân, đây gọi là tướng của trí bình đẳng giữa tâm của tất cả chúng sinh, pháp của tất cả chúng sinh, tâm của nhất thiết trí và pháp của nhất thiết trí."

 Bấy giờ đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp vô sinh (pháp vốn không hề sinh khởi) — mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý của Như Lai, sáu thức này (sáu loại nhận biết qua sáu giác quan: thấy, nghe, ngửi, nếm, chạm và ý nghĩ) — ý nghĩa thế nào?" Phật bảo Trí Luân: "Vô sinh là: nhãn thức (sự nhận biết của mắt) v.v. đều là không, vốn không có vật gì; tìm kiếm trong đó không có lấy một vật, vì thế mà không sinh. Vì không sinh nên trống không, không có vật.

 Này đồng tử Trí Luân, ví như hư không vốn không sinh; không sinh nên không diệt; không có diệt nên không có vật; vì có thể lìa (?) nên gọi là hư không. Cũng vậy, tất cả chúng sinh và pháp của tất cả chúng sinh cũng không sinh; không sinh nên không diệt, cũng không có vật để lìa; vì thế tất cả chúng sinh và pháp của tất cả chúng sinh cũng như hư không, cùng một loại không khác.

 Này đồng tử Trí Luân, tất cả chúng sinh và pháp của tất cả chúng sinh cũng như hư không: không sinh không diệt, không động không loạn, chẳng phải kia chẳng phải đây, không nhiễm phiền não (những trạng thái mê lầm, ô nhiễm làm tâm khổ não), chẳng phải lìa để vào tịch diệt. Như vậy, không sinh không diệt, không động không loạn, chẳng phải kia chẳng phải đây, không nhiễm phiền não, chẳng phải lìa để vào tịch diệt, chẳng phải một chẳng phải khác — hư không là như vậy. Này đồng tử Trí Luân, tất cả chúng sinh và pháp của tất cả chúng sinh không sinh không diệt, chẳng động chẳng loạn, chẳng phải kia chẳng phải đây, không nhiễm phiền não, chẳng phải lìa để vào tịch diệt. Cũng vậy, chư Phật Như Lai quá khứ, vị lai, hiện tại chẳng sinh chẳng diệt, không động không loạn, chẳng phải kia chẳng phải đây, không nhiễm phiền não, chẳng phải lìa để vào tịch diệt. Đây gọi là pháp trụ (pháp an trụ đúng với bản tính chân thật), cũng gọi là pháp hành; như như (đúng như thật, không đổi khác) chẳng khác, như như chẳng phải chẳng khác; như như lặng trong, thường còn, không dời đổi, cùng một pháp giới."

 Bấy giờ đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, đã có bao nhiêu đức Như Lai ra đời trong quá khứ?" Phật bảo đồng tử Trí Luân: "Nhiều như số cát sông Hằng." Trí Luân lại hỏi: "Sẽ có bao nhiêu đức Như Lai ra đời trong tương lai?" Phật nói: "Trí Luân, nhiều như số cát sông Hằng." Trí Luân lại hỏi: "Có bao nhiêu đức Như Lai hiện nay đang thuyết pháp?" Phật nói: "Đồng tử Trí Luân, cũng nhiều như số cát sông Hằng."

 Đồng tử Trí Luân lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, các Như Lai quá khứ đã vào Niết-bàn, thật khó thấy lại; các Phật vị lai chưa ra đời, không thể thấy trước; các Thế Tôn hiện tại đang ở đời giáo hóa, chưa vào Niết-bàn. Các đức Phật ấy là như như, chẳng khác như như, chẳng phải chẳng khác như như, là pháp thường hằng, thường còn, không khác. Nghĩa ấy thế nào?"

 Hỏi như vậy rồi, Phật đáp: "Trí Luân, đây là trí Phật. Trí Luân, nên biết lời nói như thế là pháp thế gian, không phải đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, vượt ngoài ngôn từ). Trong pháp chân như (thực tính chân thật, không đổi của mọi sự vật) có lời nói như vậy, nhưng cũng không phải lời nói có thể hiểu biết được; đó là điều do sức trí tuệ của Phật mà biết rõ. Này đồng tử Trí Luân, đây gọi là trí Phật.

 Thế nào là trí lực? Vì tất cả chúng sinh bình đẳng nên tất cả pháp bình đẳng; vì tất cả pháp bình đẳng nên tất cả chúng sinh bình đẳng, như như, chẳng khác như như, chẳng phải chẳng khác như như. Đây gọi là lực thứ nhất của Như Lai mà Bồ-tát ma-ha-tát (cần biết) (?). Do nhân duyên của lực ấy mà biết đúng như thật 'xứ phi xứ' (biết rõ điều gì là có lý, có thể xảy ra, điều gì là vô lý, không thể xảy ra). Thế nào gọi là xứ và phi xứ? Chỗ có nhân duyên, đó gọi là xứ; lìa nhân duyên, đó gọi là phi xứ.

 Lại nữa, đồng tử Trí Luân, ý ông thế nào? Như đời quá khứ đã diệt hết, không thể thấy, không thể biết; chúng sinh quá khứ đã tạo ba nghiệp (việc làm của thân, lời nói của miệng, ý nghĩ của tâm), mà cũng đã qua rồi — là có hay là không?" Đồng tử Trí Luân đáp Phật: "Có." Phật bảo Trí Luân: "Ý ông thế nào? Trong đời vị lai các pháp chưa sinh, không thể thấy, không thể biết, không có một vật nào; chúng sinh có ba thứ nghiệp trong đời vị lai ấy có chăng?" Đồng tử Trí Luân đáp Phật: "Có." Phật bảo Trí Luân: "Ý ông thế nào? Trong đời hiện tại có chúng sinh hiện ra, có thể thấy, có thể biết; chúng sinh có ba nghiệp ấy có chăng?" Đồng tử Trí Luân đáp Phật: "Có."

 Phật bảo Trí Luân: "Vì sao là có?" Đồng tử Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, đời quá khứ tuy đã diệt mất, nhưng ba thứ nghiệp mà chúng sinh đã tạo thì không mất. Lại nữa, đời vị lai tuy chưa có, chưa sinh, chưa thấy, không hay không biết, nhưng do nhân duyên nên trong đời vị lai có ba nghiệp. Đời hiện tại thì do nhân duyên khởi lên, do chúng sinh sinh ra, do ba nghiệp được tạo tác, nên có đủ thứ nghiệp như vậy." Phật nói: "Đúng vậy, đồng tử Trí Luân. Trong đời quá khứ, vì nhất thiết chủng trí nên có Phật quá khứ; trong đời vị lai, vì nhất thiết chủng trí nên có Phật vị lai; trong đời hiện tại, vì nhất thiết chủng trí và các nhân duyên nên hiện tại có Phật.

 Lại nữa, thế nào là xứ và phi xứ? Vì lìa chỗ nương tựa nên không có xứ và phi xứ." Phật nói: "Đồng tử Trí Luân, ý ông thế nào? Như hư không quá khứ đều đã diệt hết, không có đi, không có khác đi chăng?" Đồng tử Trí Luân thưa: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì lìa chỗ nương tựa; vì xứ và phi xứ của hư không quá khứ đã hết; vì không nhơ sạch (?); vì không khác, không động, là pháp không động."

 Phật nói: "Đồng tử Trí Luân, ý ông thế nào? Như hư không vị lai chưa sinh, chưa thấy, không trông thấy, không ghi nhận được chăng?" Đồng tử Trí Luân thưa: "Không phải vậy, bạch Thế Tôn. Vì sao? Vì như vậy là lìa chỗ nương tựa nên (không có) xứ và phi xứ; vị lai không khác, không đi, không động, là pháp không động. Cũng vậy, hư không hiện tại không hết, không khác, không diệt, không động, là pháp không động."

 "Này đồng tử Trí Luân, cũng vậy, chư Phật Như Lai quá khứ vì không nương tựa nên không hết, không đi, không khác, không diệt, không động, là pháp không động. Cũng vậy, chư Phật Như Lai vị lai vì không nương tựa nên chưa sinh, chưa có, cũng không nối theo nhau; do hòa hợp mà có, không phải ở chỗ khác; có mà chẳng động, là pháp không động (?). Cũng vậy, chư Phật Như Lai hiện tại an trụ trong hạnh chân thật, thấu suốt, thấy rõ, thường hằng, thường còn, không động, biết hết đúng như thật điều gì là xứ, điều gì là phi xứ. Này đồng tử Trí Luân, Bồ-tát ma-ha-tát nên biết: đây gọi là lực thứ nhất của chư Phật, tức xứ lực; do nhân duyên của lực ấy mà trí Phật hay biết."

 Đồng tử Trí Luân lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, tất cả thế gian không ai có thể tin việc này của Như Lai. Lại nữa, chủng trí của Phật như hư không, cùng một loại không khác: không sinh, không già, không chết, không loạn, chẳng phải sẽ sinh, chẳng phải phiền não, chẳng phải tịch diệt, an trụ trong thể tính chân thật của pháp giới, như như bình đẳng. Pháp như vậy mà Phật lại chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp để nghiền nát mê lầm), vì thấy các chúng sinh có sinh, già, bệnh, chết, nên ở nơi ấy (nói về) sinh, phiền não, tịch diệt, nhân của nghiệp và quả của nghiệp."

 Hỏi như vậy rồi, Phật đáp đồng tử Trí Luân: "Đúng vậy, đúng vậy, đồng tử Trí Luân. Tất cả thế gian không ai có thể tin, thật là khó tin. Việc này chỉ riêng Như Lai chứng biết, cùng các vị đại Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển (đã đạt đến bậc không còn thối lui trên đường tu), những vị từng ở chỗ vô lượng đức Phật trong quá khứ gieo trồng các gốc công đức mới có thể tin điều này. Này đồng tử Trí Luân, chỗ này thật khó tin bậc nhất.

 Nếu có Như Lai sau khi giác ngộ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, (được) trí Như Lai, trí tự tại, trí không thể nghĩ bàn, trí không thể đo lường, trí vô đẳng đẳng, trí không thể đếm, trí a-tăng-kỳ, đại trí, Phật trí, nhất thiết chủng trí — này đồng tử Trí Luân, đây gọi là điều mà tất cả thế gian không thể tin về Như Lai: như hư không không có khác.

 Đối với tất cả chúng sinh, tất cả pháp, Như Lai thuyết pháp và chuyển pháp luân, nói về có sinh, mà trong đó cũng không có sinh để nói; nói về chuyện già mà cũng không có già; nói về chuyện bệnh mà cũng không có bệnh; nói về chuyện chết mà cũng không có chết; nói về chuyện lậu mà cũng không có lậu; nói chẳng phải sinh kia, chẳng phải chuyện sinh kia, cũng đều là không (?); nói về nhiễm, phiền não, chuyện nhiễm cũng không có; nói về tịch diệt mà tịch diệt cũng không có; nói về Niết-bàn mà cũng không có chúng sinh nào vào Niết-bàn. Này đồng tử Trí Luân, đây là điều mà tất cả thế gian khó tin, không thể tin nơi Như Lai.

 Tất cả chúng sinh vốn không có tên, vì tên giả đặt nên nói; vốn không có lời nói, giả nói mà đặt ra lời; vốn không có chữ viết, giả lập ra chữ viết. Vì sao? Vì nhờ chữ, câu, lời nói mà có thể biết được đủ mọi sai khác của tất cả thế gian. Này đồng tử Trí Luân, danh, tự, cú, vị (tên gọi, chữ, câu và ý vị của lời) của tất cả pháp ấy, trước kia đều không có, nay giả nói là có. Này đồng tử Trí Luân, pháp luân của Như Lai cũng như vậy: trước không, nay có.

 Này đồng tử Trí Luân, chư Phật Như Lai chuyển pháp luân là vì nhân duyên của hai việc lớn mà chuyển. Hai việc lớn ấy là gì? Khi Như Lai Thế Tôn chuyển pháp luân: một là gia thêm cho chúng sinh, hai là gia thêm cho pháp (?). Này đồng tử Trí Luân, ý ông thế nào? Chúng sinh có sinh, điều này có thể nói được chăng?" Đồng tử Trí Luân thưa: "Không thể, bạch Thế Tôn." Phật lại bảo đồng tử Trí Luân: "Ý ông thế nào? Nếu các chúng sinh là không sinh, thì pháp có thể sinh, có thể nói được chăng?" Đồng tử Trí Luân thưa: "Không thể, bạch Thế Tôn."

 Phật bảo đồng tử Trí Luân: "Danh xưng chúng sinh lìa nhân duyên, tướng chúng sinh cũng không sinh. Vì tướng chúng sinh không sinh nên tất cả pháp và tướng của tất cả pháp cũng không sinh. Pháp không sinh này gọi là nhất thiết trí. Nhờ sức trí tuệ của nhất thiết trí ấy, nên khi nghe danh hiệu Như Lai Thích-ca rồi, tam thiên đại thiên thế giới (một cõi lớn gồm một nghìn triệu thế giới) này chấn động theo sáu cách. Ngay lúc ấy, tất cả cõi Phật ở mười phương đều chấn động. Trong hội chúng của chư Phật ở các thế giới như vậy đều mọc lên hoa sen lớn, mỗi hoa che phủ khắp nơi.

 Này đồng tử Trí Luân, mắt của vô lượng tất cả chúng sinh, như vậy là mắt của nhất thiết trí; sắc của vô lượng tất cả chúng sinh, như vậy là sắc của nhất thiết trí. Như vậy, mắt của tất cả chúng sinh và mắt của nhất thiết trí, sắc của tất cả chúng sinh và sắc của nhất thiết trí — hai thứ này nên biết là một, không phải hai. Pháp giới là như vậy. Thọ (cảm nhận khổ, vui) của tất cả chúng sinh, tưởng (nhận biết hình tướng, khái niệm) của tất cả chúng sinh, hành (các hoạt động tạo tác của tâm) của tất cả chúng sinh, thức (sự nhận biết phân biệt) của tất cả chúng sinh, danh của tất cả chúng sinh — đó gọi là danh của Như Lai. Sắc của vô lượng tất cả chúng sinh thuộc vào sắc ấm (nhóm sắc, tức phần vật chất trong năm nhóm cấu tạo nên con người) gọi là sắc của Như Lai. Sắc này gọi là nhất thiết trí, cũng gọi là nhất thiết kiến, cũng gọi là nhất thiết thức, nhất thiết trí.

 Vì vậy nhất thiết chủng trí không nắm lấy tướng của trí, cũng không bám chấp vào trí; đó gọi là nhất thiết trí, cũng gọi là nhất thiết thức, cũng gọi là Phật nhãn (con mắt của Phật) thấy hết thảy. Như vậy, thấy tất cả sắc mà cũng không nắm lấy tướng rằng: 'Mắt ta có thể thấy cái kia.' Sắc như vậy, cho đến tâm, pháp, thức cũng như vậy. Như Lai không nghĩ rằng: 'Đây chẳng phải thức,' cũng không nghĩ rằng: 'Đây là thức của ta.' Vì sao? Vì mắt không phải cái hay biết, sắc không phải cái hay biết, cũng không phải việc hay biết, cho đến vì tâm không phải cái hay biết, vì pháp không phải cái hay biết.

 Tất cả những việc mắt thấy, Như Lai thấy đó là thấy biết tất cả; tất cả những âm vang trong tai là nghe tất cả tiếng; tất cả những hơi xông trong mũi là ngửi tất cả hương; tất cả những gì lưỡi nếm là biết tất cả vị; tất cả những gì thân chạm là hay biết tất cả; tất cả những gì ý duyên theo để nhận biết là nắm được tất cả pháp. Lại nữa, Như Lai khởi niệm như vầy: trong mắt thấy hết thảy các sắc, trong mắt nghe hết thảy các tiếng, trong mắt ngửi hết thảy các hương, trong mắt nếm hết thảy các vị, trong mắt cảm biết hết thảy các xúc, trong mắt duyên theo hết thảy các pháp. Như vậy, Trí Luân, trong tâm Như Lai thấy tất cả sắc, nghe tất cả tiếng, ngửi tất cả hương, nếm tất cả vị, cảm biết tất cả xúc, duyên theo tất cả pháp. Vì thuận theo tất cả chúng sinh, vì nhân duyên của trí mà nhất thiết chủng trí có thể làm được như vậy. Này đồng tử Trí Luân, theo cách ấy nên biết Như Lai cũng là nhất thiết trí, cũng là nhất thiết kiến, cũng là nhất thiết thức."

 Bấy giờ đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, theo chỗ con hiểu ý nghĩa lời Phật dạy, thì mắt cũng là nhất thiết chủng trí của Như Lai, sắc cũng là nhất thiết chủng trí của Như Lai; cũng vậy, tai và tiếng, mũi và hương, lưỡi và vị, thân và xúc, ý và pháp cũng đều là nhất thiết chủng trí của Như Lai. Vì thế Như Lai là nhất thiết thức, nhất thiết kiến, nhất thiết trí."

 Bấy giờ Phật bảo đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài: "Này thiện nam tử, ông thấy tất cả thân, nhất thiết trí và trí pháp bình đẳng của Như Lai; nhân duyên đó là gì? Đó là Bồ-tát ma-ha-tát (có) trí về mắt của tất cả chúng sinh, trí về phiền não của mắt, trí về tịch diệt của mắt, trí về phiền não và tịch diệt của mắt; trí về tai, trí về phiền não của tai, trí về tịch diệt của tai, trí về phiền não và tịch diệt của tai; trí về mũi, trí về phiền não của mũi, trí về tịch diệt của mũi, trí về phiền não và tịch diệt của mũi; trí về lưỡi, trí về phiền não của lưỡi, trí về tịch diệt của lưỡi, trí về phiền não và tịch diệt của lưỡi; trí về thân, trí về phiền não của thân, trí về tịch diệt của thân, trí về phiền não và tịch diệt của thân; trí về ý, trí về phiền não của ý, trí về tịch diệt của ý, trí về phiền não và tịch diệt của ý."

 Phật nói kinh này xong, tất cả các tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ), tất cả các Bồ-tát, trời, người, a-tu-la, càn-thát-bà (thần nhạc ở cõi trời), tất cả đại chúng nghe Phật thuyết pháp đều vui mừng, vâng làm theo.

 Kinh Lực Trang Nghiêm Tam Muội, quyển hạ.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video