Thiên 2 — Quyển trung – Mười trí của Như Lai và trí mười hai nhập

 Kinh Lực Trang Nghiêm Tam Muội (tam muội: trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú vào một chỗ, không tán loạn; "lực trang nghiêm" nghĩa là dùng sức mạnh để tô điểm, làm cho đẹp đẽ trang trọng), quyển giữa

 Đời Tùy, Tam tạng (danh hiệu dành cho vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giải thích giáo lý) người Thiên Trúc (tức Ấn Độ) là Na-liên-đề-da-xá dịch.

 Bấy giờ Phật bảo trưởng lão (vị tu hành lâu năm, đáng kính) A-nan (người hầu cận thân cận của Phật): "Ông nay hãy gọi các tỳ-kheo (tăng sĩ nam đã xuất gia và nhận đủ giới luật) đến tập họp." Lúc ấy A-nan vâng lời Phật dạy, liền đi khắp mọi nơi báo cho các tỳ-kheo, nói rằng: "Các vị nên biết, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), bậc Đạo Sư (người thầy dẫn đường), nay cho gọi các vị. Các vị hãy đến."

 Các tỳ-kheo nghe lời ấy xong, tất cả đều đến. Họ thấy Phật ngồi trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là vua của muôn thú), dung nhan sáng rỡ, nổi bật khác thường, uy đức tôn quý bậc nhất. Họ chắp tay, cúi đầu, lạy sát chân Phật (đặt đỉnh đầu chạm vào chân Phật, cách lễ kính cao nhất). Lễ xong, họ đi vòng quanh Phật theo chiều bên phải (cách tỏ lòng tôn kính), rồi mỗi người đến ngồi trên một tòa hoa sen.

 Bấy giờ khắp tam thiên đại thiên thế giới (một cõi vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ; mỗi thế giới nhỏ có một mặt trời, một mặt trăng) đều tràn ngập những hoa sen mầu nhiệm. Hoa nở bung ra, đóa nào cũng như một tòa báu. Lại trong thế giới này, những cây chiên-đàn (một loại gỗ thơm quý, tức đàn hương) cõi trời, cây mạn-đà-la (một loài cây có hoa cõi trời, đẹp và thơm), các cây hương cõi trời — tất cả rừng cây ấy, mỗi cây đều cao bảy đa-la (đa-la là một loài cây thân cao thẳng; người xưa lấy chiều cao một cây đa-la làm đơn vị đo). Cành lá của những cây ấy đều là hoa sen. Trong các hoa sen đều đầy những vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp tất cả chúng sinh) ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi). Cùng năm trăm vị A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn phải tái sinh) thuộc hàng Thanh văn (những đệ tử nghe lời Phật giảng mà tu và chứng đạo) cũng đều ngồi kiết già trên tòa hoa sen. Cho đến tận cõi Hữu Đỉnh (tầng trời cao nhất trong các cõi còn luân hồi), mọi cung điện, vườn rừng của chư thiên (các vị trời) và loài rồng đều có hoa sen, và họ cũng đều ngồi trên hoa sen.

 Lúc ấy trong tam thiên đại thiên thế giới, đủ loại hương trời và hương chiên-đàn như thế hòa quyện với nhau, xông khắp nơi, mùi thơm tràn đầy. Ai ngửi thấy cũng ưa thích, vui sướng hớn hở. Gió thơm chạm vào thân thì mát mẻ dễ chịu, khiến chúng sinh ai nấy đều vui mừng.

 Bấy giờ Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) ngồi trên tòa sư tử, nhập vào tam muội Ảnh Hiện (trạng thái định mà trong đó Phật hiện ra trước mỗi chúng sinh, như bóng hình hiện trong gương). Nhờ sức thần diệu của tam muội ấy, tất cả chúng sinh trong mọi cõi Phật (cõi nước do một vị Phật giáo hóa) ở phương đông đều nghĩ rằng: "Đức Như Lai Thế Tôn nay chỉ đối diện riêng với ta, thương xót ta, biết lòng ta, hiểu lời ta nói. Vì biết lòng ta và thương ta, nên Ngài nói pháp hợp với lòng ta, nói vì ta chứ không vì người nào khác."

 Cũng như thế, tất cả chúng sinh ở phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương phụ (đông nam, tây nam, tây bắc, đông bắc), phương trên, phương dưới, cho đến chư thiên, rồng và thần ở cõi Hữu Đỉnh, ai cũng nghĩ: "Phật chỉ đối diện với ta, không đối diện người khác." Việc nói pháp và biết lòng cũng đều như vậy.

 Bấy giờ Đồng tử Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; "đồng tử" là tiếng gọi vị Bồ-tát có tâm trong sạch như trẻ thơ) cung kính đứng dậy trên hoa sen, để trần vai phải (cách khoác áo tỏ lòng kính trọng), hướng về Như Lai, một lòng lạy xuống, quỳ thẳng chắp tay mà thưa Phật rằng: "Bạch đấng Đại Thánh Thế Tôn, chúng sinh ngu si trong khắp thế gian không tin những lời sâu xa mầu nhiệm như thế này: rằng Như Lai Thế Tôn — Đa-đà-a-già-độ (âm Phạn của danh hiệu Như Lai), A-la-ha (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời và người), Tam-miệu-tam-phật-đà (bậc giác ngộ đúng đắn và trọn khắp) — đã giác ngộ bồ-đề (sự giác ngộ chân thật), đã được trí Như Lai, trí tự tại (trí làm chủ hoàn toàn, không bị gì ràng buộc), trí không thể đo lường, trí vô đẳng đẳng (trí không gì sánh bằng, chỉ ngang với chư Phật), trí không thể đếm, trí a-tăng-kỳ (a-tăng-kỳ: con số lớn đến mức không đếm xuể), đại trí (trí lớn), Phật trí (trí của Phật), nhất thiết chủng trí (trí biết rõ trọn vẹn mọi loại, mọi sai biệt của tất cả sự vật)."

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, Văn-thù-sư-lợi. Đối với cả thế gian, điều đó không thể nghĩ bàn. Việc Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà giác ngộ bồ-đề như thế, cùng trí Như Lai cho đến nhất thiết chủng trí, cũng đều không thể nghĩ bàn như vậy. Hãy lắng nghe kỹ, lắng nghe kỹ, Văn-thù-sư-lợi.

 Ví như ở thế gian có một người lấy đất của những tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; cát sông Hằng dùng để ví số lượng nhiều không kể xiết), nghiền hết thành bụi. Gom tất cả bụi ấy lại thành một đống, rồi người ấy thổi một hơi, khiến mỗi hạt bụi cũ đều trở về đúng cõi cũ của nó, y như trước không khác, không thiếu không dư. Ý ông nghĩ sao, Văn-thù-sư-lợi? Việc ấy có thể tin được không?"

 Văn-thù-sư-lợi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, việc ấy khó tin. Chúng sinh thế gian thật không ai tin."

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy. Nay ta nói rằng Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà đã giác ngộ bồ-đề, thì trí Như Lai cho đến nhất thiết chủng trí ấy cũng như vậy, chúng sinh khắp thế gian khó tin.

 Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, ví như ở thế gian có một người lấy hết nước tai họa (trận nước lớn dâng ngập thế giới vào thời kỳ thế giới hoại diệt) trong những tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Hằng, sóng nước cuộn trào lên tới tận cõi trời Nhị thiền (tầng trời tương ứng với bậc thiền định thứ hai) — vốc lấy hết, bỏ tất cả vào một lỗ nhỏ trong ngó sen. Bỏ vào rồi mà ngó sen ấy không to ra, cũng không vỡ. Ý ông nghĩ sao, Văn-thù-sư-lợi? Việc ấy có thể tin được không?"

 Văn-thù-sư-lợi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, việc ấy khó tin. Chúng sinh thế gian thật không ai tin."

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy. Nay ta nói rằng Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà đã giác ngộ bồ-đề, thì trí Như Lai cho đến nhất thiết chủng trí ấy cũng như vậy, chúng sinh khắp thế gian khó tin.

 Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, ví như ở thế gian có một người lấy hết lửa kiếp (trận lửa lớn thiêu cháy thế giới vào cuối thời kỳ hoại diệt; kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài) trong những tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Hằng, ngọn lửa hừng hực bốc lên tới tận cõi trời Phạm thiên. Người ấy hút hết tất cả lửa ấy cùng khói và ngọn lửa vào trong bụng mình. Làm xong như thế, người ấy chỉ ăn một quả táo nhỏ, hoặc một hạt mè, hoặc một hạt gạo tẻ, mà sống ở đời trải qua số kiếp nhiều như cát sông Hằng, thân không bị cháy, cũng không chết. Ý ông nghĩ sao, Văn-thù-sư-lợi? Việc ấy có thể tin được không?"

 Văn-thù-sư-lợi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, việc ấy khó tin. Chúng sinh thế gian thật không ai tin."

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy. Nay ta nói rằng Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà đã giác ngộ bồ-đề, thì trí Như Lai cho đến nhất thiết chủng trí ấy cũng như vậy, chúng sinh khắp thế gian khó tin.

 Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, ví như ở thế gian có một người gom hết tất cả gió Tỳ-lam (trận cuồng phong thổi tan thế giới vào thời kỳ hoại diệt) thổi dữ dội ở bốn phương chính, bốn phương phụ, phương trên, phương dưới, cùng tất cả các tầng phong luân (tầng gió nâng đỡ thế giới) trong những tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Hằng, lấy tay chụp lấy rồi đặt vào trong một hạt cải nhỏ, mà hạt cải ấy không to ra, không rộng ra, không chật lại, không vỡ. Ý ông nghĩ sao, Văn-thù-sư-lợi? Việc ấy có thể tin được không?"

 Văn-thù-sư-lợi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, việc ấy khó tin. Chúng sinh thế gian thật không ai tin."

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy. Nay ta nói rằng Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà đã giác ngộ bồ-đề, thì trí Như Lai cho đến nhất thiết chủng trí ấy cũng như vậy, chúng sinh khắp thế gian khó tin.

 Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, ví như ở thế gian có một người, đối với tất cả hư không (khoảng không gian trống) trong những tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Hằng, muốn ngồi kiết già một lần mà thân choán đầy khắp hư không ấy, rồi ngồi như thế một kiếp, hoặc nửa kiếp. Ý ông nghĩ sao, Văn-thù-sư-lợi? Việc ấy có thể tin được không?"

 Văn-thù-sư-lợi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, việc ấy khó tin. Chúng sinh thế gian thật không ai tin."

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy. Nay ta nói rằng Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà đã giác ngộ bồ-đề, thì trí Như Lai cho đến nhất thiết chủng trí ấy cũng như vậy, chúng sinh khắp thế gian khó tin.

 Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, ví như ở thế gian có một người, đối với tâm của tất cả chúng sinh trong những tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Hằng, người ấy trong khoảng một niệm (một khoảnh khắc ngắn bằng một ý nghĩ thoáng qua) gom tâm của vô lượng chúng sinh ấy đặt vào một chỗ, khiến thành một tâm duy nhất. Ý ông nghĩ sao, Văn-thù-sư-lợi? Việc ấy có thể tin được không?"

 Văn-thù-sư-lợi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, việc ấy khó tin. Chúng sinh thế gian thật không ai tin."

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đúng vậy, đúng vậy. Nay ta nói rằng Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà đã giác ngộ bồ-đề, thì trí Như Lai cho đến nhất thiết chủng trí ấy cũng như vậy, chúng sinh khắp thế gian khó tin."

 Bấy giờ Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài (tên một vị Bồ-tát, nghĩa là "bánh xe trí tuệ, tài biện luận rộng như biển cả") trên tòa hoa để trần vai phải, quỳ theo kiểu người Hồ (quỳ gối phải chạm đất, gối trái dựng lên), chắp tay thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà đã giác ngộ a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn khắp, tức quả vị Phật) — vậy trí Như Lai, trí tự tại, trí không thể nghĩ bàn, trí không thể đo lường, trí vô đẳng đẳng, trí không thể đếm, trí a-tăng-kỳ, đại trí, Phật trí, nhất thiết chủng trí, nghĩa ấy là thế nào?"

 Phật bảo Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành — lời gọi thân mật người tu hành), hãy lắng nghe kỹ, lắng nghe kỹ, và khéo suy nghĩ điều này. Ta sẽ phân tích giải thích cho ông.

 Thiện nam tử, vì tất cả chúng sinh bình đẳng, nên tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng bình đẳng. Trí Như Lai này là: vì tất cả pháp bình đẳng, nên tất cả chúng sinh cũng bình đẳng. Đây là như như (chân như: thực tính vốn là như thế, không hề đổi khác), không khác với như như, đúng thật là như như (?). Đồng tử Trí Luân, nên biết đây gọi là trí Như Lai. Nhờ trí ấy, Như Lai biết đúng thật trí về chỗ có thể, trí về chỗ không thể, tức trí biết điều có thể và điều không thể (biết rõ theo luật nhân quả điều gì có thể xảy ra, điều gì không thể xảy ra).

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, Như Lai biết: vì tất cả chúng sinh sinh ra một cách tự tại, nên tất cả pháp cũng sinh ra một cách tự tại; vì tất cả pháp tự sinh do nhân duyên (nhân: nguyên nhân chính; duyên: các điều kiện phụ giúp), nên tất cả chúng sinh cũng tự sinh do nhân duyên. Đây là trí Như Lai.

 Vì sao? Tất cả chúng sinh chẳng phải tự mình làm ra, chẳng phải kẻ khác làm ra, chẳng thuộc quá khứ, hiện tại hay vị lai; tìm xét thì không thể nắm bắt được. Vì sao? Vì không có người làm ra, vì không có kẻ tạo tác. Tất cả chúng sinh ở đời quá khứ là không (trống rỗng, không có thực thể cố định), ở đời hiện tại là không, ở đời vị lai cũng là không. Chúng sinh như vậy không có kẻ tạo tác, nên tất cả pháp cũng thế, không có kẻ tạo tác ở quá khứ, vị lai hay hiện tại. Vì sao? Vì kẻ tạo tác hoàn toàn không có. Nếu có ai nói rằng có kẻ tạo tác, nên biết người ấy nói dối, nói càn.

 Đồng tử Trí Luân, nên biết đây gọi là trí tự tại của Như Lai. Nhờ trí ấy, Như Lai biết đúng thật mọi hành nghiệp (việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ, gây ra quả báo về sau) sẽ dẫn chúng sinh đi đến đâu.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, Như Lai biết tất cả chúng sinh bằng trí không thể nghĩ bàn. Như trí không thể nghĩ bàn về tất cả chúng sinh, thì tất cả pháp cũng được biết bằng trí không thể nghĩ bàn như vậy. Như trí không thể nghĩ bàn về tất cả pháp, thì tất cả chúng sinh cũng được biết một cách không thể nghĩ bàn, và tất cả pháp cũng được biết một cách không thể nghĩ bàn.

 Vì sao? Vì tất cả chúng sinh không phải là cái mà ý thức của họ có thể thấy, có thể biết; giống như hư không, không có sai khác, không thể nhận biết. Bản thể chân thật của tất cả chúng sinh không thể suy lường. Như vậy, vì nghĩa chân thật và nhân duyên của tất cả chúng sinh là không thể nghĩ bàn, nên tất cả pháp cũng không thể nghĩ bàn. Vì tất cả pháp không thể nghĩ bàn, nên tất cả chúng sinh cũng không thể nghĩ bàn.

 Đồng tử Trí Luân, nên biết đây gọi là trí không thể nghĩ bàn của Như Lai. Nhờ trí ấy, Như Lai biết đúng thật nhân duyên và quả báo của mọi điều nhơ bẩn và trong sạch trong quá khứ, hiện tại và vị lai.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, vì Như Lai biết tất cả chúng sinh là không thể đo lường, nên đối với tất cả pháp cũng có trí không thể đo lường; vì tất cả pháp không thể đo lường, nên đối với tất cả chúng sinh cũng có trí không thể đo lường.

 Vì sao? Vì tất cả chúng sinh không phải là tâm, ý, thức (các phần nhận biết của tinh thần), không thể thấy, không thể biết, như hư không không thể cân đo. Nghĩa chân thật của tất cả chúng sinh không thể đo lường. Như vậy, vì tất cả chúng sinh không thể đo lường, nên tất cả pháp cũng không thể đo lường; vì tất cả pháp không thể đo lường, nên tất cả chúng sinh cũng không thể đo lường.

 Đồng tử Trí Luân, nên biết đây gọi là trí không thể suy lường của Như Lai. Nhờ trí ấy, Như Lai biết đúng thật căn cơ (năng lực bẩm sinh để tiếp nhận giáo pháp) và mức độ tinh tấn (siêng năng tu hành) của tất cả chúng sinh, cùng những sai khác giữa các chúng sinh.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, vì Như Lai biết tất cả chúng sinh là bình đẳng, nên có trí biết tất cả pháp bình đẳng; vì tất cả pháp bình đẳng, nên cũng có trí biết tất cả chúng sinh bình đẳng.

 Vì sao? Nếu bản thể của niết-bàn (trạng thái phiền não tắt hẳn, thoát khỏi vòng sống chết) khác với tất cả chúng sinh, thì sự so sánh này không phù hợp. Nên biết niết-bàn và chúng sinh là một, không phải hai. Vì bản thể của tất cả chúng sinh không khác niết-bàn, nên chẳng phải là không khác với như như (?). Vì tất cả chúng sinh bình đẳng, nên tất cả pháp cũng bình đẳng; vì tất cả pháp chẳng phải bình đẳng, nên cũng có trí biết tất cả chúng sinh chẳng phải bình đẳng (?).

 Đồng tử Trí Luân, nên biết đây gọi là trí vô đẳng đẳng của Như Lai. Nhờ trí vô đẳng đẳng ấy, Như Lai biết đúng thật vô lượng giới (tính chất, khuynh hướng riêng) và đủ mọi loại giới khác nhau của tất cả chúng sinh.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, vì Như Lai biết nhân duyên không thể đếm của tất cả chúng sinh, nên cũng có trí biết tất cả pháp không thể đếm; vì nhân duyên của tất cả pháp không thể đếm, nên cũng có trí biết tất cả chúng sinh không thể đếm. Như bản thể của pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng trong vũ trụ) không thể đếm, cũng vậy, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, tất cả chúng sinh vì lìa phần riêng của mình (?) nên không thể đếm. Như vậy tất cả pháp cũng không thể đếm. Lại vì tất cả chúng sinh không thể đếm, nên tất cả pháp không thể đếm; cho đến tất cả chúng sinh cũng không thể đếm.

 Đồng tử Trí Luân, nên biết đây gọi là trí không thể đếm của Như Lai. Nhờ trí không thể đếm ấy, Như Lai biết đúng thật những ưa muốn khác nhau trong tâm của tất cả chúng sinh.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, vì Như Lai biết nhân duyên a-tăng-kỳ của tất cả chúng sinh, nên có trí a-tăng-kỳ về tất cả pháp. Như vì nhân duyên a-tăng-kỳ của tất cả pháp, nên có trí a-tăng-kỳ về tất cả chúng sinh. Lại vì nhân duyên a-tăng-kỳ của tất cả chúng sinh, nên có trí a-tăng-kỳ về tất cả pháp.

 Đồng tử Trí Luân, nên biết đây gọi là trí a-tăng-kỳ của Như Lai. Nhờ trí a-tăng-kỳ ấy, Như Lai biết đúng thật mọi thiền định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú), mọi giải thoát (sự thoát khỏi ràng buộc), các tam-ma-đề (trạng thái tâm chuyên nhất vào một đối tượng) và tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, thân tâm quân bình an ổn), cùng việc phiền não lắng diệt, phiền não khởi lên, và việc dứt trừ phiền não.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, vì Như Lai biết tất cả chúng sinh là lớn, nên có trí lớn về tất cả pháp; vì có trí lớn về tất cả pháp, nên có trí lớn về tất cả chúng sinh, lìa mọi chướng ngại. "Lìa chướng ngại" chính là tên gọi của tất cả chúng sinh. Lại "lìa chướng ngại" gọi là lìa bóng tối. Lìa bóng tối gọi là bản thể chiếu sáng rực rỡ. Đã chiếu sáng thì đối với mọi cảnh giới không còn bụi nhơ; vì không còn bụi nhơ nên gọi là lìa chướng ngại.

 Cõi lớn của chúng sinh là một, không có khác biệt; đây gọi là cõi lớn của bản thể chúng sinh. Do nhân duyên cõi lớn của tất cả chúng sinh, nên tất cả pháp cũng lìa bụi nhơ, không khác biệt, vì thế mà gọi là lớn. Lại vì tất cả pháp là lớn, nên có thể biết tất cả chúng sinh là lớn. Lìa bụi nhơ thì tất cả pháp lìa bóng tối. Nếu có ai nói rằng mọi thứ đều sinh ra từ bóng tối, thì không có lẽ ấy.

 Đồng tử Trí Luân, đây gọi là đại trí lìa bóng tối của Như Lai. Nhờ đại trí ấy, Như Lai dùng thiên nhãn (mắt trời: khả năng thấy suốt mọi nơi, thấy chúng sinh chết ở đây sinh ra ở đâu) thấy sự sống chết của tất cả chúng sinh: hiện tại và vị lai sinh vào cõi trời, cõi người; sinh vào địa ngục, vào loài súc sinh (loài vật), vào loài ngạ quỷ (quỷ đói); và các chúng sinh nhận thân do nhân duyên của những nghiệp khác — Như Lai đều biết đúng thật.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, vì Như Lai biết nhân duyên của tất cả chúng sinh trong quá khứ, hiện tại, vị lai, nên cũng có trí Như Lai về tất cả pháp trong quá khứ, hiện tại, vị lai; lại vì nhân duyên của tất cả pháp trong quá khứ, hiện tại, vị lai, nên cũng có trí Như Lai về tất cả chúng sinh trong quá khứ, hiện tại, vị lai.

 Trí Luân, như pháp giới của ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai không thể thấy, thì khi ấy cõi chúng sinh của ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai cũng không thể thấy. Như cõi chúng sinh quá khứ, hiện tại, vị lai không thể thấy, thì khi ấy pháp giới của tất cả quá khứ, hiện tại, vị lai cũng không thể thấy. Pháp tính, pháp thể (bản tính, bản thể của các pháp) không thể thấy ấy, cùng thân của tất cả chư Phật, và những thân không phải thân Phật như thân chúng sinh, đều là một loại, không khác.

 Đồng tử Trí Luân, nên biết đây gọi là Phật trí của Như Lai. Nhờ trí ấy, Như Lai biết đúng thật mọi sự sống chết trong cả ba đời.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, vì Như Lai biết tất cả chúng sinh bằng nhất thiết trí (trí biết tất cả), nên Như Lai có nhất thiết chủng trí về tất cả pháp; vì Như Lai có nhất thiết trí về tất cả pháp, nên Như Lai có nhất thiết chủng trí về tất cả chúng sinh. Vì tất cả chúng sinh là nhất thiết trí, nên là trí Như Lai; do nhân duyên trí Như Lai, nên tất cả chúng sinh là nhất thiết trí, là trí Như Lai.

 Đồng tử Trí Luân, như vì tất cả chúng sinh là nhất thiết trí nên là trí Như Lai, thì cũng vậy, trí Như Lai là nhất thiết trí của tất cả chúng sinh. Như vậy, do nhân duyên nhất thiết trí của tất cả pháp, do nhân duyên nhất thiết trí của Như Lai, cho đến nhất thiết trí của tất cả pháp. Như vậy, Trí Luân, đây là Phật quá khứ, vị lai, hiện tại: Như Lai có nhất thiết trí quá khứ, nhất thiết trí vị lai, nhất thiết trí hiện tại. Vì trí ấy bao gồm tất cả, nên Như Lai có trí về nghĩa sinh ra trong quá khứ, cũng có trí về nghĩa sinh ra trong vị lai, cũng có trí về nghĩa sinh ra trong hiện tại. Trí Luân, đây gọi là nhất thiết chủng trí của Như Lai.

 Nhờ nhất thiết chủng trí ấy, Như Lai có lậu tận trí (trí biết mình đã dứt sạch các "lậu", tức những phiền não rỉ chảy khiến chúng sinh mãi trôi lăn trong sống chết), là trí chân thật. Trí ấy thế nào? Đời quá khứ là không, đời vị lai là không, đời hiện tại là không; ba đời đều không; không sinh, không cùng tận, không trụ lại, không biến đổi, chẳng phải như, chẳng phải khác.

 Như như gọi là trí Như Lai. Không có nhân duyên tạo tác gọi là trí tự tại. Vì lìa mọi cảnh giới của tâm, ý, thức nên gọi là trí không thể nghĩ bàn. Vì giống hư không không có khác biệt nên gọi là trí không thể đo lường. Vì nhân duyên không gì sánh bằng nên gọi là trí vô đẳng đẳng. Vì pháp giới không có số lượng nên gọi là trí không thể đếm. Vì nhân duyên a-tăng-kỳ lại a-tăng-kỳ nên gọi là trí a-tăng-kỳ. Vì nhân duyên không chướng ngại nên gọi là đại trí. Vì nhân duyên của Phật quá khứ, vị lai, hiện tại nên gọi là Phật trí. Vì nhân duyên trí biết tất cả các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng luân hồi) trong quá khứ, hiện tại và vị lai, nên gọi là nhất thiết chủng trí của Như Lai.

 Nhất thiết trí này, chỗ dựa của nhất thiết trí, cùng danh, vị, cú (danh: tên gọi; vị: ở đây chỉ chữ, âm tiết; cú: câu), do sự hòa hợp của mọi chữ và lời — nay ta đã từng chữ một nói tóm lược như thế. Ở mọi nơi đều thuận theo trí a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thù thắng (vượt trội) của Như Lai Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà. Đó gọi là trí Như Lai, trí tự tại, trí không thể nghĩ bàn, trí không thể đo lường, trí vô đẳng đẳng, trí không thể đếm, trí a-tăng-kỳ, đại trí, Phật trí, nhất thiết chủng trí."

 Bấy giờ Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao do nhân duyên sức của chúng sinh sinh ra mà sức của Như Lai cũng sinh ra, và vì sức của Như Lai sinh ra mà sức của chúng sinh cũng sinh ra?"

 Phật nói: "Đúng vậy, Đồng tử Trí Luân. Sức của Như Lai và sức của chúng sinh, hai sức này là một, không khác, nên gọi là chân như của một cõi (?). Do nhân duyên sức của chúng sinh mà sức của Như Lai sinh ra; do nhân duyên sức của Như Lai mà sức của chúng sinh sinh ra. Vì thế Như Lai giác ngộ bằng nhất thiết trí."

 Bấy giờ Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nhất thiết chủng trí của Như Lai Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà sinh ra như thế nào?"

 Phật nói: "Do mười hai nhân duyên (ở đây chỉ sáu giác quan cùng sáu đối tượng tương ứng của chúng) mà sinh ra. Đồng tử Trí Luân, nhất thiết chủng trí của Như Lai Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà sinh ra như vậy. Đồng tử Trí Luân, mười hai nhân duyên ấy là: mắt và sắc (hình dáng, màu sắc mà mắt thấy), tai và tiếng, mũi và hương (mùi), lưỡi và vị, thân và xúc (cảm giác khi chạm vào), ý và pháp (đối tượng của ý, tức mọi điều tâm nghĩ tới, biết tới). Do trí về nhân duyên ấy mà nhất thiết chủng trí sinh ra." (Lời chú trong bản gốc: chỗ nói "do trí về nhân duyên", e rằng là "do nhân duyên sinh ra".)

 Bấy giờ Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, vô lượng Như Lai Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà có mắt của nhất thiết trí, sắc của nhất thiết trí, tai của nhất thiết trí, tiếng của nhất thiết trí, mũi của nhất thiết trí, hương của nhất thiết trí, lưỡi của nhất thiết trí, vị của nhất thiết trí, thân của nhất thiết trí, xúc của nhất thiết trí, ý của nhất thiết trí, pháp của nhất thiết trí — [nghĩa ấy thế nào]?"

 Hỏi như vậy xong, Phật đáp Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài: "Vô lượng tất cả chúng sinh; mắt của tất cả chúng sinh, sắc của tất cả chúng sinh, tai của tất cả chúng sinh, tiếng của tất cả chúng sinh, mũi của tất cả chúng sinh, hương của tất cả chúng sinh, lưỡi của tất cả chúng sinh, vị của tất cả chúng sinh, thân của tất cả chúng sinh, xúc của tất cả chúng sinh, ý của tất cả chúng sinh, pháp của tất cả chúng sinh. Như vậy, Đồng tử Trí Luân, Như Lai Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà có mắt của nhất thiết trí, sắc của nhất thiết trí, tai của nhất thiết trí, tiếng của nhất thiết trí, mũi của nhất thiết trí, hương của nhất thiết trí, lưỡi của nhất thiết trí, vị của nhất thiết trí, thân của nhất thiết trí, xúc của nhất thiết trí, ý của nhất thiết trí, pháp của nhất thiết trí. Vô lượng Như Lai có mắt của nhất thiết trí, sắc của nhất thiết trí, tai của nhất thiết trí, tiếng của nhất thiết trí, mũi của nhất thiết trí, hương của nhất thiết trí, lưỡi của nhất thiết trí, vị của nhất thiết trí, thân của nhất thiết trí, xúc của nhất thiết trí, ý của nhất thiết trí, pháp của nhất thiết trí. Cũng vậy, tất cả chúng sinh cũng có mắt của nhất thiết trí, sắc của nhất thiết trí, tai của nhất thiết trí, tiếng của nhất thiết trí, mũi của nhất thiết trí, hương của nhất thiết trí, lưỡi của nhất thiết trí, vị của nhất thiết trí, thân của nhất thiết trí, xúc của nhất thiết trí, ý của nhất thiết trí, pháp của nhất thiết trí."

 Phật bảo Trí Luân: "Ý ông nghĩ sao? Có sắc nào mà mắt chúng sinh không thấy chăng?" Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, không có sắc nào mà mắt chúng sinh không thấy; hễ là sắc thì đều được thấy cả." Phật nói: "Trí Luân, vậy trong thế gian có sắc nào như thế mà mắt chúng sinh không thấy chăng?" Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, không có sắc nào như thế mà chúng sinh không thấy." Phật nói: "Trí Luân, trong thế gian cũng không có sắc nào như thế mà mắt của nhất thiết trí không thấy. Đồng tử Trí Luân, theo cách này nên biết: mắt của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là mắt của nhất thiết trí; sắc của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là sắc của nhất thiết trí.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, trong thế gian có tiếng nào mà nhĩ thức (sự nhận biết bằng tai) của tất cả chúng sinh không nghe chăng?" Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, không có tiếng nào như thế mà tai chúng sinh không nghe." Phật nói: "Trí Luân, trong thế gian cũng không có tiếng nào như thế mà tai của nhất thiết trí không nghe. Đồng tử Trí Luân, theo cách này nên biết: tai của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là tai của nhất thiết trí; tiếng của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là tiếng của nhất thiết trí.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, trong thế gian có mùi hương nào mà mũi của tất cả chúng sinh không ngửi chăng?" Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, không có mùi hương nào như thế mà mũi chúng sinh không ngửi." Phật nói: "Trí Luân, trong thế gian cũng không có mùi hương nào như thế mà mũi của nhất thiết trí không ngửi thấy. Đồng tử Trí Luân, theo cách này nên biết: mũi của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là mũi của nhất thiết trí; hương của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là hương của nhất thiết trí.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, trong thế gian có vị nào mà lưỡi của tất cả chúng sinh không nếm chăng?" Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, không có vị nào như thế mà lưỡi chúng sinh không nếm." Phật nói: "Trí Luân, trong thế gian cũng không có vị nào như thế mà lưỡi của nhất thiết trí không nếm. Đồng tử Trí Luân, theo cách này nên biết: lưỡi của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là lưỡi của nhất thiết trí; vị của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là vị của nhất thiết trí.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, trong thế gian có xúc chạm nào mà thân của tất cả chúng sinh không cảm biết chăng?" Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, không có xúc chạm nào như thế mà thân chúng sinh không cảm biết." Phật nói: "Trí Luân, trong thế gian cũng không có xúc chạm nào như thế mà thân của nhất thiết trí không cảm biết. Đồng tử Trí Luân, theo cách này nên biết: thân của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là thân của nhất thiết trí; xúc của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là xúc của nhất thiết trí.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, trong thế gian có pháp nào mà ý của tất cả chúng sinh không biết chăng?" Trí Luân thưa: "Bạch Thế Tôn, không có pháp nào như thế mà ý chúng sinh không biết." Phật nói: "Trí Luân, trong thế gian cũng không có pháp nào như thế mà ý của nhất thiết trí không biết. Đồng tử Trí Luân, theo cách này nên biết: tâm của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là tâm của nhất thiết trí; pháp của vô lượng tất cả chúng sinh, như thế chính là pháp của nhất thiết trí. Như vậy, tâm của tất cả chúng sinh và tâm của nhất thiết trí, pháp của tất cả chúng sinh và pháp của nhất thiết trí — hai thứ này là một, không có khác biệt.

 Lại nữa, Đồng tử Trí Luân Đại Hải Biện Tài, như mắt của tất cả chúng sinh, sắc của tất cả chúng sinh, cho đến ý của tất cả chúng sinh, pháp của tất cả chúng sinh; và mắt của nhất thiết trí, sắc của nhất thiết trí, cho đến ý của nhất thiết trí, pháp của nhất thiết trí — hai bên như vậy là một pháp giới. Trí Luân, như vậy mắt của vô lượng tất cả chúng sinh chính là mắt của nhất thiết trí; cho đến ý và pháp của vô lượng tất cả chúng sinh chính là ý và pháp của nhất thiết trí.

 Như vậy, nơi Như Lai Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà: trí về mắt, trí về phiền não (những trạng thái tâm gây rối loạn, khổ não như tham lam, giận dữ, mê muội) của mắt, trí về tịch diệt (sự lắng yên, diệt hết) của mắt, trí về sự tịch diệt phiền não của mắt; trí về sắc, trí về phiền não của sắc, trí về tịch diệt của sắc, trí về sự tịch diệt phiền não của sắc; trí về tai, trí về phiền não của tai, trí về tịch diệt của tai, trí về sự tịch diệt phiền não của tai; trí về tiếng, trí về phiền não của tiếng, trí về tịch diệt của tiếng, trí về sự tịch diệt phiền não của tiếng; trí về mũi, trí về phiền não của mũi, trí về tịch diệt của mũi, trí về sự tịch diệt phiền não của mũi; trí về hương, trí về phiền não của hương, trí về tịch diệt của hương, trí về sự tịch diệt phiền não của hương; trí về lưỡi, trí về phiền não của lưỡi, trí về tịch diệt của lưỡi, trí về sự tịch diệt phiền não của lưỡi; trí về vị, trí về phiền não của vị, trí về tịch diệt của vị, trí về sự tịch diệt phiền não của vị; trí về thân, trí về phiền não của thân, trí về tịch diệt của thân, trí về sự tịch diệt phiền não của thân; trí về xúc, trí về phiền não của xúc, trí về tịch diệt của xúc, trí về sự tịch diệt phiền não của xúc; trí về ý, trí về phiền não của ý, trí về tịch diệt của ý, trí về sự tịch diệt phiền não của ý; trí về pháp, trí về phiền não của pháp, trí về tịch diệt của pháp, trí về sự tịch diệt phiền não của pháp — tất cả là một, không có khác biệt. Vì không khác biệt, nên mắt của tất cả chúng sinh và mắt của nhất thiết trí, cho đến pháp của tất cả chúng sinh và pháp của nhất thiết trí, là một pháp giới.

 Đồng tử Trí Luân, ví như người có trí tuệ ở thế gian tự biết khổ, tự biết vui, tự biết không khổ, tự biết không vui. Vì sao? Vì chính thân mình cảm nhận. Đồng tử Trí Luân, cũng như vậy, Như Lai Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà biết trọn vẹn trí về mắt, trí về sắc, trí về tai, trí về tiếng, trí về mũi, trí về hương, trí về lưỡi, trí về vị, trí về thân, trí về xúc, trí về ý, trí về pháp, trí về phiền não, trí về tịch diệt, và trí về sự tịch diệt phiền não của tất cả chúng sinh. Vì sao? Vì đã đạt được nhất thiết chủng trí.

 Trí về mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng, gặp nhau mà sinh ra sự nhận biết) của tất cả chúng sinh — đây gọi là danh (phần tinh thần) của Như Lai; các nhập của tất cả chúng sinh — đây là sắc (phần hình thể) của Như Lai (?). Mọi thân nghiệp (việc làm bằng thân) của Như Lai trong ba đời đều theo trí tuệ mà làm; mọi khẩu nghiệp (việc làm bằng lời nói) và mọi ý nghiệp (việc làm bằng ý nghĩ) của Như Lai trong ba đời cũng đều theo trí tuệ mà làm. Mọi cảm thọ (sự cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui) của Như Lai đều được nhất thiết chủng trí biết rõ ngay trước mắt. Như Lai biết đúng bằng nhất thiết trí, biết đúng bằng nhất thiết chủng trí. Như Lai dùng nhất thiết chủng trí mà biết các hành hữu vi (những sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt).

 Như Lai đã biết bằng nhất thiết trí và nhất thiết chủng trí rồi, thì trong đó, bốn ấm lìa sắc của tất cả chúng sinh (ấm: những nhóm yếu tố hợp thành con người, gồm năm ấm là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; bốn ấm lìa sắc là thọ, tưởng, hành, thức, tức phần tinh thần) — đây gọi là danh của Như Lai; và sắc ấm (phần thân thể vật chất) của tất cả chúng sinh — đây gọi là sắc của Như Lai. Vì danh và sắc như thế, nên Như Lai Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà được gọi là bậc biết tất cả, thấy tất cả, chạm tới tất cả, giác ngộ tất cả."

 Kinh Lực Trang Nghiêm Tam Muội, quyển giữa

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video