Thiên 2 — Quyển hạ: nghĩa Bồ-đề, kệ tán thán và công đức trì kinh

 Kinh Như Lai trang nghiêm trí tuệ quang minh nhập nhất thiết Phật cảnh giới (Kinh về ánh sáng trí tuệ trang nghiêm của Như Lai đi vào cảnh giới của tất cả chư Phật), quyển hạ.

 Ngài Đàm-ma-lưu-chi, vị Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào đời Nguyên Ngụy (triều Bắc Ngụy do họ Nguyên làm vua).

 Này Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ, người đang được Phật giảng cho nghe)! Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là đấng đến từ chân lý như thật) gọi là pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không phải thân xác thịt). Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai không sinh ra, không có sự sinh. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai không có tên gọi, không có hình sắc, không có lời nói, không có tâm, ý, ý thức (các tầng hoạt động nhận biết và suy nghĩ của tâm). Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai không phân biệt, lìa mọi sự phân biệt. Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Như Lai" tức là gọi cái tướng trống không, không thể cùng tận; là bờ cùng tận, là thật tế (chỗ tận cùng chân thật của mọi sự); là bờ bình đẳng trống không của tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, mọi điều có thể nhận biết), là bờ không hai; là bờ của chỗ thường còn mà không thể biết được.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai Ứng Chánh Biến Tri (danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, hiểu biết đúng đắn và trọn khắp) ở mọi chỗ đều không phân biệt, lìa sự phân biệt khác biệt; không thấp, không vừa, không cao. Cũng vậy, này Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp không phân biệt, lìa phân biệt, không thấp, không vừa, không cao. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều không thể nắm bắt được.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "tất cả pháp không thể nắm bắt", đó là tất cả pháp bình đẳng. Nói "tất cả pháp bình đẳng", đó là an trụ trong bình đẳng. Nói "an trụ trong bình đẳng", tức là không lay động. Nói "không lay động", đó là tất cả pháp không có chỗ nương tựa. Nói "tất cả pháp không có chỗ nương tựa", thì người ấy an trụ trong định không có tâm (định: trạng thái tâm lắng yên, tập trung, không tán loạn). Nói "an trụ trong định không có tâm", tức là vô sinh (không có sự sinh khởi). Nói "vô sinh", tức là không sinh.

 Nếu thấy được như vậy, thì tâm và các tâm sở (các trạng thái tâm đi kèm theo tâm như cảm thọ, tưởng nhớ, ý muốn…) của người ấy rốt ráo không điên đảo (không nhận thức sai lệch, trái ngược sự thật). Nếu tâm rốt ráo không điên đảo, thì người tu hành ấy đạt được sự như thật. Nếu đạt được như thật, thì người ấy không khởi hí luận (những lời bàn suông, những suy diễn phân biệt vô ích che lấp chân lý). Nếu không khởi hí luận, thì người ấy không vận hành theo tất cả các pháp. Nếu không hí luận, không vận hành, thì người ấy không ở trong sinh tử (vòng sống chết luân hồi). Nếu không ở trong sinh tử, thì người ấy không thể bị lay động. Nếu không thể bị lay động, thì các pháp không thể trái nghịch với người ấy. Nếu các pháp không thể trái nghịch, thì người ấy thuận theo tất cả các pháp. Người thuận theo tất cả các pháp thì ở trong pháp tính (bản chất chân thật của mọi pháp) không thể bị lay động. Nếu ở trong pháp tính không thể bị lay động, thì người ấy đạt được pháp tự tính (bản tính vốn có của pháp). Nếu đạt được pháp tự tính, thì người ấy không có gì để đạt được.

 Vì sao? Vì tất cả các pháp đều nương vào nhân duyên (các nguyên nhân và điều kiện hợp lại) mà sinh ra. Nếu tất cả pháp nương nhân duyên mà sinh, thì chúng thường không sinh. Nếu thường không sinh, thì thường không thể nắm bắt. Nếu thường không thể nắm bắt, thì người ấy đạt được pháp thật tế. Nếu đạt được pháp thật tế, thì người ấy không cùng trụ với tất cả các pháp. Nếu không cùng trụ với tất cả các pháp, thì người ấy không cùng trụ. Nếu không cùng trụ, thì người ấy chẳng phải có, chẳng phải không. Nếu chẳng phải có, chẳng phải không, thì người ấy được an trụ trong pháp. Nếu được an trụ trong pháp, thì người ấy được pháp tu hành chánh niệm (sự nhận biết rõ ràng, đúng đắn, không tán loạn). Nếu được pháp tu hành chánh niệm, thì đối với người ấy không có một pháp nào không phải là Phật pháp. Vì sao? Vì đã giác ngộ tất cả các pháp đều là không (trống rỗng, không có tự tính cố định, riêng biệt).

 Này Văn-thù-sư-lợi! Giác ngộ tất cả các pháp là không, gọi là Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn). Bồ-đề tức là giác ngộ tất cả các pháp là không. Không tức là Bồ-đề. Như vậy, không là vô tướng (không có hình tướng để bám vào), vô nguyện (không có mong cầu), không tạo tác, không vận hành, không nương tựa, không sinh, không nắm giữ, không có nơi chốn. Giác ngộ được pháp như vậy gọi là Bồ-đề. Bồ-đề gọi là tu hành chánh niệm.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "tu hành chánh niệm" là: không nắm giữ, không buông bỏ, tức gọi là chánh niệm; không quán xét, không khác biệt, gọi là hành; không dính mắc, không bị trói buộc, không cần cởi thoát, gọi là hành; không đi, không đến, gọi là hành. Này Văn-thù-sư-lợi! Người hành chánh niệm, ở chỗ ấy không có hành, không có lợi, không có quả, không có chứng đắc.

 Vì sao? Này Văn-thù-sư-lợi, vì tâm có tự tính thanh tịnh. Tâm ấy bị khách trần phiền não (những phiền não như bụi khách từ ngoài bay đến, không phải bản chất của tâm) làm nhiễm ô, nhưng tâm tự tính thanh tịnh thì không bị nhiễm. Mà tâm tự tính thanh tịnh ấy, tự thể không nhiễm cũng không phải không nhiễm, vì ở đó không có pháp đối trị (phương pháp dùng để chế ngự, diệt trừ phiền não). Lấy pháp gì để đối trị mà diệt được phiền não này? Vì sao? Vì sự thanh tịnh ấy chẳng phải được làm cho sạch, mà là vốn sạch. Nếu vốn sạch thì tức là không sinh. Nếu không sinh thì không bị nhiễm. Nếu không bị nhiễm thì cũng chẳng phải lìa pháp nhiễm. Nếu lìa pháp nhiễm thì diệt hết thảy nhiễm. Dùng pháp gì để diệt hết thảy nhiễm? Đó là không sinh. Không sinh là Bồ-đề. Bồ-đề gọi là bình đẳng. Bình đẳng gọi là chân như (bản thể chân thật, cứ "như vậy" mà không đổi khác, của mọi pháp). Chân như gọi là không khác. Không khác gọi là an trụ đúng như thật trong tất cả các pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt).

 Này Văn-thù-sư-lợi! Chân như là chỗ chẳng phải hữu vi, chẳng phải vô vi, không có hai pháp. Cái chẳng phải hữu vi, chẳng phải vô vi, không có hai pháp, ấy là chân như. Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "chân như" tức là thật tế. Nói "thật tế" tức là không khác. Không khác tức là chân như của vị lai. Nói "chân như của vị lai" tức là không khác. Nói "không khác" tức là chân như. Nói "tức là chân như" thì không bao giờ là chẳng phải chân như. Nói "không bao giờ là chẳng phải chân như" thì đó là không nhiễm, không tịnh. Nói "không nhiễm, không tịnh" thì đó là không sinh, không diệt. Nói "không sinh, không diệt" thì đó là Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử) bình đẳng. Nói "Niết-bàn bình đẳng" thì đó là không ở thế gian, không ở Niết-bàn. Nói "không ở thế gian, không ở Niết-bàn" thì đó là chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại. Nói "chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại" thì đó là không thấp, không vừa, không cao. Nói "không thấp, không vừa, không cao" tức là Như Lai.

 Nói "Như Lai" gọi là lời chân thật. Nói "lời chân thật" gọi là chân như. Nói "chân như" gọi là như thật. Nói "như thật" gọi là ngã (cái "ta" chân thật). Nói "ngã" tức là bất nhị (không hai). Nghĩa bất nhị tức là Bồ-đề. Bồ-đề gọi là giác. Giác là trí đi vào ba cửa giải thoát (ba phép quán đưa đến giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện). Trí là trí đi vào tất cả các pháp bình đẳng trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).

 Nói "nghĩa" là nghĩa không sai khác đối với tất cả các pháp. Nghĩa thì không tên, không lời, không thể nói. Nói "trí" thì: giác rõ tất cả các pháp gọi là trí; nhận biết tất cả các pháp gọi là trí. Nói "nghĩa" là: biết chúng sinh, cùng thức, trí, hiểu rõ nghĩa, tức là pháp. Pháp tức là nghĩa. Nghĩa trí, thức trí, liễu nghĩa trí, pháp trí, pháp trụ trí, pháp thể trí: chúng nương pháp mà chuyển, là nghĩa được chuyển; tự chuyển là nghĩa bình đẳng không hai (?). Nghĩa bình đẳng không hai tức là bình đẳng. Bình đẳng tức là nghĩa. Nói "nghĩa, thức, trí bình đẳng" tức là trí đi vào pháp môn bất nhị (cánh cửa giáo pháp vượt khỏi mọi đối đãi hai bên), gọi là liễu nghĩa (nghĩa đã được nói rõ trọn vẹn, tối hậu), chứ không phải bất liễu nghĩa (nghĩa còn mang tính phương tiện, chưa nói trọn).

 Nói "bình đẳng" tức là bình đẳng, tức là không. Nói "không" tức là huyễn và ngã bình đẳng (?). Nói "ngã bình đẳng" tức là pháp bình đẳng. Nói "pháp bình đẳng" tức là lìa bình đẳng. Lìa bình đẳng tức là giác bình đẳng. Giác bình đẳng tức là Bồ-đề.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Dính mắc vào sắc (hình sắc mà mắt thấy) tức là dính mắc vào mắt. Dính mắc vào mắt tức là dính mắc vào tự tính. Dính mắc vào cái thấy tức là dính mắc vào tự ngã. Dính mắc vào tự thân tức là dính mắc vào trí về tự tính không (?). Quán không đúng chánh niệm tức là dính mắc; quán pháp quang minh thì đối với pháp không dính mắc (?). Dính mắc vào cấu bẩn lười biếng, dính mắc vào trí chứng đắc và sự tinh tấn bền chắc (?). Biết pháp như thật mà bám vào thì gọi là dính mắc (?). Dính mắc vào ngũ cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối tiếc, nghi ngờ) hay các phần Bồ-đề (các yếu tố đưa đến giác ngộ) đều gọi là dính mắc. Không dính mắc là trí giải thoát không chướng ngại.

 Tất cả các pháp tự tính thanh tịnh, do nhân duyên mà có. Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) biết như thật nhân của nhiễm và nhân của tịnh, mà không trụ trong nhân nhiễm hay nhân tịnh. Khởi lên cái ta, khởi lên kiến chấp, đó gọi là nhân nhiễm. Đi vào tính vô ngã (không có cái ta thật) của tất cả các pháp, đó gọi là nhân tịnh. Thấy ta và cái của ta, đó gọi là nhân nhiễm. Bên trong vắng lặng, bên ngoài không vận hành, đó gọi là nhân tịnh. Giác quán (sự suy tìm và xét nghĩ của tâm) về tham dục, sân giận, oán hận, làm hại, đó gọi là nhân nhiễm. Quán bất tịnh (quán thân là nhơ nhớp để dứt tham), từ, bi, hỉ, xả (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng), đi vào nhẫn đối với mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau tạo nên vòng sinh tử; nhẫn: chấp nhận vững vàng chân lý ấy), đó gọi là nhân tịnh.

 Tứ điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch) là nhân nhiễm; tứ niệm xứ (bốn phép quán: thân là nhơ, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là không có ta) là nhân tịnh. Ngũ cái là nhân nhiễm; ngũ căn (năm năng lực gốc: lòng tin, sự siêng năng, chánh niệm, định, trí tuệ) là nhân tịnh. Lục nhập (sáu giác quan tiếp nhận: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là nhân nhiễm; lục niệm (sáu điều nhớ nghĩ: Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời) là nhân tịnh. Bảy pháp không thanh tịnh (?) là nhân nhiễm; thất giác phân (bảy yếu tố giác ngộ: chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, niệm, định, xả) là nhân tịnh. Tám tà pháp (tám điều sai trái, ngược với tám chánh đạo) là nhân nhiễm; tám chánh pháp (bát chánh đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) là nhân tịnh. Chín việc gây phiền não (chín điều khiến lòng sinh oán giận, như kẻ kia đã, đang, sẽ hại ta, hại người ta thương, giúp kẻ ta ghét) là nhân nhiễm; cửu thứ đệ định (chín tầng thiền định nối tiếp nhau theo thứ tự) là nhân tịnh. Mười bất thiện nghiệp đạo (mười việc ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, si mê) là nhân nhiễm; mười thiện nghiệp đạo (mười việc lành, ngược với mười việc ác) là nhân tịnh. Nói gọn: mọi niệm bất thiện là nhân nhiễm, mọi niệm thiện là nhân tịnh.

 Nói nhân nhiễm, nhân tịnh, thì tất cả các pháp ấy tự tính đều là không: không có ta, không có người, không có mạng sống, không có kẻ thọ mạng, không có cái của ta, không có kẻ sai khiến; như huyễn, vô tướng, bên trong vắng lặng. Bên trong vắng lặng tức là tịch diệt (lặng dứt hoàn toàn). Tịch diệt tức là tự tính thanh tịnh. Tự tính thanh tịnh tức là không thể nắm bắt. Không thể nắm bắt tức là không có chỗ. Không có chỗ tức là thật. Thật tức là hư không. Vì sao? Này Văn-thù-sư-lợi, vì không có một pháp nào hoặc sinh hoặc diệt.

 Văn-thù-sư-lợi bạch Phật rằng: "Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật)! Nếu pháp là như vậy, thì làm sao Như Lai đạt được Bồ-đề?" Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Này Văn-thù-sư-lợi! Không có gốc, không có chỗ trụ, Như Lai đạt Bồ-đề như vậy." Văn-thù-sư-lợi thưa: "Thế Tôn! Cái gì là gốc, cái gì là chỗ trụ?" Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Thân kiến (cái thấy sai lầm cho thân này là cái ta thật) gọi là gốc. Sự phân biệt không thật gọi là chỗ trụ. Bồ-đề ấy là bình đẳng. Như Lai biết tất cả các pháp bình đẳng, vì vậy nói Như Lai không gốc, không chỗ trụ mà đạt Bồ-đề.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" gọi là sạch, cũng gọi là vắng lặng. Thế nào là sạch, thế nào là vắng lặng? Này Văn-thù-sư-lợi! Mắt trống không, không có ta và cái của ta. Vì sao? Vì tự tính là không. Cũng vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đều trống không, không có ta và cái của ta. Vì sao? Vì tự tính là không. Vì vậy, biết mắt là không thì không dính mắc vào sắc; vì vậy nói là sạch. Cũng vậy, biết tai là không thì không dính mắc vào tiếng, đó là vắng lặng. Biết mũi là không thì không dính mắc vào mùi, đó là vắng lặng. Biết lưỡi là không thì không dính mắc vào vị, đó là vắng lặng. Biết thân là không thì không dính mắc vào xúc chạm, đó là vắng lặng. Biết ý là không thì không dính mắc vào pháp (các đối tượng của ý như ý nghĩ, khái niệm), đó là vắng lặng.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-đề tự tính thanh tịnh. Vì tự tính thanh tịnh — nói tự tính thanh tịnh, tức là không nhiễm như hư không, bình đẳng như hư không, tự tính giống như hư không. Ví như hư không xưa nay tự tính thanh tịnh.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" là không nắm giữ, không buông bỏ. Thế nào là không nắm giữ, thế nào là không buông bỏ? Nói "không nắm giữ" là không nắm giữ tất cả các pháp, vì vậy nói không nắm giữ. Nói "không buông bỏ" là không buông bỏ tất cả các pháp, vì vậy nói không buông bỏ. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai đã vượt qua dòng nước lũ lớn (ví cho dòng sinh tử, phiền não cuốn trôi chúng sinh), vì vậy không nắm giữ, không buông bỏ. Mà trong chân như ấy, không thấy bờ bên này hay bờ bên kia (bờ này: sinh tử; bờ kia: giải thoát). Như Lai biết tất cả các pháp lìa cả bờ này lẫn bờ kia, vì vậy gọi là Như Lai.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-đề là vô tướng, vô quán (không có gì để quán xét). Thế nào là vô tướng, vô quán? Này Văn-thù-sư-lợi! Không thấy nhãn thức (sự nhận biết qua mắt) gọi là vô tướng; không thấy sắc gọi là vô quán. Không thấy nhĩ thức (sự nhận biết qua tai) gọi là vô tướng; không nghe tiếng gọi là vô quán. Không thấy tỷ thức (sự nhận biết qua mũi) gọi là vô tướng; không ngửi mùi gọi là vô quán. Không thấy thiệt thức (sự nhận biết qua lưỡi) gọi là vô tướng; không biết vị gọi là vô quán. Không thấy thân thức (sự nhận biết qua thân) gọi là vô tướng; không biết xúc chạm gọi là vô quán. Không thấy ý thức gọi là vô tướng; không biết pháp gọi là vô quán. Này Văn-thù-sư-lợi! Đó là cảnh giới của các bậc thánh, tức là cảnh giới ba cõi (?) (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, toàn bộ thế giới sinh tử).

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" là chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại; ba đời bình đẳng, ba đời thanh tịnh. Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là trí ba đời? Đó là: đối với pháp quá khứ, tâm không vận hành; đối với pháp vị lai, thức không đi tới; đối với pháp hiện tại, niệm không dừng trụ. Vì vậy Như Lai không trụ nơi tâm, ý, ý thức. Vì không trụ nên không phân biệt, không có sự phân biệt. Vì không phân biệt, không có sự phân biệt, nên không thấy pháp vị lai, pháp hiện tại, không hí luận.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-đề không có thân, là vô vi. Thế nào là không có thân? Thế nào là vô vi? Này Văn-thù-sư-lợi! Không có thân, nghĩa là không phải do nhãn thức biết, không phải do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức biết. Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu không phải do tâm, ý, ý thức biết, thì đó là vô vi. Nói "vô vi" là không sinh, không trụ, không diệt. Vì vậy nói ba đời thanh tịnh, vô vi. Biết vô vi thế nào thì biết hữu vi cũng như thế. Vì sao? Vì nói thể của tất cả các pháp, tức là không có thể. Không có thể thì ở chỗ ấy không có lời nói hai bên.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" gọi là dấu chân không sai khác (dấu chân: ví cho chỗ đặt chân, chỗ nương đứng của sự chứng ngộ). Thế nào là không sai khác? Thế nào là dấu chân? Này Văn-thù-sư-lợi! Vô tướng gọi là không sai khác, chân như gọi là dấu chân. Không trụ gọi là không sai khác, pháp gọi là dấu chân. Không khác gọi là không sai khác, thật tế gọi là dấu chân. Không thể nắm bắt gọi là không sai khác, không lay động gọi là dấu chân. Không gọi là không sai khác, vô tướng gọi là dấu chân. Không có giác gọi là không sai khác, vô nguyện gọi là dấu chân. Không mong cầu gọi là không sai khác, không có chúng sinh gọi là dấu chân. Thể của chúng sinh gọi là không sai khác, hư không gọi là dấu chân. Không thấy gọi là không sai khác, không sinh gọi là dấu chân. Không diệt gọi là không sai khác, vô vi gọi là dấu chân. Không vận hành gọi là không sai khác, Bồ-đề gọi là dấu chân. Vắng lặng gọi là không sai khác, Niết-bàn gọi là dấu chân. Không khởi gọi là không sai khác, giác gọi là dấu chân.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-đề không thể dùng thân mà đạt được, không thể dùng tâm mà đạt được. Vì sao? Này Văn-thù-sư-lợi! Thân thì cứng chắc, ngăn ngại, không biết, không có tâm, ví như cỏ cây, tường vách, cục đất, bóng hình. Tâm thì như huyễn, trống không, không có gì, không thật, không tạo tác. Này Văn-thù-sư-lợi! Giác ngộ thân và tâm đúng như thật gọi là Bồ-đề — đó là nương theo tên gọi của thế gian mà nói, không phải đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng, vượt ngoài cách nói quy ước của thế gian). Vì sao? Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-đề chẳng phải thân, chẳng phải tâm, chẳng phải pháp; chẳng phải thật, chẳng phải không thật; chẳng phải chân lý, chẳng phải không chân lý; không thể nói như vậy được.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Không thể dùng tất cả các pháp để nói về Bồ-đề. Vì sao? Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-đề không có chỗ trụ nào để nói. Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như hư không không có chỗ trụ để nói, vô vi, không sinh, không diệt; Bồ-đề cũng như vậy, chỉ có thể nói là không trụ, vô vi, không sinh, không diệt. Này Văn-thù-sư-lợi! Ví như tất cả các pháp thế gian, nếu tìm cái thật của chúng thì không thể nói được. Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-đề cũng như vậy, dùng tất cả các pháp để nói về Bồ-đề thì cái thật cũng không thể nắm bắt. Vì sao? Này Văn-thù-sư-lợi! Trong pháp chân thật không có tên gọi, chữ nghĩa, câu cú nào có thể nắm bắt. Vì sao? Vì không sinh, không diệt.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" gọi là không thể nắm giữ, không thể nương tựa. Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là không thể nắm giữ, thế nào là không thể nương tựa? Này Văn-thù-sư-lợi! Biết như thật về mắt gọi là không thể nắm giữ; không thấy sắc gọi là không thể nương tựa. Biết như thật về tai gọi là không thể nắm giữ; không nghe tiếng gọi là không thể nương tựa. Biết như thật về mũi gọi là không thể nắm giữ; không ngửi mùi gọi là không thể nương tựa. Biết như thật về lưỡi gọi là không thể nắm giữ; không biết vị gọi là không thể nương tựa. Biết như thật về thân gọi là không thể nắm giữ; không cảm biết xúc chạm gọi là không thể nương tựa. Biết như thật về ý gọi là không thể nắm giữ; không thấy các pháp gọi là không thể nương tựa.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Như vậy, Như Lai không nắm giữ, không nương tựa, gọi là chứng Bồ-đề. Chứng Bồ-đề như vậy: không nắm giữ mắt, không thấy sắc, vì vậy không trụ nơi nhãn thức; không nắm giữ tai, không nghe tiếng, vì vậy không trụ nơi nhĩ thức; không nắm giữ mũi, không ngửi mùi, vì vậy không trụ nơi tỷ thức; không nắm giữ lưỡi, không biết vị, vì vậy không trụ nơi thiệt thức; không nắm giữ thân, không cảm biết xúc chạm, vì vậy không trụ nơi thân thức; không nắm giữ ý, không biết pháp, vì vậy không trụ nơi ý thức. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai không trụ nơi tâm, ý, ý thức, vì vậy được gọi là Như Lai Ứng Chánh Biến Tri.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Chúng sinh có bốn chỗ để tâm trụ vào, và nương vào bốn chỗ tâm trụ ấy. Bốn chỗ ấy là gì? Đó là chúng sinh nương nơi sắc (thân thể và vật chất) mà tâm trụ; cũng vậy nương nơi thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận diện, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm, ý muốn). Đó là bốn chỗ tâm trụ mà chúng sinh nương vào. Này Văn-thù-sư-lợi! Bốn chỗ tâm trụ này, Như Lai biết như thật là không sinh, không diệt, vì vậy gọi là Phật.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" gọi là không. Này Văn-thù-sư-lợi! Cái không của tất cả các pháp ấy không khác cái không của Bồ-đề; cái không của Bồ-đề tức là cái không của tất cả các pháp. Cái không của tất cả các pháp ấy, Như Lai biết như thật, nên gọi là bậc Giác. Này Văn-thù-sư-lợi! Chẳng phải lấy cái không mà biết cái không (?). Này Văn-thù-sư-lợi! Không tức là Bồ-đề, Bồ-đề tức là không. Này Văn-thù-sư-lợi! Trong cái không không có không, cũng không có Bồ-đề, cũng không có hai. Lấy pháp gì làm không, pháp gì làm Bồ-đề, mà nói ra hai tên? Vì sao? Này Văn-thù-sư-lợi! Tất cả đều không hai, không tướng, không sai khác, không tên, không tướng, lìa tâm, ý, ý thức; không sinh, không diệt, không vận hành, không có vận hành, không tụ họp, không có chữ, không có tiếng.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "không" là nắm lấy hí luận. Này Văn-thù-sư-lợi! Trong pháp đệ nhất, không có pháp nào có thể nắm bắt, gọi đó là không. Này Văn-thù-sư-lợi! Như nói hư không: là hư không mà không có hư không nào để gọi tên, gọi đó là hư không. Này Văn-thù-sư-lợi! Không cũng như vậy, nói tên là không: là không mà không có pháp nào để nói, gọi đó là không. Đi vào tất cả các pháp như vậy, gọi là đi vào cửa của tất cả các pháp.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Tất cả các pháp không có tên, mà nương vào tên để nói. Này Văn-thù-sư-lợi! Như tên gọi không ở chỗ này, cũng không lìa chỗ này, cũng như vậy, nương vào tên để nói. Pháp gì thì pháp ấy không ở chỗ này, cũng không lìa chỗ này. Như vậy, này Văn-thù-sư-lợi, Như Lai biết như thật tất cả các pháp xưa nay không sinh, không khởi, không diệt, vô tướng, lìa tâm, ý, ý thức, không có chữ, không có tiếng.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" là bình đẳng như hư không. Hư không chẳng phải bằng, chẳng phải thấp, chẳng phải cao; Bồ-đề cũng chẳng phải bằng, chẳng phải thấp, chẳng phải cao. Vì sao? Này Văn-thù-sư-lợi! Vì pháp không có thật. Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu pháp không có thật, thì làm sao nói là bình đẳng, không thấp, không cao? Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai giác ngộ tất cả các pháp như vậy là bình đẳng, không cao, không thấp. Giác ngộ như vậy rồi, không có chút pháp nào là không bình đẳng, không có gì cao, không có gì thấp. Pháp ấy trụ thế nào, thì biết bằng trí như thật đúng như thế.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là trí như thật? Này Văn-thù-sư-lợi! Biết như thật tất cả các pháp là: tất cả các pháp không có gốc, xưa nay không sinh không diệt. Pháp vốn không sinh, sinh rồi lại diệt. Các pháp ấy không có người tạo tác, không có người nắm giữ mà sinh; không có người tạo tác, không có người nắm giữ mà diệt. Này Văn-thù-sư-lợi! Các pháp nương nhân duyên mà sinh, không có nhân duyên thì diệt. Không có người thật sự đi trên đường, vì vậy Như Lai vì người dứt bỏ con đường (?) mà nói pháp.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" gọi là dấu chân như thật. Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là dấu chân như thật? Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "dấu chân như thật" tức là: Bồ-đề như thế nào thì sắc cũng như thế ấy, không lìa tính "như" (chân như); cũng như vậy, thọ, tưởng, hành, thức (sự nhận biết phân biệt) không lìa tính như. Bồ-đề như thế nào thì địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) cũng như thế, không lìa tính như; thủy giới (yếu tố nước), hỏa giới (yếu tố lửa), phong giới (yếu tố gió) cũng không lìa tính như. Bồ-đề như thế nào thì nhãn giới (yếu tố mắt), sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố sự nhận biết qua mắt) cũng như thế, không lìa tính như. Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-đề như thế nào thì nhĩ giới, thanh giới (yếu tố âm thanh), nhĩ thức giới không lìa tính như. Này Văn-thù-sư-lợi! Tỷ giới, hương giới (yếu tố mùi), tỷ thức giới không lìa tính như. Thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới không lìa tính như. Thân giới, xúc giới, thân thức giới không lìa tính như. Ý giới, pháp giới (ở đây là yếu tố các đối tượng của ý), ý thức giới không lìa tính như.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Tất cả các pháp có tên tạm đặt, đó là ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), thập nhị nhập (mười hai chỗ tiếp xúc: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), thập bát giới (mười tám yếu tố: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức). Các pháp ấy Như Lai giác ngộ như thật, chẳng phải giác ngộ điên đảo. Các pháp ấy trụ nơi bờ đầu, bờ giữa, bờ sau thế nào, thì Như Lai biết như thật bờ đầu, bờ giữa, bờ sau thế ấy. Các pháp ấy, ở bờ đầu không sinh, ở bờ vị lai không đi, ở bờ hiện tại không trụ; biết như thật dấu chân của các pháp ấy như vậy. Một pháp như thế nào thì tất cả các pháp cũng như thế ấy; tất cả các pháp như thế nào thì một pháp cũng như thế ấy. Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nhưng một hay nhiều đều không thể nắm bắt.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Đi vào tất cả các pháp có cửa chữ A và cửa không chữ A (chữ A trong tiếng Phạn biểu thị nghĩa "vốn không sinh", được xem là cửa ngõ đi vào mọi pháp). Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là cửa chữ A, thế nào là cửa không chữ A? Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "A" là pháp phát khởi ban đầu của tất cả căn lành; "không A" là không thấy tất cả các pháp. Nói "A" là tâm không trụ mà có thể khiến cho trụ; nói "không A" là cửa giải thoát của tam-muội vô tướng (tam-muội: trạng thái định sâu, tâm chuyên nhất). Nói "A" là đo đếm, quán xét tướng các pháp; nói "không A" gọi là vượt khỏi sự đo lường. Thế nào là vượt khỏi sự đo lường? Đó là không có nghiệp của thức. Nói "A" là quán các pháp hữu vi; nói "không A" là quán các pháp vô vi.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" là pháp vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy), không có chấp thủ. Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là vô lậu, thế nào là không chấp thủ? Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "vô lậu" là lìa bốn lậu. Bốn lậu là gì? Đó là dục lậu (phiền não do ham muốn các dục lạc), hữu lậu (phiền não bám vào sự tồn tại ở các cõi cao), vô minh lậu (sự mê mờ không thấy chân lý), kiến lậu (các thấy biết sai lầm). Vì không chấp lấy bốn thứ lậu ấy, nên gọi là xa lìa các lậu. Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là không chấp thủ? Đó là lìa bốn thủ. Bốn thủ là gì? Đó là dục thủ (bám chấp các thú vui dục lạc), kiến thủ (bám chấp các quan điểm), ngã thủ (bám chấp cái ta), giới thủ (bám chấp các giới cấm, nghi thức sai lầm cho là đưa đến giải thoát). Vì các lậu này, chúng sinh bị vô minh làm cho tối tăm, bị nước ái dục thấm ướt (ái dục như nước tưới cho hạt giống sinh tử nảy mầm), làm nhân cho nhau, hư vọng chấp lấy bám víu.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai biết như thật gốc rễ của cái ta. Vì cái ta thanh tịnh, nên biết như thật tất cả chúng sinh thanh tịnh. Nói "ta thanh tịnh, tất cả chúng sinh thanh tịnh", hai điều này là nghĩa không hai, không sai khác, tức là không sinh không diệt. Này Văn-thù-sư-lợi! Không sinh không diệt là chỗ của pháp nào? Là chỗ mà tâm, ý, ý thức không thể biết được. Này Văn-thù-sư-lợi! Pháp nào ở trên không có tâm, ý, ý thức, thì trong pháp ấy không có phân biệt. Phân biệt pháp nào mà sinh ra không chánh niệm? Vì vậy Bồ-tát sinh chánh niệm. Người sinh chánh niệm thì không khởi vô minh. Không khởi vô minh thì không khởi mười hai hữu chi (mười hai khâu nối tiếp tạo thành sự hiện hữu trong sinh tử, tức mười hai nhân duyên). Không khởi mười hai hữu chi thì đó là không sinh. Không sinh tức là địa vị (chỗ đứng vững chắc của pháp). Địa vị tức là liễu nghĩa. Liễu nghĩa tức là đệ nhất nghĩa. Đệ nhất nghĩa tức là nghĩa vô ngã. Nghĩa vô ngã tức là nghĩa không thể nói. Nghĩa không thể nói tức là nghĩa nhân duyên. Nghĩa nhân duyên tức là nghĩa của pháp. Nghĩa của pháp tức là nghĩa của tính như. Vì vậy nói: thấy nhân duyên tức là thấy pháp, thấy pháp tức là thấy Như Lai. Nói "thấy" là tuy thấy các pháp mà không có gì được thấy.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "có cái được thấy" là thấy tâm, thấy sự quán. Như Lai không thấy tâm. Nếu không thấy tâm, không thấy sự quán, thì đó là thấy cái thật. Này Văn-thù-sư-lợi! Các pháp ấy bình đẳng như vậy; Như Lai biết đúng như các pháp ấy bình đẳng.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "Bồ-đề" gọi là sạch, không cấu bẩn, không vết nhơ. Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là sạch? Thế nào là không cấu bẩn? Thế nào là không vết nhơ? Này Văn-thù-sư-lợi! Không gọi là sạch, vô tướng gọi là không cấu bẩn, vô nguyện gọi là không vết nhơ. Này Văn-thù-sư-lợi! Không sinh gọi là sạch, không vận hành gọi là không cấu bẩn, không khởi gọi là không vết nhơ. Này Văn-thù-sư-lợi! Tự tính gọi là sạch, căn lành trong sạch gọi là không cấu bẩn, ánh sáng tròn đầy gọi là không vết nhơ. Không hí luận gọi là sạch, lìa hí luận gọi là không cấu bẩn, lặng dứt mọi hí luận gọi là không vết nhơ. Tính như gọi là sạch, pháp giới (toàn thể các pháp, cũng chỉ bản thể chân thật của các pháp) gọi là không cấu bẩn, thật tế gọi là không vết nhơ. Hư không gọi là sạch, không chướng ngại gọi là không cấu bẩn, không thấy gọi là không vết nhơ. Bên trong thanh tịnh gọi là sạch, bên ngoài không vận hành gọi là không cấu bẩn, trong ngoài đều không thấy gọi là không vết nhơ. Khối nhóm các ấm gọi là sạch, tự thể của pháp giới gọi là không cấu bẩn, mười hai nhập không đi gọi là không vết nhơ. Tận trí của quá khứ (trí biết phiền não đã dứt sạch) gọi là sạch, vô sinh trí của vị lai (trí biết phiền não không còn sinh lại) gọi là không cấu bẩn, trí an trụ pháp giới của hiện tại gọi là không vết nhơ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói tóm lại, sạch, không cấu bẩn, không vết nhơ là đi vào dấu chân của một pháp bình đẳng, tức là dấu chân vắng lặng. Nói "dấu chân vắng lặng" tức là tịch diệt. Tịch diệt tức gọi là sạch. Sạch tức là thánh. Này Văn-thù-sư-lợi! Hư không thế nào thì Bồ-đề cũng thế ấy. Bồ-đề thế nào thì pháp cũng thế ấy. Pháp thế nào thì thể của pháp cũng thế ấy. Thể của pháp thế nào thì chúng sinh cũng thế ấy. Chúng sinh thế nào thì cõi nước cũng thế ấy. Cõi nước thế nào thì Niết-bàn cũng thế ấy. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai nói tất cả các pháp bình đẳng như Niết-bàn, vì rốt ráo không có pháp nào cần phải đối trị, lìa mọi pháp cần đối trị, vì xưa nay thanh tịnh, xưa nay không cấu bẩn, xưa nay không vết nhơ. Này Văn-thù-sư-lợi! Như Lai giác ngộ như thật tất cả các pháp như vậy, quán xét tính của tất cả chúng sinh, liền sinh tâm đại từ bi thanh tịnh, không cấu bẩn, không vết nhơ, phấn khởi mạnh mẽ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Thế nào là Bồ-tát thực hành hạnh Bồ-tát? Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu Bồ-tát không khởi tâm, không vì các pháp diệt hết, không vì các pháp sinh ra, cũng chẳng phải không vì các pháp không sinh; thấy các pháp xưa nay đã diệt hết, thấy các pháp không diệt hết, mà không sinh tâm kiêu mạn nói rằng "ta biết như vậy", và không phá hoại sự xưa nay không sinh của các pháp. Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-tát như vậy là thực hành hạnh Bồ-tát. Lại nữa, này Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát không thấy tâm quá khứ đã hết mà thực hành hạnh Bồ-tát, không thấy tâm vị lai chưa đến mà thực hành hạnh Bồ-tát, không thấy tâm hiện tại đang có mà thực hành hạnh Bồ-tát, và không dính mắc vào quá khứ, vị lai, hiện tại; ở trong tâm như vậy mà thực hành hạnh Bồ-tát.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người), Bồ-tát và Như Lai không hai, không sai khác; thực hành như vậy gọi là thực hành hạnh Bồ-tát. Trì giới (giữ gìn giới luật), Bồ-tát và Như Lai không hai, không sai khác; thực hành như vậy gọi là thực hành hạnh Bồ-tát. Nhẫn nhục (nhẫn chịu điều trái ý, không sân giận), Bồ-tát và Như Lai không hai, không sai khác; thực hành như vậy gọi là thực hành hạnh Bồ-tát. Tinh tấn (siêng năng không lười mỏi), Bồ-tát và Như Lai không hai, không sai khác; thực hành như vậy gọi là thực hành hạnh Bồ-tát. Thiền định (giữ tâm lắng yên, chuyên nhất), Bồ-tát và Như Lai không hai, không sai khác; thực hành như vậy gọi là thực hành hạnh Bồ-tát. Bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thật tướng của các pháp), Bồ-tát và Như Lai không hai, không sai khác; thực hành như vậy gọi là thực hành hạnh Bồ-tát.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Bồ-tát không thấy sắc là không, không thấy sắc là chẳng không; thực hành như vậy gọi là thực hành hạnh Bồ-tát. Vì sao? Vì sắc là không, không là tính của sắc. Cũng vậy, này Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát như vậy không vận hành nơi thọ, tưởng, hành, thức, cũng không lìa thọ, tưởng, hành, thức; thực hành như vậy gọi là thực hành hạnh Bồ-tát. Vì sao? Vì không thấy tâm, ý, thức. Này Văn-thù-sư-lợi! Không có một pháp nào hoặc được biết, hoặc được lìa, hoặc được tu, hoặc được chứng.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "diệt hết", là pháp ấy thường đã diệt hết, chẳng phải không diệt hết mà là xưa nay đã diệt hết. Nếu pháp xưa nay đã diệt hết, thì pháp ấy không thể làm cho diệt hết được. Vì không thể làm cho diệt hết, nên nói là diệt hết. Vì sao? Vì diệt hết đúng như thật. Nếu diệt hết đúng như thật, thì pháp ấy không diệt hết một pháp nào. Nếu không diệt hết một pháp nào, thì pháp ấy là vô vi. Nếu pháp là vô vi, thì pháp vô vi ấy không sinh không diệt; đó gọi là Như Lai. Dù Như Lai ra đời hay không ra đời, thì pháp tính, pháp thể, pháp trụ, pháp vị, pháp giới vẫn như thật; pháp giới như thật trụ, trí về pháp không sinh không diệt. Nương nơi trí ấy mà biết pháp vô vi. Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu đi vào địa vị của các pháp như vậy, thì biết các pháp hữu lậu (pháp còn phiền não) không sinh không diệt. Này Văn-thù-sư-lợi! Nói "các lậu đã dứt hết" là nương theo tên gọi giả tạm của thế gian mà nói; còn trong pháp thân chân như ấy, không có pháp nào sinh, cũng không có pháp nào diệt.

 Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử (con của Vua Pháp tức Phật; danh xưng tôn quý dành cho vị Bồ-tát sẽ nối ngôi Phật) Bồ-tát ma-ha-tát liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải (cách mặc áo tỏ lòng cung kính), quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật, dùng bài kệ (bài thơ tụng) mầu nhiệm ca ngợi Như Lai mà nói rằng:

 Không sắc, không hình tướng, / Không gốc, không chỗ trụ,

 Vì không sinh không diệt, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Không trụ cũng không đi, / Không nắm cũng không bỏ,

 Vì xa lìa sáu nhập, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Vượt ra ngoài ba cõi, / Bình đẳng như hư không,

 Vì các dục không nhiễm, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Trong mọi oai nghi (các dáng điệu đi, đứng, ngồi, nằm), / Lúc đi, đến, ngủ, thức,

 Vì thường trong vắng lặng, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Đi, đến đều bình đẳng, / Vì an trụ bình đẳng,

 Vì không hoại bình đẳng, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Vào các định vô tướng, / Thấy các pháp vắng lặng,

 Vì thường vào bình đẳng, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Chư Phật mang tướng hư không, / Hư không cũng không tướng,

 Vì lìa mọi nhân quả, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Hư không không giữa, không bờ, / Thân chư Phật cũng thế,

 Vì tâm đồng hư không, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Phật thường ở thế gian, / Mà không nhiễm pháp đời,

 Không phân biệt thế gian, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Các pháp giống như huyễn, / Mà huyễn chẳng nắm được,

 Vì lìa các pháp huyễn, / Kính lạy Đấng không gì để quán.

 Bấy giờ, Thế Tôn bảo Văn-thù-sư-lợi rằng: "Lành thay, lành thay, Văn-thù-sư-lợi! Ông đã khéo nói pháp này. Này Văn-thù-sư-lợi! Đúng vậy, đúng vậy. Chư Phật Như Lai không nên thấy qua sắc, không nên thấy qua pháp, không nên thấy qua tướng (ba mươi hai dấu hiệu tốt đặc biệt trên thân Phật), không nên thấy qua hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ trên thân Phật), không nên thấy qua pháp tính. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không thể được thấy riêng một mình, không thể được thấy bởi số đông. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không có ai thấy, không có ai nghe, không có ai cúng dường (dâng lễ vật để tôn kính) ở hiện tại, không có ai cúng dường ở vị lai. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không nói các pháp là một, không nói các pháp là nhiều. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không chứng Bồ-đề; chư Phật Như Lai không nương một pháp mà được tên, cũng không nương nhiều pháp mà được tên. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không thấy các pháp, không nghe các pháp, không nghĩ các pháp, không biết các pháp, không giác các pháp. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không nói một pháp, không chỉ bày các pháp. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai ở hiện tại không nói các pháp, không chỉ bày các pháp. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không uống, không ăn. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không có pháp nào để chứng. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không đoạn pháp nhiễm, không chứng pháp tịnh. Này Văn-thù-sư-lợi! Chư Phật Như Lai không thấy các pháp, không nghe các pháp, không ngửi các pháp, không biết các pháp. Vì sao? Vì tất cả các pháp xưa nay vốn thanh tịnh.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu có người đem số chúng sinh nhiều bằng số hạt bụi trong tam thiên đại thiên thế giới (một thế giới cực lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ như thế giới của chúng ta), khiến họ đều đạt đến bậc Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy dạy và không giáo hóa rộng), mà đối với pháp môn này không sinh lòng tin; lại nếu có Bồ-tát tin pháp môn này, thì công đức của vị Bồ-tát này còn nhiều hơn người trước. Huống chi có người đối với pháp môn này tự mình chép viết, hoặc bảo người khác chép viết, thì phước còn nhiều hơn người kia vô lượng vô biên.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Giả sử tất cả chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới, hoặc noãn sinh (sinh từ trứng), hoặc thai sinh (sinh từ bào thai), hoặc thấp sinh (sinh ra từ chỗ ẩm ướt), hoặc hóa sinh (tự nhiên hiện ra, không cần cha mẹ); hoặc có thân hình, hoặc không có thân hình; hoặc có tưởng, hoặc không có tưởng; hoặc một chân, hai chân, ba chân, bốn chân, hoặc nhiều chân, hoặc không chân — các chúng sinh ấy giả sử cùng một lúc đều được thân người, đều phát tâm Bồ-đề (phát khởi tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), đều làm Bồ-tát. Mỗi một vị Bồ-tát đều đem đồ ăn uống, y phục, giường chõng, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh, cùng đủ loại vật dụng nuôi sống và mọi đồ dùng an vui, dâng cúng dường chư Phật Như Lai nhiều như số hạt bụi trong các cõi Phật nhiều bằng hằng hà sa (nhiều như cát sông Hằng) a-tăng-kỳ (con số lớn không đếm xuể), cùng các Bồ-tát và chúng Thanh văn (những đệ tử nghe lời Phật giảng mà tu chứng); cứ như vậy cho đến hằng hà sa a-tăng-kỳ kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài). Sau khi các Như Lai, Bồ-tát, Thanh văn ấy nhập Niết-bàn, lại xây tháp bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, ngọc đỏ, mã não) cao một do-tuần (đơn vị đo chiều dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), lan can bằng các thứ báu vây quanh, chuỗi ngọc ma-ni (loại ngọc báu sáng trong) xen kẽ trang trí, dựng các cờ phướn và lọng báu, lưới ngọc ma-ni vua tự tại phủ kín bên trên. Công đức có được không thể đo đếm.

 Lại nếu có Bồ-tát, với tâm rốt ráo thanh tịnh, tin kinh Như Lai trang nghiêm trí tuệ quang minh nhập nhất thiết Phật cảnh giới này, tin pháp môn này, đi vào pháp môn này, không nghi ngờ pháp môn này, đối với pháp môn này sinh tâm thanh tịnh, cho đến vì người khác giảng nói một bài kệ, thì công đức vị Bồ-tát này có được rất nhiều, vô lượng a-tăng-kỳ. Đem công đức này so với công đức trước, thì công đức trước không bằng một phần trăm, không bằng một phần ca-la (phần cực nhỏ, như chia một sợi lông thành trăm phần mà lấy một), không bằng một phần nghìn, không bằng một phần trăm nghìn, không bằng một phần trăm nghìn vạn, không bằng một phần trăm nghìn vạn ức, không bằng một phần theo số đếm, cho đến tính toán hay thí dụ cũng không thể sánh kịp. Vì sao? Vì có thể thành tựu sự chứng đắc trí tuệ của Phật.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu có Bồ-tát tại gia (người tu sống ở nhà, chưa rời bỏ gia đình), đem đồ ăn uống, y phục, giường chõng, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh, cùng đủ loại vật dụng nuôi sống và mọi đồ dùng an vui, dâng cúng dường chư Phật Như Lai nhiều bằng hằng hà sa a-tăng-kỳ, cùng các Bồ-tát và chúng Thanh văn, cứ như vậy cho đến hằng hà sa a-tăng-kỳ kiếp, công đức có được không thể đo đếm. Lại nếu có Bồ-tát xuất gia (người rời bỏ gia đình đi tu), giữ giới, tâm thanh tịnh, cho đến chỉ bố thí cho một con vật, dù chỉ một miếng ăn, thì công đức có được rất nhiều, vô lượng a-tăng-kỳ. Đem công đức này so với công đức trước, thì công đức trước không bằng một phần trăm, không bằng một phần ca-la, không bằng một phần nghìn, không bằng một phần trăm nghìn vạn, không bằng một phần trăm nghìn vạn ức, không bằng một phần nhỏ của ca-la, cho đến tính toán hay thí dụ cũng không thể sánh kịp.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Giả sử có các Bồ-tát xuất gia nhiều bằng số hạt bụi trong tam thiên đại thiên thế giới, giữ giới, tâm thanh tịnh, mỗi một vị Bồ-tát đều đem đồ ăn uống, y phục, giường chõng, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh, cùng đủ loại vật dụng nuôi sống và mọi đồ dùng an vui, dâng cúng dường chư Phật Như Lai nhiều bằng hằng hà sa a-tăng-kỳ trong các thế giới mười phương (tám hướng cùng phương trên và phương dưới), cùng các Bồ-tát và chúng Thanh văn, cứ như vậy cho đến hằng hà sa a-tăng-kỳ kiếp, công đức có được không thể đo đếm. Lại nếu có Bồ-tát giữ giới, tâm thanh tịnh, dù tại gia hay xuất gia, nghe pháp môn này mà sinh lòng tin không nghi ngờ, hoặc tự mình chép viết, hoặc dạy người khác chép viết, thì công đức có được rất nhiều, vô lượng a-tăng-kỳ. Đem công đức này so với công đức bố thí của các Bồ-tát trước, thì công đức trước không bằng một phần trăm, không bằng một phần ca-la, không bằng một phần trăm nghìn vạn, không bằng một phần theo số đếm, cho đến tính toán hay thí dụ cũng không thể sánh kịp.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát đem bảy thứ báu đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới dâng cúng dường chư Phật Như Lai, cứ như vậy cho đến số kiếp nhiều bằng số hạt bụi trong tam thiên đại thiên thế giới, công đức có được không thể đo đếm. Lại nếu có Bồ-tát vì các Bồ-tát khác mà trong pháp môn này giảng nói dù chỉ một bài kệ bốn câu, thì công đức có được rất nhiều, vô lượng a-tăng-kỳ. Đem công đức này so với công đức trước, thì công đức trước không bằng một phần trăm, không bằng một phần ca-la, không bằng một phần trăm nghìn vạn, không bằng một phần trăm nghìn vạn ức, không bằng một phần theo số đếm, không bằng một phần nhỏ của ca-la, không bằng một phần tính toán, cho đến tính toán hay thí dụ cũng không thể sánh kịp.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Hãy gác lại công đức có được do đem bảy thứ báu đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới mà bố thí suốt số kiếp nhiều bằng số hạt bụi trong tam thiên đại thiên thế giới. Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có các Bồ-tát nhiều bằng cát sông Hằng, mỗi một vị Bồ-tát lấy vàng diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, ánh tía, mang tên cây diêm-phù) làm thành các thế giới, nhiều bằng hằng hà sa a-tăng-kỳ cõi Phật; tất cả cây cối đều được quấn bằng áo trời; lưới kết bằng ngọc ma-ni vua của mọi ánh sáng phủ bên trên; lấy ngọc ma-ni vua tự tại làm lầu gác; lấy ngọc ma-ni sáng như chớp làm lan can; ngọc như ý (ngọc báu muốn gì được nấy) chất đầy thế giới ấy; dựng lên tất cả các cờ phướn và lọng báu; mỗi ngày đem dâng cúng dường chư Phật Như Lai nhiều bằng hằng hà sa a-tăng-kỳ; bố thí như vậy cho đến hằng hà sa a-tăng-kỳ kiếp, công đức có được không thể đo đếm. Lại nếu có Bồ-tát tin pháp môn này, vì các Bồ-tát khác mà trong pháp môn này giảng nói dù chỉ một bài kệ bốn câu, thì công đức có được rất nhiều, vô lượng a-tăng-kỳ. Đem công đức này so với công đức trước, thì công đức trước không bằng một phần trăm, không bằng một phần ca-la, không bằng một phần trăm nghìn vạn, không bằng một phần trăm nghìn vạn ức, không bằng một phần theo số đếm, không bằng một phần nhỏ của ca-la, không bằng một phần tăng-xí-da (phần ứng với một con số đếm cực lớn), không bằng một phần theo số đếm, không bằng một phần ưu-ba-ni-sa-đà (phần nhỏ nhất, gần như hạt bụi cực vi), cho đến tính toán hay thí dụ cũng không thể sánh kịp.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Giả sử tất cả chúng sinh trong ba cõi, các chúng sinh ấy đều ở trong địa ngục, súc sinh (loài vật), ngạ quỷ (loài quỷ đói); nếu có Bồ-tát tại gia cứu vớt bấy nhiêu chúng sinh ở địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ ra, khiến họ đạt đến bậc Bích-chi Phật, công đức có được không thể đo đếm. Lại nếu có Bồ-tát xuất gia, cho đến chỉ bố thí cho loài vật một miếng ăn, thì công đức có được hơn công đức trước vô lượng vô biên a-tăng-kỳ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có các Bồ-tát xuất gia nhiều bằng số hạt bụi trong mười nghìn cõi nước, không thể đếm ức na-do-tha (con số rất lớn, khoảng trăm tỷ trở lên), trăm nghìn vạn ức na-do-tha; mỗi một vị Bồ-tát ở mỗi phương trong mười phương thế giới thấy chư Phật Như Lai nhiều bằng số hạt bụi của mười ức bất khả thuyết (con số lớn đến mức không thể nói hết) trăm nghìn vạn ức na-do-tha; đem đồ ăn uống, y phục, đồ nằm, giường chõng, thuốc men chữa bệnh, cùng đủ loại vật dụng nuôi sống và mọi đồ dùng an vui, cùng ngọc ma-ni vua tự tại đầy khắp nghìn ức na-do-tha, trăm nghìn vạn ức na-do-tha thế giới nhiều như số hạt bụi không thể nói hết, mỗi ngày dâng cúng cho từng vị Như Lai cùng các Bồ-tát và chúng Thanh văn; cứ như vậy cho đến số kiếp không thể nói hết, nhiều bằng số hạt bụi trong nghìn ức na-do-tha, trăm nghìn vạn ức na-do-tha cõi Phật, công đức có được không thể đo đếm. Lại nếu có Bồ-tát tin pháp môn này, cho đến chỉ bố thí cho một con vật, dù chỉ một miếng ăn, thì công đức có được rất nhiều, vô lượng a-tăng-kỳ. Đem công đức này so với công đức trước, thì công đức trước không bằng một phần trăm, không bằng một phần ca-la, không bằng một phần trăm nghìn, không bằng một phần trăm nghìn vạn, không bằng một phần trăm nghìn vạn ức, không bằng một phần tăng-xí-da, không bằng một phần nhỏ của ca-la, không bằng một phần theo số đếm, cho đến tính toán hay thí dụ cũng không thể sánh kịp. Vì sao? Vì người có thể tin pháp môn này đã mang dấu ấn của Bồ-tát bất thoái chuyển (bậc Bồ-tát không còn thối lui trên đường tiến tới giác ngộ).

 Này Văn-thù-sư-lợi! Nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương, đặt họ vào hàng tín hành (người tu tập nhờ nương vào lòng tin); lại nếu có Bồ-tát giáo hóa một chúng sinh, đặt vào hàng nghĩa hành (?) (người tu tập nhờ hiểu nghĩa lý), thì công đức có được hơn công đức trước vô lượng vô biên. Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương, đặt họ vào hàng nghĩa hành; lại nếu có Bồ-tát giáo hóa một chúng sinh, đặt vào hàng pháp hành (người tu tập nhờ tự quán sát thấu hiểu giáo pháp), thì công đức có được hơn công đức trước vô lượng vô biên.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương, đặt họ vào hàng pháp hành; lại nếu có Bồ-tát khác giáo hóa một chúng sinh, đặt vào hàng Bát nhân (bậc thứ tám tính ngược từ quả A-la-hán, tức người đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn), thì công đức có được hơn công đức trước vô lượng a-tăng-kỳ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương, đặt họ vào hàng Bát nhân; lại nếu có Bồ-tát giáo hóa một chúng sinh khiến được quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người đã vào dòng thánh, không còn rơi vào các đường ác), thì công đức có được hơn công đức trước vô lượng a-tăng-kỳ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương khiến được quả Tu-đà-hoàn; lại nếu có Bồ-tát giáo hóa một chúng sinh khiến được quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), thì công đức có được hơn công đức trước vô lượng a-tăng-kỳ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương khiến được quả Tư-đà-hàm; lại nếu có Bồ-tát giáo hóa một chúng sinh khiến được quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), thì công đức có được hơn công đức trước vô lượng a-tăng-kỳ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương khiến được quả A-na-hàm; lại nếu có Bồ-tát giáo hóa một chúng sinh khiến được quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), thì công đức có được hơn công đức trước cho đến vô lượng a-tăng-kỳ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương khiến được quả A-la-hán; lại nếu có Bồ-tát giáo hóa một chúng sinh khiến được đạo Bích-chi Phật, thì công đức có được hơn công đức trước cho đến vô lượng a-tăng-kỳ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương khiến được đạo Bích-chi Phật; lại nếu có Bồ-tát giáo hóa một chúng sinh khiến phát tâm Bồ-đề, thì công đức có được cho đến vô lượng vô biên a-tăng-kỳ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương khiến phát tâm Bồ-đề; lại nếu có Bồ-tát giáo hóa một chúng sinh khiến được bậc bất thoái (bậc không còn thối lui), thì công đức có được hơn công đức trước cho đến vô lượng a-tăng-kỳ.

 Này Văn-thù-sư-lợi! Lại nếu có Bồ-tát giáo hóa tất cả chúng sinh trong mọi thế giới mười phương khiến được bậc bất thoái chuyển; lại nếu có Bồ-tát tin pháp môn này, hoặc tự mình chép viết, hoặc dạy người khác chép viết, rộng vì người khác giảng nói, thì công đức có được hơn công đức trước cho đến vô lượng a-tăng-kỳ.

 Như vậy, cho đến công đức trước không bằng một phần trăm nghìn vạn ức na-do-tha của công đức này. Bấy giờ, Thế Tôn nói bài kệ rằng:

 Bồ-tát có thể gìn giữ / Diệu pháp của mười ức Phật,

 Nếu người nghe kinh này, / Công đức hơn vị kia.

 Vì lạy chân chư Phật, / Dùng thần thông (năng lực siêu phàm) đi khắp mười phương,

 Đem hoa, hương, hương xoa, / Cúng dường mười ức Phật;

 Nếu có người nghe kinh này, / Vì người nói trong chốc lát,

 Công đức hơn vị kia, / Số ấy không lường được.

 Nếu nghe về pháp thân của Phật, / Lại vì người thứ hai nói,

 Người căn tính chậm lụt cũng sinh trí sắc bén, / Mau chứng đạo vô thượng (con đường giác ngộ cao nhất, không gì hơn).

 Vì Phật, bậc tôn quý giữa trời và người, / Xây dựng các tháp đẹp,

 Đầy đủ vô lượng ức tháp, / Cao lên đến cõi Hữu đỉnh (tầng trời cao nhất trong ba cõi),

 Vây quanh khắp mười phương, / Trong tháp dựng cờ phướn,

 Chuông vàng, lọng bảy báu, / Cúng dường Phật như vậy;

 Bồ-tát nghe kinh này, / Nếu có thể tự chép viết,

 Hoặc dạy người khác chép viết, / Phước ấy hơn vị kia.

 Nếu người giữ gìn kinh này, / Xa lìa tính bỏn xẻn, ganh ghét,

 Công đức người ấy vô lượng, / Mau thành Bồ-đề lớn.

 Kinh này hiển bày pháp thân, / Như hư không hiện ra muôn hình,

 Vô lượng chư Phật đều nói, / Vì vậy nên gìn giữ.

 Phật nói kinh này xong, Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử cùng vô lượng a-tăng-kỳ, không thể nói, không thể nói các Bồ-tát ma-ha-tát, cùng chúng Thanh văn, tất cả trời, người, A-tu-la (loài thần có phước lớn nhưng tính hay giận dữ, hiếu chiến) trong thế gian, nghe lời Phật dạy đều vui mừng, vâng làm theo.

 Kinh Như Lai trang nghiêm trí tuệ quang minh nhập nhất thiết Phật cảnh giới, quyển hạ.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video