Thiên 17 — Phẩm 14 – Làm sáng pháp (Minh pháp)

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (bộ kinh Đại thừa nói về cảnh giới rộng lớn, trang nghiêm của Phật, ví như muôn hoa kết thành tràng), quyển thứ mười. Phẩm Minh Pháp (phẩm làm sáng tỏ giáo pháp), phẩm thứ mười bốn.

 Lúc ấy, Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Tinh Tiến Tuệ hỏi Bồ-tát Pháp Tuệ rằng: "Thưa Phật tử (con Phật, tiếng gọi người tu theo đạo Phật)! Vị Bồ-tát sơ phát tâm (người mới phát tâm cầu thành Phật) đã thành tựu kho công đức vô lượng như thế. Vị ấy lấy sự trang nghiêm lớn để tự trang nghiêm, cưỡi cỗ xe nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí của Phật) mà bước vào ly sinh đạo của Bồ-tát (con đường lìa khỏi địa vị phàm phu, chắc chắn không còn rơi trở lại). Vị ấy xa lìa thế gian, một lòng cầu chính giác (sự giác ngộ chân chính của Phật). Những chỗ chư Phật an trú, vị ấy đều đã được an trú, và chắc chắn sẽ thành tựu Vô thượng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, không gì hơn).

 Vậy vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh lớn) ấy phải tu tập thế nào để công đức ngày càng thù thắng, khiến chư Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) đều vui mừng? Làm sao đầy đủ hạnh thanh tịnh của những công đức mà Bồ-tát an trú, đại nguyện được tròn đầy, đạt được Bồ-tát tạng (kho giáo pháp và công hạnh của Bồ-tát), rồi tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa cứu độ? Làm sao đã có thể không rời bỏ các ba-la-mật (các pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác, như bố thí, giữ giới, nhẫn nhục...), độ thoát hết những chúng sinh đã thỉnh cầu, làm hưng thịnh Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) mãi không dứt? Làm sao mọi việc làm, cảnh giới thiện căn (gốc lành, tức các việc lành làm nền cho quả tốt về sau) và phương tiện (cách khéo léo để tu hành và giáo hóa) trong mọi hạnh đều không luống uổng?

 Lành thay Phật tử! Xin hãy vì chúng tôi diễn nói pháp này, chúng tôi mong muốn được nghe. Xin nói về công đức mà các Bồ-tát tu tập: dứt trừ tối tăm của ngu si, hàng phục các ma (những thế lực phá hoại sự tu hành), chế ngự các ngoại đạo (những giáo phái ngoài Phật pháp), lìa khỏi bụi nhơ, đầy đủ thành tựu mọi công đức; rốt ráo lìa hẳn các ác đạo (các đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) và các nạn (những hoàn cảnh khiến người ta khó gặp được Phật pháp); đầy đủ trí tuệ thanh tịnh rất sâu.

 Xin nói về công đức của tất cả các địa (các giai vị tu chứng từ thấp đến cao) của Bồ-tát, các ba-la-mật, tam-muội (trạng thái tâm lắng yên, chuyên nhất vào một đối tượng), tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp không quên), lục thông (sáu năng lực thần thông), tam minh (ba trí sáng suốt: biết các đời trước, thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não) và các pháp thanh tịnh; về việc trang nghiêm tất cả cõi Phật; đầy đủ tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật), âm thanh vi diệu, tâm hạnh thanh tịnh; về lực (mười sức trí tuệ của Phật) và vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) của tất cả Như Lai, mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng của Phật, không ai khác có được), tát-bà-nhã trí (trí biết tất cả, tức trí Phật).

 Xin nói về việc đầy đủ cõi Phật; tùy chúng sinh đã thuần thục, tùy thời, tùy căn cơ mà làm vô lượng Phật sự (việc giáo hóa cứu độ của Phật); cùng vô lượng công đức của các Bồ-tát, chính pháp của Bồ-tát, việc làm của Bồ-tát, đạo của Bồ-tát, cảnh giới của Bồ-tát, đều được viên mãn, mau thành Như Lai. Vô lượng kho pháp của tất cả chư Phật, vị ấy đều có thể giữ gìn, phân biệt giảng rộng, chỉ bày cho hiển hiện; các ma và ngoại đạo không thể phá hoại; nắm giữ chính pháp không cùng tận; ở khắp mọi thế giới đều có thể diễn nói.

 Các Thiên vương (vua các cõi trời), Long vương (vua loài rồng), Dạ-xoa vương (vua loài quỷ thần Dạ-xoa), Càn-thát-bà vương (vua loài thần âm nhạc ở cõi trời), A-tu-la vương (vua loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), Ca-lâu-la vương (vua loài chim thần cánh vàng), Khẩn-na-la vương (vua loài thần ca múa, hình gần giống người), Ma-hầu-la-già vương (vua loài thần rắn lớn), nhân vương (vua loài người), Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên), và chư Phật là các Pháp vương (vua của giáo pháp), đều giữ gìn vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy. Tất cả thế gian cung kính cúng dường, tôn trọng, khen ngợi; vị ấy thường được chư Phật hộ niệm (che chở và luôn nhớ đến), tất cả Bồ-tát cũng đều yêu kính. Vị ấy được sức thiện căn làm tăng trưởng bạch pháp (pháp trắng sạch, tức các pháp lành), có thể mở kho pháp rất sâu của chư Phật, lấy chính pháp lớn để tự trang nghiêm. Xin ngài lần lượt diễn nói những hạnh mà Bồ-tát thực hành."

 Bấy giờ Bồ-tát Tinh Tiến Tuệ muốn nói lại ý ấy, bèn nói kệ tụng (bài thơ tụng trong kinh) rằng:

 Lành thay, xin nói pháp Đại thừa (cỗ xe lớn, giáo pháp cứu độ khắp mọi chúng sinh), những công đức Bồ-tát thành tựu,

 vào sâu vô lượng hạnh rộng lớn, đầy đủ vô sư trí (trí tự giác ngộ, không do thầy dạy, tức trí Phật) thanh tịnh.

 Nếu có Bồ-tát mới phát tâm, thành tựu cỗ xe công đức và trí tuệ,

 vào ly sinh đạo, ra khỏi thế gian, chắc chắn mau được Bồ-đề (giác ngộ) của Phật.

 Làm sao ở trong chính pháp của Phật, tu tập công đức ngày càng thù thắng,

 khiến chư Như Lai đều vui mừng, được an trú nơi chỗ Phật an trú,

 việc làm thanh tịnh, đại nguyện tròn đầy, đầy đủ kho trí tuệ của Bồ-tát,

 có thể độ thoát hết thảy chúng sinh, mà đối với chúng sinh không hề vướng mắc,

 không bỏ tất cả ba-la-mật, mọi việc đã làm đều không luống uổng,

 chúng sinh đã thỉnh cầu đều độ được, làm hưng thịnh Phật pháp mãi không dứt,

 cảnh giới của mắt thanh tịnh không chướng ngại, đầy đủ công đức cầu Phật đạo?

 Con đường thanh tịnh mà bậc hùng mạnh trong loài người (chỉ Phật) đã đi, xin hãy phân biệt nói cho đầy đủ.

 Dứt trừ tất cả tối tăm ngu si, hàng phục các ma, chế ngự ngoại đạo,

 thành tựu mọi công đức lìa nhơ, được trí tuệ vi diệu của bậc tôn quý trong loài người,

 lìa hẳn các nạn và nỗi khổ của ác đạo, đầy đủ trí tuệ thanh tịnh,

 công đức lớn vô lượng rất sâu, thành tựu sức mạnh của các đạo tối thắng,

 được trí tuệ vi diệu cao nhất trong loài người, tùy chỗ thích hợp mà cứu độ,

 ở những cõi Phật không thể nghĩ bàn, tự tại làm vô lượng Phật sự,

 tất cả hạnh thù thắng rất sâu, phân biệt kho công đức của bậc hùng mạnh trong loài người,

 thường có thể gìn giữ pháp tối thắng, các nạn của thế gian không thể phá hoại.

 Làm sao không sợ hãi như sư tử, công đức đầy đủ như trăng tròn,

 giống như hoa sen không dính nước, công đức thanh tịnh như bậc Tối Thắng (bậc hơn hết, chỉ Phật)?

 Bấy giờ Bồ-tát Pháp Tuệ bảo Bồ-tát Tinh Tiến Tuệ rằng: "Lành thay, lành thay, Phật tử! Ông làm lợi ích cho nhiều người, đem an vui cho nhiều người, ban ân lợi cho nhiều người. Vì thương xót thế gian, chư thiên (các vị trời) và loài người, ông đã có thể hỏi về hạnh thanh tịnh rất sâu như thế của Bồ-tát. Phật tử! Ông an trú nơi trí tuệ chân thật rất sâu và sức tinh tiến lớn, một lòng tu tập được bất thoái chuyển (không còn lui sụt), vượt ra khỏi thế gian; điều ông hỏi tự tại ngang với Như Lai. Phật tử! Nay ông hãy lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ, tôi sẽ nương thần lực của Phật mà nói sơ lược cho ông.

 Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã được kho công đức của sự phát tâm, nên lìa ngu tối, siêng năng giữ gìn, dứt hết phóng dật (buông lung, lơ là không giữ mình).

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười pháp để được không phóng dật. Những gì là mười? Một là giữ giới (giữ các điều răn cấm) thanh tịnh. Hai là xa lìa ngu si, làm trong sạch tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật). Ba là lìa bỏ dua nịnh quanh co, thương xót chúng sinh. Bốn là siêng tu thiện căn, được không lui sụt. Năm là thường ưa vắng lặng, xa lìa tất cả phàm phu, dù tại gia hay xuất gia. Sáu là tâm không ham muốn niềm vui thế gian. Bảy là chuyên tâm tu tập các nghiệp lành thù thắng. Tám là lìa bỏ nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ là Thanh văn và Duyên giác, chỉ cầu tự mình giải thoát), cầu đạo Bồ-tát. Chín là thường tập công đức, tâm không nhiễm ô. Mười là khéo phân biệt, tự biết rõ thân mình. Phật tử! Đó là mười hạnh Bồ-tát tu để trụ nơi không phóng dật.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát đã có thể trụ nơi pháp không phóng dật này, lại thực hành đúng đắn mười pháp thanh tịnh. Những gì là mười? Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này tu hành đúng như lời dạy, thành tựu niệm và trí; lìa bỏ đùa cợt và các hạnh buông lung; an trú nơi pháp lành vi diệu rất sâu; thường ưa cầu pháp, tâm không chán đủ; tùy pháp đã nghe mà được sự quán sát chân thật; đầy đủ sinh ra trí tuệ khéo léo; có thể vào chỗ tự tại của Phật; tâm thường lặng yên trong định, chưa từng tán loạn; nghe điều tốt hay điều xấu, tâm không buồn không vui, giống như mặt đất lớn; nhìn chúng sinh bình đẳng, các hạng trên, giữa, dưới đều xem như Phật; cung kính cúng dường Hòa thượng (vị thầy truyền giới, thầy chính dạy dỗ người xuất gia), các thầy, các thiện tri thức (bạn lành, người chỉ dẫn đúng đường tu) và các Bồ-tát pháp sư (người giảng dạy giáo pháp); mỗi niệm nối nhau đều như nhất thiết trí. Phật tử! Đó là mười pháp thanh tịnh của Bồ-tát.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát tinh cần tu tập niệm và trí như thế, không bỏ phương tiện, tâm không nương tựa vào đâu, tu pháp rất sâu, vào chỗ vô tránh (không tranh chấp, không đối lập), hiểu rõ hết vô lượng vô biên Phật pháp sâu mầu, khiến chư Như Lai đều vui mừng.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành mười pháp có thể khiến tất cả chư Phật vui mừng. Những gì là mười? Một là tu hành tinh cần không lui sụt. Hai là không tiếc thân mạng. Ba là không cầu lợi dưỡng (của cải và sự cúng dường). Bốn là tu tất cả pháp giống như hư không. Năm là dùng tuệ phương tiện khéo léo quán sát các pháp đều đồng với pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, tức cảnh giới chân thật bao trùm tất cả). Sáu là phân biệt các pháp mà tâm không nương tựa. Bảy là thường phát đại nguyện. Tám là thành tựu ánh sáng của nhẫn (sự an nhẫn, chấp nhận chân lý) và trí thanh tịnh. Chín là khéo biết tất cả các pháp gây tổn hại và đem lợi ích. Mười là các pháp môn (cửa vào đạo, tức phương pháp tu) đã thực hành đều thanh tịnh. Phật tử! Đó là mười pháp Bồ-tát thực hành có thể khiến tất cả chư Phật vui mừng.

 Phật tử! Bồ-tát lại an trú mười pháp có thể khiến tất cả chư Phật vui mừng. Những gì là mười? An trú không phóng dật. An trú vô sinh pháp nhẫn (sự thấu suốt và an nhiên chấp nhận rằng các pháp vốn không sinh không diệt). An trú đại từ (lòng thương lớn, ban vui cho chúng sinh). An trú đại bi (lòng thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh). An trú sự viên mãn các ba-la-mật. An trú hạnh thanh tịnh của Bồ-tát. An trú sự viên mãn vô lượng đại nguyện. An trú phương tiện khéo léo. An trú tất cả sức mạnh. An trú tất cả pháp như hư không, không chỗ nương tựa. Phật tử! Đó là mười pháp Bồ-tát an trú có thể khiến tất cả chư Phật vui mừng.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành mười pháp có thể mau thành tựu tất cả các địa. Những gì là mười? Một là tâm thường ưa làm các việc công đức. Hai là thực hành con đường ba-la-mật trang nghiêm lớn. Ba là trí tuệ sáng suốt thông đạt, không chạy theo lời người khác. Bốn là luôn không xa lìa thiện tri thức chân chính. Năm là thường tu tinh tiến không lui sụt. Sáu là khéo nắm ý Phật, thọ trì (nhận lãnh và giữ gìn) các pháp. Bảy là làm các thiện căn mà tâm không buồn lo. Tám là lấy Đại thừa trang nghiêm để tự trang nghiêm, ánh sáng tuệ sáng bén chiếu khắp tất cả. Chín là an trú pháp môn của tất cả các địa. Mười là đồng với thiện căn và chính pháp của chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Phật tử! Đó là mười pháp Bồ-tát thực hành có thể mau thành tựu tất cả các địa.

 Phật tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã trụ các địa rồi, trước hết nên tu tập phương tiện khéo léo vi diệu: tùy theo pháp môn các địa mình đã được, tùy theo trí tuệ rất sâu mình đã được, tùy theo hành nghiệp, tùy theo y quả (quả báo về chỗ nương thân như cõi nước, hoàn cảnh), tùy theo cảnh giới, tùy theo sự tự tại, tùy theo sự thị hiện (hiện ra cho người thấy), tùy theo sự phân biệt các pháp môn thù thắng. Được các pháp môn thù thắng rồi, đều khéo phân biệt, đối với tất cả pháp không vướng mắc; mọi pháp đều do tâm tạo ra. Bồ-tát ma-ha-tát nếu có thể quán sát rõ ràng như thế thì có thể đầy đủ tất cả các địa.

 Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nghĩ thế này: "Ta nên mau thành tựu tất cả các địa. Vì sao? Khi ta thực hành đúng như lời dạy ở các địa, ta sẽ đạt được vô lượng kho công đức; được vô lượng kho công đức rồi, ta dần đến Phật địa (địa vị của Phật); đến Phật địa rồi, ta có thể làm Phật sự." Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát thường siêng tu tập, không bỏ phương tiện, tâm không buồn lo, được sự trang nghiêm lớn, trụ nơi chỗ trụ của Bồ-tát.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát lại thực hành mười pháp có thể làm thanh tịnh các hạnh Bồ-tát. Những gì là mười? Một là xả bỏ tất cả để làm thỏa ý chúng sinh. Hai là giữ giới thanh tịnh, không hủy phạm. Ba là đầy đủ nhẫn nhục không cùng tận. Bốn là siêng tu phương tiện không lui sụt. Năm là lìa ngu si, có chính niệm (sự nhớ nghĩ đúng đắn), thường ở trong định không tán loạn. Sáu là phân biệt rõ ràng tất cả các pháp. Bảy là đầy đủ viên mãn tất cả các hạnh. Tám là công đức tôn trọng, tâm vững như núi chúa. Chín là làm ao nước mát cho tất cả chúng sinh. Mười là khiến tất cả chúng sinh đồng với Phật pháp. Phật tử! Đó là mười pháp Bồ-tát thực hành có thể làm thanh tịnh các hạnh Bồ-tát.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành hạnh thanh tịnh như thế, lại được mười pháp vi diệu ngày càng thù thắng. Những gì là mười? Một là chư Phật ở các phương khác đều hộ niệm. Hai là tu tập nuôi lớn thiện căn vượt trội. Ba là an trú nơi phương tiện khéo léo kín nhiệm của Như Lai. Bốn là thường ưa gần gũi, nương tựa thiện tri thức. Năm là an trú tinh tiến, tu không phóng dật. Sáu là phân biệt các pháp chẳng phải chung cũng chẳng phải riêng. Bảy là an trú đầy đủ đại bi vô thượng. Tám là quán pháp đúng như thật, sinh ra trí tuệ. Chín là có thể khéo tu hành phương tiện khéo léo. Mười là trong mọi phương tiện đều quán sức mạnh của Như Lai. Phật tử! Đó là mười pháp vi diệu thanh tịnh ngày càng thù thắng của Bồ-tát.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát lại có mười nguyện thanh tịnh. Những gì là mười? Nguyện thành tựu chúng sinh mà tâm không buồn mỏi. Nguyện nuôi lớn thiện căn, trang nghiêm làm sạch cõi Phật. Nguyện cung kính cúng dường tất cả Như Lai. Nguyện không tiếc thân mạng giữ gìn chính pháp. Nguyện dùng đủ các cửa trí tuệ khiến chúng sinh đều được sinh về các cõi Phật. Nguyện các Bồ-tát vào pháp môn bất nhị (cửa vào chân lý không còn hai bên đối đãi), vào cửa Phật pháp, phân biệt các pháp. Nguyện khiến tất cả những ai muốn thấy Phật đều được thấy. Nguyện suốt tất cả các kiếp (khoảng thời gian cực dài) cho đến tận đời vị lai mà coi như chỉ trong khoảnh khắc. Nguyện đầy đủ những nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền (vị Bồ-tát tiêu biểu cho đại hạnh và đại nguyện). Nguyện làm sạch cửa nhất thiết chủng trí (trí của Phật biết rõ tất cả các pháp cùng mọi sai biệt chi tiết của chúng). Phật tử! Đó là mười nguyện thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành mười pháp có thể làm đầy đủ tất cả các nguyện. Những gì là mười? Một là sinh ra sự trang nghiêm lớn mà tâm không buồn mỏi. Hai là chuyển hướng về nguyện thù thắng, nhớ nghĩ các Bồ-tát. Ba là nghe các cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh ở mười phương thì đều nguyện sinh về đó. Bốn là rốt ráo đến tận đời vị lai. Năm là rốt ráo thành tựu tất cả chúng sinh, viên mãn đại nguyện. Sáu là trụ trong tất cả các kiếp mà không thấy lâu. Bảy là đối với mọi khổ không cho là khổ. Tám là đối với mọi vui tâm không nhiễm đắm. Chín là khéo phân biệt sự giải thoát vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng, chỉ ngang với chính Phật). Mười là được đại niết-bàn (sự tịch diệt lớn, dứt hết phiền não và sinh tử) không có sai khác. Phật tử! Đó là cách Bồ-tát ma-ha-tát có thể làm đầy đủ tất cả các nguyện.

 Bồ-tát ma-ha-tát đã viên mãn các nguyện rồi, đạt được mười kho pháp vô tận. Những gì là mười? Được kho vô tận thấy chư Phật. Được kho vô tận đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, gìn giữ mọi pháp không quên). Được kho vô tận phân biệt pháp. Được kho vô tận tâm đại bi che chở tất cả. Được kho vô tận các tam-muội. Được kho vô tận công đức làm thỏa ý chúng sinh. Được kho vô tận trí tuệ sâu hiểu pháp chân thật. Được kho vô tận sinh ra các thần thông, phân biệt các thứ báu. Được kho vô tận oai thần giữ gìn của tất cả chư Phật. Được kho vô tận trí tuệ phân biệt vô lượng vô biên thế giới. Phật tử! Đó là mười kho vô tận mà Bồ-tát ma-ha-tát đạt được. Vị ấy thành tựu kho công đức vô lượng vô biên, đầy đủ tuệ thanh tịnh, tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa cứu độ.

 Phật tử! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa chúng sinh? Vị Bồ-tát này biết phương tiện thích hợp với từng chúng sinh, biết đủ loại nhân duyên của chúng sinh, biết tâm và những điều trong tâm chúng sinh nghĩ. Biết tâm họ rồi, vị ấy dạy pháp đối trị (phép chữa đúng từng bệnh phiền não). Người nhiều tham dục thì dạy quán bất tịnh (quán thân là nhơ nhớp để dứt ham muốn). Người nhiều sân hận thì dạy quán đại từ. Người nhiều ngu si thì dạy phân biệt tất cả các pháp. Người có tam độc (ba thứ độc: tham, sân, si) ngang nhau thì dạy pháp môn trí thù thắng đầy đủ. Người ưa sinh tử thì dạy ba thứ khổ (khổ vì đau đớn, khổ vì niềm vui tan mất, khổ vì mọi thứ luôn đổi dời). Người chấp vào các cõi hữu (các cõi còn tồn tại trong vòng sinh tử) thì dạy pháp môn không (các pháp không có thực thể cố định). Chúng sinh lười biếng thì dạy thực hành tinh tiến. Chúng sinh ngã mạn (cậy mình, khinh người) thì dạy quán bình đẳng. Người tâm dua nịnh quanh co thì dạy rằng tâm Bồ-tát vắng lặng, chẳng phải có. Như thế, đối với tất cả các bệnh phiền não, vị ấy đều dạy bằng vô lượng pháp môn đối trị.

 Vị ấy diễn nói nghĩa lý đầy đủ, theo thứ lớp; phân biệt trí tuệ, quán pháp bình đẳng, trước sau không trái nhau. Vị ấy diễn nói tính hoại diệt của các pháp, mà đối với pháp giới thì không có gì tan mất. Vị ấy dứt trừ nghi hoặc, khiến ai cũng vui mừng; tùy căn cơ mà dạy vào chân đế (chân lý tuyệt đối). Vị ấy dạy đem các công đức vào biển Như Lai; nói thật tế (cái thật cùng tột, tức bản thể chân thật của các pháp) để phá các tướng; dạy bình đẳng như pháp giới, mở bày kho pháp; dạy rằng đối với mọi chỗ nương tựa tâm không nhiễm; dạy niệm bình đẳng; dạy cung kính gần gũi tất cả chư Phật; dạy tiếng nói dịu dàng mà không vướng mắc; dạy rằng mọi âm thanh không có sai khác; dạy pháp thù thắng không gì sánh; dạy đầy đủ thân trí bình đẳng của tất cả Như Lai. Bồ-tát như thế thường có thể giáo hóa cứu độ tất cả chúng sinh, mà tâm vẫn lặng yên trong định, chưa từng tán loạn, không bỏ tất cả ba-la-mật.

 Vị ấy trang nghiêm đầy đủ sáu ba-la-mật. Vì khắp tất cả các loài chúng sinh, vị ấy có thể xả bỏ mọi thứ bên trong và bên ngoài (thân mình và của cải bên ngoài) mà chưa từng khởi tâm keo kiệt; đó gọi là đàn ba-la-mật (hạnh bố thí đưa đến bờ giác) thanh tịnh. Lại vì không sinh ý tưởng "mình đang giữ giới" nên đối với giới không chấp; đó gọi là thi ba-la-mật (hạnh giữ giới đưa đến bờ giác) thanh tịnh. Vị ấy có thể chịu đựng mọi khổ, nghe tốt nghe xấu tâm không buồn vui, chưa từng lay động, giống như mặt đất lớn; đó gọi là sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục đưa đến bờ giác) thanh tịnh. Vị ấy dũng mãnh tinh tiến, dùng phương tiện tu tập, tâm kiên cố không lui sụt, rốt ráo thành tựu cửa trí tuệ của Phật; đó gọi là tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tiến đưa đến bờ giác) thanh tịnh.

 Vị ấy bỏ mọi dục vọng, được hỷ lạc (niềm vui mừng và an lạc trong thiền định do lìa dục mà sinh), thanh tịnh theo thứ lớp, vào chính thọ (trạng thái thiền định chân chính) mà không nhiễm; đốt sạch phiền não, sinh ra vô lượng định, đầy đủ đại thần thông, theo thứ lớp vượt lên, vào vô lượng cửa tam-muội; từ một cửa tam-muội vào vô lượng tam-muội; biết hết cảnh giới của mọi tam-muội; dần đầy đủ địa vị trí tuệ của chư Phật; đó gọi là thiền ba-la-mật (hạnh thiền định đưa đến bờ giác) thanh tịnh.

 Ở chỗ chư Phật, vị ấy nghe pháp và thọ trì; cung kính gần gũi các thiện tri thức mà tâm không mỏi mệt; thường ưa nghe pháp không chán; các pháp đã nghe đều quán sát đúng đắn; vào định chân thật; lìa bỏ mọi điên đảo tà kiến (cái thấy sai lệch, trái ngược lẽ thật); dùng phương tiện khéo léo vi diệu phân biệt, biết rõ biển tướng các pháp không có tự tính (thể riêng tự có, cố định); tu tập cửa trí tuệ sâu của Như Lai; đầy đủ sức của tất cả trí tuệ; cưỡi tuệ phổ môn (trí rộng khắp, thông suốt mọi mặt), vào được tất cả các cửa trí tuệ; đó gọi là bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ đưa đến bờ giác) thanh tịnh.

 Vị ấy thị hiện mọi oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ) của thế gian; giáo hóa chúng sinh mà tâm không buồn mỏi; tùy chỗ thích hợp mà hiện thân; mọi việc làm tâm đều không nhiễm đắm; thị hiện việc làm của kẻ ngây thơ lẫn người lanh lợi; thị hiện sinh tử và cửa giải thoát; khéo phân biệt các hạnh phương tiện; thị hiện vô lượng việc trang nghiêm; vào được trong tất cả các nẻo tái sinh (các cõi mà chúng sinh sinh ra); hiểu rõ việc làm của tất cả chúng sinh; đó gọi là phương tiện ba-la-mật (hạnh dùng cách khéo léo giáo hóa, đưa đến bờ giác) thanh tịnh.

 Vị ấy rốt ráo thành tựu tất cả chúng sinh; rốt ráo trang nghiêm làm sạch tất cả thế giới; rốt ráo cúng dường tất cả Như Lai; rốt ráo thấu hiểu sự chân thật của các pháp mà không chướng ngại; rốt ráo tu hành đầy đủ pháp giới; rốt ráo trụ suốt các kiếp vị lai mà như khoảnh khắc; rốt ráo coi các kiếp vị lai như một niệm; rốt ráo thấu hiểu mọi sự thành và hoại; rốt ráo thị hiện tất cả cõi Phật; rốt ráo đạt được trí tuệ của chư Phật; đó gọi là nguyện ba-la-mật (hạnh phát nguyện đưa đến bờ giác) đầy đủ.

 Sức tự mình chuyên chú chân chính thì lìa mọi phiền não, đầy đủ thanh tịnh; có thể làm cho sức người khác trở nên chân chính (?), đầy đủ thành tựu, không ai phá hoại được. Sức đại bi đầy đủ; sức đại từ bình đẳng, có thể che chở tất cả chúng sinh. Sức đà-la-ni giữ được mọi nghĩa phương tiện. Sức biện tài vi diệu khiến chúng sinh đều vui mừng. Sức các ba-la-mật trang nghiêm Đại thừa. Sức thệ nguyện rộng lớn chưa từng gián đoạn. Sức các thần thông sinh ra vô lượng, đầy đủ thần lực của Phật, che chở tất cả. Đó gọi là lực ba-la-mật (hạnh thành tựu các sức mạnh, đưa đến bờ giác) thanh tịnh.

 Vị ấy biết người tham dục nặng thêm, biết người sân hận nặng thêm, biết người ngu si nặng thêm, lại biết người có ba độc ngang nhau; phân biệt học địa (các bậc còn phải tu học); trong một niệm biết hết tâm và việc làm của chúng sinh; có thể biết mọi điều chúng sinh mong cầu; có thể biết sự chân thật của tất cả các pháp; thấu hiểu sức trí tuệ sâu của chư Phật; biết khắp tất cả các cửa pháp giới; đó gọi là trí ba-la-mật (hạnh trí biết rõ mọi pháp, đưa đến bờ giác) thanh tịnh.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát làm thanh tịnh các ba-la-mật như thế, viên mãn các ba-la-mật, không bỏ các ba-la-mật, cưỡi sự trang nghiêm lớn, có thể độ thoát những chúng sinh đã thỉnh cầu. Vị ấy giáo hóa tất cả tu tập hạnh lành, khiến tất cả lìa hẳn ác đạo, siêng tu tinh tiến vượt qua các nạn. Người nhiều tham dục thì dạy quán lìa dục. Người nhiều sân hận thì dạy quán bình đẳng. Người nhiều tà kiến thì dạy quán nhân duyên (quán các pháp đều do nhân và duyên hòa hợp mà sinh). Chúng sinh ở dục giới (cõi còn ham muốn ăn uống, tình dục) thì dạy lìa dục, sân và các pháp ác bất thiện. Chúng sinh ở sắc giới (cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) thì dạy phép quán cao hơn. Chúng sinh ở vô sắc giới (cõi trời chỉ còn tâm, không còn thân hình) thì dạy trí tuệ vi tế. Người ưa Thanh văn (người nghe lời Phật mà tu để tự giải thoát) và Duyên giác (người tự quán nhân duyên mà ngộ, tự giải thoát) thì dạy hạnh vắng lặng. Người ưa Đại thừa thì dạy lấy thập lực (mười sức trí tuệ của Phật) trang nghiêm Đại thừa.

 Như khi mới phát tâm, thấy có chúng sinh rơi vào các ác đạo, vị ấy liền cất tiếng rống sư tử lớn (lời tuyên bố mạnh mẽ, không chút sợ hãi): "Ta sẽ biết bệnh trong tâm họ và dùng các pháp môn mà cứu độ họ." Bồ-tát đầy đủ trí tuệ như thế nên đều có thể độ thoát tất cả chúng sinh.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành được như thế thì có thể làm hưng thịnh Tam bảo, mãi không để dứt. Vì sao? Bồ-tát ma-ha-tát giáo hóa chúng sinh phát tâm bồ-đề, vì thế có thể khiến Phật bảo không dứt. Vị ấy mở bày các kho pháp vi diệu rất sâu, vì thế có thể khiến Pháp bảo không dứt. Vị ấy đầy đủ thọ trì oai nghi và giáo pháp, vì thế có thể khiến Tăng bảo không dứt. Lại nữa, vị ấy có thể khen ngợi tất cả đại nguyện, vì thế có thể khiến Phật bảo không dứt. Vị ấy phân biệt giảng giải mười hai duyên khởi (mười hai khâu nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu giác quan, xúc chạm, cảm thọ, ái, chấp giữ, hữu, sinh, già chết), vì thế có thể khiến Pháp bảo không dứt. Vị ấy thực hành sáu pháp hòa kính (sáu điều hòa hợp, kính trọng nhau trong Tăng đoàn: về thân, lời nói, ý nghĩ, giới luật, hiểu biết và lợi lộc), vì thế có thể khiến Tăng bảo không dứt.

 Lại nữa, vị ấy gieo hạt giống Phật vào ruộng chúng sinh, mọc lên mầm chính giác, vì thế có thể khiến Phật bảo không dứt. Vị ấy không tiếc thân mạng gìn giữ chính pháp, vì thế có thể khiến Pháp bảo không dứt. Vị ấy khéo dẫn dắt đại chúng mà tâm không lo phiền, vì thế có thể khiến Tăng bảo không dứt. Vị ấy không trái lời dạy về chính pháp mà chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã nói, vì thế có thể khiến Tam bảo không dứt.

 Bồ-tát làm cho Tam bảo không dứt như thế thì mọi việc làm không có gì là không lành. Vị ấy có thể thực hành tất cả hồi hướng (đem công đức của mình hướng về quả giác ngộ và chia sẻ cho chúng sinh), chắc chắn rốt ráo đạt Vô thượng Bồ-đề. Bồ-tát an trú thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp (việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ) thanh tịnh như thế rồi, dùng các thiện căn đã nói để giáo hóa chúng sinh; mọi phương tiện và lời nói đều không hư dối, có thể khiến chúng sinh đều vui mừng. Mọi việc làm của vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy, cho đến không có lấy một niệm sai lầm. Tất cả các hạnh sâu mầu như thế đều được trí tuệ và phương tiện nắm giữ, đều có thể hồi hướng về Vô thượng Bồ-đề.

 Bồ-tát như thế an trú nơi pháp trắng sạch lìa ngu si rồi, trong mỗi niệm đều sinh ra đầy đủ mười thứ trang nghiêm. Những gì là mười? Sắc thân (thân có hình tướng) trang nghiêm: tùy chỗ thích hợp mà thị hiện. Lời nói trang nghiêm: trừ mọi nghi hoặc, khiến ai cũng vui mừng. Ý hạnh trang nghiêm: trong một niệm vào các chính thọ. Cõi Phật trang nghiêm: dứt trừ mọi dấu vết phiền não. Ánh sáng trang nghiêm: chiếu khắp mười phương. Quyến thuộc (đồ chúng, những người đi theo) trang nghiêm: có thể nhóm họp chúng thù thắng, khiến ai cũng vui mừng. Thần lực trang nghiêm: tùy chỗ thích hợp mà tự tại thị hiện. Phật giáo trang nghiêm: có thể thu nhận những người lanh lợi, có trí. Niết-bàn địa trang nghiêm: thành đạo ở một nơi mà thị hiện đầy khắp mười phương. Trì pháp trang nghiêm: tùy chúng, tùy thời, tùy sức tiếp nhận của mỗi người mà thuyết pháp.

 Bồ-tát như thế, trong mỗi niệm sinh ra đầy đủ mười thứ trang nghiêm rồi, thì hạnh của thân, lời nói, ý nghĩ đều thanh tịnh, lìa hẳn ngu si, trí tuệ thành tựu. Đối với vị Bồ-tát như vậy, nếu có ai gần gũi cung kính, đi theo xuất gia, nghe nhận giáo pháp, tùy hỷ (vui theo việc lành của người), nhớ nghĩ, cho đến chỉ thấy hay nghe, thì những chúng sinh ấy chắc chắn rốt ráo đạt Vô thượng Bồ-đề. Phật tử! Ví như thuốc A-già-đà (loại thần dược trị được mọi bệnh), chúng sinh thấy thì mọi bệnh đều tiêu. Bồ-tát thành tựu vô lượng kho pháp như thế, chúng sinh thấy thì các bệnh phiền não đều khỏi hẳn, đối với pháp trắng sạch thì tâm được tự tại.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát nếu thành tựu được phương tiện như thế, an trú nơi pháp này, thì: vì dứt ngu si, đầy đủ trí tuệ nên hàng phục được các ma; vì có tâm đại từ bi nên chế ngự được các ngoại đạo; vì đầy đủ sức công đức trí tuệ nên dứt trừ mọi nhơ bẩn trong tâm và phiền não; vì vào kim cương định (định vững chắc như kim cương, phá được mọi phiền não) nên đầy đủ thiện căn, tâm không buồn lo; vì sức công đức đã tu ở chỗ chư Phật đời trước nên lìa được mọi ác đạo và các nạn; vì trí tuệ thanh tịnh đều viên mãn nên sinh ra các địa thanh tịnh của Bồ-tát, các ba-la-mật, tất cả tam-muội, lục thông, tam minh, bốn vô sở úy; vì sức trí tuệ phương tiện theo thứ lớp nên làm sạch các cõi Phật; vì sức pháp trắng sạch nơi thân, lời nói, ý nghĩ thanh tịnh, tướng hảo trang nghiêm, nên được mười lực, bốn vô sở úy, mười tám pháp bất cộng và các Phật pháp bình đẳng.

 Vị ấy dùng trí tuệ phân biệt, mau hiểu các pháp. Nhờ sức các đại nguyện, nhất thiết chủng trí, chính giác bình đẳng, thần lực của Như Lai và sức đại trí tuệ, vị ấy tùy thuận chúng sinh mà hiện ra các cõi Phật, tùy người đáng được hóa độ mà chuyển đại pháp luân (giảng nói giáo pháp, ví như bánh xe pháp lăn đi nghiền nát phiền não), độ thoát vô lượng vô biên chúng sinh.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu hành vô lượng kho pháp như thế, theo thứ lớp đầy đủ, được chỗ của Như Lai; ở vô lượng cõi tu hạnh Bồ-tát; gìn giữ chính pháp, làm đại pháp sư; giữ gìn và nắm giữ kho pháp của Như Lai; thành tựu tứ biện (bốn tài biện thuyết không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, và sự thích nói không ngừng); ở giữa đại chúng diễn giảng pháp sâu; thân tướng đoan nghiêm, thuyết pháp chu đáo đầy đủ. Đối với bốn biện tài, vị ấy đầy đủ vô lượng phương tiện khéo léo, được vô tận các cửa trí tuệ; âm thanh đặc biệt hay, nói một lời pháp làm vui lòng tất cả; tùy chỗ thích hợp mà thuận theo dẫn dắt, khiến người được mở hiểu, vào cửa trí tuệ.

 Bồ-tát dùng vô lượng phương tiện như thế, vì khắp chúng sinh mà mở bày kho pháp, chưa từng sinh lòng biếng nhác. Ở giữa đại chúng vị ấy không sợ hãi; tất cả thế gian không ai phá được. Vị ấy đầy đủ bát-nhã ba-la-mật tăng thượng; theo thứ lớp phân biệt tướng của tất cả pháp không gián đoạn; dùng bốn biện tài thù diệu nói tất cả pháp, với đủ loại thí dụ không cùng tận. Vị ấy đầy đủ đại bi, có thể khiến tất cả được mát mẻ vui thích; tu tập đại từ đầy khắp mười phương; ngồi tòa sư tử (tòa ngồi thuyết pháp của bậc tôn quý, ví như sư tử là chúa muôn thú), rộng vì chúng sinh nói pháp vi diệu. Trừ Như Lai ra, không ai hơn được vị ấy, không ai thấy được đỉnh đầu, không ai dò xét được, không ai khuất phục được, không ai vặn hỏi làm khó được. Nếu bảo có ai làm cạn được biện tài ngôn luận của vị ấy thì không có lẽ đó.

 Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu pháp thù diệu như thế rồi, thì giả sử vô biên thế giới đầy đại chúng, mỗi thân của họ lớn như tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới nhỏ gộp lại), Bồ-tát ma-ha-tát ở giữa chúng ấy thân vẫn đặc biệt, che lấp cả đại hội khiến họ đều không hiện ra. Vị ấy dùng tâm đại từ che khắp tất cả, dùng trí tuệ rất sâu phân biệt tâm họ, thành tựu không sợ hãi, đầy đủ biện tài, rộng vì họ nói pháp khiến ai cũng vui mừng.

 Vì sao? Vì Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu vô lượng trí tuệ thanh tịnh; thành tựu vô lượng phương tiện khéo léo; thành tựu vô lượng sức chính niệm; thành tựu vô tận phương tiện khéo léo; thành tựu đà-la-ni phân biệt các pháp; thành tựu trí tuệ sâu phân biệt các pháp; thành tựu sức oai thần của chư Phật; thành tựu trí tuệ chân thật của chư Phật ba đời; thành tựu phương tiện khéo léo thanh tịnh của chư Phật ba đời; thành tựu việc giảng rộng kho pháp rất sâu của tất cả chư Phật, gìn giữ pháp; thành tựu trí tuệ thù diệu của chư Phật ba đời và sức trí tuệ đại nguyện của Bồ-tát."

 Bấy giờ Bồ-tát Pháp Tuệ nói về kho công đức tăng dần ấy xong, muốn nói lại ý ấy, nương oai thần của Phật mà nói kệ tụng rằng:

 Bồ-tát trụ nơi sơ địa (địa thứ nhất trong các giai vị Bồ-tát), nuôi lớn kho công đức,

 tu tập không phóng dật, ánh sáng tuệ chiếu mười phương.

 Tâm bồ-đề của Bồ-tát, giữ gìn thường không sai lệch,

 chư Như Lai mười phương, lòng đều rất vui mừng.

 Siêng năng tu hành tinh tiến, sức chính niệm vững bền,

 việc làm không lui sụt, chẳng đắm vào thế gian.

 Thường ưa pháp rất sâu, thành tựu định vô tránh,

 chư Tối Thắng mười phương, tất cả đều vui mừng.

 Chư Phật vui mừng rồi, rốt ráo hạnh tinh tiến đưa đến bờ giác,

 thành tựu kho công đức, trí tuệ sâu vô lượng.

 Mọi hạnh đều thanh tịnh, đầy đủ nơi các địa,

 bản nguyện (nguyện gốc phát từ thuở ban đầu) của chư Phật mười phương, thảy đều được viên mãn.

 Trí tuệ thành như thế, được các kho pháp sâu,

 được kho pháp ấy rồi, tùy thuận với thế gian,

 thành tựu phương tiện khéo, phân biệt tâm chúng sinh,

 tùy chỗ đáng giáo hóa, mà vì họ nói pháp.

 Đã nói pháp rộng rãi, vẫn không bỏ hạnh tu của mình,

 đầy đủ ba-la-mật, thành tựu công đức lớn.

 Đã đủ ba-la-mật rồi, những chúng sinh xưa đã thỉnh cầu,

 trong biển sinh tử vô lượng, đều được độ đến rốt ráo.

 Thường tu tập như thế, ngày đêm không nghỉ lười,

 làm hưng thịnh Phật, Pháp, Tăng, mãi không để đứt dứt.

 Vô lượng hạnh đã tu, trong sạch đều đầy đủ,

 tất cả đều rốt ráo, thành tựu địa tối thắng.

 Hạnh Bồ-tát tu hành, chân thật không giả dối,

 độ thoát các loài chúng sinh, lìa nhơ bẩn phiền não.

 Thành tựu pháp như thế, trừ diệt tối tăm ngu si,

 hàng phục tất cả ma, rốt ráo được bồ-đề.

 Phật tử hành như thế, đầy đủ trí Như Lai,

 đều có thể phân biệt giảng nói kho rất sâu của chư Phật.

 Nếu giảng nói được như thế, là bậc nhất trong các pháp sư,

 bình đẳng vì mọi chúng sinh, mưa khắp pháp cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm mát lành, dứt khổ).

 Đại từ bi vô cùng tận, tràn đầy cõi mười phương,

 đều phân biệt biết được tâm của tất cả chúng sinh.

 Đã rõ tâm chúng sinh, và các tâm hành khác,

 vì họ nói pháp sâu, vô lượng không đếm xiết.

 Đi đứng thường an ổn, giống như voi chúa lớn,

 oai mãnh như sư tử, không gì làm hại được.

 Bất động như núi Tu-di (núi chúa cao lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), trí tuệ như biển lớn,

 mưa khắp nước cam lộ, trừ diệt cơn nóng phiền não.

 Bồ-tát Pháp Tuệ nói kệ ấy xong, Như Lai tùy hỷ, đại chúng vâng làm.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video