Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (một bộ kinh lớn của Phật giáo Đại thừa; tên kinh có nghĩa là kinh rộng lớn nói về Phật, lấy muôn hạnh như trăm hoa để trang nghiêm quả Phật), quyển thứ ba mươi. Phẩm (chương) Thập Nhẫn (mười thứ nhẫn; nhẫn ở đây là sự hiểu thấu, chấp nhận và an trụ vững vàng trong chân lý, tâm không lay động), phẩm thứ hai mươi bốn, phần hai.
Ví như ở đời có người, nghe nói có nơi chứa kho báu,
nghe rồi vô cùng vui mừng, vì kho báu ấy có thể lấy được.
Cũng vậy, bậc có trí tuệ lớn là Bồ-tát (người tu hành phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài), người con chân thật của Phật,
nghe pháp (giáo lý) tịch diệt (vắng lặng, dứt hết phiền não và sinh tử) sâu xa của Phật, nghe rồi vô cùng vui mừng.
Nghe pháp sâu ấy rồi, tâm không hoảng sợ,
cũng không sinh kinh hãi, không lùi bước, cũng không chìm đắm nản lòng.
Bồ-tát hướng về bồ-đề (sự giác ngộ), nghe được tiếng nói về sự tịch diệt này,
kham nhẫn (chịu nhận, chấp nhận được) pháp tịch diệt, đối với pháp ấy không sinh nghi.
"Ta sẽ thành bậc Nhất thiết trí (bậc có trí biết rõ tất cả, tức là Phật), bậc thầy dẫn đường được trời và người tôn kính,"
vì đã nghe pháp rất sâu mà tâm kham nhẫn được.
Người ấy nghe tiếng nói về sự tịch diệt, hớn hở vô cùng vui mừng,
một lòng ưa thích, chuyên cầu hết thảy pháp của chư Phật.
Tu tập điều phục (thuần hóa, khiến bỏ ác theo thiện) tâm mình, ngay thẳng cầu bồ-đề,
nuôi lớn các thiện căn (gốc lành: những việc lành làm gốc sinh ra quả tốt), mà không phá hoại pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật).
Kham nhẫn pháp tịch diệt, tùy thuận theo tiếng nói ấy,
tu tập hạnh Bồ-tát, an trụ nơi âm thanh nhẫn (sự tin nhận vững vàng khi nghe lời dạy về chân lý).
Chuyển lên cầu đạo thù thắng nhiệm mầu, sinh ra các pháp lành,
tinh tấn (siêng năng không ngừng) không thoái chuyển, rốt ráo thành bồ-đề.
Nghe âm thanh mầu nhiệm này, tâm bồ-đề trong sạch,
được thiện căn mạnh mẽ, khiến chư Phật vui mừng.
Ví như người có phúc đức, được kho châu báu lớn,
tùy theo chỗ hợp với thân mình, làm ra các đồ trang sức.
Người trí cũng như vậy, nghe nghĩa của pháp sâu này,
làm lớn rộng biển trí tuệ, tùy thuận mà cầu các pháp.
Quyết định tùy thuận pháp, phân biệt rằng không có gì thật có,
tùy thuận chân như (bản tính chân thật, như vậy, không đổi của mọi sự vật), được pháp chân thật ấy.
Được tâm trong sạch tự tại, sáng suốt thông suốt, vô cùng vui mừng,
hiểu rõ hết thảy pháp đều từ các duyên (điều kiện) mà sinh khởi.
Tu tập pháp bình đẳng, phân biệt tính và chẳng phải tính,
không phá hoại kho tàng pháp của Phật, giác ngộ đúng đắn hết thảy pháp.
Tâm ngay thẳng bền chắc, trang nghiêm bồ-đề thanh tịnh,
bất động như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), một bề cầu Phật đạo.
Tu tập tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú lặng yên vào một cảnh) sâu xa, tinh tấn không biếng nhác,
tu hành vô lượng kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), chưa từng thoái lui mất mát.
Biển rất sâu tối thắng, rốt ráo đến được bỉ ngạn (bờ bên kia, tức chỗ hoàn thành trọn vẹn, ra khỏi sinh tử),
thấu tận nguồn đáy các pháp, xa lìa mọi sợ hãi.
Dùng tâm bình đẳng quán các pháp, đúng như lời bậc Vô Đẳng (danh hiệu của Phật: bậc không ai sánh bằng) đã dạy,
thành tựu tùy thuận nhẫn, trí bình đẳng đầy đủ.
Đầy đủ cửa thuận nhẫn (tùy thuận quán xét chân lý), thuận theo lời Phật dạy,
tùy thuận trí chân thật, không phân biệt tướng của các pháp.
Ở cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, nơi vua trời Đế Thích ở, có ba mươi ba cung trời), các vị thiên tử ở đó
cùng ăn chung một đồ đựng bằng báu, mà món ăn mỗi vị lại khác nhau.
Các món ăn đủ loại của chư thiên không phải từ mười phương mang đến,
mà tùy theo nghiệp mỗi vị đã tu, thức ăn tự nhiên có trong đồ đựng.
Bồ-tát cũng như vậy, quán sát hết thảy pháp
đều từ nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ) mà khởi, không sinh cũng không diệt.
Nếu pháp không sinh diệt, thì pháp ấy không thể hết;
thấu suốt sự thành và hoại của nó, thanh tịnh, không thể phá hoại.
Thật tế (bờ chân thật, tức chân lý rốt ráo) không thể hoại, thảy đều tịch diệt, như như (vẫn như vậy, không đổi khác).
Nguyện bền như kim cương (chất cứng chắc nhất) để làm lợi ích, đầy đủ trí không ngại của Phật.
Chuyên nghĩ pháp tịch diệt, tâm chưa từng rời bỏ,
tùy thuận việc làm của thế gian, nuôi lớn nguyện đại bi.
Đầy đủ các sức nguyện, không đắm chấp thế gian,
thành tựu trí rất sâu, tùy thuận mà nói pháp rộng rãi.
Đó gọi là vô sinh nhẫn (thấu suốt và an trụ trong lẽ các pháp vốn không sinh không diệt): hiểu các pháp không cùng tận,
thấu suốt thảy đều như như, pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng, cũng là cõi chân lý) không có chỗ sinh khởi.
Bồ-tát trụ nơi nhẫn này, thì trong hết thảy các cõi mười phương,
vô lượng chư Phật hiện tại đều thọ ký (báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) cho vị ấy.
Ưa quán pháp tịch diệt, sinh ra các thiện căn,
một niệm thấu suốt ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), điều phục chúng sinh, làm cho họ trong sạch.
Quán sát các thế gian, hiểu rõ đều như huyễn (như trò ảo thuật, có hình mà không thật),
vắng lặng, không có gì, đối với đó không nhiễm đắm.
Các sắc (hình tướng) đều do tâm tạo, hiện ra giống như trò huyễn;
hư không chẳng phải chân thật, hết thảy cái "có" đều như huyễn.
Ví như thầy ảo thuật khéo tay, ở ngã tư đường hiện ra đủ thứ hình tượng,
chúng sinh (mọi loài có sự sống, có tâm thức) thấy thì vui mừng, mà thật ra không có gì cả.
Thế gian cũng như vậy, hết thảy đều như huyễn;
các pháp như có, không..., đều biết rõ là hư dối.
Độ thoát hết thảy chúng sinh, mà hiểu rõ đều như huyễn,
khéo biết một cách bình đẳng: chúng sinh và huyễn không khác nhau.
Chúng sinh, các cõi Phật (thế giới nơi một vị Phật giáo hóa), hết thảy pháp trong ba đời,
vô lượng các thế gian, đều hiểu rõ nghĩa là như huyễn.
Ví như thầy ảo thuật khéo tay hiện ra đủ thứ hình:
nam, nữ, voi, ngựa, bò, vườn rừng, hoa quả...
Huyễn không có chỗ nhiễm đắm, cũng không có chỗ trụ;
pháp huyễn không chân thật, những gì hiện ra đều hư dối.
Phật tử (con của Phật, tiếng gọi người tu theo Phật) cũng như vậy, quán sát các thế gian,
hết thảy pháp có hay không, đều thấu suốt là như huyễn.
Chúng sinh và các cõi Phật đều do đủ thứ nghiệp (việc làm thân, miệng, ý tạo ra quả báo) tạo thành;
giác ngộ đến chỗ tận cùng của sự như huyễn, đối với đó không chấp trước.
Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát bậc lớn, ở địa vị cao) luôn ưa pháp vắng lặng,
đi sâu vào địa vị chân thật, rốt ráo trụ nơi pháp giới.
Tùy thuận hướng về chánh pháp (giáo pháp chân chánh), được hóa sinh từ pháp tối thắng,
khéo hiểu hết thảy tưởng (ý niệm, hình dung trong tâm) như lưới quấn trói các loài chúng sinh.
Tưởng như ráng nắng lúc trời nóng, khiến chúng sinh điên đảo (thấy sai lệch, ngược với sự thật);
Bồ-tát khéo biết tưởng, nên lìa được hết thảy điên đảo.
Thế gian mỗi thứ khác biệt, hình dạng chủng loại đều không giống nhau;
Phật tử khéo thông suốt, biết rõ tướng ấy không phải tướng thật.
Các loài chúng sinh mười phương đều bị lưới tưởng che phủ;
Bồ-tát mắt tuệ trong sạch, khéo thấy rõ tưởng của thế gian.
Thế gian giống như ráng nắng, vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm) nắm giữ thế gian;
dứt được tưởng thế gian thì lìa được ba thứ điên đảo (tưởng điên đảo, kiến điên đảo, tâm điên đảo).
Ví như ráng nắng lúc trời nóng, chúng sinh nhìn thấy từ xa,
vọng tưởng cho là nước, kỳ thật không phải nước thật.
Chúng sinh cũng như vậy, nắm giữ thế gian một cách hư dối.
Tưởng như ráng nắng lúc trời nóng; [Bồ-tát] với cảnh giới tâm không ngại,
phân biệt hết thảy tưởng, thành tựu trí không ngại.
Tưởng trói buộc các loài chúng sinh, người mạnh mẽ thì giải thoát được;
xa lìa phóng dật (buông lung) và kiêu mạn, trừ diệt tưởng thế gian.
Rốt ráo hết cái không cùng tận; người không cùng tận ấy là phương tiện (?) (cách khéo léo để dẫn dắt).
Người ấy hiểu được thế gian, hết thảy pháp đều như mộng.
Tính của mộng không có phương hướng chỗ chốn, thế gian cũng như vậy;
hiểu pháp lìa hư dối, tâm tịch diệt không khác.
Hiểu rõ việc làm của thế gian, ba đời đều như mộng;
mộng không phải pháp sinh tử, không phải có cũng không phải không.
Tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc) đều như mộng, tâm tịch diệt không trói buộc.
Hiểu đời có tính như mộng, không nương tựa vào thế gian;
quán thế gian là tịch diệt, không nhiễm đắm các đường thú (các cảnh giới chúng sinh tái sinh vào).
Thấy rõ hết thảy thế gian, không khởi điên đảo hư dối;
khéo hiểu pháp như mộng, chứng được như mộng nhẫn.
Chúng sinh trong mộng thấy đủ thứ tướng khác lạ;
[Bồ-tát] biết hết đều do tâm tạo, mà thật ra không có gì.
Bậc trí sáng như vầng trăng thấy như vậy: chúng sinh đều như mộng;
hiểu rõ như mộng rồi, lìa hết thảy hư dối.
Bồ-tát dùng phương tiện hiểu rằng hết thảy pháp như mộng;
tính của mộng không chân thật, không phải một cũng không phải khác.
Chúng sinh, hết thảy pháp, các cõi Phật, các hành nghiệp,
Bồ-tát đều thấy rõ, hết thảy đều như mộng.
Tùy theo hết thảy dơ và sạch, đều biết đúng như thật;
hiểu biết đời như mộng, không nắm giữ tướng hư dối.
Những hạnh Bồ-tát đã làm, hết thảy các nguyện mầu nhiệm,
hiểu rõ đều như mộng, đối với đó không chấp trước.
Quyết định hiểu các pháp và hết thảy thế gian;
Bồ-tát khéo biết được tính của chúng đều như mộng.
Pháp sinh diệt của thế gian, tướng đi lại của chúng sinh,
hiểu rõ là trong sạch như mộng, đối với tính ấy không quên mất.
Tùy thuận hạnh như mộng, cũng không phá hoại thế gian;
thấu suốt các oai nghi (dáng điệu cử chỉ đi, đứng, nằm, ngồi), như dài ngắn đều không thật (?).
Đó gọi là như mộng nhẫn: hiểu rõ hết thảy pháp,
thành tựu trí không ngại, độ thoát hết thảy chúng sinh.
Bồ-tát Ma-ha-tát làm rộng vô lượng hạnh,
sinh ra hết thảy pháp bình đẳng của chánh giác (sự giác ngộ chân chánh);
dùng đủ thứ phương tiện hiểu tướng chân thật của pháp:
các pháp không đi không đến, đối với đó tâm không chấp trước.
Hết thảy các loài chúng sinh, vô lượng các thứ âm thanh,
Bồ-tát giác ngộ sâu xa, biết rõ đều như tiếng vang.
Bồ-tát biết âm thanh không phải pháp ở trong hay ở ngoài;
biết kỹ các âm thanh, hết thảy đều như tiếng vang.
Hết thảy các âm thanh đều là hư dối;
Bồ-tát biết là chẳng thật, đối với đó không chấp trước.
Bồ-tát thấy hết thảy chư Phật ở mười phương,
lại nghe các Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) ấy dùng Phạm âm (tiếng nói trong trẻo thanh tịnh của Phật) giảng nói pháp.
Các bậc Đại Đạo Sư (bậc thầy lớn dẫn đường, chỉ Phật) ấy nói rộng tu-đa-la (kinh điển, lời Phật dạy);
Bồ-tát nghe tiếng pháp mà tâm không chấp trước.
Tiếng nghe được như tiếng vang, đều không từ đâu đến;
phân biệt hết thảy âm thanh, khéo hiểu pháp không hoại.
Phân biệt các âm thanh, khéo hiểu hết thảy pháp;
hiểu tiếng không phải là tiếng, phát ra vô lượng âm thanh trong sạch.
Quán sát hết thảy pháp đều lìa âm thanh;
đủ thứ giới hạn của ngôn ngữ đều khéo biết rõ.
Bồ-tát đối với chúng sinh biết rõ đều như tiếng vang;
như vậy hiểu sâu được hết thảy chúng sinh.
Bồ-tát khéo tùy thuận, thông suốt đường lối ngôn ngữ,
hiểu rõ đủ thứ âm thanh của hết thảy thế gian.
Biết rõ tính của âm thanh, luôn vui nơi chốn vắng lặng;
hiểu rõ các thế gian, hết thảy đều như tiếng vang.
Như đường lối ngôn ngữ nói rõ đủ thứ pháp,
chúng sinh ưa nhiễm đắm những âm thanh hư dối.
Như tướng của âm thanh ấy, thế gian cũng như vậy;
tướng của chúng sinh cũng thế; người con chân thật của Phật sáng suốt giác ngộ.
Tướng chân thật như vậy là sức nhẫn của trí sáng suốt,
khiến âm thanh trong sạch vi diệu, hiểu thế gian đều tịch diệt.
Người ấy trong ba đời thấu suốt đường lối ngôn ngữ,
không nắm giữ tiếng hư dối, tâm không chấp trước.
Vì thế gian mà giữ ý định lặng yên, một bề chuyên cầu bồ-đề của Phật;
chưa từng nắm giữ thế gian một cách hư dối, tâm luôn vui thích pháp tịch diệt.
Quán sát thế gian không sót thứ gì, thảy đều tịch diệt, không có tự tính (bản chất riêng tự có);
vì chúng sinh mà chuyên cầu bồ-đề, đầy đủ sức trí và đại từ đại bi.
Không nhận sự sinh ra trong hết thảy thế gian, cũng không tự giải thoát ra khỏi thế gian;
đối với hết thảy thế gian không có chỗ nương, mà cũng không lìa việc nương thế gian.
Hiểu biết tính các pháp của chúng sinh, đối với pháp tính ấy không nhiễm đắm;
đối với chúng sinh không nương tựa, trong sạch giải thoát mà không trói buộc.
Ở hết thảy các đường thú biết rõ tính thật của chúng: là pháp trôi lăn sinh tử của thế gian.
Bồ-tát hiểu pháp không có hai, mà đối với pháp không hai cũng không chấp trước;
tâm không trụ trong các thế gian, mà cũng không lìa thế gian;
việc làm không ở ngoài thế gian, biết rõ tướng chân thật của các pháp.
Ví như sắc ánh chớp hiện trong nước, sắc ấy không ở trong cũng không ở ngoài;
Bồ-tát vì làm lợi ích chúng sinh, giảng nói rằng thế gian không chân thật.
Chúng sinh không có trói buộc, không có giải thoát; hết thảy thế gian không thể nói được;
thế gian không phải ở trong, cũng không phải ở ngoài, như bóng ánh chớp trong nước kia.
Tâm trong sạch lìa nhơ như vậy, tùy thuận hạnh rất sâu vi diệu,
đầy đủ đèn sáng là pháp trí tuệ, thành tựu các nguyện, không thoái chuyển.
Trí tuệ thành tựu không thể đo lường, luôn làm lợi ích được hết thảy chúng sinh,
đặt chúng sinh vào pháp không sợ hãi, trừ diệt hết thảy chướng ngại.
Tu tập pháp rất sâu, làm lợi ích hết thảy chúng sinh;
nhẫn này làm tăng trí mầu nhiệm, đầy đủ hạnh Bồ-tát.
Đi sâu vào pháp tịch diệt, biết kỹ đều như hóa (như vật do phép thần thông biến hóa ra, có hình mà không thật);
thị hiện vô lượng hạnh, mà thật ra không có gì để làm.
Ở địa vị thù thắng tu bồ-đề, tùy thuận hạnh như hóa;
như vật hóa luôn tịch diệt, hạnh Bồ-tát cũng như thế.
Biết rõ các loài chúng sinh và vô lượng hành nghiệp,
bình đẳng đều như hóa, giải thoát cũng như vậy.
Hiểu rõ chư Phật ba đời, hết thảy đều như hóa;
vô lượng hạnh nguyện từ trước biến hóa thành các bậc Đạo Sư.
Lòng đại từ bi rộng khắp, hóa độ (giáo hóa và cứu độ) chúng sinh được trong sạch;
trong sạch tức là hóa, sức hóa gìn giữ và ứng hiện.
Thế gian đều hư dối, Bồ-tát hiểu là như hóa;
các thế gian mang tính hóa, được trang nghiêm bằng đủ thứ nghiệp.
Kho biến hóa trang hoàng, làm rốt ráo hạnh Bồ-tát;
tùy theo các hành nghiệp của đời, đủ thứ xen tạp vô lượng.
Hóa là pháp hư dối, sinh ra cái hóa hư dối;
pháp mà Bồ-tát làm thì đều lìa hư dối.
Biển trí về sự như hóa đã quyết định, dùng ấn "như hóa" mà ấn chứng thế gian (lấy lẽ như hóa làm dấu ấn xác nhận cho mọi sự trong thế gian);
hóa không phải pháp sinh diệt, trí tuệ cũng như vậy.
Nhẫn thứ mười là phép quán sáng suốt, trong sạch như hư không;
hư không, chúng sinh và pháp, quán bình đẳng không khác biệt.
Trí đầy đủ như hư không, trừ diệt các chướng ngại;
tính hư không không xen tạp, thế gian cũng như vậy.
Thành tựu sức nhẫn như hư không, như hư không không thể cùng tận;
cảnh giới như hư không, không nắm giữ tướng hư dối.
Hư không không có tự tính, hư không không thể cắt đứt,
hư không không có đủ thứ khác nhau, sức trí cũng như vậy.
Ví như tính của hư không không có đầu, giữa, cuối;
hư không không có tính khác, trí tuệ cũng như vậy.
Như vậy quán đúng các pháp, đều như hư không,
không sinh cũng không diệt, quán bình đẳng các pháp.
An trụ nơi pháp hư không, nói rộng cho khắp mười phương;
nhẫn phương tiện như hư không điều phục hết thảy ma (những thế lực làm chướng ngại, phá hoại người tu đạo).
Hư không không có tự tính, thế gian cũng như vậy;
pháp có tính và pháp không tính đều bình đẳng như hư không.
Lấy một phương tiện để trang nghiêm, quán thế gian như hư không,
biết hết pháp ba đời giống như tính của hư không.
Thân trí tuệ của Bồ-tát, âm thanh như hư không,
tính của thân cũng là hư không, an trụ trong trí như hư không.
Đó gọi là mười thứ nhẫn, Phật tử đầy đủ các hạnh,
tâm an trụ nơi sức nhẫn, nói rộng cho khắp mười phương.
Người con chân thật của Phật khéo học, vượt lên thành tựu sức trí tuệ,
sức pháp, sức định, sức trí, tùy thuận tu bồ-đề.
Đi sâu vào cửa nhẫn này, thành tựu trí không ngại,
điều phục hết thảy điều ác, chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp; pháp luân là "bánh xe pháp", ví lời Phật dạy lăn đi nghiền nát phiền não) vô thượng.
An trụ trong vô lượng pháp, hết thảy không ai biết được;
biển trí của bậc Điều Ngự Sư (danh hiệu của Phật: bậc thầy khéo điều phục, dẫn dắt người), Bồ-tát thấu tận nguồn đáy.
Khiêm hạ mà tu hành bồ-đề, được pháp nhẫn sâu xa này,
ý trong sạch nơi pháp mầu, làm đầy đủ hết thảy nguyện.
Hết thảy các loài chúng sinh, bụi nhỏ của các cõi Phật,
đều có thể đếm được số, còn đức của Bồ-tát thì khó biết được.
Nếu có người con chân thật của Phật thành tựu mười thứ nhẫn này,
thì hết thảy chúng sinh không ai biết được cảnh giới của người ấy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video