Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (bộ kinh lớn của Phật giáo Đại thừa; tên kinh có nghĩa là “kinh rộng lớn nói về cảnh giới của Phật, được trang hoàng như vòng hoa”), quyển thứ ba mươi chín: Phẩm Ly Thế Gian (phẩm “Lìa khỏi thế gian”), thứ ba mươi ba, phần thứ ba.
Này Phật tử (người con của Phật – lời gọi người nghe trong hội chúng)! Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn, tức vị Bồ-tát lớn) có mười thứ minh (sự sáng suốt soi rõ của trí tuệ). Những gì là mười? Đó là:
Thứ nhất, sinh ra phương tiện trí minh (sự sáng suốt của trí tuệ khéo léo; phương tiện: cách làm khéo léo, linh hoạt để đạt mục đích và giúp người) biết rõ nghiệp báo (quả báo do những việc làm lành hay dữ đã gây ra) của tất cả chúng sinh (mọi loài có sự sống và có hiểu biết, cảm giác).
Thứ hai, sinh ra phương tiện trí minh biết rõ cảnh giới (phạm vi hoạt động, nhận biết và hoàn cảnh của tâm), sự giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc của phiền não và khổ đau), sự tịch diệt (lặng yên, dứt sạch phiền não) và tâm trong sạch của tất cả chúng sinh.
Thứ ba, sinh ra phương tiện trí minh vững chắc như kim cương, thâm nhập mọi cảnh giới, thấu rõ những điều quyết định (những hiểu biết, chí hướng đã định chắc) khác nhau của tất cả chúng sinh, và biết rằng tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) đều không có thực thể.
Thứ tư, sinh ra phương tiện trí minh có âm thanh trong sạch, mầu nhiệm, không thể nghĩ bàn, khắp vô lượng thế giới không nơi nào không nghe thấy.
Thứ năm, sinh ra phương tiện trí minh dùng trí tuệ diệt trừ mọi sự hủy hại và mọi sự nhiễm trước (dính mắc, bám víu vào sự vật).
Thứ sáu, sinh ra phương tiện trí minh vừa biết cách khéo léo thọ sinh (nhận lấy thân, sinh vào đời) vừa biết cách khéo léo không thọ sinh.
Thứ bảy, phương tiện trí minh chuyển đổi các thọ (sự cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui) và tưởng (sự nhận biết, hình dung về sự vật) trong mọi cảnh giới.
Thứ tám, phương tiện trí minh biết rằng tất cả pháp là vô tính (không có bản chất cố định riêng của nó) mà cũng không phải là không có tính, là vô tướng (không có hình tướng cố định) mà cũng không phải là không có tướng, vì cái “một tính” của mọi pháp chính là không có tính; thế nhưng vẫn trong vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) nói pháp bằng đủ mọi cách, tu tập thiện căn (gốc rễ lành, tức những việc lành làm hạt giống cho quả tốt) để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, cùng khắp – tức quả vị Phật).
Thứ chín, biết chúng sinh có sinh, mà cũng biết vốn không có sinh; biết chúng sinh có diệt, mà cũng biết vốn không có diệt; biết nhân (nguyên nhân chính), biết duyên (điều kiện phụ giúp); biết sự việc, biết cảnh giới, biết hành (sự tạo tác của thân, miệng, ý); biết sinh, biết diệt; biết lời nói của chúng sinh; biết ngu si và biết lìa ngu si; biết điên đảo (thấy biết sai lệch, trái ngược sự thật) và biết không điên đảo; biết nhơ đục và biết trong sạch; biết sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt) và biết Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử); biết có và biết không; biết dính mắc và biết không dính mắc; biết bền chắc và biết lìa bỏ; biết chuyển và biết không chuyển; biết khởi lên và biết không khởi lên; biết hoại diệt, biết đạo, biết thành tựu, biết căn (căn cơ, khả năng tiếp nhận giáo pháp của mỗi người); biết chúng sinh tiếp nhận sự giáo hóa. Vì tùy theo khí (sức chứa của mỗi người, ví như đồ đựng to nhỏ khác nhau) mà ứng hợp, nên giáo hóa chúng sinh mà chưa từng quên mất những việc Bồ-tát phải làm. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề là để giáo hóa chúng sinh. Vì thế Bồ-tát ma-ha-tát luôn giáo hóa chúng sinh mà không mất hạnh Bồ-tát, thân không mỏi mệt, không làm trái lòng tất cả chúng sinh. Đó là phương tiện trí minh quán sát duyên khởi (lẽ mọi sự vật đều do nhiều nhân duyên hợp lại mà sinh ra).
Thứ mười, không dính mắc các cõi, không khởi tâm dính mắc; không dính mắc chư Phật, không khởi tâm dính mắc; không dính mắc tất cả pháp, không khởi tâm dính mắc; không dính mắc thế giới, không khởi tâm dính mắc; không dính mắc chúng sinh, không khởi tâm dính mắc. Không thấy có chúng sinh, không giáo hóa chúng sinh, không điều phục (dạy dỗ cho thuần hóa) chúng sinh, không vì chúng sinh mà nói pháp, nhưng cũng không bỏ hạnh nguyện Bồ-tát; nuôi lớn đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả). Thấy tất cả chư Phật, nghe nhận chính pháp (giáo pháp chân chính của Phật) chưa từng quên mất. Được quả y báo của Phật (?) mà gieo các thiện căn. Ở chỗ Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) không bỏ tâm cung kính cúng dường, lại tăng thêm tâm cung kính cúng dường. Thành tựu đầy đủ tấm lòng ngang bằng pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng trong vũ trụ). Dùng thần lực tự tại làm cho vô lượng thế giới không thể nghĩ bàn rung chuyển theo sáu cách (sáu kiểu chấn động của mặt đất như lay động, nổi lên, vọt lên, rung, gầm vang, va đập – điềm lành khi Phật, Bồ-tát hiện thần lực). Biết các cách nói pháp, biết số lượng chúng sinh, biết các loại chúng sinh; biết khổ sinh khởi, biết khổ diệt; biết mọi hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo tác) đều là khổ; biết mọi hành đều như ánh chớp. Tu hạnh Bồ-tát, dứt hẳn mọi gốc rễ của sinh tử; có thể cứu giúp che chở tất cả chúng sinh. Tu hạnh Bồ-tát mà không bị ô nhiễm. Không làm dứt dòng giống Như Lai. Phát tâm như vua núi Tu-di (ngọn núi cao lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), không thể lay động. Trừ diệt mọi tưởng điên đảo. Mọi cửa vào Nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật) đều hiện ra trước mắt. Không lay động, không hư hoại mà thành Đẳng chính giác (sự giác ngộ chân chính, bình đẳng cùng khắp – tức thành Phật). Trong biển sinh tử có thể cứu vớt đưa qua tất cả chúng sinh. Đó là phương tiện trí minh.
Này Phật tử! Đó là mười thứ minh của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong các minh này thì được phương tiện trí minh khéo léo vô thượng (cao nhất, không gì hơn) của Như Lai.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ giải thoát. Những gì là mười? Đó là: giải thoát khỏi phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham lam, giận dữ, si mê); giải thoát khỏi tà kiến (sự thấy biết sai lầm); giải thoát khỏi sự thiêu đốt (lửa phiền não nung đốt thân tâm); giải thoát khỏi ấm, giới, nhập (năm ấm, mười tám giới, mười hai nhập – các thành phần cấu tạo nên thân tâm và sự nhận biết); giải thoát vượt khỏi địa vị Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không đi giáo hóa người khác); giải thoát được Vô sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu và an trụ vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt); không dính mắc tất cả cõi Phật, tất cả chúng sinh, tất cả các pháp; an trụ nơi chỗ an trụ vô lượng vô biên của các Bồ-tát; lìa mọi hạnh Bồ-tát mà an trụ nơi địa vị Như Lai – giải thoát; trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ cực ngắn) có thể biết rõ tất cả các pháp của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) – giải thoát. Này Phật tử! Đó là mười thứ giải thoát của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong các giải thoát này thì có thể vì khắp tất cả chúng sinh mà làm Phật sự (việc làm của Phật, tức giáo hóa, cứu độ chúng sinh) vô thượng.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ vườn rừng. Những gì là mười? Đó là: vườn rừng sinh tử, vì tu hạnh Bồ-tát mà không khởi buồn phiền; vườn rừng giáo hóa chúng sinh, vì không chán bỏ chúng sinh; vườn rừng tất cả các kiếp, vì thu nhận mọi đại hạnh của Bồ-tát; vườn rừng thế giới trong sạch, vì bản tính vốn không dính mắc; vườn rừng cung điện của tất cả ma (những thế lực phá hoại, ngăn trở người tu hành), vì hàng phục cảnh giới của ma; vườn rừng nghe nhận chính pháp, vì chính niệm (nhớ nghĩ chân chính, tỉnh thức) mà quán sát; vườn rừng sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục, gần gũi người: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) và ba mươi bảy đạo phẩm (ba mươi bảy pháp tu trợ giúp đạt giác ngộ), vì tu tập cảnh giới của bậc cha hiền (chỉ Phật); vườn rừng mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi nói pháp) cho đến tất cả Phật pháp, vì không nghĩ đến pháp nào khác; vườn rừng Bồ-tát thị hiện (hiện ra cho thấy) tất cả thần lực công đức vô lượng vô biên, vì chuyển pháp luân (bánh xe pháp – ví việc nói pháp lan truyền khắp nơi, nghiền nát phiền não) trong sạch để điều phục chúng sinh; vườn rừng trong mỗi niệm vì tất cả chúng sinh mà hiện thành chính giác, vì pháp thân (thân chân lý của Phật, không có hình tướng) như hư không, đầy khắp tất cả thế giới, giác ngộ bình đẳng. Này Phật tử! Đó là mười thứ vườn rừng của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong các vườn rừng này thì được vườn rừng an vui lìa ưu sầu vô thượng của Như Lai.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ cung điện. Những gì là mười? Đó là: cung điện phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), vì không quên mất; cung điện công đức trí tuệ theo dấu mười nghiệp lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), vì giáo hóa làm cho thành thục chúng sinh cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục, gồm địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, loài người và sáu tầng trời thấp); cung điện bốn phạm trú (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn, nhờ đó sinh lên các cõi trời Phạm thiên), vì giáo hóa làm cho thành thục chúng sinh cõi Sắc (các cõi trời đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế); cung điện thọ sinh ở trời Tịnh Cư (năm tầng trời cao nhất cõi Sắc, nơi các bậc thánh sắp ra khỏi sinh tử ở), vì mọi phiền não không thể làm nhiễm; cung điện thọ sinh ở các cõi trời Vô Sắc (cõi chỉ có tâm thức, không còn thân hình), vì trừ diệt những nơi chướng nạn của chúng sinh; cung điện giáng sinh nơi thế giới không trong sạch, vì muốn khiến chúng sinh dứt mọi phiền não; cung điện hiện ở trong cung sâu, có thể nữ, vợ con, sắc đẹp và mùi vị, vì giáo hóa làm cho thành thục những chúng sinh xưa kia cùng tu hạnh; cung điện hiện làm vua bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di, tức toàn cõi loài người), làm Tứ đại thiên vương (bốn vị vua trời hộ trì thế gian ở sườn núi Tu-di), Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi trên đỉnh núi Tu-di), Phạm vương (vua trời Phạm thiên ở cõi Sắc), vì điều phục những chúng sinh có tâm ưa quyền thế tự tại; cung điện thần lực tự tại và mạng sống, hành động (?) của tất cả Bồ-tát, vì được tự tại nơi các thiền định, giải thoát, tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một đối tượng) và trí tuệ; cung điện ở nơi chư Phật nhận lời thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) làm vua Nhất thiết trí tự tại vô thượng, vì dùng mười lực trang nghiêm mà làm việc của Pháp vương (vua của Chính pháp, tức Phật) tự tại nơi tất cả pháp. Này Phật tử! Đó là mười thứ cung điện của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được pháp tự tại thọ ký làm vua của tất cả pháp.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười điều ưa thích. Những gì là mười? Đó là: ưa vắng lặng, vì không tán loạn; ưa trí tuệ sáng suốt, vì khéo phân biệt các pháp; ưa đi đến chỗ tất cả chư Phật, vì được nghe pháp ngay trước mặt mà nhận giữ; ưa tất cả chư Phật, vì Phật đầy khắp mười phương; ưa thần lực tự tại của Bồ-tát, vì dùng vô lượng pháp môn (cửa vào đạo, tức các phương pháp tu học) mà hiện thân chúng sinh; ưa tam-muội, vì từ một cửa tam-muội mà sinh ra tất cả cửa tam-muội; ưa cửa đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi pháp không quên), vì giữ tất cả pháp để giáo hóa chúng sinh mà không quên mất; ưa biện tài (tài ăn nói lưu loát, giảng giải khéo léo), vì đối với một nhóm câu, một nhóm chữ (?) mà nói suốt bất khả thuyết (nhiều đến không thể nói hết) kiếp không cùng tận; ưa bồ-đề (sự giác ngộ), vì dùng vô lượng pháp môn hiện thân nhiều bằng số chúng sinh mà thành chính giác; ưa chuyển pháp luân, vì đúng theo pháp mà điều phục tất cả ngoại đạo (các học phái, tôn giáo ngoài Phật giáo). Này Phật tử! Đó là mười điều ưa thích của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong những điều ưa thích này thì được niềm vui pháp vô thượng của tất cả chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ trang nghiêm (sự tô điểm làm cho đẹp đẽ, uy nghiêm). Những gì là mười? Đó là: lực trang nghiêm, vì không thể phá hoại; vô úy (không sợ hãi) trang nghiêm, vì không sinh sợ hãi; nghĩa trang nghiêm, vì nói các pháp môn về nghĩa lý nhiều không thể nói hết, không cùng tận; pháp trang nghiêm, vì nói tám vạn bốn nghìn pháp tạng (kho tàng giáo pháp gồm vô số pháp môn) mà không quên mất; nguyện trang nghiêm, vì tất cả việc nguyện của Bồ-tát đều không thoái chuyển (lùi sụt); hạnh trang nghiêm, vì làm trọn rốt ráo hạnh của Bồ-tát Phổ Hiền (vị Bồ-tát tiêu biểu cho đại hạnh, những việc làm lớn lao lợi ích chúng sinh); cõi Phật trang nghiêm, vì thu giữ tất cả cõi Phật làm một cõi Phật; âm thanh mầu nhiệm trang nghiêm, vì tuôn mưa pháp cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm mát lành, dứt khổ) lớn đầy khắp tất cả cõi Phật; thọ trì (nhận lấy và giữ gìn) trang nghiêm, vì trong tất cả các kiếp tu hạnh Bồ-tát không dứt; biến hóa trang nghiêm, vì nơi thân một chúng sinh mà hiện ra thân bằng tất cả chúng sinh, khiến tất cả chúng sinh đều được thấy biết, chuyên cầu mười lực và Nhất thiết trí không thoái chuyển. Này Phật tử! Đó là mười thứ trang nghiêm của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được sự trang nghiêm vô thượng của tất cả chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách phát tâm không lay động. Những gì là mười? Đó là: phát tâm không lay động, có thể bỏ ra hết tất cả những gì mình có; phát tâm không lay động, làm nảy sinh chính pháp của tất cả chư Phật; phát tâm không lay động, cung kính cúng dường tất cả chư Phật; phát tâm không lay động, dùng tâm bình đẳng quán sát tất cả chúng sinh; phát tâm không lay động, thu nhận tất cả chúng sinh; phát tâm không lay động, một lòng chuyên cầu tất cả Phật pháp chưa từng ngơi nghỉ; phát tâm không lay động, tu hạnh Bồ-tát trải qua số kiếp nhiều bằng tất cả chúng sinh; phát tâm không lay động, thành tựu niềm tin có gốc rễ, niềm tin không vẩn đục, niềm tin lìa nhơ bẩn, niềm tin sáng sạch, niềm tin cung kính cúng dường tất cả Phật, niềm tin không thoái chuyển, niềm tin không hư hoại; phát tâm không lay động, thành tựu đầy đủ rốt ráo Nhất thiết trí; phát tâm không lay động, thành tựu tất cả các hạnh Bồ-tát. Này Phật tử! Đó là mười cách phát tâm không lay động của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được tâm Nhất thiết trí không lay động vô thượng.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ thâm tâm (tấm lòng sâu xa, chí thành) không bỏ. Những gì là mười? Đó là: thâm tâm không bỏ việc giác ngộ bồ-đề của tất cả Phật; thâm tâm không bỏ việc giáo hóa làm thành thục tất cả chúng sinh; thâm tâm không bỏ việc giữ cho dòng giống của tất cả chư Phật không dứt; thâm tâm không bỏ việc gần gũi thiện tri thức (bạn lành, bậc thầy hiền dẫn dắt mình tu đúng đường); thâm tâm không bỏ việc cung kính cúng dường tất cả chư Phật ở tất cả cõi Phật; thâm tâm không bỏ việc chuyên cầu Đại thừa (cỗ xe lớn – con đường tu tập nhằm cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật) và tất cả công đức; thâm tâm không bỏ việc tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới tiết dục) và giữ gìn giới luật thanh tịnh ở chỗ tất cả chư Phật; thâm tâm không bỏ việc thu nhận tất cả Bồ-tát; thâm tâm không bỏ việc nghe và ghi nhớ tất cả Phật pháp; thâm tâm không bỏ việc tu tập tất cả hạnh nguyện Bồ-tát, một lòng chuyên cầu tất cả Phật pháp. Này Phật tử! Đó là mười thứ thâm tâm không bỏ của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được chính pháp thâm tâm không bỏ của tất cả chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách dùng trí quán sát. Những gì là mười? Đó là: dùng trí tuệ quán sát, khéo léo phân biệt tất cả các pháp; dùng trí tuệ quán sát tất cả thiện căn trong ba đời; dùng trí tuệ quán sát thần lực tự tại trong tất cả hạnh Bồ-tát; dùng trí tuệ quán sát các cửa phương tiện khéo léo của tất cả các pháp; dùng trí tuệ quán sát sự gia trì (sức hộ trì, giúp đỡ) của tất cả Phật; dùng trí tuệ quán sát tất cả cửa đà-la-ni; dùng trí tuệ quán sát việc thường nói chính pháp ở tất cả thế giới; dùng trí tuệ quán sát, đi sâu vào tất cả pháp giới; dùng trí tuệ quán sát sự không thể nghĩ bàn của tất cả thế giới mười phương; dùng trí tuệ quán sát tất cả Phật pháp; dùng trí tuệ quán sát trí không chướng ngại. Này Phật tử! Đó là mười cách dùng trí quán sát của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được sự quán sát bằng đại trí vô thượng của Như Lai.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách phân biệt các pháp. Những gì là mười? Đó là: phân biệt tất cả pháp đều do duyên mà sinh khởi; phân biệt tất cả pháp đều như huyễn (như trò ảo thuật, có hình mà không thật); phân biệt tất cả pháp đều không tranh cãi, đối nghịch; phân biệt tất cả pháp là vô lượng vô biên; phân biệt tất cả pháp không có chỗ nương tựa; phân biệt tất cả pháp đều như kim cương (không thể phá hoại); phân biệt tất cả pháp đều là Như Lai; phân biệt tất cả pháp đều vắng lặng; phân biệt tất cả pháp đều là chính đạo; phân biệt tất cả pháp đều là một tướng, một nghĩa. Này Phật tử! Đó là mười cách phân biệt các pháp của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được phương tiện khéo léo, có thể phân biệt tất cả các pháp.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười điều không nhơ bẩn. Những gì là mười? Đó là: thâm tâm không nhơ bẩn; trừ diệt nghi ngờ, không nhơ bẩn; xa lìa tà kiến, không nhơ bẩn; cảnh giới không nhơ bẩn; mong được Nhất thiết trí, không nhơ bẩn; các biện tài không nhơ bẩn; vô úy không nhơ bẩn; chỗ an trụ của tất cả Bồ-tát không nhơ bẩn; chính thụ tam-muội (tức thiền định, trạng thái tâm nhận đúng đối tượng mà định tĩnh) của tất cả Bồ-tát không nhơ bẩn; đầy đủ ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật) được trang nghiêm bằng trăm phúc (mỗi tướng do trăm điều phúc tạo thành), thành tựu tất cả pháp lành trong sạch, rốt ráo đạt được bồ-đề vô thượng, không nhơ bẩn. Này Phật tử! Đó là mười điều không nhơ bẩn của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được pháp không nhơ bẩn vô thượng của tất cả Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười trí ấn (dấu ấn của trí tuệ, tức dấu hiệu xác chứng sự hiểu biết chân chính). Những gì là mười?
Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát biết khổ khổ (nỗi khổ của chính cảm giác đau khổ), biến dịch khổ (nỗi khổ khi điều vui biến đổi, mất đi), hành khổ (nỗi khổ vì mọi sự đều vô thường, luôn dời đổi), mà không sinh biếng nhác, vẫn tu hạnh Bồ-tát, một lòng chuyên cầu bồ-đề vô thượng, không sợ, không hãi, không kinh, không khiếp, không bỏ tâm bồ-đề của đại nguyện, bền chắc không thoái lui, cho đến rốt ráo thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó là ấn thứ nhất.
Tất cả chúng sinh phàm phu đều có phiền não, điên đảo, mê hoặc rối loạn. Những chúng sinh ấy dùng lời thô bỉ độc ác quát mắng Bồ-tát, hoặc dùng dao gậy, ngói đá mà làm hại. Khi ấy tâm Bồ-tát không buồn phiền, vẫn tu hạnh Bồ-tát, hướng thẳng tới bồ-đề, tu tập pháp nhẫn nhục, chứng được địa vị ly sinh (lìa khỏi thân phận phàm phu, bước vào hàng thánh) (?). Đó là ấn thứ hai.
Bồ-tát ma-ha-tát nghe Phật pháp rất sâu xa, ca ngợi Nhất thiết trí; nghe rồi một lòng tin hiểu. Đó là ấn thứ ba.
Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ như vầy: “Ta phát tâm bồ-đề, rốt ráo sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tất cả chúng sinh trôi lăn trong năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), chịu vô lượng khổ. Ta sẽ khiến họ đều rất vui mừng, siêng năng tinh tấn tu tập thiện căn, vượt qua dòng sinh tử, mãi được an vui.” Đó là ấn thứ tư.
Bồ-tát ma-ha-tát hiểu trí của Như Lai là vô lượng vô biên, tuy chưa ngang bằng Như Lai, nhưng ở chỗ Như Lai nghe được trí vô lượng vô biên, thì nơi văn tự có thể phân biệt hiểu rõ ngang bằng Như Lai. Đó là ấn thứ năm.
Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu ý muốn lành, ý muốn không thể phá hoại, ý muốn rất sâu, ý muốn thù thắng, ý muốn công đức, ý muốn trang nghiêm, ý muốn không gì sánh, ý muốn vô thượng, ý muốn bền chắc, ý muốn rốt ráo chân chính cầu bồ-đề vô thượng mà tất cả các ma, ngoại đạo và quyến thuộc (bà con, bộ hạ) của chúng không thể phá hoại, ý muốn không thoái lui khỏi bồ-đề vô thượng. Đó là ấn thứ sáu.
Bồ-tát ma-ha-tát không tiếc thân mạng, không sợ hãi điều gì, tu hạnh Bồ-tát, phát tâm bồ-đề hướng đến Nhất thiết trí, được ánh sáng trí tuệ của tất cả Phật, không bỏ bồ-đề của Phật, không bỏ thiện tri thức. Đó là ấn thứ bảy.
Bồ-tát ma-ha-tát khiến cho thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng lành) nào học Đại thừa được nuôi lớn thiện căn của chư Phật, an trụ trong thiện căn, thu nhận Nhất thiết trí, tâm không thoái lui khỏi bồ-đề. Đó là ấn thứ tám.
Bồ-tát ma-ha-tát khiến tất cả chúng sinh an trụ tâm bình đẳng, tu Nhất thiết trí; vì chúng sinh nói pháp, khiến họ đều không thoái lui khỏi bồ-đề vô thượng; nuôi lớn đại bi. Đó là ấn thứ chín.
Bồ-tát ma-ha-tát thuận theo tất cả thiện căn của chư Phật ba đời, nối tiếp dòng giống Phật, sinh ra Nhất thiết trí. Đó là ấn thứ mười.
Này Phật tử! Đó là mười trí ấn của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu các ấn này thì mau được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đầy đủ trí ấn vô thượng của Như Lai.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ ánh sáng trí tuệ. Những gì là mười? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát có ánh sáng trí tuệ quyết định đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; ánh sáng trí tuệ thấy tất cả Phật; ánh sáng trí tuệ thấy tất cả chúng sinh chết ở đây sinh ở kia; ánh sáng trí tuệ khai ngộ tất cả chúng sinh, khiến họ đều chân chính cầu pháp tu-đa-la (kinh điển, lời Phật dạy); ánh sáng trí tuệ nương thiện tri thức mà phát tâm bồ-đề, nuôi lớn thiện căn; ánh sáng trí tuệ thị hiện tất cả chư Phật; ánh sáng trí tuệ giáo hóa tất cả chúng sinh, khiến họ đều thành thục, an trụ nơi Phật địa (địa vị của Phật); ánh sáng trí tuệ phân biệt giảng nói pháp không thể nghĩ bàn; ánh sáng trí tuệ phương tiện khéo léo trong thần lực gìn giữ của tất cả Phật; ánh sáng trí tuệ làm đầy đủ tất cả ba-la-mật. Này Phật tử! Đó là mười thứ ánh sáng trí tuệ của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được ánh sáng trí tuệ vô thượng của tất cả Phật pháp.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười chỗ an trụ không thể cân lường, mà tất cả chúng sinh cùng Thanh văn, Duyên giác không thể cân lường được. Những gì là mười?
Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi thực tế (chân lý rốt ráo; chứng thực tế tức là nhập Niết-bàn dứt hẳn sinh tử) mà không chứng nhập, vì tất cả sở nguyện chưa thành tựu trọn vẹn. Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ nhất của Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát gieo thiện căn trong sạch ngang bằng pháp giới, mà đối với thiện căn ấy không chút dính mắc. Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ hai của Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát hiểu hạnh Bồ-tát giống như biến hóa, tất cả các pháp đều vắng lặng, đối với Phật pháp không sinh nghi ngờ. Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ ba của Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát lìa tâm sinh tử, trong bất khả thuyết kiếp tu hạnh Bồ-tát, làm đầy đủ tất cả đại nguyện, mà giữa chừng không khởi tâm chán nản biếng nhác. Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ tư của Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi chỗ tất cả pháp không có chỗ nương tựa, đều vắng lặng, mà không chứng Niết-bàn, vì đạo Nhất thiết trí chưa thành tựu trọn vẹn. Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ năm của Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát biết tất cả kiếp chẳng phải là kiếp, mà vẫn nói đúng thật về tất cả các kiếp. Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ sáu của Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát biết tất cả pháp chẳng phải là hành, mà vẫn không bỏ đạo hạnh, chân chính cầu Phật pháp. Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ bảy của Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát hiểu tâm là ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc – toàn bộ thế giới luân hồi), tâm là ba đời, biết rõ tâm ấy vô lượng vô biên. Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ tám của Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát vì một chúng sinh mà trong bất khả thuyết kiếp tu hạnh Bồ-tát, muốn khiến người ấy an trụ nơi địa vị Nhất thiết trí; đối với một chúng sinh như vậy, đối với tất cả chúng sinh cũng như vậy, không sinh tâm nhàm chán. Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ chín của Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát tuy đã làm đầy đủ trọn vẹn các hạnh Bồ-tát mà không nhận lấy chính giác. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ như vầy: “Ta tu hạnh Bồ-tát không phải để nhận lấy chính giác, mà để trong vô lượng kiếp khiến vô lượng chúng sinh đều an trụ nơi bồ-đề vô thượng.” Đó là chỗ an trụ không thể cân lường thứ mười của Bồ-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được chỗ an trụ không thể cân lường bằng đại trí vô thượng của tất cả Phật pháp.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách phát tâm không biếng nhác. Những gì là mười?
Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ như vầy: “Ta sẽ hàng phục tất cả ma và quyến thuộc của chúng”, phát tâm không biếng nhác. “Ta sẽ đúng theo pháp mà điều phục tất cả ngoại đạo”, phát tâm không biếng nhác. “Ta sẽ nói pháp sâu xa mầu nhiệm, khiến tất cả chúng sinh đều vui mừng”, phát tâm không biếng nhác. “Ta sẽ làm đầy đủ các ba-la-mật ngang bằng tất cả pháp giới”, phát tâm không biếng nhác. “Ta sẽ khiến tất cả chúng sinh tích tập đầy đủ tất cả kho công đức”, phát tâm không biếng nhác. “Bồ-đề vô thượng của tất cả Như Lai là việc vô cùng rộng lớn, rất khó thành tựu trọn vẹn; ta sẽ tu hạnh Bồ-tát để thành tựu đầy đủ”, phát tâm không biếng nhác. “Ta sẽ dùng pháp vô thượng giáo hóa, điều phục tất cả chúng sinh, khiến họ đều thành thục”, phát tâm không biếng nhác. “Ta sẽ thành chính giác trong tất cả thế giới với đủ loại màu sắc khác nhau, trang nghiêm vô lượng”, phát tâm không biếng nhác.
Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm như vầy: “Khi ta tu hạnh Bồ-tát, nếu có chúng sinh đến xin thân ta, hoặc xin tay chân, tai mũi, máu thịt, xương tủy, vợ con, voi ngựa, đất nước, những thứ như vậy ta đều có thể bỏ ra, cho đến không sinh một niệm hối tiếc, đều có thể ban cho, làm lợi ích an vui cho tất cả chúng sinh, không cầu quả báo, lấy tâm đại từ đại bi làm đầu”, phát tâm không biếng nhác.
Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ như vầy: “Trong một niệm, đối với tất cả Phật ba đời, tất cả Phật pháp, tất cả chúng sinh, tất cả cõi, tất cả thế giới, tất cả cõi hư không, tất cả pháp giới, tất cả cõi ngôn ngữ đặt bày giả lập (?), tất cả cõi Niết-bàn vắng lặng, tất cả các pháp như vậy, ta đều dùng trí tuệ tương ưng (hợp khít) trong một niệm mà nhận biết rõ từng tướng riêng, tu tập một cách sáng tỏ, tu tập một cách phân biệt, biết rõ, dứt trừ và chứng đắc; đối với tất cả pháp không chấp lấy điều hư dối; không một, không khác, không phân biệt, không tu tập, không cảnh giới, không có gì cả. Dùng trí tuệ không hai mà biết rõ tất cả những gì là hai; dùng trí tuệ không tướng mà biết rõ tất cả tướng; dùng trí tuệ không kiếp mà biết rõ tất cả kiếp; dùng trí tuệ không khác mà biết rõ tất cả sự khác biệt; dùng trí tuệ sáng soi mà biết rõ cõi ánh sáng của tất cả thế gian; dùng trí tuệ về các nẻo mà biết rõ tất cả thế giới; dùng trí tuệ chẳng thuộc thế gian mà biết rõ tất cả thế gian; dùng trí tuệ về địa vị chúng sinh mà biết rõ tất cả cõi chúng sinh; dùng trí tuệ không dính mắc mà rốt ráo thực hành hạnh không dính mắc; dùng trí tuệ không bền chắc mà biết rõ tất cả sự bền chắc; dùng trí tuệ không nhiễm mà biết rõ tất cả phiền não; dùng trí tuệ không có bờ cùng tận mà biết rõ tất cả sự cùng tận; dùng trí tuệ ngang bằng pháp giới mà hiện thân trong tất cả thế giới; dùng trí tuệ lìa mọi lời nói âm thanh mà phát ra tất cả lời nói âm thanh vi diệu; dùng trí tuệ một tính mà nói pháp không có tính; dùng trí tuệ một cảnh mà thị hiện đủ loại cảnh giới khác nhau; dùng trí tuệ biết rõ các pháp không thể nói hết mà thị hiện vô lượng thần biến (biến hóa thần thông) đại tự tại; dùng trí tuệ biết rõ tất cả các địa (các bậc tu chứng) mà hiển hiện thần biến đại tự tại, thần biến tự tại của Nhất thiết trí, giáo hóa làm thành thục tất cả chúng sinh”, phát tâm không biếng nhác.
Này Phật tử! Đó là mười cách phát tâm không biếng nhác của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tâm này thì được pháp không biếng nhác vô thượng của tất cả chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di. Những gì là mười?
Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát thường tu chính niệm về pháp Nhất thiết trí. Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ nhất, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát quán sát tất cả pháp là không (không có thực thể cố định), tất cả pháp không có gì cả. Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ hai, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát trong vô lượng vô số kiếp tu hạnh Bồ-tát, dùng tất cả pháp lành trong sạch đầy đủ mà phát tâm quyết định, biết rõ pháp trí vô lượng của Như Lai, hướng tới tích tụ các pháp lành trong sạch. Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ ba, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát vì tất cả Phật pháp mà dùng tâm bình đẳng cung kính cúng dường các thiện tri thức, không khởi tâm nghi, không cầu lợi lộc cúng dường cho mình, lại xa lìa tâm trộm pháp (học pháp không chân thành, vì mưu lợi riêng), chỉ khởi tâm cung kính cúng dường vô thượng, tâm bố thí tất cả. Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ tư, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát, nếu bị tất cả chúng sinh quở trách mắng nhục, gây ra mọi khổ sở, cho đến cướp mất mạng sống, Bồ-tát ma-ha-tát không vì thế mà bỏ tâm bồ-đề, tâm cũng không tán loạn, không sinh lòng giận, đối với tất cả chúng sinh không bỏ sự trang nghiêm bằng đại bi, lại nuôi lớn đại bi. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát đã thành tựu tâm buông xả bình đẳng đối với tất cả pháp theo đúng như như (chân như: bản thể chân thật, vốn như thế, không đổi khác), quyết định biết rõ pháp đại nhẫn của Như Lai. Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ năm, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu công đức vượt trội: công đức vượt trội của cõi trời, công đức vượt trội của loài người, sắc thân vượt trội, sức lực vượt trội, quyến thuộc vượt trội, ý muốn vượt trội, vương pháp (quyền uy, phép tắc của vua) vượt trội, tự tại vượt trội, trí tuệ (vượt trội). Vị Bồ-tát ấy không đắm vào niềm vui mùi vị, không đắm vào niềm vui dục lạc, không đắm vào niềm vui tiền của, không đắm vào niềm vui quyến thuộc, chỉ chuyên cầu chính pháp, chân thật làm đầy đủ chính pháp, chân thật biện rõ chính pháp, rốt ráo nơi chính pháp, hướng về ngọn đèn sáng chính pháp, hướng về sự cứu giúp che chở của chính pháp, hướng về nơi nương tựa là chính pháp, hướng về con đường chính pháp, hướng về nghĩa lý chính pháp, vui cầu chính pháp, vui an trụ trong pháp vắng lặng. Bồ-tát ma-ha-tát tuy thành tựu tất cả những niềm vui như vậy mà đều xa lìa cảnh giới của các ma. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát ở đời quá khứ đã phát tâm như vầy: “Khiến tất cả chúng sinh đều xa lìa cảnh giới các ma, an trụ trong cảnh giới Phật.” Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ sáu, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát siêng tu tinh tấn, chân chính cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, trong a-tăng-kỳ (số lượng lớn đến không thể đếm được) kiếp tu hạnh Bồ-tát mà vẫn tự cho rằng: “Nay ta mới bắt đầu phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề”, cũng không kinh, không sợ, không khiếp. Tu hạnh Bồ-tát tuy có thể mau thành chính giác, nhưng vì giáo hóa chúng sinh nên trong vô lượng kiếp vẫn tu hạnh Bồ-tát. Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ bảy, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát biết tất cả chúng sinh khó hàng phục, khó cứu độ, không biết ơn, không biết báo ơn; vì những chúng sinh ấy mà phát đại trang nghiêm (lời nguyện lớn như áo giáp) để tự trang nghiêm, muốn khiến tất cả chúng sinh tâm được tự tại, được cảnh giới tùy ý, không sinh tâm ác, không đối với người khác mà sinh tâm phiền não. Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ tám, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ như vầy: “Ta không nương vào người khác mà phát tâm bồ-đề, tu hạnh Bồ-tát; hoàn toàn không có ai giúp ta tu tập hạnh Bồ-tát; chỉ một thân ta, suốt đến tận cùng các kiếp vị lai, tu khổ hạnh của Bồ-tát, tích tập chính pháp của tất cả chư Phật, thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tự thân trong sạch, cũng khiến tất cả chúng sinh trong sạch. Tự biết cảnh giới của mình, biết cảnh giới của người; ta sẽ hoàn toàn đồng với cảnh giới của chư Phật ba đời.” Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ chín, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát thấy biết như vầy: không có một pháp nào tu hạnh Bồ-tát, không có một pháp nào làm đầy đủ hạnh Bồ-tát, không có một pháp nào điều phục chúng sinh, không có một pháp nào giáo hóa cứu độ chúng sinh; không thấy có pháp nào cung kính cúng dường tất cả chư Phật; không thấy có pháp nào trong quá khứ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không thấy có pháp nào trong vị lai thành, không thấy có pháp nào trong hiện tại thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; không có một pháp nào nói pháp trong quá khứ, nói pháp trong vị lai, nói pháp trong hiện tại; không có một pháp nào là người có thể nói pháp, cũng không có pháp nào để nói. Thế nhưng Bồ-tát ma-ha-tát không bỏ tâm đại nguyện A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát sinh ra A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề như vậy, đi sâu vào hạnh của tất cả các pháp rất sâu xa, hạnh không có gì cả; vậy mà vị Bồ-tát ma-ha-tát này vẫn tu tập tích tụ nghiệp lành, thiện căn, làm trong sạch tất cả các pháp đối trị (pháp dùng để chế ngự, trừ bỏ phiền não), trí tuệ thành tựu đầy đủ, trong từng niệm đều có thể tích tập nuôi lớn tất cả pháp thiện căn. Bồ-tát nghĩ: “Nếu tất cả pháp đều không có gì cả, thì ta còn có nghĩa lý gì mà cầu đạo vô thượng?”, cho nên không sinh tâm sợ hãi, kinh khiếp. Đó là tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di thứ mười, quyết định đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Này Phật tử! Đó là mười thứ tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tâm này thì được tâm ngay thẳng như vua núi Tu-di của trí tuệ vô thượng của tất cả chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Những gì là mười?
Đó là: đi vào vô lượng cõi của tất cả chúng sinh. Đó là cách thứ nhất đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát đi vào tất cả thế giới mà không chấp lấy điều hư dối. Đó là cách thứ hai đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát biết tất cả cõi hư không, bình đẳng đi vào tất cả thế giới mười phương mà không bị chướng ngại. Đó là cách thứ ba đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát khéo đi vào pháp giới: đi vào chỗ không chướng ngại, đi vào chỗ không đoạn, đi vào chỗ không thường, đi vào chỗ vô lượng, đi vào chỗ không sinh, đi vào chỗ không diệt, đi vào chỗ biết tất cả. Đó là cách thứ tư đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát đối với thiện căn mà chư Phật, Bồ-tát, pháp sư (người giảng dạy giáo pháp), Thanh văn, Duyên giác và tất cả chúng sinh trong quá khứ, vị lai, hiện tại đã gieo; thiện căn của chư Phật quá khứ đã thành bồ-đề vô thượng, thiện căn của chư Phật vị lai sẽ thành bồ-đề vô thượng, thiện căn của chư Phật hiện tại nay thành bồ-đề vô thượng; thiện căn của chư Phật quá khứ nói pháp giáo hóa, điều phục, làm thành thục chúng sinh, thiện căn của chư Phật vị lai nói pháp giáo hóa, điều phục, làm thành thục chúng sinh, thiện căn của chư Phật hiện tại nói pháp giáo hóa, điều phục, làm thành thục chúng sinh – Bồ-tát ma-ha-tát đều tùy hỷ (vui mừng theo việc lành của người khác), nuôi lớn tích tập tất cả thiện căn như vậy mà lòng không biết chán đủ. Đó là cách thứ năm đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát trong từng niệm đi vào đời quá khứ, quán sát bất khả thuyết kiếp. Trong một kiếp, hoặc có trăm ức Phật ra đời, hoặc nghìn ức Phật, trăm nghìn ức Phật, vô lượng Phật, a-tăng-kỳ Phật, không thể nghĩ bàn Phật, không thể cân lường Phật, không có giới hạn Phật, không có bờ bến Phật, bất khả thuyết, bất khả thuyết Phật, số Phật mà phép tính và thí dụ không thể với tới, ra đời. Các Như Lai ấy cùng quyến thuộc, đại chúng Bồ-tát, các vị tăng Thanh văn nói pháp giáo hóa, thọ mạng gìn giữ, các pháp tồn tại lâu mau khác nhau; trong một kiếp như vậy, tất cả các kiếp cũng như vậy. Nếu trong kiếp không có Phật mà có chúng sinh vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề gieo thiện căn, Bồ-tát cũng đều biết rõ. Lại thấy chúng sinh gieo thiện căn thấy Phật, nhờ đó được gặp vô lượng chư Phật vị lai. Quán sát tất cả kiếp quá khứ như vậy mà không biết chán đủ. Đó là cách thứ sáu đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát đi vào đời vị lai, quán sát tất cả các kiếp: biết kiếp nào có Phật, biết kiếp nào không có Phật, biết trong các kiếp ấy mỗi kiếp có bao nhiêu Phật ra đời, thế giới và danh hiệu Như Lai là gì; lại biết số chúng sinh được cứu độ nhiều hay ít, cũng biết thọ mạng của Như Lai dài hay ngắn. Đi vào tất cả các kiếp đời vị lai như vậy, phân biệt biết rõ mà không biết chán đủ. Đó là cách thứ bảy đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát đi vào đời hiện tại, quán sát tất cả thế giới mười phương. Trong vô lượng vô biên bất khả thuyết bất khả thuyết thế giới, tất cả Như Lai rời bỏ gia đình đi học đạo, đến đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo), dưới cây bồ-đề (cây mà Phật ngồi dưới gốc để thành đạo) trải cỏ bồ-đề ngồi kết già phu tọa (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi), hàng phục quân ma, thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi, đứng dậy đi vào thành ấp, lên cung điện cõi trời, nói pháp vi diệu, chuyển bánh xe chính pháp, điều phục giáo hóa vô lượng chúng sinh, hiện vô lượng thần lực tự tại của Như Lai, phó chúc (giao phó, gửi gắm lại) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cho đến bỏ thọ mạng mà nhập vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, khi cả thân xác cũng không còn). Sau khi Như Lai diệt độ, đại chúng cùng họp lại kết tập (cùng tụng đọc, sắp xếp ghi lại) kho kinh điển, giữ gìn chính pháp khiến tồn tại lâu dài ở đời; vì xá-lợi (di cốt của Phật sau khi hỏa táng) mà dựng vô lượng tháp, trang hoàng đủ cách, cung kính cúng dường. Lại giáo hóa chúng sinh, khiến họ thấy chư Phật, nghe nhận chính pháp, nhớ nghĩ giữ gìn, dùng trí tuệ quán sát, nuôi lớn thâm tâm hướng về điều thù thắng, đầy khắp vô lượng pháp giới, đối với tất cả Phật pháp không hề sai lầm. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát biết tất cả Như Lai đều như giấc mộng, mà vẫn có thể đi đến chỗ tất cả Phật, cung kính cúng dường; không dính mắc thân mình, không dính mắc thân Phật, không dính mắc thế giới, không dính mắc đại chúng, không dính mắc việc nghe pháp, không dính mắc các kiếp; thấy Phật, nghe pháp, quán sát thế giới, hiểu tất cả các kiếp mà không biết chán đủ. Đó là cách thứ tám đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát trong bất khả thuyết bất khả thuyết kiếp cung kính cúng dường vô lượng chư Phật; trong mỗi kiếp cung kính cúng dường bất khả thuyết bất khả thuyết Phật; thị hiện chết ở đây sinh ở kia; dùng các đồ cúng dường vượt ngoài ba cõi mà cúng dường chư Phật, đại chúng Bồ-tát và tăng Thanh văn. Sau khi chư Phật diệt độ, dùng đồ cúng vô thượng cúng dường xá-lợi; làm rộng khắp việc bố thí lớn, làm thỏa mãn ý nguyện và việc làm của tất cả chúng sinh; sự bố thí lớn ấy không thể nghĩ bàn, không cầu quả báo, chỉ vì thương xót, làm lợi ích, thu nhận chúng sinh. Trong bất khả thuyết bất khả thuyết kiếp cung kính cúng dường tất cả chư Phật, giữ gìn chính pháp, giáo hóa cứu độ chúng sinh, thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà không biết chán đủ. Đó là cách thứ chín đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát ở chỗ tất cả Phật, chỗ tất cả Bồ-tát, chỗ tất cả pháp sư, một lòng chuyên cầu pháp dạy Bồ-tát, uy nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép tắc) của Bồ-tát, pháp tùy thuận của Bồ-tát, pháp thanh tịnh của Bồ-tát, pháp nuôi lớn của Bồ-tát, pháp điều phục của Bồ-tát, pháp bình đẳng của Bồ-tát, con đường xuất sinh của Bồ-tát; thọ trì các cửa đà-la-ni của Bồ-tát; thu nhận tất cả chúng sinh mà vì họ nói pháp, điều phục, làm thành thục, khiến bất khả thuyết bất khả thuyết chúng sinh phát tâm Nhất thiết trí, được không thoái chuyển, an trụ nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; tùy thuận tu tập tất cả Phật pháp, giáo hóa chúng sinh mà không biết chán đủ. Đó là cách thứ mười đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Này Phật tử! Đó là mười cách đi sâu vào biển lớn trí tuệ để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được biển lớn trí tuệ vô thượng của tất cả chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười chỗ an trụ quý báu để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Những gì là mười?
Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát có thể đi đến chỗ các Như Lai ở vô lượng a-tăng-kỳ thế giới, cung kính lễ lạy, gần gũi cúng dường. Đó là chỗ an trụ quý báu thứ nhất của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát ở chỗ các Như Lai không thể nghĩ bàn nghe pháp, thọ trì, chính niệm không quên, dùng trí tuệ phân biệt, nuôi lớn sự hướng về điều thù thắng, sinh ra trí tuệ đầy khắp mười phương. Đó là chỗ an trụ quý báu thứ hai của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát không rời cõi này mà thị hiện thọ sinh ở cõi khác, đối với tất cả Phật pháp tâm không mê loạn. Đó là chỗ an trụ quý báu thứ ba của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát từ một pháp mà sinh ra các tướng sai biệt, phân biệt biết tất cả pháp, vì nghĩa rốt ráo của tất cả các pháp là không một, không khác. Đó là chỗ an trụ quý báu thứ tư của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát biết lắng dịu phiền não, biết lìa phiền não, biết dứt phiền não, mà vẫn khéo an trụ tu tập các hạnh Bồ-tát; không chứng thực tế mà rốt ráo đến bờ bên kia (cảnh giới giải thoát) của thực tế; khéo học, thành tựu phương tiện khéo léo mầu nhiệm; bản nguyện (lời nguyện gốc phát ra từ ban đầu) thành tựu trọn vẹn mà tâm không mỏi mệt nhàm chán. Đó là chỗ an trụ quý báu thứ năm của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát biết tâm của tất cả chúng sinh không có chỗ ở, mà vẫn nói tâm chúng sinh có chỗ ở; không dính mắc, không tạo tác, mà vẫn tu hạnh Bồ-tát giáo hóa cứu độ chúng sinh. Đó là chỗ an trụ quý báu thứ sáu của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát biết tất cả pháp có một tính, tức là không có tính; không một, không khác, không đến, không đi, không thể cân lường, không thể khen ngợi, đều không có tính chân thật; dùng một hay khác mà tìm thì đều không thể được. Thế nhưng Bồ-tát ma-ha-tát quyết định biết rõ: đây là Phật pháp, đây là pháp Bồ-tát, đây là pháp Duyên giác, đây là pháp Thanh văn, đây là pháp phàm phu; đây là pháp lành, đây là pháp không lành; đây là pháp thế gian, đây là pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian, tức pháp đưa đến giải thoát); đây là pháp nhiễm ô, đây là pháp không nhiễm ô; đây là pháp hữu lậu (còn rỉ chảy phiền não, còn dẫn đến sinh tử), đây là pháp vô lậu (sạch phiền não, đưa đến giải thoát); cho đến đây là pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), đây là pháp vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt). Đó là chỗ an trụ quý báu thứ bảy của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát tìm Phật không thể được, tìm Bồ-tát không thể được, tìm pháp không thể được, tìm chúng sinh không thể được, mà cũng không bỏ bản nguyện, giáo hóa tất cả chúng sinh thành đạo vô thượng. Vì sao vậy? Vì thiện căn mà Bồ-tát tu là muốn khiến tất cả đều thành đạo vô thượng; khéo biết thiện căn của chúng sinh, khéo biết cảnh giới của chúng sinh, khéo biết giáo hóa chúng sinh, khéo biết Niết-bàn của tất cả chúng sinh; tu hạnh Bồ-tát, muốn khiến tất cả đại nguyện thành tựu trọn vẹn. Đó là chỗ an trụ quý báu thứ tám của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát tùy theo chỗ thích hợp mà khéo léo nói pháp để điều phục chúng sinh; dùng phương tiện khéo léo mầu nhiệm thị hiện Niết-bàn; biết điều chân thật, không hư dối, cũng không điên đảo, mà an trụ trong chính pháp của Bồ-tát ba đời; không rời như như mà không trụ nơi thực tế; cũng không thấy chúng sinh, cũng không thấy chúng sinh đã được giáo hóa, đang được giáo hóa, sẽ được giáo hóa; hiểu rằng việc mình làm không phải hư dối; hiểu rõ không có lấy một pháp nào có thể cầu được, vì không có sinh diệt; thế nhưng những điều Bồ-tát nguyện đều không luống uổng, không có chỗ nương tựa. Đó là chỗ an trụ quý báu thứ chín của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bồ-tát ma-ha-tát ở chỗ từng vị trong chư Phật không thể nghĩ bàn, nghe bất khả thuyết bất khả thuyết pháp thọ ký, danh hiệu mỗi vị đều khác, số kiếp không giống nhau; từ một kiếp lần lượt nghe pháp, cho đến bất khả thuyết bất khả thuyết kiếp nghe pháp thọ ký. Nghe pháp ấy rồi không kinh, không sợ, không khiếp; tu hạnh Bồ-tát mà tâm không nghi ngờ; hiểu trí của Như Lai không thể nghĩ bàn, lời Như Lai nói không hai (trước sau như một, chân thật); bản nguyện đầy đủ, tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa, khiến thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, làm đầy đủ tất cả nguyện, thấu suốt pháp giới. Đó là chỗ an trụ quý báu thứ mười của Bồ-tát ma-ha-tát để thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong pháp này thì được báu đại trí tuệ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề của tất cả chư Phật.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video