Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ bốn mươi ba, phẩm Ly Thế Gian (phẩm nói về hạnh lìa khỏi thế gian) thứ ba mươi ba, phần thứ bảy.
Này Phật tử (con Phật, cách gọi người theo đạo Phật)! Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi loài; ma-ha-tát nghĩa là bậc lớn, chỉ vị Bồ-tát đã tu đến bậc cao) có mười thứ minh túc (sự sáng suốt đầy đủ: trí tuệ soi thấu không còn chỗ tối). Mười thứ ấy là gì? Đó là: Minh túc hiểu sâu giáo pháp của Phật. Minh túc trừ bỏ sự tối tăm mê muội đối với mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng và mọi lời dạy). Minh túc xa lìa tà kiến (cách thấy sai lệch). Minh túc mà ánh sáng trí tuệ trong sạch chiếu khắp các căn (các giác quan và năng lực nhận biết). Minh túc dùng phương tiện (cách thức khéo léo để tu và để giúp người) đúng đắn mà siêng năng tinh tấn (gắng sức tu không lơi). Minh túc đi sâu vào chân đế (chân lý tột cùng) của Bồ-tát, bước vào địa vị chân chính lìa khỏi thân phận phàm phu (?). Minh túc diệt phiền não (những thứ làm tâm khổ não, rối loạn như tham, giận, si) và nghiệp (hành động tạo quả báo về sau), thành tựu tận trí (trí biết rõ mình đã dứt hết phiền não) và vô sinh trí (trí biết rõ phiền não không còn sinh lại). Minh túc suy xét bằng trí tuệ trong sạch, có thiên nhãn (mắt như của chư thiên, thấy được mọi nơi xa gần và thấy chúng sinh chết chỗ này sinh chỗ kia) thanh tịnh. Minh túc nhớ nghĩ trong sạch, nhớ được túc mệnh (các đời sống trước). Minh túc đầy đủ các địa vị trong sạch, các minh (sự sáng suốt siêu việt) đều thanh tịnh, trừ diệt mọi lậu (phiền não khiến tâm rỉ chảy, rơi mãi vào sinh tử), tức là lậu tận trí (trí biết rõ đã dứt sạch mọi lậu). Này Phật tử! Đó là mười thứ minh túc của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong các pháp này thì được sự sáng suốt lớn lao cao tột nhất trong mọi pháp của chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách cầu pháp. Mười cách ấy là gì? Đó là: Cầu pháp bằng lòng ngay thẳng, vì lìa tâm dua nịnh, quanh co, giả dối. Cầu pháp bằng sự siêng năng, vì lìa lười biếng. Cầu pháp một lòng một dạ, vì không tiếc thân mạng. Cầu pháp để dứt phiền não cho mọi chúng sinh, vì không cầu của cải vật dụng để nuôi thân. Cầu pháp để làm lợi ích cho mọi chúng sinh, vì không chỉ lợi riêng mình. Cầu pháp để đi sâu vào trí tuệ, vì không xem thường người khác. Cầu pháp vì muốn chánh pháp (giáo pháp chân chính) luôn bền vững, vì không ưa thích thế gian. Cầu pháp vì thương xót chúng sinh, vì không bỏ tâm bồ-đề (bồ-đề là giác ngộ; tâm bồ-đề là lòng quyết chí tu thành Phật để cứu độ chúng sinh). Cầu pháp để có thể đáp được mọi câu hỏi của chúng sinh, vì có thể trừ sạch mọi nghi ngờ. Cầu pháp để làm đầy đủ Phật pháp, vì không ưa các thừa (cỗ xe, ví cho con đường tu dẫn đến giải thoát) khác. Này Phật tử! Đó là mười cách cầu pháp của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong các pháp này thì được trí tuệ vô ngại (không gì ngăn trở) cao tột nhất trong pháp của chư Phật, tự mình giác ngộ chứ không do người khác chỉ bảo.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười pháp hiểu rõ tường tận. Mười pháp ấy là gì? Đó là: Pháp hiểu rõ về sự tùy thuận thế gian, vì muốn nuôi lớn thiện căn (gốc lành: những việc tốt đã làm, như hạt giống sinh ra quả tốt) của phàm phu (người thường chưa giác ngộ) trong mọi thế gian. Pháp hiểu rõ về niềm tin vô ngại không thể phá hoại, vì hiểu được hạng tín hành nhân (người nương theo lòng tin mà tu) đối với bản tính chân thật của pháp (?). Pháp hiểu rõ về sự an trú trong pháp giới (toàn thể mọi pháp, mọi cảnh giới, xét theo bản tính chân thật), vì hiểu được hạng pháp hành nhân (người nương theo sự hiểu giáo pháp mà tu). Pháp hiểu rõ về việc xa lìa tám điều tà mà hướng về Bát chánh đạo (tám con đường đúng: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), vì hiểu được bậc Bát nhân (bậc thứ tám tính ngược từ A-la-hán, tức người đang tiến tới quả Tu-đà-hoàn). Pháp hiểu rõ về việc trừ diệt các kết (những sợi dây phiền não trói buộc), dứt lậu sinh tử, thấy được đế (chân lý) chân thật, vì hiểu được bậc Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, còn gọi là Dự lưu: người đã nhập vào dòng thánh). Pháp hiểu rõ về việc thấy mùi vị dục lạc là tai họa mà vẫn còn trở lại thọ sinh, vì hiểu được bậc Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, còn gọi là Nhất lai: chỉ còn sinh lại cõi người một lần). Pháp hiểu rõ về việc dù chỉ trong chốc lát cũng không ưa tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc), không đắm vào sự thọ sinh, chuyên cầu dứt sạch các lậu, vì hiểu được bậc A-na-hàm (quả thánh thứ ba, còn gọi là Bất hoàn: không còn trở lại cõi Dục). Pháp hiểu rõ về lục thông (sáu năng lực siêu việt: thần túc thông đi lại biến hóa tự tại, thiên nhãn thông, thiên nhĩ thông nghe được mọi âm thanh, tha tâm thông biết ý người, túc mệnh thông biết đời trước, lậu tận thông dứt sạch phiền não) tự tại, dạo chơi trong tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và tâm), tùy ý nhập chánh thọ (trạng thái thiền định chân chính) qua cửu thứ đệ định (chín tầng thiền định nối tiếp lần lượt từ thấp đến cao) cùng các biện tài (tài giảng giải lưu loát), vì hiểu được bậc A-la-hán (bậc thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử). Pháp hiểu rõ về việc thường ưa vắng lặng, nhờ duyên bên ngoài mà tự hiểu, biết đủ, ít việc, không do người khác chỉ bảo mà ngộ, thành tựu trí tuệ, vì hiểu được bậc Duyên giác (bậc tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không nghe Phật giảng). Pháp hiểu rõ về việc thành tựu trí tuệ thù thắng, các căn sáng suốt nhạy bén, tâm luôn giải thoát, nuôi lớn vô lượng công đức và trí tuệ, đầy đủ thập lực (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có) và tứ vô sở úy (bốn điều không e sợ khi thuyết pháp của Phật) cùng tất cả Phật pháp, vì hiểu được bậc Bồ-tát. Này Phật tử! Đó là mười pháp hiểu rõ tường tận của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong các pháp này thì được pháp hiểu rõ của trí tuệ lớn cao tột nhất của chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười pháp hướng tới. Mười pháp ấy là gì? Đó là: Pháp hướng tới việc tùy thuận và cung kính thiện tri thức (người bạn hiền, thầy tốt dẫn dắt mình tu đúng đường). Pháp hướng tới việc giác ngộ chư thiên (các vị trời). Pháp hướng tới việc luôn mang lòng hổ thẹn trước tất cả chư Phật. Pháp hướng tới việc thương xót chúng sinh mà không rời bỏ vòng sinh tử. Pháp hướng tới việc làm trọn vẹn mọi việc mà không khởi tâm hư dối. Pháp hướng tới việc xa lìa các thừa khác mà chuyên tu Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu của Bồ-tát nhằm thành Phật và cứu độ tất cả). Pháp hướng tới việc xa lìa đường tà mà chuyên cầu chánh đạo. Pháp hướng tới việc hàng phục các ma, diệt trừ phiền não. Pháp hướng tới việc an trú nơi Phật địa (địa vị của Phật), biết căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) của mọi chúng sinh, tùy chỗ họ đáng được nghe pháp mà rộng giảng cho họ. Pháp hướng tới việc an trú trong pháp giới thanh tịnh vô lượng vô biên. Này Phật tử! Đó là mười pháp hướng tới của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong các pháp này thì được pháp hướng tới cao tột nhất của chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ ma (những gì ngăn trở, phá hoại việc tu hành). Mười thứ ấy là gì? Đó là: Ngũ ấm ma (ngũ ấm là năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm thọ, tri giác, ý chí và tâm thức), vì tham đắm năm ấm. Phiền não ma, vì phiền não làm nhiễm ô. Nghiệp ma, vì nghiệp hay gây chướng ngại. Tâm ma, vì tâm tự kiêu mạn. Tử ma (ma chết), vì lìa sự thọ sinh. Thiên ma (ma vương ở cõi trời), vì khởi kiêu mạn và phóng dật (buông thả, không giữ gìn). Ma làm mất thiện căn, vì tâm không biết hối hận. Tam-muội ma (tam-muội là trạng thái thiền định, tâm chuyên chú một chỗ), vì đắm mùi vị thiền định. Thiện tri thức ma, vì sinh lòng đắm chấp nơi vị thiện tri thức ấy. Ma không biết chánh pháp bồ-đề, vì không thể phát sinh các đại nguyện. Này Phật tử! Đó là mười thứ ma của Bồ-tát ma-ha-tát; nên dùng phương tiện mau xa lìa chúng.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ ma nghiệp (việc làm của ma, việc làm theo ý ma). Mười thứ ấy là gì? Đó là: Quên mất tâm bồ-đề mà tu các thiện căn, đó là ma nghiệp. Bố thí (đem của cải, công sức cho người) với tâm xấu, giận ghét người trì giới (giữ giới luật), đó là ma nghiệp. Bỏ rơi chúng sinh tính ác và lười biếng, khinh mạn ghét bỏ chúng sinh tâm rối loạn không có trí, đó là ma nghiệp. Bủn xỉn giữ lấy chánh pháp, quở trách chúng sinh là pháp khí (người đủ căn cơ để tiếp nhận giáo pháp), tham cầu lợi dưỡng (lợi lộc và sự cung phụng) mà giảng pháp cho người, giảng pháp sâu mầu cho người không phải pháp khí, đó là ma nghiệp. Không được nghe ba-la-mật (các hạnh tu đưa sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ…), hoặc nghe mà không tu hành, sinh lòng lười biếng, không cầu bồ-đề vô thượng sâu mầu, đó là ma nghiệp. Xa lìa thiện tri thức, gần gũi ác tri thức (bạn xấu, thầy tà), ưa cầu nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn và Duyên giác, chỉ lo tự giải thoát), đối với chỗ thọ sinh thì khởi tâm muốn lìa dục, vắng lặng, diệt hết (để khỏi phải sinh ra cứu người nữa), đó là ma nghiệp. Đối với Bồ-tát khởi tâm giận ghét, nói lỗi xấu của họ, cắt đứt lợi dưỡng của họ, luôn tìm kẽ hở tội lỗi, nhìn họ bằng con mắt ác, đó là ma nghiệp. Phỉ báng chánh pháp, không nghe khế kinh (kinh điển hợp với chân lý và hợp với căn cơ người nghe), nghe rồi cũng không khen ngợi; nếu có pháp sư (người giảng giải giáo pháp) giảng pháp thì không thể cung kính, hạ mình khiêm tốn, lại cho rằng: "Ta nói mới đúng nghĩa, người ấy nói sai nghĩa", đó là ma nghiệp. Học các luận thuyết thế gian, khéo về văn tự, giỏi về câu chữ ý vị, tay viết miệng tụng, ưa giảng nhị thừa, che giấu pháp sâu mà diễn nói lời tạp nhạp, giảng pháp rất sâu cho người không phải pháp khí, xa lìa bồ-đề mà an trú trong đường tà, đó là ma nghiệp. Với người đã được độ, đã được an ổn thì gần gũi, cung kính, cúng dường; với người chưa được độ, chưa được an ổn thì không bao giờ gần gũi, cung kính, cúng dường, cũng không giáo hóa, đó là ma nghiệp. Rơi vào tăng thượng mạn (chưa chứng mà tự cho là đã chứng, kiêu căng), làm tăng thêm các thứ kiêu mạn, khinh miệt chúng sinh, không cầu chánh pháp và trí tuệ chân thật, các căn tán loạn, khó giáo hóa cứu độ, đó là ma nghiệp. Này Phật tử! Đó là mười thứ ma nghiệp của Bồ-tát ma-ha-tát. Bồ-tát ma-ha-tát nên mau xa lìa, chân chính cầu Phật nghiệp (việc làm của Phật).
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách xả bỏ ma nghiệp. Mười cách ấy là gì? Đó là: Gần gũi thiện tri thức để xả bỏ ma nghiệp. Không tự tôn mình lên, không tự khen mình, để xả bỏ ma nghiệp. Tin pháp sâu của Phật, không sinh lòng phỉ báng, để xả bỏ ma nghiệp. Chưa từng quên mất tâm cầu nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật), để xả bỏ ma nghiệp. An trú trong sự không phóng dật, tu tập pháp rất sâu, để xả bỏ ma nghiệp. An trú trong Bồ-tát tạng (kho giáo pháp dành cho Bồ-tát), chân chính cầu mọi pháp, để xả bỏ ma nghiệp. Luôn muốn nghe pháp, ưa nghe nghĩa sâu, tâm không mệt mỏi, để xả bỏ ma nghiệp. Quy y (quay về nương tựa) tất cả chư Phật mười phương, để xả bỏ ma nghiệp. Với lòng tin và chánh niệm (sự nhớ nghĩ đúng đắn, tỉnh giác) hướng về cây bồ-đề (cây nơi Phật ngồi thành đạo) của tất cả chư Phật, để xả bỏ ma nghiệp. Xem thiện căn do tất cả Bồ-tát sinh ra đều không khác với của mình, để xả bỏ ma nghiệp. Này Phật tử! Đó là mười cách xả bỏ ma nghiệp của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong các việc này thì lìa được mọi đường lối của ma nghiệp.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách thấy Phật. Mười cách ấy là gì? Đó là: Thấy Phật không vướng mắc, vì Phật an trú ở thế gian mà thành chánh giác (sự giác ngộ chân chính). Thấy Phật của đại nguyện, vì Phật ra đời do nguyện lực. Thấy Phật của nghiệp báo (quả báo do việc làm), vì có lòng tin. Thấy Phật trụ trì (giữ gìn pháp còn mãi ở đời), vì tùy thuận. Thấy Phật nhập niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và sinh tử, hoàn toàn vắng lặng an vui), vì Phật đã vĩnh viễn vượt qua. Thấy Phật pháp giới, vì không nơi nào Phật không đến. Thấy Phật nơi tâm, vì tâm an trú. Thấy Phật tam-muội, vì vô lượng và không vướng mắc. Thấy Phật nơi bản tính, vì bản tính đã quyết định không đổi. Thấy Phật như ý (đáp ứng đúng mọi mong cầu), vì Phật che chở khắp tất cả. Này Phật tử! Đó là mười cách thấy Phật của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong các pháp này thì có thể thấy được Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, đến và đi đúng như thật) cao tột nhất.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ Phật nghiệp. Mười thứ ấy là gì? Đó là: Khuyên bảo giáo hóa chúng sinh là Phật nghiệp thứ nhất, vì tùy thuận nuôi lớn Phật pháp. Thấy Phật trong giấc mộng là Phật nghiệp thứ hai, vì khơi dậy các thiện căn đời trước. Đa văn (nghe học nhiều) là Phật nghiệp thứ ba, vì đạt được trí quyết định không còn nghi ngờ. Đối với người bị sự ăn năn day dứt trói buộc, khéo dùng phương tiện giảng pháp sám hối, là Phật nghiệp thứ tư, vì trừ diệt mọi nghi ngờ và ăn năn. Nếu có chúng sinh khởi tâm bủn xỉn, tâm không có trí, tâm Thanh văn (người nghe Phật giảng mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát), tâm Duyên giác, tâm muốn hại, tâm nghi, tâm kiêu mạn, thì hiện thân Như Lai với tướng tốt trang nghiêm để giáo hóa họ, là Phật nghiệp thứ năm, vì làm phát sinh và nuôi lớn các thiện căn đời trước. Lúc chánh pháp gặp nạn, rộng vì chúng sinh giảng pháp trong sạch mầu nhiệm; chúng sinh nghe xong liền được đầy đủ đà-la-ni (năng lực ghi nhớ giữ gìn mọi pháp không quên, cũng chỉ những câu chú có năng lực ấy), dùng trí tuệ và thần thông (năng lực siêu việt) tùy theo chỗ thích hợp mà thị hiện để làm lợi ích chúng sinh, là Phật nghiệp thứ sáu, vì sức tâm trong sạch. Nếu việc ma nổi lên thì dùng đủ mọi phương tiện mau xa lìa; dùng âm thanh vi diệu rộng như cõi hư không; cũng không khinh miệt người khác; trừ diệt mọi ma nghiệp; đầy đủ nhẫn nhục (chịu đựng mọi điều trái ý mà không giận); là Phật nghiệp thứ bảy, vì công đức ngay thẳng. Tu vô lượng hạnh, nhưng không chứng lấy thánh hạnh lìa sinh tử của Thanh văn, Duyên giác; với người căn cơ chưa chín thì không giảng cho họ quả giải thoát, chỉ trừ gốc rễ của ái dục; là Phật nghiệp thứ tám, vì làm phát sinh bản nguyện (lời nguyện gốc). Dứt trừ mọi lậu, mọi trói buộc sinh tử và mọi kết, làm phát sinh hạnh Bồ-tát, nuôi lớn lòng đại bi (thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả) đối với mọi chúng sinh, từ đáy lòng tin hiểu niết-bàn rốt ráo mà Bồ-tát thực hành, là Phật nghiệp thứ chín, vì không dứt hạnh Bồ-tát.
Bồ-tát ma-ha-tát vì mình và vì người mà cầu đạo giải thoát không biết chán; lìa mọi hành và mọi pháp; không nhiễm đắm sắc thân (thân có hình tướng) của Như Lai; tinh tấn chuyên cầu trí tuệ vô ngại, tự ngộ không do người khác chỉ bảo; làm cho mọi cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa) được trang nghiêm thanh tịnh, mà biết chắc rằng tất cả đều là hư không; giáo hóa làm thành thục mọi chúng sinh mà không rời bản tính vô ngã (không có cái "ta" tồn tại riêng biệt, cố định); an trú trong pháp giới, các thần thông tự tại, thành tựu đầy đủ nhất thiết chủng trí (trí của Phật biết rõ mọi loại, mọi chi tiết của hết thảy sự vật) mà không bỏ hạnh Bồ-tát; chuyển pháp luân (bánh xe pháp, ví việc Phật giảng pháp lan truyền, nghiền nát phiền não) trong sạch, làm cho mọi chúng sinh đều vui mừng, rộng vì chúng sinh giảng pháp rất sâu, thị hiện sự tự tại vô lượng của Như Lai mà không bỏ thân Bồ-tát; hiện đại niết-bàn mà không bỏ việc thọ sinh ở khắp mọi nơi. Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát làm phát sinh những điều như thế, cho đến tam-muội Phiên Phúc (tam-muội đảo ngược qua lại tự tại) (?), là Phật nghiệp thứ mười. Này Phật tử! Đó là mười thứ Phật nghiệp của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong các nghiệp này thì được đại nghiệp cao tột nhất, không cần thầy, tự ngộ không do người khác chỉ bảo, của chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ mạn nghiệp (việc làm do kiêu mạn). Mười thứ ấy là gì? Đó là: Đối với những phước điền (ruộng phước, ví người đáng kính, kính trọng cúng dường họ thì sinh phước như gieo hạt vào ruộng tốt) đáng tôn trọng như hòa thượng (thầy truyền giới, thầy dạy chính), a-xà-lê (thầy dạy phép tắc, mẫu mực cho đệ tử), cha mẹ, sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, học giả ở Ấn Độ) mà không tôn trọng, cung kính, cúng dường, đó là mạn nghiệp. Có những pháp sư được pháp thù thắng mầu nhiệm, theo Đại thừa, biết sâu con đường ra khỏi sinh tử, được đà-la-ni, đa văn thành tựu, có kho trí tuệ, khéo giảng pháp, mà không tin nhận, cung kính, cúng dường, đó là mạn nghiệp. Khi nghe pháp, nếu nghe pháp sâu mà phát tâm lìa dục, vui mừng vô lượng, nhưng không khen ngợi pháp sư để đại chúng vui mừng, đó là mạn nghiệp. Khởi tâm kiêu mạn, tự nâng mình lên mà hạ người xuống, không xét thực chất của mình, không điều phục tâm mình, đó là mạn nghiệp. Khởi tâm chấp ngã; thấy người có công đức trí tuệ thì không khen cái hay của họ, thấy kẻ không có đức thì lại khen là tốt; nếu nghe người khác được khen thì sinh lòng ganh ghét người ấy, đó là mạn nghiệp. Nếu có pháp sư, biết rõ đây là pháp, là luật, là thật, là lời Phật dạy, nhưng vì ghét ganh mà nói rằng đó chẳng phải pháp, chẳng phải luật, chẳng phải thật, chẳng phải lời Phật, vì muốn phá lòng tin của người khác, đó là mạn nghiệp. Tự trải tòa cao cho mình, nghĩ rằng: "Ta là pháp sư, không nên làm việc vặt, không nên tôn kính cúng dường người khác; những người tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới tiết dục), bậc tôn trưởng có đức, đều phải cung kính cúng dường ta", đó là mạn nghiệp. Bề ngoài không nhăn mày, không nhìn người bằng mắt ác, luôn dùng nét mặt hòa nhã nhìn chúng sinh bình đẳng, lời nói luôn mềm mỏng không thô lỗ, lìa lòng giận hận, mà lại đi tìm lỗi xấu của vị pháp sư kia, đó là mạn nghiệp. Vì lòng ngã mạn, không đến cung kính người đa văn, gây trở ngại cho việc nghe pháp, cũng không thưa hỏi: điều gì là thiện, điều gì là bất thiện; điều gì nên làm, điều gì không nên làm; làm nghiệp gì thì lâu dài làm lợi ích cho mọi chúng sinh, làm hạnh gì thì không ích cho chúng sinh; làm hạnh gì thì từ sáng đi vào sáng, làm hạnh gì thì từ tối đi vào tối. Hạng người như thế bị tâm chấp ngã cuốn trôi nhấn chìm, không thể thấy con đường chân chính thiết yếu để thoát ra, đó là mạn nghiệp. Vì khởi tâm kiêu mạn nên không gặp được pháp khó gặp của chư Phật, làm tiêu hết thiện căn đã trồng từ đời trước; điều không nên nói lại nói, khởi tâm quở trách, cùng nhau chê bai tranh cãi. Ở trong cách sống như thế lẽ ra phải rơi vào đường tà, nhưng nhờ sức của tâm bồ-đề nên không vĩnh viễn bỏ hạnh Bồ-tát; tuy không bỏ đạo Bồ-tát, nhưng trong vô lượng trăm nghìn vạn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) còn không gặp được Phật, huống gì được nghe pháp, đó là mạn nghiệp. Này Phật tử! Đó là mười thứ mạn nghiệp của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát lìa được các mạn nghiệp này thì được mười thứ ý nghiệp (việc làm của tâm ý) thanh tịnh cao tột nhất của chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ trí nghiệp (việc làm của trí tuệ). Mười thứ ấy là gì? Đó là: Tin hiểu lẽ nhân duyên (mọi sự do nguyên nhân và điều kiện hợp lại mà thành), không phá hoại lẽ nhân quả (gieo nhân nào gặt quả nấy), đó là trí nghiệp. Không bỏ tâm bồ-đề, luôn nhớ nghĩ tất cả chư Phật, đó là trí nghiệp. Gần gũi tất cả thiện tri thức, cung kính cúng dường, tâm không lười biếng, đó là trí nghiệp. Ưa pháp, ưa nghĩa lý, nghe học nhiều không chán, chuyên cầu chánh pháp, xa lìa ý nghĩ tà vạy, tu tập chánh niệm, đó là trí nghiệp. Đối với mọi chúng sinh không khởi tâm chấp ngã; đối với mọi Bồ-tát thì khởi ý nghĩ xem như Như Lai; thương quý Bồ-tát như thân mình; quý trọng chánh pháp như tiếc mạng mình; kính yêu Như Lai như giữ gìn con mắt mình; đối với người trì giới thì khởi ý nghĩ xem như chư Phật; đó là trí nghiệp. Lìa mọi nghiệp bất thiện của thân, miệng, ý; tu hành nghiệp thanh tịnh của thân, miệng, ý; khen ngợi các bậc hiền thánh, tùy thuận bồ-đề; đó là trí nghiệp. Không trái lẽ duyên khởi (mọi sự nương vào nhau mà sinh khởi), lìa mọi tà kiến, trừ diệt sự tối tăm mê muội, soi sáng mọi pháp, đó là trí nghiệp. Đối với mười hồi hướng (mười bậc tu của Bồ-tát, đem công đức tu được hướng về cho chúng sinh và về quả Phật) thì khởi ý nghĩ như mẹ hiền; đối với các ba-la-mật thì khởi ý nghĩ như cha hiền; đối với phương tiện khéo léo thì khởi ý nghĩ như chính bồ-đề; đó là trí nghiệp. Đối với bố thí, giới hạnh trong sạch, đa văn, chuyên cầu công đức và trí tuệ của chỉ quán (chỉ là dừng tâm vọng động cho lặng yên; quán là dùng trí tuệ soi xét sự thật), tâm không mỏi chán, đó là trí nghiệp. Những nghiệp được chư Phật khen ngợi, có thể hàng phục các ma, diệt trừ phiền não và các chướng ngại ràng buộc, giáo hóa chúng sinh, thuận theo luật nghi (giới luật và oai nghi) của trí tuệ, thâu giữ chánh pháp, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, hướng thẳng tới thần thông và minh, đó là trí nghiệp. Này Phật tử! Đó là mười thứ trí nghiệp của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong các nghiệp này thì được trí nghiệp cao tột nhất, làm phát sinh phương tiện khéo léo mầu nhiệm, của chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười điều bị ma nắm giữ. Mười điều ấy là gì? Đó là: Tâm lười biếng là bị ma nắm giữ. Bỏ chánh pháp của Phật là bị ma nắm giữ. Tham cầu không chán là bị ma nắm giữ. Chỉ chuyên nghĩ đến việc tự độ mình là bị ma nắm giữ. Không phát đại nguyện là bị ma nắm giữ. Lìa phiền não mà chỉ thích ở yên vắng lặng là bị ma nắm giữ. Dứt lậu sinh tử (để tự thoát mà bỏ chúng sinh) là bị ma nắm giữ. Bỏ hạnh Bồ-tát là bị ma nắm giữ. Bỏ tâm giáo hóa làm thành thục mọi chúng sinh là bị ma nắm giữ. Sinh lòng nghi ngờ đối với chánh pháp, phỉ báng Phật pháp, là bị ma nắm giữ. Này Phật tử! Đó là mười điều bị ma nắm giữ của Bồ-tát ma-ha-tát, nên mau xa lìa.
Nếu Bồ-tát ma-ha-tát bỏ được những điều bị ma nắm giữ này thì được mười điều được chư Phật nắm giữ, che chở. Mười điều ấy là gì? Đó là: Nhờ Phật nắm giữ che chở nên mới phát tâm bồ-đề. Nhờ Phật che chở nên đời đời kiếp kiếp chưa từng quên mất tâm bồ-đề. Nhờ Phật che chở nên nhận biết mọi việc ma mà xa lìa được hết. Nhờ Phật che chở nên nghe sáu ba-la-mật thì tu hành đúng như lời dạy. Nhờ Phật che chở nên biết sinh tử là khổ mà không chán ghét (không bỏ chúng sinh). Nhờ Phật che chở nên quán xét pháp rất sâu mà được quả giải thoát. Nhờ Phật che chở nên vì chúng sinh giảng sự giải thoát của Thanh văn, Duyên giác mà không ưa thích các thừa ấy. Nhờ Phật che chở nên quán xét bản tính vô vi (cái không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt) mà tâm không ưa dừng lại ở đó; đối với pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) không sinh ra cái nhìn phân đôi. Nhờ Phật che chở nên khiến cho sự nối tiếp (của sinh tử) không còn, mà được sự nối tiếp của vắng lặng tịch diệt (?). Nhờ Phật che chở nên được nhất thiết trí tự tại mà không bỏ những việc làm theo dòng giống, bản tính của chúng sinh (?). Này Phật tử! Đó là mười điều được Phật che chở của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong sự che chở này thì được thập lực của chư Phật nắm giữ.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười điều được pháp nắm giữ. Mười điều ấy là gì? Đó là: Mọi hành (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, luôn biến chuyển) đều vô thường (không bền lâu, luôn thay đổi), được pháp nắm giữ. Mọi hành đều khổ, được pháp nắm giữ. Mọi pháp đều vô ngã, được pháp nắm giữ. Niết-bàn vắng lặng tịch diệt, được pháp nắm giữ. Pháp do duyên mà khởi, không có duyên thì không khởi, được pháp nắm giữ. Do suy nghĩ không chân chính mà khởi lên vô minh (sự mê muội không thấy sự thật, gốc của luân hồi), hành, cho đến già chết; khi suy nghĩ không chân chính diệt thì vô minh diệt, vô minh diệt thì cho đến già chết cũng diệt; được pháp nắm giữ. Ba cửa giải thoát (không: thấy mọi pháp không có tự tính; vô tướng: không chấp hình tướng; vô nguyện: không mong cầu gì) làm sinh ra Thanh văn thừa; pháp vô tránh (không tranh cãi, an hòa với tất cả) quyết định làm sinh ra Duyên giác thừa; được pháp nắm giữ. Sáu ba-la-mật và tứ nhiếp pháp (bốn cách thu phục lòng người để dẫn dắt: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ) làm sinh ra Đại thừa, được pháp nắm giữ. Biết rằng mọi cõi, mọi pháp, mọi chúng sinh, mọi thế gian đều là cảnh giới của Phật, được pháp nắm giữ. Dứt mọi ý niệm, bỏ mọi sự nắm giữ chấp lấy, lìa quá khứ và vị lai, tùy thuận niết-bàn, được pháp nắm giữ. Này Phật tử! Đó là mười điều được pháp nắm giữ của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong sự nắm giữ này thì được sự nắm giữ của pháp cao tột nhất của chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát khi ở cõi trời Đâu-suất (cõi trời thứ tư của cõi Dục, nơi vị Bồ-tát sắp thành Phật ở trước khi giáng sinh xuống trần gian) có mười việc làm. Mười việc ấy là gì? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát vì chư thiên ở cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục…, gồm cõi người, địa ngục, súc sinh và sáu tầng trời thấp) mà giảng pháp lìa dục: sự buông thả tự tại đều vô thường, mọi khoái lạc đều là khổ não; khuyên bảo mở dẫn các thiên tử (các vị trời) ấy phát tâm bồ-đề. Đó là việc làm thứ nhất khi ở cõi trời Đâu-suất.
Bồ-tát ma-ha-tát vì chư thiên ở cõi Sắc (cõi đã lìa dục nhưng còn có thân hình vật chất vi tế, nơi các vị trời sống trong thiền định) mà giảng các thiền (các tầng thiền định), giải thoát và tam-muội. Với những vị liên tục khởi lên các thiền chi (các yếu tố hợp thành mỗi tầng thiền) mà đắm mùi vị thiền, nhân đắm vị mà khởi thân kiến (chấp thân này là ta), tà kiến, vô minh, phiền não, thì giảng trí tuệ chân thật cho họ. Với những vị đối với các sắc đẹp khởi tâm điên đảo, vọng tưởng cho là trong sạch, thì giảng phép quán bất tịnh (quán xét sự nhơ nhớp của thân để dứt tham đắm) và quán vô thường; khuyên bảo mở dẫn các thiên tử ấy phát tâm bồ-đề. Đó là việc làm thứ hai khi ở cõi trời Đâu-suất.
Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi trời Đâu-suất nhập vào tam-muội tên là Quang Minh Trang Nghiêm (ánh sáng trang nghiêm), từ trong thân phóng ra ánh sáng lớn, chiếu khắp tất cả tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp thành một đơn vị lớn, phạm vi giáo hóa của một vị Phật), tùy chỗ thích hợp mà dùng đủ loại âm thanh giảng pháp. Các chúng sinh ấy nghe pháp xong đều rất vui mừng, khởi lòng cung kính, sau khi chết được sinh lên cõi trời Đâu-suất; Bồ-tát lại giảng pháp cho họ, khiến tất cả đều phát tâm bồ-đề. Đó là việc làm thứ ba khi ở cõi trời Đâu-suất.
Bồ-tát ma-ha-tát dùng con mắt trong sạch vô ngại nhìn khắp các Bồ-tát ma-ha-tát ở mọi cõi trời Đâu-suất mười phương; các Bồ-tát ấy cũng thấy Bồ-tát ma-ha-tát này. Thấy nhau rồi, Bồ-tát vì các vị ấy rộng giảng chánh pháp, tức là: giáng thần vào thai mẹ, ra đời, bỏ nhà cầu đạo, đến đạo tràng (nơi thành đạo), dùng sự trang nghiêm lớn để tự trang nghiêm, khơi dậy những hạnh đã làm trong quá khứ, nhớ lại hạnh quá khứ mà thành tựu công đức; không rời tòa ngồi này mà hiện ra tất cả các việc như thế. Đó là việc làm thứ tư khi ở cõi trời Đâu-suất.
Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi trời Đâu-suất; các Bồ-tát ở mọi cõi trời Đâu-suất mười phương vì muốn thấy Bồ-tát ma-ha-tát này để cung kính, cúng dường, lễ bái nên đều đến đây. Khi ấy Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn các Bồ-tát ấy đều vui mừng, thỏa mãn ước nguyện của họ, nên giảng đại pháp môn (cửa pháp lớn), tùy theo địa vị mà các Bồ-tát ấy đang ở, những gì họ thực hành, những gì họ dứt bỏ, những gì họ tu tập, những gì họ chứng đắc, mà giảng rộng đầy đủ. Các Bồ-tát ấy nghe pháp xong đều rất vui mừng, ai nấy trở về cung điện ở cõi của mình. Đó là việc làm thứ năm khi ở cõi trời Đâu-suất.
Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi trời Đâu-suất, lúc đang giảng chánh pháp, thì thiên ma Ba-tuần (tên vua ma, chủ tầng trời cao nhất cõi Dục, chuyên ngăn cản người tu) là chủ cõi Dục cùng quyến thuộc vây quanh, đến chỗ Bồ-tát để phá rối việc giảng pháp. Khi ấy Bồ-tát an trú trong phương tiện khéo léo mầu nhiệm của Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt thực tướng mọi pháp, đưa sang bờ giải thoát) được trí kim cang (trí bền chắc, sắc bén như kim cương, phá được mọi thứ) thâu giữ, đi sâu vào cửa trí tuệ, giảng pháp cam lồ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm dứt khổ sinh tử); nương thần lực của Phật mà giảng pháp của Như Lai, hàng phục tất cả chúng ma ấy. Lúc đó chúng ma thấy thần lực tự tại như thế của Bồ-tát, lại được nghe pháp, đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, viên mãn, cao tột nhất, tức quả vị Phật). Đó là việc làm thứ sáu khi ở cõi trời Đâu-suất.
Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi trời Đâu-suất, biết các thiên tử cõi Dục vì không biết khổ nên không ưa nghe pháp. Khi ấy Bồ-tát ma-ha-tát cất tiếng lớn bảo các thiên tử: "Hôm nay Bồ-tát ma-ha-tát cho quyến thuộc trong cung ra ngoài, ai muốn xem thì hãy mau đến đây". Nghe tiếng ấy rồi, vô lượng ức (ức: một trăm nghìn, có chỗ tính là một trăm triệu) na-do-tha (đơn vị số rất lớn, khoảng hàng triệu hoặc hàng tỷ) thiên tử đều kéo đến. Khi ấy Bồ-tát ma-ha-tát hiện ra khắp tất cả quyến thuộc trong cung; các thiên tử chưa từng nghe thấy, thấy rồi đều rất vui mừng. Trong tiếng nhạc của quyến thuộc Bồ-tát phát ra những âm thanh bảo rằng: "Này các thiên tử! Mọi hành đều vô thường, mọi hành đều là khổ lớn, mọi pháp đều vô ngã, niết-bàn là vắng lặng tịch diệt". Lại bảo rằng: "Các ngươi đều nên tu hạnh Bồ-tát, đạt bồ-đề rốt ráo, đầy đủ nhất thiết trí". Lúc ấy các thiên tử nghe những âm thanh ấy, trong lòng rất sợ hãi, một lòng chân chính cầu bồ-đề vô thượng. Đó là việc làm thứ bảy khi ở cõi trời Đâu-suất.
Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi trời Đâu-suất, không rời chỗ ngồi ở cõi trời Đâu-suất mà có thể đến chỗ tất cả chư Phật, thấy các đức Như Lai, cung kính lễ bái, cúng dường, nghe pháp. Khi ấy chư Phật vì Bồ-tát mà giảng pháp cam lồ quán đảnh (rưới nước lên đỉnh đầu, nghi lễ ở Ấn Độ khi lập thái tử; ở đây ví việc xác nhận Bồ-tát sắp thành Phật) và thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật), các minh và địa vị tu hành của Bồ-tát; muốn cho Bồ-tát dùng trí tuệ tương ưng trong một niệm (khoảnh khắc ngắn nhất của tâm) mà đầy đủ mọi chi phần, mọi loại, đi sâu vào nhất thiết trí. Đó là việc làm thứ tám khi ở cõi trời Đâu-suất.
Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi trời Đâu-suất, dùng mọi thứ cúng dường rộng lớn ngang với pháp giới và cõi hư không để cung kính cúng dường chư Phật ở mọi thế giới; khi thấy sự cúng dường ấy, vô lượng vô biên chúng sinh phát tâm bồ-đề. Đó là việc làm thứ chín khi ở cõi trời Đâu-suất.
Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi trời Đâu-suất, làm phát sinh vô lượng vô biên pháp môn, thị hiện trong mọi thế giới đủ loại màu sắc, đủ loại hình dáng, đủ loại oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm), đủ loại phương tiện, tùy chỗ thích hợp mà giảng pháp, vì muốn cho mọi chúng sinh đều vui mừng. Đó là việc làm thứ mười khi ở cõi trời Đâu-suất. Này Phật tử! Đó là mười việc làm của Bồ-tát ma-ha-tát khi ở cõi trời Đâu-suất. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ các việc này thì có thể giáng sinh xuống cõi người.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát khi sắp mệnh chung (hết tuổi thọ, rời bỏ thân) ở cõi trời Đâu-suất có mười việc thị hiện (hiện ra cho thấy). Mười việc ấy là gì? Đó là: Bồ-tát khi sắp mệnh chung ở cõi trời Đâu-suất, từ tướng bánh xe ngàn căm dưới lòng bàn chân phóng ra ánh sáng lớn, tên là An Lạc Trang Nghiêm, chiếu khắp mọi nơi hoạn nạn và các đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) trong tam thiên đại thiên thế giới. Chúng sinh nào chạm phải ánh sáng ấy thì mọi khổ đều tiêu diệt, ai nấy đều được an vui. Khi ấy chúng sinh đều nghĩ: "Hôm nay bỗng có bậc đại nhân kỳ lạ xuất hiện ở đời". Đó là việc thị hiện thứ nhất.
Bồ-tát ma-ha-tát khi sắp mệnh chung ở cõi trời Đâu-suất, phóng ánh sáng từ tướng bạch hào (sợi lông trắng xoắn ở giữa hai chân mày, một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật) giữa chân mày, tên là Giác Ngộ, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới, chạm đến thân các Bồ-tát ma-ha-tát cùng tu hạnh với ngài từ đời trước. Được chạm rồi, các vị ấy đều nghĩ: "Bồ-tát ma-ha-tát kia ở cõi trời Đâu-suất nay sắp mệnh chung". Lúc ấy các Bồ-tát liền hóa ra vô lượng vô biên đồ cúng dường, mau đến chỗ Bồ-tát ma-ha-tát kia. Đó là việc thị hiện thứ hai.
Bồ-tát ma-ha-tát khi sắp mệnh chung, từ trong lòng bàn tay phải phóng ra ánh sáng lớn, tên là Tịnh Cảnh Giới, có thể làm cho tam thiên đại thiên thế giới đều trang nghiêm thanh tịnh. Trong thế giới này nếu có các vị Bích-chi Phật (tức Duyên giác) vô lậu (đã dứt sạch lậu), nhận biết ánh sáng ấy thì liền bỏ thọ mạng; nếu không nhận biết thì do sức của ánh sáng mà được dời sang thế giới ở phương khác. Tất cả các ma, các ngoại đạo (người theo đạo khác ngoài Phật giáo) và những chúng sinh có kiến chấp sai lầm đều bị dời sang thế giới phương khác, trừ những chúng sinh được Như Lai trụ trì giáo hóa. Đó là việc thị hiện thứ ba.
Bồ-tát ma-ha-tát từ hai đầu gối phóng ra ánh sáng lớn, tên là Ly Cấu Thanh Tịnh Trang Nghiêm (lìa nhơ, trong sạch, trang nghiêm), chiếu khắp từ cung điện chư thiên thấp nhất lên đến cung điện chư thiên cõi Tịnh Cư (năm tầng trời cao nhất của cõi Sắc, nơi các bậc thánh A-na-hàm sinh về), không chỗ nào không sáng tỏ. Khi ấy các thiên tử đều nghĩ: "Nay Bồ-tát ma-ha-tát này ở cõi trời Đâu-suất sắp bỏ thọ mạng". Lúc đó các thiên tử mau sắm sửa đồ cúng: hương, hoa, chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo trang sức), hương xoa, hương bột, y phục, lọng, cờ tràng, cờ phan cùng các thứ âm nhạc, đến chỗ Bồ-tát cung kính cúng dường, nghĩ rằng: "Chúng ta đều sẽ theo hầu giữ gìn, từ khi ngài mệnh chung nơi đây cho đến khi thị hiện đại bát niết-bàn (sự nhập diệt hoàn toàn, rốt ráo của Phật)". Đó là việc thị hiện thứ tư.
Bồ-tát ma-ha-tát khi sắp mệnh chung ở cõi trời Đâu-suất, từ nơi tim phóng ra ánh sáng lớn, tên là Kim Cang Tịnh Diệu Trang Nghiêm, chiếu khắp các kim cang lực sĩ (thần hộ pháp tay cầm chày kim cang) ở mọi thế giới. Khi ấy trăm ức kim cang lực sĩ đều nghĩ: "Đây là Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi trời Đâu-suất sắp mệnh chung, nên dùng điềm này báo cho chúng ta. Chúng ta đều nên theo hầu giữ gìn cho đến khi ngài thị hiện đại bát niết-bàn". Đó là việc thị hiện thứ năm.
Bồ-tát ma-ha-tát khi sắp mệnh chung ở cõi trời Đâu-suất, từ tất cả lỗ chân lông phóng ra ánh sáng lớn, tên là Phân Biệt Nhất Thiết Chúng Sinh (phân biệt mọi chúng sinh), chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới, chạm khắp thân tất cả các Bồ-tát, rồi lại chạm đến tất cả chư thiên và người đời. Khi ấy các Bồ-tát đều nghĩ: "Chúng ta nên đến nơi đó để cung kính cúng dường Như Lai, đồng thời giáo hóa các chúng sinh ở đó". Đó là việc thị hiện thứ sáu.
Bồ-tát ma-ha-tát khi sắp mệnh chung ở cõi trời Đâu-suất, từ trong Chánh pháp đường (giảng đường) bằng kho báu ma-ni (ngọc quý trong sáng) phóng ra ánh sáng lớn, tên là Thiện Điều Phục (khéo chế ngự), tùy theo chỗ Bồ-tát sẽ giáng thần mà chiếu khắp vương cung. Các Bồ-tát kia đều nghĩ: "Tùy theo nơi Bồ-tát này sinh ra, hoặc ở nhà ấy, hoặc ở xóm làng, hoặc ở thành ấp, hoặc ở chỗ thọ sinh trong cõi Diêm-phù-đề (châu lục nơi loài người chúng ta ở), ta sẽ sinh ở đó, vì muốn giáo hóa các chúng sinh". Đó là việc thị hiện thứ bảy.
Bồ-tát ma-ha-tát khi sắp mệnh chung ở cõi trời Đâu-suất, từ trong lầu gác trên trời phóng ra ánh sáng lớn, tên là Tịnh Trang Nghiêm Nhất Thiết Cung Điện (làm thanh tịnh trang nghiêm mọi cung điện). Ánh sáng ấy chiếu đến người mẹ sẽ sinh ra ngài. Được chiếu rồi, mẹ của Bồ-tát ấy an ổn vui vẻ, thành tựu đầy đủ mọi công đức; trong thân người mẹ tự nhiên có lầu gác trang nghiêm bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não…) để an trí thân Bồ-tát. Đó là việc thị hiện thứ tám.
Bồ-tát ma-ha-tát khi sắp mệnh chung ở cõi trời Đâu-suất, phóng ánh sáng dưới bàn chân, tên là An Trụ. Nếu các thiên tử và các vị Phạm thiên (các vị trời ở cõi Sắc) sắp hết mạng, nhờ ánh sáng ấy mà đều được giữ lại thọ mạng để cúng dường Bồ-tát, từ khi ngài mệnh chung nơi đây cho đến khi thị hiện đại bát niết-bàn. Đó là việc thị hiện thứ chín.
Bồ-tát ma-ha-tát ở cõi trời Đâu-suất, từ các tướng phụ (những vẻ đẹp nhỏ đi kèm các tướng tốt chính) phóng ra ánh sáng lớn, tên là Nghiêm Tịnh Nhật Nhãn (con mắt mặt trời trang nghiêm trong sạch), thị hiện đủ loại việc làm của Bồ-tát. Khi ấy có người và trời, hoặc thấy Bồ-tát ở cõi trời Đâu-suất, hoặc thấy mệnh chung, hoặc thấy ở trong thai, hoặc thấy ra đời, hoặc thấy bỏ nhà đi tu, hoặc thấy thành Phật, hoặc thấy chuyển pháp luân, hoặc thấy Như Lai nhập đại bát niết-bàn. Đó là việc thị hiện thứ mười.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát hoặc ở chỗ ngồi, hoặc ở lầu gác, hoặc ở cung điện, phóng ra trăm vạn a-tăng-kỳ (số nhiều không thể đếm được) ánh sáng như thế; khi phóng ánh sáng ấy thì hiển hiện vô lượng việc làm của Bồ-tát. Này Phật tử! Vì Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ tất cả những nghiệp trong sạch như thế nên từ cõi trời Đâu-suất giáng sinh xuống thế gian.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát vì mười việc mà giáng thần vào thai mẹ. Mười việc ấy là gì? Đó là: Vì giáo hóa làm thành thục chúng sinh có tâm nhỏ hẹp nên thị hiện ở trong thai, để chúng sinh tâm nhỏ hẹp không nghĩ rằng: "Bồ-tát tự nhiên hóa sinh (sinh ra bằng biến hóa, không qua cha mẹ), thiện căn và trí tuệ không do tu hành mà có". Đó là việc thứ nhất thị hiện ở trong thai. Lại vì muốn cha mẹ và các người thân nuôi lớn thiện căn đã cùng tu từ đời trước, đó là việc thứ hai thị hiện ở trong thai. Bồ-tát ma-ha-tát lúc mới vào thai thì xa lìa ngu si, suy nghĩ với chánh niệm, trừ diệt ý nghĩ rối loạn, thành tựu niệm và tuệ, tâm chưa từng rối loạn, đó là việc thứ ba thị hiện ở trong thai. Bồ-tát ma-ha-tát lúc ở trong thai mẹ thường giảng pháp; các chúng Bồ-tát ở mười phương thế giới, cùng Thích (Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), Phạm (Phạm Thiên vương, vua cõi trời Phạm), Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời hộ thế ở bốn phương) đến chỗ Bồ-tát; Bồ-tát liền rộng giảng pháp cho họ, thị hiện thần lực tự tại của Bồ-tát. Vì Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu đầy đủ vô lượng vô biên trí tuệ nên hiện ra những việc kỳ lạ như thế, đó là việc thứ tư thị hiện ở trong thai. Bồ-tát ma-ha-tát ở trong thai mẹ là để giáo hóa chúng sinh, để làm cho bản nguyện của các chúng sinh ấy được viên mãn, đó là việc thứ năm thị hiện ở trong thai. Bồ-tát ma-ha-tát thành đạo trong loài người nên cần thọ sinh đầy đủ theo cách của loài người, đó là việc thứ sáu thị hiện ở trong thai. Bồ-tát ma-ha-tát ở trong thai mẹ mà chúng sinh khắp tam thiên đại thiên thế giới đều thấy Bồ-tát ở trong thai mẹ, như thấy mặt mình trong gương sáng. Khi ấy những vị có tâm lớn trong hàng chư thiên, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có loại hộ pháp), càn-thát-bà (thần nhạc trời), a-tu-la (loài thần hay ganh đua đánh nhau với trời), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần mãng xà), người và phi nhân (các loài không phải người) đều đến chỗ Bồ-tát cung kính cúng dường, đó là việc thứ bảy thị hiện ở trong thai. Bồ-tát ma-ha-tát khi ở trong thai mẹ, các vị Bồ-tát nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, kế vị Phật trước) ở các thế giới phương khác đang ở trong thai mẹ đều cùng nhau giảng kho trí tuệ vô tận của Bồ-tát, đó là việc thứ tám thị hiện ở trong thai. Bồ-tát ma-ha-tát lúc mới vào thai nhập tam-muội Ly Cấu (lìa nhơ); mọi đồ cúng dường trang nghiêm của tất cả cung trời Đâu-suất đều vào trong thai mẹ; nhờ sức tam-muội nên thân người mẹ không có khổ đau bệnh hoạn gì, đó là việc thứ chín thị hiện ở trong thai. Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát lúc ở trong thai mẹ, vì thành tựu đầy đủ kho công đức vô lượng vô biên, nên đem mọi đồ cúng ở mười phương thế giới cúng dường tất cả Như Lai; các đức Như Lai ấy vì Bồ-tát này diễn giảng vô lượng vô biên pháp môn về pháp giới, đó là việc thứ mười thị hiện ở trong thai.
Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong pháp môn này thì có thể thị hiện mười cảnh giới vi tế (nhỏ nhiệm, sâu kín) của Bồ-tát. Mười cảnh ấy là gì? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát khi ở trong thai mẹ thị hiện lúc mới phát tâm bồ-đề cho đến địa vị cam lồ quán đảnh thọ ký. Ở trong thai mẹ lại hiện ra cảnh ở cõi trời Đâu-suất-đà (tức Đâu-suất). Ở trong thai mẹ thị hiện ra đời. Ở trong thai mẹ thị hiện địa vị đồng tử (thời thơ ấu). Ở trong thai mẹ hiện cảnh ở trong cung điện giữa các thú vui sắc đẹp, mùi vị. Ở trong thai mẹ thị hiện xuất gia. Ở trong thai mẹ hiện tu khổ hạnh (lối tu hành hành xác khắc nghiệt), đến đạo tràng thành đẳng chánh giác (sự giác ngộ chân chính, bình đẳng, viên mãn của Phật). Ở trong thai mẹ hiện chuyển pháp luân. Ở trong thai mẹ thị hiện đại bát niết-bàn. Ở trong thai mẹ thị hiện các pháp vi tế, mọi hạnh Bồ-tát, và vô lượng cửa hạnh của thần lực tự tại của tất cả Như Lai. Này Phật tử! Đó là mười cảnh giới vi tế của Bồ-tát ma-ha-tát. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong các cảnh giới này thì được cảnh giới vi tế lớn lao của trí tuệ cao tột nhất của chư Phật.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười cách sinh ra. Mười cách ấy là gì? Đó là: Sinh ra lìa ngu si. Sinh ra phóng lưới ánh sáng lớn chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới. Sinh ra với thân sau cùng, diệt hết mọi sự tái sinh trong đời vị lai. Sinh ra mà không sinh. Sinh ra biết rõ các kiếp trong tam giới đều như huyễn ảo. Sinh ra hiện thân khắp mười phương thế giới. Sinh ra với thân đầy đủ nhất thiết trí. Sinh ra phóng ánh sáng của tất cả Như Lai chiếu khắp, làm giác ngộ mọi chúng sinh. Sinh ra với thân nhập chánh thọ trong các thiền và tam-muội của đại trí tự tại. Này Phật tử! Lúc Bồ-tát sinh ra, tất cả cõi Phật đều chấn động theo sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất: động, nổi lên, vọt lên, vang tiếng, gầm thét, đánh mạnh); mọi chúng sinh đều được giải thoát; mọi đường ác đều bị trừ diệt; ánh sáng của tất cả các ma đều bị che mờ, như đống mực đen; vô lượng Bồ-tát khắp nơi kéo đến tụ hội như mây. Này Phật tử! Đó là mười cách sinh ra của Bồ-tát ma-ha-tát; vì muốn giáo hóa cứu độ các loài chúng sinh nên thị hiện sự sinh ra như thế.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười thứ đại trang nghiêm (sự trang nghiêm lớn, tức tâm nguyện lớn như áo giáp, đồ trang sức của Bồ-tát) để tự trang nghiêm. Mười thứ ấy là gì? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ như vầy: "Tất cả thế gian chìm trong bùn năm dục (năm thứ ham muốn: tiền của, sắc đẹp, danh tiếng, ăn uống, ngủ nghỉ; hoặc ham muốn theo năm giác quan), ngoài một mình ta ra không ai cứu được họ". Vì biết như thế nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. "Phiền não và ngu si che mắt chúng sinh, ai nấy đều mù lòa; nay ta có trí tuệ tự tại, sẽ mở dẫn khắp tuệ nhãn (con mắt trí tuệ) của chúng sinh, khiến đều trong sạch", nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. "Nay ta nhờ thân giả danh (thân chỉ là tên gọi tạm, không thật có) này mà được pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không hình tướng) thanh tịnh cao tột nhất của Như Lai, đầy khắp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai)", nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. Bồ-tát ma-ha-tát dùng con mắt trong sạch vô ngại nhìn khắp mọi chỗ của các vị Phạm thiên ở mười phương, cho đến chỗ của trời Đại Tự Tại (vị trời cao nhất cõi Sắc, tự cho mình là chủ tạo hóa); chúng sinh ở những nơi ấy đều tự cho rằng: "Ta đã thành tựu sức mạnh của trí tuệ tự tại"; Bồ-tát có thể dẹp tan tâm ngã mạn của họ, nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. Bồ-tát ma-ha-tát thấy các chúng sinh đời trước đã trồng thiện căn nay sắp thối lui chìm mất, nghĩ: "Nay ta sẽ làm cho các chúng sinh ấy trở lại an trú nơi bất thoái địa (địa vị không còn thối lui)", nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. Vì muốn chúng sinh trồng ít thiện căn mà được quả vô lượng, nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. Thấy thần lực tự tại vô lượng của Phật, nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. Thấy các Bồ-tát cùng tu hạnh trong quá khứ vì đắm nhiễm việc khác mà không thành chánh giác, nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. Bồ-tát ma-ha-tát thấy chư thiên và loài người mệt mỏi chán nản, thối lui khỏi niềm mong cầu chân chính, nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. Bồ-tát ma-ha-tát vì được ánh sáng của tất cả Như Lai chạm đến, nuôi lớn mọi niềm mong cầu chân chính to lớn, nên phát đại trang nghiêm để tự trang nghiêm. Này Phật tử! Đó là mười thứ đại trang nghiêm của Bồ-tát ma-ha-tát; vì giáo hóa chúng sinh nên phát sự trang nghiêm này để tự trang nghiêm.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát vì mười việc mà (khi mới sinh) đi bảy bước. Mười việc ấy là gì? Đó là: Vì hiện sức mạnh của Bồ-tát nên đi bảy bước. Vì hiện bảy thứ báu nên đi bảy bước. Vì làm thỏa nguyện của thần đất nên đi bảy bước. Vì hiện tướng vượt ra khỏi ba cõi nên đi bảy bước. Vì hiện dáng đi tối thắng của voi chúa, trâu chúa, sư tử chúa nên đi bảy bước. Vì hiện tướng đất kim cang (nền đất bền chắc như kim cương) nên đi bảy bước. Vì muốn ban sức mạnh cho chúng sinh nên đi bảy bước. Vì hiện tướng báu của thất giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: chánh niệm, trạch pháp – chọn lựa đúng sai, tinh tấn, hỷ – vui, khinh an – nhẹ nhàng an ổn, định, xả – buông bỏ, bình thản) nên đi bảy bước. Vì thành tựu đầy đủ mọi Phật pháp, tự ngộ không do người khác chỉ bảo, nên đi bảy bước. Vì muốn tự xưng rằng ta tối thắng ở đời, không ai sánh bằng, nên đi bảy bước. Này Phật tử! Đó là mười việc khiến Bồ-tát ma-ha-tát đi bảy bước; vì giáo hóa chúng sinh nên thị hiện như thế.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát vì mười việc mà thị hiện địa vị đồng tử. Mười việc ấy là gì? Đó là: Vì hiện các nghề viết chữ, đếm số, tính toán, khắc ấn và các phương tiện khác, nên thị hiện địa vị đồng tử. Vì hiện việc cưỡi voi, cưỡi ngựa, đi xe, bắn cung và các võ nghệ, nên thị hiện địa vị đồng tử. Vì muốn học mọi lối bàn luận khéo léo và các trò vui chơi của thế gian, nên thị hiện địa vị đồng tử. Vì lìa mọi nghiệp ác của thân, miệng, ý, nên thị hiện địa vị đồng tử. Vì hiện việc hướng thẳng tới bát-niết-bàn, nhập chánh thọ tam-muội đầy khắp mọi thế giới, nên thị hiện địa vị đồng tử. Vì hiện sức mạnh của Bồ-tát vượt hơn trời, người, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, Đế Thích, Phạm Thiên và Tứ Thiên vương, nên thị hiện địa vị đồng tử. Vì hiện sắc thân đẹp đẽ đặc biệt vượt hơn tất cả Đế Thích, Phạm Thiên và Tứ Thiên vương, nên thị hiện địa vị đồng tử. Vì muốn chúng sinh xa lìa năm dục, luôn ưa chánh pháp, nên thị hiện địa vị đồng tử. Vì muốn hiện sự tôn trọng chánh pháp, cúng dường các đức Như Lai ở mọi thế giới, nên thị hiện địa vị đồng tử. Vì luôn ưa chánh pháp, hiện khắp mọi sự thọ trì (nhận giữ và thực hành) chánh pháp, nên thị hiện địa vị đồng tử. Này Phật tử! Đó là mười việc khiến Bồ-tát ma-ha-tát thị hiện địa vị đồng tử.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát sau khi thị hiện địa vị đồng tử, vì mười việc mà thị hiện ở trong cung. Mười việc ấy là gì? Đó là: Vì làm cho những người cùng tu hạnh với mình tăng trưởng thiện căn, nên thị hiện ở trong cung. Vì muốn làm sáng tỏ các thiện căn của Bồ-tát, nên thị hiện ở trong cung. Vì những người và trời còn ham đắm khoái lạc (?), nên thị hiện ở trong cung. Vì ở đời ngũ trược (năm thứ vẩn đục của thời mạt thế: thời đại nhiễu loạn, tư tưởng sai lầm, phiền não dẫy đầy, chúng sinh yếu kém, tuổi thọ ngắn ngủi) mà tùy chỗ thích hợp giáo hóa, nên thị hiện ở trong cung. Vì ở trong cung sâu nhập chánh thọ tam-muội, muốn làm rõ sức công đức của Bồ-tát, nên thị hiện ở trong cung. Vì muốn chúng sinh cùng tu hạnh từ đời trước được thỏa bản nguyện, nên thị hiện ở trong cung. Vì muốn cha mẹ và thân quyến được thỏa bản nguyện, nên thị hiện ở trong cung. Vì muốn dùng âm nhạc phát ra tiếng pháp mầu nhiệm để cúng dường tất cả chư Phật, nên thị hiện ở trong cung. Vì Bồ-tát ma-ha-tát ở trong cung nhập tam-muội rất sâu, thành đẳng chánh giác, cho đến thị hiện đại bát niết-bàn, nên thị hiện ở trong cung. Vì tùy thuận giữ gìn pháp, nên thị hiện ở trong cung. Này Phật tử! Đó là mười việc khiến Bồ-tát ma-ha-tát thị hiện ở trong cung. Vì những việc ấy mà Bồ-tát ở thân sau cùng thị hiện xuất gia.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát vì mười việc mà thị hiện xuất gia (rời nhà đi tu). Mười việc ấy là gì? Đó là: Vì muốn chúng sinh chán lìa đời sống gia đình, nên thị hiện xuất gia. Vì những chúng sinh đắm đuối gia đình, nên thị hiện xuất gia. Vì muốn hiện sự tùy thuận con đường của các bậc hiền thánh, nên thị hiện xuất gia. Vì muốn tuyên dương, khen ngợi pháp xuất gia, nên thị hiện xuất gia. Vì muốn chúng sinh lìa hai kiến chấp (chấp đoạn: cho rằng chết là hết; chấp thường: cho rằng có cái ta tồn tại mãi), nên thị hiện xuất gia. Vì muốn chúng sinh lìa cái vui của dục lạc và cái vui chấp ngã, nên thị hiện xuất gia. Vì muốn hiện tướng ra khỏi ba cõi, nên thị hiện xuất gia. Vì muốn làm rõ sự tự tại, tự ngộ không do người khác chỉ bảo, nên thị hiện xuất gia. Vì muốn tùy thuận thập lực và tứ vô úy của Như Lai, nên thị hiện xuất gia. Vì phép tắc của tất cả Bồ-tát ở thân sau cùng đều phải như thế, nên thị hiện xuất gia. Này Phật tử! Đó là mười việc khiến Bồ-tát ma-ha-tát thị hiện xuất gia, vì để giáo hóa chúng sinh.
Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát vì mười việc mà thị hiện tu khổ hạnh. Mười việc ấy là gì? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn giáo hóa làm thành thục chúng sinh có tâm nhỏ hẹp, nên thị hiện khổ hạnh. Vì muốn nhổ bỏ tà kiến của những chúng sinh đắm chấp tà kiến, nên thị hiện khổ hạnh. Vì những chúng sinh mang tà kiến cho rằng không có nghiệp báo, muốn cho họ biết có nghiệp báo, nên thị hiện khổ hạnh. Vì tùy thuận chúng sinh ở thế giới ngũ trược, nên thị hiện khổ hạnh. Vì những chúng sinh lười biếng, nên thị hiện khổ hạnh. Vì muốn chúng sinh ưa cầu pháp, nên thị hiện khổ hạnh. Vì những chúng sinh đắm vào dục lạc và cái vui chấp ngã, nên thị hiện khổ hạnh. Vì muốn làm rõ hạnh thù thắng của Bồ-tát, nên thị hiện khổ hạnh. Vì muốn chúng sinh đời vị lai phát tâm tinh tấn, nên thị hiện khổ hạnh. Vì chư thiên và người đời có căn cơ chưa chín, phải đợi đến lúc chín muồi, nên thị hiện khổ hạnh. Này Phật tử! Đó là mười việc khiến Bồ-tát ma-ha-tát thị hiện khổ hạnh.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video