Thiên 79 — Phẩm 34 – Vào pháp giới (phần 16)
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (tên đầy đủ của kinh Hoa Nghiêm: "Đại Phương Quảng" là giáo lý lớn lao, ngay thẳng, rộng khắp; "Hoa Nghiêm" là dùng hoa để trang hoàng, ví muôn hạnh lành tô điểm cho quả Phật), quyển thứ sáu mươi, phẩm Nhập Pháp Giới (phẩm "Đi vào cõi pháp", tức đi vào cảnh giới chân thật của mọi sự vật) thứ ba mươi tư, phần thứ mười sáu. Bấy giờ đồng tử Thiện Tài (cậu bé đi cầu đạo, nhân vật chính của phẩm này, lần lượt tìm học với rất nhiều bậc thầy) cung kính đi nhiễu quanh Bồ-tát Di Lặc (Bồ-tát: người đã phát tâm cầu thành Phật và hết lòng cứu giúp chúng sinh; Di Lặc là vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca), chắp tay thưa: "Kính xin bậc Đại Thánh mở cửa lầu gác, cho con được vào." Bồ-tát Di Lặc liền búng ngón tay phải, cửa tự nhiên mở. Thiện Tài liền bước vào; vào rồi cửa lại đóng. Bấy giờ Thiện Tài quan sát lầu gác, thấy rộng lớn không lường, giống như hư không. Nền làm bằng các thứ báu. Có vô số cửa sổ, tường chắn và lan can, đều làm bằng bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não) hợp thành. Có a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không đếm được) cờ phướn, cờ tràng (cờ hình ống trụ dùng trong nghi lễ Phật giáo) và lọng che để trang hoàng; a-tăng-kỳ chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo, kết bằng ngọc báu) và dải báu buông rủ; a-tăng-kỳ cờ tràng hình sư tử lớn, tượng báu hình nửa vầng trăng cùng các thứ lụa là nhiều màu bằng báu; lại có a-tăng-kỳ mũ của chư thiên và áo báu dùng để trang hoàng. A-tăng-kỳ lưới báu giăng phủ bên trên. A-tăng-kỳ chuông vàng tự nhiên ngân lên tiếng âm vi diệu. Lại mưa xuống vô lượng mây tràng hoa báu, các mây hương thơm mầu nhiệm; mưa xuống a-tăng-kỳ vụn vàng mịn; phóng ra a-tăng-kỳ ánh sáng thù thắng mầu nhiệm, chiếu khắp tất cả. Có a-tăng-kỳ loài chim khác nhau cất tiếng hót hòa nhã. Mưa xuống a-tăng-kỳ hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa bát-đàm-ma (sen hồng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng). Tỏa ra a-tăng-kỳ ánh sáng ngọc ma-ni (loại ngọc quý trong suốt, phát sáng, được xem là có thể đáp ứng mọi mong cầu), chiếu khắp tất cả. Bên trong lầu gác ấy lại có đủ trăm nghìn lầu gác mầu nhiệm khác, không hề ngăn ngại nhau, cách trang hoàng cũng như đã nói ở trên. Bấy giờ Thiện Tài nhìn thấy lầu gác với vô số cách trang hoàng mầu nhiệm không thể nghĩ bàn, trong lòng rất vui mừng, hớn hở không lường. Tâm cậu trở nên mềm dịu, lìa mọi vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối), dứt sạch mọi chướng ngại tối tăm của ngu si; giữ chính niệm (sự nhớ nghĩ đúng đắn, tâm tỉnh sáng không tán loạn) suy nghĩ, một lòng tìm cầu ý chỉ mầu nhiệm, rồi đem thân không còn ngăn ngại mà cung kính lễ bái. Lễ xong, nhờ sức oai thần của Bồ-tát Di Lặc, cậu tự thấy thân mình ở trong tất cả các lầu gác, lại thấy vô lượng việc thần lực tự tại không thể nghĩ bàn. Hoặc thấy Di Lặc tùy theo dòng họ gốc, thọ mạng, các bậc thiện tri thức (thầy bạn tốt dẫn dắt mình trên đường tu), việc nuôi lớn căn lành (gốc rễ của điều thiện, tức những việc lành đã làm, từ đó sinh ra quả tốt), qua các kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài trong vũ trụ quan Phật giáo) và các thế giới, ở nơi tất cả các đức Phật cùng quyến thuộc (những người thân cận, đi theo), nhân các đại nguyện mà lần đầu phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật). Hoặc thấy Ngài lần đầu đạt Từ tâm tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định sâu, tập trung trọn vẹn; Từ tâm tam-muội là định lấy lòng thương yêu ban vui cho chúng sinh làm chủ), nhân đó mà lấy làm tên (Di Lặc nghĩa là "người có lòng từ"). Hoặc thấy Di Lặc tu hạnh Bồ-tát, làm tròn đủ mọi ba-la-mật (pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ…), các nhẫn (các mức độ chứng ngộ an nhiên chấp nhận chân lý) và các địa (các nấc tu chứng của Bồ-tát, thường chia thành mười địa); làm thanh tịnh cõi Phật, gặp các đức Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức từ chân lý mà đến), nghe pháp, nhận giữ và bảo vệ chính pháp; làm bậc pháp sư (người giảng dạy giáo pháp) lớn, đắc Vô sinh nhẫn (sự chứng ngộ vững chắc rằng mọi vật vốn không thật có sinh ra, không thật có diệt mất); biết rằng ở phương nào, nơi đức Như Lai nào, sau bao nhiêu kiếp thì được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật vào lúc nào, hiệu là gì). Hoặc thấy Di Lặc làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế gian bằng chính pháp chứ không bằng vũ lực), đem mười điều lành (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) giáo hóa thế gian; hoặc làm Tứ thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương ở lưng chừng núi Tu-di), làm lợi ích cho mọi chúng sinh; hoặc làm Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, cõi trời thứ hai của cõi dục), quở trách năm dục (năm thứ ham muốn: tiền của, sắc đẹp, danh tiếng, ăn uống, ngủ nghỉ; hoặc ham muốn theo năm giác quan); hoặc làm vua trời Dạ-ma (cõi trời thứ ba của cõi dục), khen ngợi sự không buông lung; hoặc làm vua trời Đâu-suất (cõi trời thứ tư của cõi dục, nơi các Bồ-tát chờ ngày xuống trần thành Phật), khen ngợi công đức của Bồ-tát nhất sinh (Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật); hoặc làm vua trời Hóa Lạc (cõi trời thứ năm của cõi dục, chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng), khen ngợi pháp tự tại; hoặc làm Ma vương (vua của loài ma, kẻ chuyên ngăn cản người tu đạo), giảng pháp vô thường; hoặc làm vua trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời cao nhất của cõi dục, hưởng cảnh vui do kẻ khác biến hóa ra), khen ngợi các hóa thân trang nghiêm của Bồ-tát; hoặc làm Phạm vương (vua trời cõi sắc giới, cõi trời của những người tu thiền đã lìa dục), khen ngợi bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: từ – ban vui, bi – cứu khổ, hỷ – vui theo niềm vui người, xả – buông bỏ, bình đẳng); hoặc làm vua A-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên), điều phục quyến thuộc, đưa họ vào biển trí tuệ lớn, thấu suốt mọi pháp đều như huyễn hóa; hoặc làm vua Diêm-la (vị vua cai quản cõi âm, xét xử tội người chết), phóng ánh sáng lớn chiếu khắp địa ngục, dứt mọi khổ đau; hoặc đem món ngon, đồ ăn thức uống cho các ngạ quỷ (quỷ đói, loài chịu khổ đói khát triền miên); hoặc vì loài súc sinh mà thọ đủ các thân hình, rồi giảng pháp cho chúng để dứt sự tối tăm ngu si. Hoặc giảng pháp cho quyến thuộc của Tứ thiên vương, cho đến giảng pháp cho quyến thuộc của các Phạm vương; hoặc giảng pháp cho quyến thuộc của loài rồng, cho đến giảng pháp cho quyến thuộc của người và phi nhân (những loài không phải người như quỷ thần…); hoặc giảng pháp cho đại chúng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu giải thoát cho riêng mình), Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy) và các Bồ-tát; hoặc giảng pháp cho Bồ-tát mới phát tâm, cho đến Bồ-tát ở địa thứ mười. Hoặc thấy Ngài khen ngợi công đức của Bồ-tát mới phát tâm cho đến Bồ-tát thập địa. Hoặc thấy Ngài làm tròn đủ mọi ba-la-mật, đi vào cửa nhẫn của các pháp bình đẳng, cửa tam-muội rộng lớn, cửa pháp sâu xa an vui; tu thiền và tam-muội mà sinh ra thần thông và tam minh (các năng lực siêu phàm và trí sáng suốt biết rõ đời trước, đời sau, dứt sạch phiền não), đầy khắp mọi nơi tu hạnh Bồ-tát, thuận theo thế gian mà thành tựu đại nguyện. Hoặc thấy Ngài cùng với các Bồ-tát đồng tu làm lợi ích chúng sinh. Hoặc thấy Ngài ở cùng các Bồ-tát nhất sinh, những vị được các đức Phật hiện ra trước mặt thọ ký. Hoặc thấy Di Lặc trong trăm nghìn kiếp kinh hành (đi chậm rãi qua lại một cách chú tâm để tu tập), tụng niệm, chép kinh không hề lười nghỉ. Hoặc quán xét các pháp môn, suy nghĩ nghĩa chân thật. Hoặc vào các tầng thiền, bốn tâm vô lượng, các giải thoát, các tam-muội, các pháp nhất thiết nhập (phép quán cho một yếu tố như đất, nước, lửa, màu xanh… trùm khắp mọi nơi). Hoặc thấy Ngài sinh ra các thần thông và trí sáng của Bồ-tát. Hoặc thấy Ngài nhập chính thọ (tức tam-muội, trạng thái định sâu) – tam-muội biến hóa, mỗi lỗ chân lông đều tuôn ra những đám mây hóa thân: mây thân chư thiên; mây thân các loài rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh mẽ, nhanh nhẹn), cho đến ma-hầu-la-già (loài thần mình người đầu rắn); mây thân Tứ thiên vương, cho đến mây thân Phạm vương; mây thân Chuyển luân thánh vương, vương tử, đại thần, trưởng giả (người giàu có, đức độ, có uy tín), cư sĩ (người tu tại gia), Thanh văn, Duyên giác, Như Lai. Lại thấy trong mỗi lỗ chân lông tuôn ra mây hóa thân bằng số với tất cả chúng sinh. Hoặc tuôn ra các pháp môn của Bồ-tát: cửa khen ngợi công đức của tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh); cửa đàn ba-la-mật (bố thí), cho đến cửa nguyện ba-la-mật; bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục lòng người để dẫn dắt: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ), các tầng thiền, vô lượng tam-muội; thần thông, tam minh, tổng trì (sức ghi nhớ giữ gìn trọn vẹn mọi pháp nghĩa không quên), các đế (các chân lý), các biện tài (tài ăn nói giảng giải); chỉ quán (chỉ: dừng tâm vọng động; quán: soi xét đúng như thật), giải thoát, duyên khởi (lẽ mọi vật nương vào nhau mà sinh khởi); niệm xứ (bốn chỗ đặt sự quán niệm: thân, cảm thọ, tâm, pháp), chính cần (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh tăng trưởng), thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), căn (năm căn: tín, tấn, niệm, định, tuệ), lực (năm sức mạnh tương ứng), giác (bảy yếu tố giác ngộ), đạo (tám con đường chân chính); những điều mà hai thừa Thanh văn và Duyên giác thực hành; các địa, các nhẫn của Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu nhằm cứu độ tất cả chúng sinh và thành Phật) Bồ-tát; nguyện và hạnh của Bồ-tát. Hiện ra tất cả những pháp môn như vậy. Hoặc trong lầu gác thấy các đức Như Lai có đại chúng vây quanh; lại biết dòng tộc các đức Phật khác nhau, dòng họ khác nhau, thân hình, thọ mạng, kiếp số, cõi nước, sự dạy dỗ vô lượng pháp môn, thời gian chính pháp còn tồn tại ở đời — phân biệt rõ ràng đều thấy khác nhau. Bấy giờ trong các lầu gác, Thiện Tài thấy một lầu gác cao rộng, trang hoàng thù thắng mầu nhiệm hơn những lầu trước, bao chứa cả tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp thành một cõi lớn, phạm vi giáo hóa của một đức Phật), trăm ức cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở), trăm ức cõi trời Đâu-suất. Trong đó hiện ra cảnh Bồ-tát mạng chung trên cõi trời rồi giáng thần xuống trần, vào thai, ra đời, đi bảy bước, nhìn khắp mười phương mà cất tiếng sư tử rống (lời tuyên bố mạnh mẽ, không sợ hãi, như tiếng sư tử khiến muôn thú khuất phục); Đế Thích, Phạm vương cung kính hầu hạ; hiện thân đồng tử ở trong cung điện, ra dạo vườn ngự; với tâm tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật) mà xuất gia tu khổ hạnh; hiện cảnh nhận bát cháo sữa; đến đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo dưới cội bồ-đề) hàng phục các loài ma; ngắm cây bồ-đề (cây mà Phật ngồi dưới gốc để thành đạo); chuyển bánh xe chính pháp (tức giảng dạy giáo pháp, như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não); lên cung điện cõi trời; cõi nước, kiếp số, quyến thuộc, thọ mạng; tu hạnh Bồ-tát làm tròn đại nguyện; giảng nói chính pháp giáo hóa chúng sinh; hiện cảnh chia xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi thiêu thân Phật) — tất cả đều khác nhau. Bấy giờ Thiện Tài tự thấy thân mình ở nơi các đức Phật, thấy những việc kỳ lạ đặc biệt như thế. Lại nghe trong các chuông vàng của lầu gác phát ra những âm thanh vi diệu không thể nghĩ bàn: tiếng lần đầu phát tâm bồ-đề; tiếng các pháp độ (các ba-la-mật) và các nguyện mà Bồ-tát thực hành; tiếng cung kính cúng dường các đức Phật nhiều không thể nghĩ bàn; tiếng làm thanh tịnh cõi Phật; tiếng mây pháp của Phật. Các đồ trang hoàng cũng phát ra những âm thanh vi diệu như vậy. Lại nghe tiếng kể rằng: vị Bồ-tát nọ ở thế giới nọ, trong kiếp nọ, được vị thiện tri thức nọ giáo hóa, hồi hướng (đem công đức của việc lành mình làm hướng về mục đích giác ngộ hoặc chia cho chúng sinh) căn lành mà sinh ra đại nguyện, rồi ở nơi đức Phật nọ, giữa đại chúng, phát tâm bồ-đề. Lại nghe tiếng kể Bồ-tát tu tập các hạnh trải bao nhiêu kiếp, ở cõi nào thành chính giác; danh hiệu như thế nào, thọ mạng dài ngắn ra sao; tiếng làm tròn đại nguyện giáo hóa chúng sinh; tiếng ở giữa đại chúng Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác mà thị hiện bát-niết-bàn (nhập Niết-bàn: sự diệt độ hoàn toàn, chấm dứt sinh tử của Phật), và chính pháp còn lưu lại ở đời. Lại nghe tiếng kể Bồ-tát ở thế giới nọ đều có thể rộng làm đàn ba-la-mật (bố thí), giữ giới cấm trong sạch, tu tập nhẫn nhục, phát khởi tinh tấn, vào các thiền định, tập luyện trí tuệ; vì cầu pháp mà xả bỏ châu báu, nước, thành, vợ con, đầu, mắt, tay, chân; bảo vệ chính pháp; làm bậc pháp sư lớn ban phát pháp thanh tịnh; mở đại pháp hội, dựng cờ pháp lớn, đánh trống pháp, thổi ốc pháp, mưa mưa pháp (những hình ảnh ví việc truyền bá giáo pháp rộng khắp, mạnh mẽ, thấm nhuần muôn loài); dựng tháp miếu trang hoàng đủ cách; làm yên vui chúng sinh, giữ gìn kho tàng Phật pháp. Lại nghe tiếng kể đức Phật nọ ở thế giới nọ, trong kiếp nọ thành Đẳng chính giác (giác ngộ chân chính, bình đẳng khắp tất cả, tức thành Phật); quyến thuộc nhiều ít, thọ mạng dài ngắn; làm tròn đại nguyện giáo hóa chúng sinh. Nghe những âm thanh vi diệu không thể nghĩ bàn như thế, thân tâm Thiện Tài mềm dịu, vui mừng không lường, liền đạt được vô lượng cửa đà-la-ni (thần chú, đồng thời là năng lực ghi nhớ giữ gìn trọn vẹn giáo pháp), cửa biện tài, cửa nhẫn, cửa tinh tấn, cửa đại nguyện, cửa thần thông và trí sáng, cửa trí tuệ, cửa giải thoát, cửa ba-la-mật, cửa tam-muội. Bấy giờ Thiện Tài ở trong gương báu thấy các đức Như Lai cùng quyến thuộc, các vị đại Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác; thấy thế giới thanh tịnh, thế giới không thanh tịnh, thế giới lẫn lộn sạch nhơ; có thế giới có Phật, có thế giới không có Phật; có thế giới bậc trên, bậc giữa, bậc dưới; có thế giới giống như lưới Nhân-đà-la (lưới báu ở cung trời Đế Thích, mỗi mắt lưới có một viên ngọc, các ngọc phản chiếu lẫn nhau trùng trùng vô tận); có thế giới lật úp, ngửa lên, sấp xuống. Lại thấy những thế giới bằng phẳng ngay ngắn, và phân biệt biết rõ sự khác nhau của năm đường (năm nẻo chúng sinh luân hồi: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Lại thấy vô lượng a-tăng-kỳ vị đại Bồ-tát kinh hành, thiền định, quán xét các pháp; phát tâm đại bi che chở khắp chúng sinh; soạn các bộ luận, biện giải các ý nghĩa; hoặc chép kinh, hoặc hỏi hoặc đáp; hoặc thấy các vị sinh ra ba thứ hồi hướng (hướng về quả giác ngộ, hướng về chúng sinh, hướng về chân lý tột cùng) cùng các đại nguyện. Những việc như vậy, Thiện Tài đều thấy cả. Lại thấy trong các cột báu tỏa ra khắp nơi vô lượng ánh sáng màu xanh, vàng, đỏ, trắng, màu pha lê trong suốt, cùng những lưới ánh sáng của ngọc nhân-ni-la (ngọc xanh biếc, loại lam ngọc quý của trời Đế Thích) và vàng Diêm-phù-đàn (thứ vàng ròng quý nhất, sắc đỏ tía, tương truyền lấy từ dòng sông chảy qua rừng cây Diêm-phù). Lại thấy trong chuỗi ngọc anh lạc tuôn ra nước thơm đủ tám công đức (nước có tám đức tính tốt: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, êm, uống vào hết đói khát, nuôi lớn thân tâm); trong ngọc lưu ly phát ra vô lượng ánh sáng. Lại thấy trong các hoa sen xanh, sen hồng, sen trắng nở ra những hoa mầu nhiệm lớn như bánh xe; trong hoa đều thấy nam nữ lớn nhỏ, Đế Thích, Phạm vương, Tứ thiên vương, các loài rồng, dạ-xoa, cho đến người và phi nhân, cùng voi ngựa, Thanh văn, Bồ-tát — mọi chúng sinh đủ các hình loại, thảy đều cung kính chắp tay lễ Phật. Lại trong các cây báu đều thấy những thân hình màu sắc mầu nhiệm: thân Như Lai, thân Bồ-tát, thân của tám bộ trời rồng (tám loài thần hộ pháp: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già), thân Đế Thích và Phạm thiên, thân Chuyển luân vương, thân của bốn chúng (tăng, ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ), ai nấy cầm các đồ cúng dường, tôn trọng khen ngợi, cung kính lễ bái. Lại thấy trong những tượng hình nửa vầng trăng phóng ra a-tăng-kỳ ánh sáng mặt trời, mặt trăng. Lại thấy Di Lặc ở đời quá khứ tu hạnh Bồ-tát, bố thí đầu, mắt, tủy, óc, tay, chân, các khớp xương — mọi phần của thân, cùng nước, thành, vợ con và đủ các vật, ai cần gì đều cho hết. Lại thấy Di Lặc khen ngợi các đức Phật, cung kính cúng dường; hoặc làm vua thầy thuốc chữa trị các bệnh; người lạc đường chính thì chỉ cho đường ngay; hoặc làm người lái thuyền lớn dẫn người đến đảo châu báu; hoặc làm vua ngựa chở chúng sinh, giúp họ thoát nạn quỷ dữ; hoặc làm luận sư soạn các kinh luận; hoặc làm Chuyển luân vương đem mười điều lành giáo hóa thế gian. Hoặc thấy Ngài hiếu thuận cha mẹ, gần gũi thiện tri thức, không trái lời dạy. Hoặc thấy Ngài hiện hình dáng Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát, Như Lai để giáo hóa chúng sinh; hoặc làm pháp sư khen ngợi Phật pháp; thiền định, suy tư, tụng niệm, làm các việc phúc; dựng tháp miếu, tạc các tượng đẹp đẽ, dùng hương, hoa, tràng hoa cung kính cúng dường; hoặc dạy chúng sinh ba quy y (nương tựa Phật, Pháp, Tăng), năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), tám giới trai (tám giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm, sống gần như người xuất gia), mười điều lành; xuất gia học đạo, nghe pháp nhận giữ, giữ chính niệm suy nghĩ, an trú nơi tâm bồ-đề. Lại thấy Di Lặc trong vô lượng kiếp thực hành sáu ba-la-mật (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) để giáo hóa chúng sinh. Lại thấy các thiện tri thức của Di Lặc trong vô lượng kiếp. Bấy giờ Bồ-tát Di Lặc bảo Thiện Tài: "Lành thay đồng tử! Con đã thấy sức tự tại không thể nghĩ bàn của các vị đại Bồ-tát trong lầu gác chưa?" — "Dạ vâng, con đã thấy." Ví như có người trong mộng thấy núi rừng, sông ao, biển cả, núi Tu-di (ngọn núi khổng lồ ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), cung điện chư thiên, cùng mọi hình loại trong bốn châu thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di), thấy như thế rồi vui mừng khôn xiết. Thiện Tài lúc ấy cũng như vậy: nhờ sức oai thần của vị đại Bồ-tát, cậu lìa xa hư vọng, thấy pháp của ba cõi (cõi dục: cõi còn ham muốn; cõi sắc: cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình; cõi vô sắc: cõi không còn thân hình) đều như giấc mộng; thấy pháp môn trí tuệ vô ngại của Bồ-tát, vào các pháp môn trang nghiêm của Bồ-tát, thấu suốt đến tận cùng các phương tiện (cách thức khéo léo để dẫn dắt chúng sinh) mầu nhiệm không thể nghĩ bàn của Bồ-tát, thấy hiện rõ thần lực tự tại của Bồ-tát. Ví như có người lúc sắp mạng chung thấy hình tướng của thân trung ấm (thân tạm thời trong khoảng giữa lúc chết và lúc tái sinh): người làm nghiệp ác thì thấy địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, chịu đủ mọi đau đớn; hoặc thấy vua Diêm-la cầm binh khí bắt trói dẫn đi; hoặc thấy núi dao, hoặc thấy cây gươm, hoặc thấy lá sắc cắt xẻ chúng sinh, hoặc thấy vạc nước sôi nấu chúng sinh, hoặc nghe đủ thứ tiếng kêu khóc khổ sở. Còn người tu điều lành thì lúc sắp mạng chung thấy hết các cung điện cõi trời, hoặc thấy thiên nữ trang sức đủ cách, vui chơi sung sướng; thấy những việc tốt đẹp mầu nhiệm như thế mà không tự biết mình chết ở đây sinh ra ở kia, chỉ thấy cảnh giới của nghiệp hành không thể nghĩ bàn. Đồng tử Thiện Tài cũng như vậy: trong lầu gác thấy cảnh giới nghiệp thù thắng không thể nghĩ bàn của các Bồ-tát. Ví như có người bị phi nhân nhập vào, thấy đủ các hình loại, ai hỏi vặn điều gì cũng đều đáp được. Đồng tử Thiện Tài cũng như vậy: nhờ sức oai thần của vị đại Bồ-tát, có thể phân biệt, giữ chính niệm suy nghĩ về mọi pháp. Ví như có người vào cung rồng, bảy ngày, nửa tháng, một năm, trăm năm mà tưởng chỉ trong chốc lát. Đồng tử Thiện Tài cũng như vậy: vào cung điện thần lực của Bồ-tát Di Lặc, trải trăm nghìn kiếp mà tưởng như chốc lát. Ví như cung trời Phạm tên là Trang Nghiêm Tạng, trong đó thấy đủ hình tượng các loài khác nhau của tam thiên thế giới. Đồng tử Thiện Tài cũng như vậy: trong lầu gác thấy hết mọi việc chưa từng có. Ví như vị tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ đủ giới) đắc định nhất thiết nhập, dù đi, đứng, ngồi, nằm, cảnh giới đã quán đều hiện ra trước mắt. Đồng tử Thiện Tài cũng như vậy: trong lầu gác, tùy theo các cảnh giới ấy đều phân biệt biết rõ. Ví như người thấy thành Càn-thát-bà (ảo ảnh thành quách hiện giữa không trung như ảo ảnh trên sa mạc, tương truyền do thần nhạc Càn-thát-bà biến hiện) mà không gì ngăn ngại. Đồng tử Thiện Tài cũng như vậy: trong lầu gác thấy mọi pháp mà không gì ngăn ngại. Ví như có người lên cung điện cõi trời, nhìn xuống chỗ ở của loài người không gì ngăn ngại. Ví như trong biển cả hiện bóng mọi loài của tam thiên thế giới. Ví như nhà ảo thuật có thể hiện ra mọi hình sắc. Đồng tử Thiện Tài cũng như vậy: trong lầu gác, nhờ sức oai thần của Bồ-tát Di Lặc, thấy hết mọi việc chưa từng có, không gì ngăn ngại. Bấy giờ Bồ-tát Di Lặc thu sức oai thần lại, liền búng ngón tay, bảo Thiện Tài: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật và Bồ-tát gọi người nghe), con hãy xuất định." Khi cậu đã xuất định, Ngài bảo: "Con đã thấy thần lực tự tại của Bồ-tát, công đức đại nguyện và y quả (cảnh giới, cõi nước, vật dụng mà quả báo của một người nương vào, như ngôi nhà nương theo người ở), sự trang nghiêm và tu tập kỳ đặc của Bồ-tát, các hạnh sâu xa mầu nhiệm đưa ra khỏi đường sinh tử, sự trang nghiêm vô lượng của mọi pháp môn, đại nguyện không thể nghĩ bàn của các đức Phật, các tam-muội của Bồ-tát — những việc như thế, con đã thấy hết chưa?" Thiện Tài đáp: "Dạ vâng, con đã thấy, nhờ sức oai thần của bậc thiện tri thức." Bấy giờ Thiện Tài thưa: "Bạch Đại Thánh, đây là pháp môn gì?" Đáp: "Đây là pháp môn Trang Nghiêm Tạng (kho tàng trang nghiêm) đi vào trí tuệ ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), giữ chính niệm suy nghĩ. Thiện nam tử, Bồ-tát nhất sinh đạt được những pháp môn nhiều không thể nói hết như thế." — "Bạch Đại Thánh, những pháp trang nghiêm mầu nhiệm kỳ đặc này từ đâu mà đến?" Đáp: "Do thần lực của Bồ-tát sinh ra, nhưng cũng không ở trong thần lực; không đến không đi, không có chỗ chất chứa. Ví như mưa của rồng không phát ra từ thân hay tâm rồng, chỉ do rồng khởi ý muốn mưa thì mưa xuống, thế nhưng cảnh giới ấy không thể nghĩ bàn. Thiện nam tử, những pháp trang nghiêm mầu nhiệm kỳ đặc này cũng như vậy, không từ đâu đến, chỉ do thần lực của Bồ-tát mà sinh ra. Thiện nam tử, ví như nhà ảo thuật hiện ra đủ việc, không có chỗ đến chỗ đi, chỉ nhờ sức ảo thuật mà hiện ra đủ việc. Những pháp trang nghiêm mầu nhiệm kỳ đặc này cũng như vậy: không đến không đi, không trụ không vướng, không sinh không diệt, chỉ nhờ sức trí tuệ và nguyện lực mà Bồ-tát học tập nên hiện ra những việc như thế." Bấy giờ Thiện Tài thưa: "Bạch Đại Thánh, Ngài từ đâu mà đến?" Đáp: "Này Phật tử (con Phật, người theo đạo Phật), Bồ-tát theo lối không có đến, lối không đi không đứng, lối không vướng mắc, lối không sinh không chết, lối không đi không tới, lối không lìa không khởi, lối không bỏ không bám, lối không nghiệp không báo, lối không khởi không nương, lối không thường không đoạn (không còn mãi cũng không mất hẳn). Thiện nam tử, Bồ-tát chỉ vì giáo hóa, cứu giúp chúng sinh mà đến từ lòng đại từ đại bi; vì dứt khổ cho chúng sinh nên đến từ con đường giới hạnh trong sạch của Bồ-tát; vì tùy ý thích mà tự tại thọ sinh nên đến từ con đường đại nguyện của Bồ-tát; vì đã phát ý từ trước nên đến từ con đường thần thông của Bồ-tát; vì dứt khổ cho chúng sinh và trụ nơi Phật nên đến từ lối không thêm không bớt của Bồ-tát; vì không đánh mất các nghiệp lành của thân tâm nên đến từ trí tuệ và phương tiện của Bồ-tát; vì thuận theo mọi loài chúng sinh nên đến từ lối hóa thân của Bồ-tát, như ánh chớp, như bóng trong gương. Thiện nam tử, con hỏi ta từ đâu đến thì ta từ nước Ma-ly, nơi ta sinh ra, mà đến. Ở đó có một xóm tên là Lâu Quán, có người con nhà trưởng giả tên là Cù-ba-la; ta giảng pháp cho người ấy, giúp người ấy đứng vững nơi bồ-đề. Đối với chúng sinh ở nơi ta sinh ra, tùy chỗ nên giáo hóa mà giảng pháp; cũng vì cha mẹ và họ hàng mà tùy chỗ thích hợp giảng pháp, giúp họ an lập nơi Đại thừa, rồi mới đến đây." Thiện Tài thưa: "Bạch Đại Thánh, thế nào là nơi sinh của Bồ-tát?" Đáp: "Thiện nam tử, Bồ-tát có mười nơi sinh. Mười nơi ấy là gì? Tâm bồ-đề là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà Bồ-tát. Tâm ngay thẳng là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà thiện tri thức. An trú nơi các địa là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà các ba-la-mật. Phát sinh đại nguyện là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà hạnh Bồ-tát. Đại bi là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà bốn nhiếp pháp. Quán pháp chân thật là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ ba-la-mật, trí tuệ thấu suốt bản chất trống không của mọi vật). Ma-ha-diễn (tức Đại thừa) là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà phương tiện ba-la-mật. Giáo hóa chúng sinh là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà bồ-đề. Trí tuệ và phương tiện là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà Vô sinh pháp nhẫn. Thuận theo các pháp là nơi sinh của Bồ-tát, vì sinh vào nhà các đức Phật ba đời. Thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) lấy Bát-nhã ba-la-mật làm mẹ, phương tiện lớn làm cha, đàn ba-la-mật (bố thí) làm sữa, thi ba-la-mật (trì giới) làm vú nuôi, sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục) làm đồ trang sức, tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn) làm người nuôi dưỡng, thiền ba-la-mật (thiền định) làm sự tắm rửa sạch sẽ, thiện tri thức làm thầy, các pháp trợ giúp bồ-đề làm bạn bè, mọi căn lành làm họ hàng, mọi Bồ-tát làm anh em, tâm bồ-đề làm nhà, tu hành đúng như lời dạy làm nền nhà, chỗ an trú của Bồ-tát làm nơi ở, pháp nhẫn của Bồ-tát làm địa vị sang trọng, phát sinh đại nguyện làm giàu lớn, đầy đủ hạnh Bồ-tát là thuận theo gia phong, khen ngợi Đại thừa là nối dõi gia phong; Bồ-tát nhất sinh được cam lồ quán đỉnh (được rưới nước cam lồ – thứ nước bất tử của cõi trời – lên đầu, như nghi lễ lập thái tử, ví việc được chứng nhận sắp thành Phật) làm vương thái tử, có thể làm trong sạch, sửa sang nhà Phật ba đời. Này Phật tử, Bồ-tát như vậy vượt khỏi địa vị phàm phu, chứng pháp ly sinh (bước vào địa vị chắc chắn của bậc thánh, lìa hẳn sự sinh tử mê lầm của phàm phu), sinh vào nhà Như Lai, trụ trong dòng giống Phật, không làm đứt Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), bảo vệ dòng giống của mọi Bồ-tát, làm trong sạch nơi mình sinh ra, lìa các đường ác; được mọi trời, người, Đế Thích, Phạm vương, sa-môn (người xuất gia tu hành), Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế lễ trong xã hội Ấn Độ xưa) cung kính cúng dường, vì đã sinh vào nhà Phật và làm tròn đủ kho tàng đại nguyện. Này Phật tử, Bồ-tát ma-ha-tát sinh vào nhà như thế, biết mọi pháp đều như ánh chớp, nên thọ sinh trong mọi đường mà không chán; hiểu rõ các đường đều như huyễn hóa, nên tuy hiện ở trong đó mà không vướng mắc; thấu suốt mọi pháp đều không có cái "ta", nên lòng không lo lắng hối tiếc, dùng đại từ đại bi giáo hóa chúng sinh mà không mỏi mệt; thấu suốt sinh tử đều như mộng, nên trong mọi kiếp tu hạnh Bồ-tát mà không lười bỏ; biết rõ năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân thể vật chất, thọ – cảm giác, tưởng – nhận biết, hành – ý chí và tâm hành, thức – ý thức phân biệt) đều như huyễn, nên không sợ sinh tử; biết các pháp giới, nên lòng không vướng mắc; hiểu mọi pháp như sóng nắng mùa hè, nên đối với mọi hành động không sinh lầm lạc; dạo chơi trong pháp huyễn, vượt ngoài cảnh giới của ma; đắc pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không có hình tướng) thanh tịnh, lìa nghiệp phiền não; được tự tại trong các đường, không có mê lầm điên đảo. Thiện nam tử, pháp thân thanh tịnh của ta đầy khắp mọi pháp giới, hiện hình sắc bằng với mọi chúng sinh, âm thanh bằng với mọi chúng sinh, tên gọi bằng với mọi chúng sinh, dáng vẻ cử chỉ bằng với mọi chúng sinh; hiện sự thuận theo thế gian bằng với mọi chúng sinh, hiện sự thọ sinh bằng với mọi chúng sinh, hiện thân đồng tử bằng với mọi chúng sinh, ý nghĩ bằng với mọi chúng sinh; phát sinh mọi đại nguyện của Bồ-tát, làm thân biến hóa bằng với chúng sinh đầy khắp pháp giới. Vì muốn các bạn đồng tu đã đánh mất tâm đạo phát khởi lại tâm bồ-đề, nên ta sinh ra trong dòng họ một nhà Bà-la-môn ở xóm Câu-đề, nước Ma-ly, ở miền nam cõi Diêm-phù-đề này; thọ sinh ở đó là để dẹp tâm kiêu mạn của họ, và để hóa độ cha mẹ cùng họ hàng. Thiện nam tử, ta ở phương nam, tùy chỗ nên thị hiện với từng chúng sinh mà hóa độ họ. Mạng chung ở đây, ta sẽ sinh lên cõi trời Đâu-suất, vì muốn hóa độ chư thiên ở đó, hiển hiện trí tuệ và công đức thù thắng mầu nhiệm, dập tắt cơn khát ái dục, khiến họ biết mọi sự vật biến hành đều vô thường, thọ mạng ở cõi trời thịnh rồi ắt phải suy. Các Bồ-tát nhất sinh đã vào Đại thừa đều sẽ tụ hội đông như mây; vì muốn giáo hóa các bạn đồng tu, vì muốn làm nở những đóa sen (ví những chúng sinh) mà đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) Thích-ca Mâu-ni đã giáo hóa, nên ta hiện thọ sinh ở đó. Thiện nam tử, khi ta từ cõi ấy mãn thọ, giáng sinh xuống trần thành chính giác, con và Văn-thù-sư-lợi đều sẽ được gặp ta. Thiện nam tử, nay con hãy đến hỏi Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ): thế nào là Bồ-tát học hạnh Bồ-tát, tu đạo Bồ-tát, đầy đủ thành tựu những hạnh mà Phổ Hiền (vị Bồ-tát tượng trưng cho hạnh nguyện rộng lớn) đã thực hành. Ngài sẽ phân biệt giảng nói cho con. Vì sao? Vì Văn-thù-sư-lợi đã làm tròn đủ nguyện và hạnh Bồ-tát nhiều vô lượng ức na-do-tha (một con số cực lớn, khoảng hàng trăm tỷ trở lên); thường làm mẹ của vô lượng ức na-do-tha đức Phật, lại làm thầy của vô lượng ức na-do-tha Bồ-tát; dũng mãnh tinh tấn giáo hóa chúng sinh, tiếng tăm vang khắp mười phương thế giới; thường ở trong chúng hội của mọi đức Phật làm đại pháp sư, được tất cả các đức Phật khen ngợi; an trú nơi pháp môn trí tuệ rất sâu, phân biệt biết rõ mọi pháp giới; trong vô lượng kiếp tu các pháp môn, đạt đến tận cùng những hạnh của Bồ-tát Phổ Hiền. Thiện nam tử, Văn-thù-sư-lợi là thiện tri thức của con, có thể giúp con sinh vào nhà Như Lai, nuôi lớn căn lành, chứa nhóm khối công đức; có thể chỉ bảo cho con các thiện tri thức làm tròn đại nguyện, hiển hiện mọi công đức không thể nghĩ bàn của Bồ-tát. Vì vậy, thiện nam tử, con nên một lòng tôn trọng cung kính đến chỗ Ngài. Vì sao? Vì những thiện tri thức con đã gặp trước đây, việc tu hạnh Bồ-tát, làm tròn đại nguyện, đạt các pháp môn, đều là nhờ sức oai thần của Văn-thù-sư-lợi." Bấy giờ đồng tử Thiện Tài cúi đầu sát đất kính lễ Bồ-tát Di Lặc, đi nhiễu vô số vòng, rồi từ biệt ra đi. Bấy giờ đồng tử Thiện Tài như thế đi qua một trăm mười thành, đến bên thành Phổ Môn, dừng lại suy nghĩ, quan sát mười phương, một lòng chuyên tìm Văn-thù-sư-lợi: "Bao giờ mới được gặp, được diện kiến dung nhan hiền từ của Ngài?" Khi đang nghĩ như vậy, Văn-thù-sư-lợi từ xa duỗi tay phải, vượt qua một trăm mười do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), đến thành Phổ Môn, xoa đỉnh đầu Thiện Tài mà nói: "Lành thay, lành thay, thiện nam tử! Nếu lìa gốc rễ của lòng tin, tâm chìm trong lo buồn hối tiếc, công hạnh không đầy đủ, đánh mất sự tinh cần, có chút công đức đã cho là đủ, đối với một căn lành mà sinh lòng bám giữ, không khéo phát khởi nguyện và hạnh Bồ-tát, không được thiện tri thức che chở, không được Như Lai nhớ đến — những người như thế đều không thể hiểu rõ được: pháp tính như thế, lẽ ý như thế, chỗ thực hành như thế, chỗ an trú như thế; dù là biết cùng khắp hay biết đủ mọi cách, dù là thấu tận cội nguồn hay dần dần đi vào, dù là giảng nói hay phân biệt, dù là chứng biết hay đạt được — đều không thể làm được." Khi ấy Văn-thù-sư-lợi đã chỉ dạy, khuyên răn Thiện Tài xong, lại an ủi khiến cậu vui mừng hớn hở, giúp cậu thành tựu a-tăng-kỳ pháp môn, đạt được vô lượng ánh sáng đại trí, vô lượng đà-la-ni của Bồ-tát, vô lượng đại nguyện, vô lượng tam-muội, vô lượng thần thông, vô lượng trí tuệ — thảy đều đã thành tựu. Lại giúp cậu được vào trong đạo tràng của những hạnh Phổ Hiền. Đặt Thiện Tài vào chỗ chính mình an trú rồi, Văn-thù-sư-lợi thu thần lực lại, không hiện nữa. Từ đó Thiện Tài được gặp các thiện tri thức nhiều bằng số hạt bụi nhỏ của tam thiên đại thiên thế giới, không trái lời dạy của các vị, tăng trưởng kho tàng đại từ đại bi của tát-bà-nhã; dùng mắt tuệ trong sạch nhìn khắp chúng sinh; an trú nơi pháp môn tịch tĩnh của Bồ-tát; phân biệt biết rõ cảnh giới các pháp; vào biển công đức lớn rất sâu của Phật; đầy đủ con đường giải thoát, nuôi lớn sự tinh tấn; vì tát-bà-nhã mà tu tâm ngay thẳng; vào biển pháp rất sâu của ba đời; thuận theo bánh xe pháp thanh tịnh của các đức Phật; hiện vào các đường, trong mọi kiếp tu hạnh Bồ-tát, làm tròn đại nguyện; ánh sáng trí tuệ trong sáng soi chiếu cảnh giới của nhất thiết trí (trí biết tất cả); làm trong sạch các căn của Bồ-tát; dùng ánh sáng tuệ trong sạch trừ màng che của ngu si, soi rõ mọi pháp; thấu suốt pháp giới, mọi cõi Phật và mọi chúng sinh; phá núi chướng ngại, an trú nơi pháp vô ngại; đầy đủ thành tựu kho pháp của các địa; tu tập những hạnh của Bồ-tát Phổ Hiền. Đồng tử Thiện Tài được nghe danh hiệu, hạnh nguyện, công đức và các địa của Bồ-tát Phổ Hiền: đồ dùng của mỗi địa, pháp của mỗi địa, sự chứng đắc của mỗi địa, thứ tự của các địa, sự tu của mỗi địa, sự an trú của mỗi địa, cảnh giới của mỗi địa, sự giữ gìn của mỗi địa, chỗ chung của các địa, con đường chính của các địa (?), nên một lòng muốn gặp Bồ-tát Phổ Hiền. Bấy giờ Thiện Tài giữ chính niệm, khởi lên tâm hướng về đạo tràng Kim Cương Tạng của Như Lai và tòa sư tử (chỗ ngồi của Phật, ví Phật như sư tử giữa muôn thú) Liên Hoa Tạng làm bằng mọi thứ báu; tâm rộng bằng hư không; tâm không vướng mắc điều gì; tâm làm sạch mọi cõi không chướng ngại; tâm không chướng ngại đối với cảnh giới mọi pháp; tâm đầy khắp mười phương; tâm vô lượng đạt cảnh giới tát-bà-nhã; tâm trang nghiêm đạo tràng; tâm đi sâu phân biệt biển pháp; tâm rộng lớn giáo hóa, làm cho mọi chúng sinh thành thục; tâm trong mọi kiếp tu hạnh Bồ-tát, đạt đến tận cùng mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có, như biết đúng sai, biết nghiệp báo, biết căn cơ chúng sinh…). Khi Thiện Tài khởi các tâm ấy, nhờ sức căn lành của chính mình, sức oai thần của Phật, sức các căn lành của Bồ-tát Phổ Hiền, cậu liền thấy mười điềm lành. Mười điềm ấy là gì? Thấy mọi cõi thanh tịnh trang nghiêm bồ-đề; thấy mọi cõi không có các đường ác; thấy mọi cõi trong sạch như hoa sen; thấy mọi chúng sinh trong mọi cõi thân tâm mềm dịu; thấy mọi cõi trang nghiêm vô lượng; thấy mọi chúng sinh trong mọi cõi có ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm thân thể của bậc đại nhân như Phật, Chuyển luân vương) trang nghiêm thân mình; thấy mọi cõi được mây trang nghiêm che phủ; thấy mọi chúng sinh trong mọi cõi thành tựu lòng từ; thấy mọi cõi trang nghiêm đạo tràng; thấy mọi chúng sinh trong mọi cõi đều tu tập niệm Phật tam-muội (trạng thái định do chuyên tâm nhớ nghĩ đến Phật). Đó là mười. Lại thấy mười tướng ánh sáng: thấy hạt bụi nhỏ của mọi thế giới, trong mỗi hạt bụi phóng ra mây lưới ánh sáng của mọi Như Lai, nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới; trong mỗi hạt bụi phóng ra ánh sáng đủ màu của mọi đức Phật, nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, chiếu khắp pháp giới; trong mỗi hạt bụi phóng ra ánh sáng của mọi mây báu, nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, chiếu khắp pháp giới; trong mỗi hạt bụi phóng ra mây vầng lửa sáng của Như Lai, chiếu khắp pháp giới; trong mỗi hạt bụi tuôn ra mọi mây hương, xông khắp pháp giới, khen ngợi biển công đức gồm các hạnh và mọi đại nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền; trong mỗi hạt bụi phóng ra mây ánh sáng của mọi mặt trời, mặt trăng, phóng ánh sáng của Bồ-tát Phổ Hiền, chiếu khắp pháp giới; trong mỗi hạt bụi tuôn ra mây thân nhiều bằng mọi chúng sinh, có tướng tốt trang nghiêm, phóng ánh sáng Phật chiếu khắp pháp giới; trong mỗi hạt bụi tuôn ra mây thân của mọi Bồ-tát, trọn vẹn mọi hạnh, đầy khắp pháp giới; trong mỗi hạt bụi tuôn ra mây hình tượng của mọi thứ báu, đầy khắp mọi thế giới mười phương; trong mỗi hạt bụi tuôn ra mây thân của mọi Như Lai, nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, mưa khắp mọi chính pháp cam lồ, đầy khắp pháp giới. Đó là mười. Bấy giờ Thiện Tài thấy mười điềm lành rồi, liền nghĩ: "Nay ta ắt sẽ gặp Bồ-tát Phổ Hiền, tăng trưởng căn lành, trọn vẹn diệu hạnh của Bồ-tát, gặp mọi đức Phật." Hễ thấy Bồ-tát Phổ Hiền là được ý tưởng hướng về nhất thiết trí; cậu một lòng cung kính, mong gặp Bồ-tát Phổ Hiền. Bấy giờ Thiện Tài liền thấy Bồ-tát Phổ Hiền ở đạo tràng Kim Cương Tạng, trước Như Lai, ngồi trên tòa sư tử Liên Hoa Tạng, có đại chúng vây quanh; tâm như hư không, không nhiễm đắm điều gì; trừ diệt chướng ngại, làm sạch mọi cõi; dùng pháp vô ngại đầy khắp mười phương; an trú nơi nhất thiết trí; vào các pháp giới giáo hóa chúng sinh; trong mọi kiếp tu hạnh Bồ-tát; cung kính cúng dường mọi đức Phật, tâm không thối lui; giữa chúng sinh là bậc thù thắng nhất, cao tột nhất; mọi thế gian không ai phá hoại được; mọi Bồ-tát không thể dò được cảnh giới trí tuệ của Ngài; đủ các công đức mầu nhiệm không thể nghĩ bàn; quán thấy khắp, ngang bằng với các Như Lai ba đời. Bấy giờ Thiện Tài thấy mỗi lỗ chân lông của Bồ-tát Phổ Hiền phóng ra ánh sáng nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, chiếu khắp mọi thế giới rộng bằng hư không và pháp giới, trừ diệt mọi khổ hoạn của chúng sinh, đều có thể nuôi lớn căn lành của Bồ-tát. Mỗi lỗ chân lông tuôn ra đủ thứ mây hương, xông khắp mọi Như Lai ở mười phương cùng quyến thuộc. Mỗi lỗ chân lông tuôn ra mây hoa nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới. Mỗi lỗ chân lông tuôn ra mây cây hương nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, tỏa ra các hương thơm mầu nhiệm trang hoàng pháp giới. Mỗi lỗ chân lông tuôn ra mây áo báu mầu nhiệm nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, trang hoàng hư không. Mỗi lỗ chân lông tuôn ra đủ loại cây báu nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, đầy khắp hư không để trang hoàng, mưa xuống đủ thứ báu cúng dường Phật và đại chúng. Mỗi lỗ chân lông tuôn ra thân chư thiên cõi sắc nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, đầy khắp mọi pháp giới, mọi cõi chúng sinh, khen ngợi bồ-đề. Mỗi lỗ chân lông tuôn ra mây thân của mọi Phạm vương, thỉnh cầu Như Lai chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm. Mỗi lỗ chân lông tuôn ra mây thân của mọi chư thiên cõi dục, đều hộ trì bánh xe pháp của các đức Phật. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm (khoảnh khắc ngắn nhất của ý nghĩ), tuôn ra các đức Phật ba đời nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, đầy khắp hư không, làm chỗ nương tựa cho chúng sinh không nơi nương tựa. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm, tuôn ra các cõi Phật thanh tịnh nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, có các đức Phật và Bồ-tát đầy khắp trong đó, giáo hóa làm thành thục vô lượng chúng sinh. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm, tuôn ra các cõi Phật sạch và không sạch nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, đầy khắp hư không, khiến những kẻ nhiễm ô đều trở nên thanh tịnh. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm, tuôn ra các cõi vốn không sạch nay thành sạch, nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, điều phục những chúng sinh không trong sạch. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm, tuôn ra mây thân của mọi chúng sinh nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, thuận theo thế gian giáo hóa chúng sinh. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm, tuôn ra mây thân Bồ-tát nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, khen ngợi các đức Phật, nuôi lớn căn lành của mọi chúng sinh. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm, tuôn ra mây thân Bồ-tát mới phát tâm nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, ở mọi cõi thị hiện việc lần đầu phát tâm bồ-đề. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm, tuôn ra mây thân Bồ-tát nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, ở mỗi cõi khen ngợi biển công đức và nguyện của mọi đức Phật cùng những diệu hạnh mà Bồ-tát Phổ Hiền thực hành. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm, tuôn ra những hạnh Phổ Hiền nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, mưa pháp cam lồ, khiến mọi chúng sinh tu tát-bà-nhã. Mỗi lỗ chân lông, trong từng niệm, tuôn ra các đức Phật nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, vừa thành chính giác, xuất hiện ở đời. Bấy giờ Thiện Tài thấy thần lực tự tại không thể nghĩ bàn như thế, thấy rồi vui mừng hớn hở không lường. Cậu lại quán sát từng phần thân, từng khớp xương, từng lỗ chân lông của Phổ Hiền, trong đó đều thấy tam thiên đại thiên thế giới: tầng gió, tầng nước, tầng lửa, tầng đất (các tầng nâng đỡ thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), biển cả, núi báu, núi chúa Tu-di, núi Kim Cương Vi (dãy núi bao quanh rìa thế giới), mọi nhà cửa, các cung điện mầu nhiệm, các loài chúng sinh; mọi địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, chỗ ở của vua Diêm-la; chư thiên, Phạm vương, cho đến người và phi nhân; cõi dục, cõi sắc và cõi vô sắc; mọi kiếp số; các đức Phật, Bồ-tát giáo hóa chúng sinh — những việc như thế đều hiện rõ. Mọi thế giới ở mười phương cũng đều như vậy. Như sức tự tại mà đức Như Lai Lô-xá-na (đức Phật có thân sáng chiếu khắp nơi, tức Phật Tỳ-lô-giá-na, giáo chủ kinh Hoa Nghiêm), bậc Ứng Cúng (đáng nhận sự cúng dường của trời người), Đẳng Chính Giác, đã hiện ra ở thế giới Ta-bà (thế giới chúng ta đang sống, nghĩa là cõi phải chịu đựng nhiều khổ não) này, thì ở thế giới Liên Hoa Diệu Đức phương đông, nơi đức Phật Hiền Thủ, thần lực hiện ra cũng như vậy. Như ở nơi Phật Hiền Thủ, thì ở mọi thế giới phương đông, nơi mọi đức Phật, thần lực hiện ra cũng như vậy. Như phương đông, thì ở phương nam, tây, bắc, bốn phương góc, phương trên, phương dưới, nơi mọi đức Phật trong mọi thế giới, thần lực hiện ra cũng như vậy. Trong mọi hạt bụi của mọi thế giới, ở mỗi hạt bụi, sức tự tại hiện ra cũng như vậy. Bấy giờ Thiện Tài thấy thần lực tự tại không thể nghĩ bàn của Bồ-tát Phổ Hiền, liền đắc mười pháp môn trí tuệ không thể phá hoại. Mười ấy là gì? Trong từng niệm, có thể dùng một thân đi khắp mọi cõi; trong từng niệm, đến chỗ mọi đức Phật; trong từng niệm, cung kính cúng dường mọi đức Phật; trong từng niệm, ở chỗ mọi đức Phật nghe và giữ gìn chính pháp; đắc cửa trí ba-la-mật về bánh xe pháp của mọi đức Phật; đắc cửa trí ba-la-mật về sự tự tại không thể nghĩ bàn của Phật; đắc pháp môn trí tuệ biện tài vô tận; đắc pháp môn dùng Bát-nhã ba-la-mật quán các pháp; đắc cửa ba-la-mật phương tiện lớn của biển mọi pháp giới; đắc cửa ba-la-mật trí tuệ biết rõ ý muốn và tính tình của mọi chúng sinh; đắc cửa ba-la-mật trí tuệ về những hạnh Phổ Hiền. Bấy giờ Bồ-tát Phổ Hiền liền duỗi tay phải xoa đỉnh đầu Thiện Tài. Xoa xong, Thiện Tài lại đắc các cửa tam-muội nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới; mỗi cửa tam-muội có các tam-muội nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới làm quyến thuộc; trong mỗi tam-muội thấy biển các Như Lai nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới; nuôi lớn các công đức nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới; đầy đủ sinh ra tát-bà-nhã, làm tròn biển đại nguyện, an trú nơi đường chính, trọn vẹn mọi hạnh Bồ-tát, phát sinh sự tinh tấn dũng mãnh hướng về tát-bà-nhã, được ánh sáng của mọi đức Phật chiếu soi. Như ở nơi Phật Lô-xá-na trong thế giới Ta-bà này, Bồ-tát Phổ Hiền xoa đỉnh đầu Thiện Tài, khiến cậu đầy đủ các công đức mầu nhiệm của các cửa tam-muội nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, thì Bồ-tát Phổ Hiền ở nơi các Như Lai trong mọi thế giới mười phương xoa đỉnh đầu Thiện Tài, công đức đạt được cũng như vậy. Bấy giờ Bồ-tát Phổ Hiền bảo Thiện Tài: "Thiện nam tử, nay con có thấy những việc kỳ đặc của thần lực tự tại của ta không?" Đáp: "Dạ vâng, con đã thấy. Điều không thể nghĩ bàn này không ai lường được, chỉ trừ Như Lai." — "Thiện nam tử, trong quá khứ, trải những kiếp nhiều bằng số hạt bụi của biển thế giới nhiều không thể nói hết, ta tu hạnh Bồ-tát, chuyên cầu bồ-đề. Trong mỗi kiếp, gặp các đức Phật nhiều bằng số hạt bụi của biển thế giới không thể nói hết, tu tâm bồ-đề. Trong mỗi kiếp, ở mọi thế giới, mở những hội bố thí rộng lớn không thể nói hết, ban cho tất cả; hoặc bố thí vợ con, thành ấp, xóm làng, đầu, mắt, tủy, óc, các khớp xương, máu thịt, mọi phần thân thể, không tiếc thọ mạng, một mực chuyên cầu nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ mọi sự vật trong mọi chi tiết, trí của Phật). Trong mỗi kiếp, cung kính cúng dường các đức Phật nhiều bằng số hạt bụi của biển thế giới không thể nói hết; ở nơi các đức Phật ấy xuất gia học đạo, giữ gìn chính pháp, chưa từng sinh tâm tham, sân, si, tâm chấp 'ta' và 'của ta', tâm hư vọng ham đắm sinh tử, tâm khinh mạn người khác, các tâm chướng ngại; tu tâm bồ-đề của Phật không thể phá hoại, chưa từng quên mất. Thiện nam tử, các hạnh Bồ-tát ta đã tu: làm thanh tịnh thế giới của Phật, giáo hóa chúng sinh, nuôi lớn đại bi, cúng dường các đức Phật và thiện tri thức, hộ trì chính pháp, xả bỏ hết mọi vật trong thân và ngoài thân, tu tập trí thế gian và xuất thế gian (trí hiểu việc đời và trí vượt ra ngoài đời, hướng về giải thoát), khiến mọi chúng sinh quay lưng với khổ sinh tử, khen ngợi công đức của mọi đức Phật — những việc như thế, nếu giảng nói trong những kiếp không thể nói hết, thì kiếp còn có thể hết, chứ các công đức này không thể nói cho cùng. Thiện nam tử, ta có được sức đầy đủ công đức như thế, sức các căn lành, sức ưa thích pháp thù thắng, sức tu công đức, sức quán xét tính vắng lặng của các pháp, sức mắt tuệ trong sạch, sức oai thần của Phật, sức các đại nguyện, sức đại từ đại bi, sức thần thông và trí sáng trong sạch, sức của thiện tri thức. Nhờ có những sức ấy mà đạt được pháp thân bản tính thanh tịnh, ba đời không hoại; lại đạt được sắc thân thanh tịnh vô thượng, vượt khỏi mọi thế gian, những ai đáng được hóa độ đều được thấy; đi khắp mọi cõi, không chỗ nào không tới; hiện sức tự tại, ai thấy cũng không chán. Thiện nam tử, con hãy quán xét pháp thân thanh tịnh của ta, do tu hạnh Bồ-tát trải biển vô lượng kiếp mà thành tựu; trong vô lượng kiếp khó nghe khó thấy. Những Thanh văn, Bồ-tát gieo ít căn lành còn không được nghe tên ta, huống chi thấy thân ta. Thiện nam tử, nếu có chúng sinh nghe tên ta thì đối với A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề không còn thối lui. Nếu thấy, nếu chạm, nếu đón đưa, nếu đi theo, nếu thấy ánh sáng, nếu thấy ta làm chấn động các thế giới của Phật, cho đến trong mộng thấy ta, nghe ta, cũng đều như vậy. Nếu suy nghĩ nhớ đến ta, hoặc một ngày một đêm, hoặc bảy ngày bảy đêm, hoặc nửa tháng, hoặc một tháng, hoặc một năm, hoặc trăm năm, hoặc một kiếp, hoặc trăm kiếp, cho đến những kiếp nhiều bằng số hạt bụi của thế giới không thể nói hết; nếu một đời nhớ đến ta, hoặc trăm đời, cho đến những đời nhiều bằng số hạt bụi của thế giới không thể nói hết mà nhớ đến ta, cũng đều như vậy. Ta dùng các phương tiện mầu nhiệm nhiều bằng số hạt bụi của thế giới như thế, khiến mọi chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề và trụ vững không thối lui. Thiện nam tử, nếu có chúng sinh nghe ta tu tập làm thanh tịnh cõi Phật, ắt được sinh về thế giới thanh tịnh; nếu có chúng sinh thấy nghe thân ta, ắt được sinh vào trong thân thanh tịnh của ta. Thiện nam tử, con hãy quán xét lại pháp thân thanh tịnh của ta." Bấy giờ Thiện Tài ở trong tướng tốt, các khớp xương và các lỗ chân lông của Bồ-tát Phổ Hiền thấy biển thế giới nhiều không thể nói hết, có các đức Phật đầy khắp; mỗi đức Như Lai đều có chúng đại Bồ-tát nhiều không thể nói hết làm quyến thuộc. Thấy biển cõi của mỗi đức Như Lai ấy, chỗ nương khác nhau, hình sắc khác nhau, núi Kim Cương Vi, mây lớn che phủ, Phật xuất hiện ở đời, bánh xe pháp được chuyển — những việc như thế đều khác nhau. Lại thấy Bồ-tát Phổ Hiền ở các cõi mười phương tuôn ra hóa thân Như Lai nhiều bằng số hạt bụi của mọi thế giới, giáo hóa chúng sinh, khiến họ phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Bấy giờ, công đức mà đồng tử Thiện Tài có được do đã đi qua, gần gũi các thiện tri thức nhiều bằng số hạt bụi của một thế giới Phật, so với công đức có được khi gặp Bồ-tát Phổ Hiền, thì một phần trăm cũng không bằng, một phần trăm nghìn vạn, cho đến không thể dùng số đếm hay thí dụ mà so được. Vì sao? Vì trong từng niệm, đồng tử Thiện Tài vào biển thế giới Phật nhiều không thể nói hết, đạt kho công đức nhiều bằng số hạt bụi không thể nói hết; biết biển các đức Phật lần lượt xuất hiện ở đời, có biển chúng Bồ-tát làm quyến thuộc vây quanh; hiểu rõ căn cơ chúng sinh, hiện sức tự tại mà hóa độ họ; hoặc ở một thế giới, trong một kiếp tu hạnh Bồ-tát, cho đến trong những kiếp nhiều bằng số hạt bụi của thế giới không thể nói hết tu hạnh Bồ-tát; không chết ở thế giới này, không sinh ở thế giới kia, mà có thể giáo hóa chúng sinh của vô lượng vô biên thế giới, khiến họ phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Bấy giờ đồng tử Thiện Tài có thể tự mình trọn vẹn biển đại nguyện trong những hạnh Phổ Hiền, chẳng bao lâu sẽ ngang bằng mọi đức Phật: một thân đầy khắp mọi thế giới; ngang bằng về cõi, ngang bằng về thân, ngang bằng về hạnh, ngang bằng về chính giác, ngang bằng về sức tự tại, ngang bằng về chuyển bánh xe pháp, ngang bằng về các biện tài, ngang bằng về tiếng nói mầu nhiệm, ngang bằng về phương tiện, ngang bằng về sức không sợ hãi, ngang bằng về chỗ an trú của Phật, ngang bằng về đại từ đại bi, ngang bằng về sức tự tại của pháp môn không thể nghĩ bàn. Bấy giờ Bồ-tát Phổ Hiền muốn làm rõ lại ý nghĩa này, nói bài kệ (thể văn vần trong kinh Phật) rằng: Các vị đã lìa phiền não, hãy đem tâm trong sạch lắng nghe kỹ: Ta nói mọi hạnh của Phật, các ba-la-mật chân thật. Vượt ra ngoài mọi thế gian, là bậc Vô thượng Điều ngự sĩ (bậc điều phục, dẫn dắt người không ai hơn, một danh hiệu của Phật, ví như người đánh xe khéo chế ngự ngựa), Lìa xa cáu bẩn phiền não, trong sạch như hư không. Là mặt trời trí tuệ tròn đầy, trừ diệt bóng tối phiền não, Soi khắp mọi pháp, làm yên vui muôn loài. Như Lai trải vô lượng kiếp mới xuất hiện ở đời, Như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền rất lâu mới nở một lần, ví điều hiếm có), khó thấy, khó gặp. Vì khắp muôn loài mà tu khổ hạnh vô lượng kiếp, Thuận theo các thế gian mà tâm không nhiễm đắm. Khi ấy chúng Bồ-tát đã nghe lời Phổ Hiền dạy, Đem lòng kính cẩn lắng nghe nghĩa chân thật, tự tại của Như Lai. Phổ Hiền là con chân thật của Phật, đã trọn vẹn mọi hạnh, Thường được Phật khen ngợi, lời nói ắt không hư dối. Phổ Hiền là đóa hoa công đức, không nhiễm pháp của ba cõi, Khuyên đại chúng lắng nghe biển trí tuệ vô tận. Trí tuệ vi diệu của các đức Phật trong sạch như hư không, Thấu rõ mọi hạnh mà tâm không vướng mắc điều gì. Trong một niệm thấu suốt mọi pháp của ba đời, Khéo biết căn cơ chúng sinh, tùy chỗ thích hợp mà giáo hóa. Phiền não trong tâm chúng sinh, các nghiệp lành và chẳng lành, Những điều họ ưa thích, Phật đều biết hết, rồi vì họ giảng chính pháp. Hoặc thấy Như Lai ngồi đầy khắp mười phương cõi, Nhưng chúng sinh bị tội lỗi che chướng, tuy gần mà không thấy. Hoặc thấy Phật lúc mới phát tâm, lìa xa mọi buông lung, Trải vô lượng vô số kiếp tu tập hạnh Bồ-tát. Hoặc nghe các bậc Tối Thắng (bậc hơn hết, chỉ các đức Phật) dùng tiếng mầu nhiệm giảng pháp; Còn những chúng sinh nhơ nhớp tội lỗi thì không nghe được danh hiệu Phật. Hoặc thấy các vị đại Bồ-tát đầy khắp tam thiên thế giới, Đã trọn vẹn hạnh Phổ Hiền, được Như Lai giảng pháp cho. Hoặc thấy Phật Lô-xá-na trải vô lượng vô số kiếp Trang hoàng làm sạch thế giới này, rồi thành bậc Chính giác tối thượng. Hoặc thấy Phật Hiền Thủ và đại Bồ-tát Phổ Hiền, Các vị ấy đầy khắp cõi Liên Hoa Diệu Đức. Hoặc thấy Phật A-di-đà (đức Phật cõi Cực Lạc phương tây, nghĩa là ánh sáng và thọ mạng vô lượng) và Bồ-tát Quán Thế Âm (vị Bồ-tát lắng nghe tiếng kêu cứu của chúng sinh mà đến cứu giúp), Cùng những vị được quán đỉnh thọ ký, đầy khắp các pháp giới. Hoặc thấy Phật A-súc (đức Phật cõi phương đông, nghĩa là bất động) và đại Bồ-tát Hương Tượng, Các vị ấy đầy khắp cõi Diệu Lạc trang nghiêm thanh tịnh. Hoặc thấy Phật Nguyệt Tuệ và đại Bồ-tát Kim Tràng, Các vị ấy đầy khắp cõi mầu nhiệm Minh Tịnh Kính. Hoặc thấy Phật Nhật Tạng và đại Bồ-tát Trí Quán, Các vị ấy đầy khắp cõi Thanh Tịnh Quang Minh. Hoặc thấy các đức Phật ở mười phương cõi phóng ánh sáng, Vì chúng sinh chuyển bánh xe pháp, trừ diệt bóng tối ngu si. Hoặc thấy trong một lỗ chân lông có cõi Phật nhiều không thể nói hết, Các đức Phật thân trang nghiêm, có chúng Phật tử vây quanh, Chuyển bánh xe chính pháp, độ thoát muôn loài. Hoặc trong một lỗ chân lông thấy khắp các Phật tử Trong vô số ức kiếp tu tập hạnh Bồ-tát. Hoặc trong mỗi hạt bụi thấy vô lượng cõi, Hoặc sạch hoặc nhơ, đều do các nghiệp hành mà sinh khởi. Hoặc thấy Phật Lô-xá-na ở cõi ấy chuyển bánh xe pháp, Hiển hiện sức tự tại, dùng phương tiện mà vào Niết-bàn. Quán xét các loài chúng sinh với mọi nghiệp và phiền não, Hiển hiện sức tự tại, giáo hóa khiến họ được giải thoát. Các bậc Pháp vương (vua của chính pháp, chỉ Phật) như thế, trong các thế giới mười phương, Hiển hiện sức tự tại — nay ta chỉ nói được phần nhỏ. Hoặc thấy Phật Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni) mới thành Đẳng chính giác, Làm lợi ích muôn loài, tất cả không ai lường được. Hoặc thấy Ngài làm Bồ-tát cúng dường mọi đức Phật, Hoặc an trú ở địa vị Đồng chân (giai đoạn tu hành mà tâm trong sạch hồn nhiên như trẻ thơ, không còn tà vạy), hiển hiện sức tự tại. Hoặc thấy Ngài thực hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục, siêng năng tinh tấn, Đi sâu vào các thiền định, an trú nơi địa vị trí tuệ và phương tiện. Hoặc thấy Ngài an trú trọn vẹn nơi địa vị nhất thiết chủng trí, Nơi tam-muội, đà-la-ni, sinh ra các thần thông và trí sáng. Hoặc thấy Ngài trải vô lượng kiếp tu tập hạnh Bồ-tát, Đạt được bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu), được thọ ký quán đỉnh cam lồ. Hoặc thấy Ngài làm thân Phạm thiên, Đế Thích, Tứ thiên vương, Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa), Bà-la-môn — thị hiện các thân như thế. Hoặc thấy Ngài từ cõi trời Đâu-suất mạng chung, giáng thần xuống thọ sinh, Hoặc thấy Ngài ở trong cung điện, rồi bỏ dục lạc mà xuất gia. Hoặc thấy Ngài ngồi nơi đạo tràng, hàng phục ma, thành chính giác, Chuyển bánh xe pháp thanh tịnh mầu nhiệm, sau Niết-bàn được dựng tháp thờ. Hoặc thấy đức Phật Vô Lượng Thọ, bậc tôn quý thù thắng nhất của trời người, Thọ ký quán đỉnh cho Ngài, sẽ thành bậc Đạo sư (người thầy dẫn đường) vô thượng. Hoặc thấy bậc Thập Lực (bậc có đủ mười năng lực, chỉ Phật) đã giáo hóa xong xuôi, Từ khi nhập Niết-bàn đến nay đã vô lượng vô số kiếp. Hoặc thấy vầng trăng giữa các luận sư (chỉ Phật) hiện ở trong cung Phạm vương, Cũng hiện ở trong cung điện của ma vương Đại Tự Tại. Hoặc thấy Ngài ở cung trời Đâu-suất, có chư thiên vây quanh, Vì họ giảng chính pháp, khiến tất cả đều rất vui mừng. Hoặc thấy Ngài ở cõi trời Dạ-ma, nơi Đế Thích, Tứ thiên vương, Trong cung điện các vua rồng, vua dạ-xoa và tám bộ chúng. Ở nơi đức Như Lai Định Quang (tức Phật Nhiên Đăng, đức Phật đời xưa đã thọ ký cho Phật Thích-ca), Ngài cúng dường và được thọ ký. Với những phương tiện như thế mà giáo hóa muôn loài. Ánh sáng, thân hình, thọ mạng, trí tuệ trong sạch và quyến thuộc, Sự giáo hóa, dáng vẻ cử chỉ, âm thanh — tất cả đều không thể đếm. Thấy Phật giống như chúng sinh, hoặc thân to như núi Tu-di, Hoặc hiện ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), đầy khắp thế giới. Hoặc thấy ánh sáng một tầm (khoảng một sải tay dang rộng), hoặc trăm nghìn do-tuần, Hoặc hiện chiếu khắp pháp giới, hoặc chiếu mọi cõi. Hoặc hiện thọ trăm tuổi, trăm nghìn vạn ức tuổi, Vô lượng na-do-tha tuổi, những kiếp không thể nghĩ bàn. Trí tuệ trong sạch không ngăn ngại, một niệm biết cả ba đời, Biết mọi vật đều từ nhân duyên sinh khởi, mà thật không có tự tính (bản chất riêng tự có, tự tồn tại). Thành chính giác ở một cõi mà hiện khắp các thế giới; Có thể từ một thế giới mà làm thành vô lượng cõi, Hiện ra vô lượng cõi mà gom làm một thế giới. An trú nơi đạo vô thượng, đầy đủ sức không sợ hãi, Dùng trí tuệ vô ngại chuyển bánh xe pháp mười hai hành tướng (ba lần giảng bốn chân lý – chỉ rõ, khuyên tu, chứng thực – mỗi lần đủ bốn đế, thành mười hai), Biết Khổ, Tập, Diệt, Đạo (bốn chân lý: đời là khổ; nguyên nhân của khổ; sự dứt khổ; con đường dứt khổ) và mười hai chi duyên khởi (mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết). Với bốn biện tài vô ngại (bốn tài ăn nói không trở ngại: thông pháp, thông nghĩa, thông ngôn ngữ, nói năng lưu loát) mà giảng nói mọi pháp: Không có "ta", không có "của ta", cũng không có tự tính, Không sinh cũng không diệt, không đến cũng không đi, Thảy đều như hư không, mà không phá hoại các nghiệp. Như Lai vì chúng sinh mà dùng phương tiện phân biệt giảng nói. Khi chuyển bánh xe pháp này, mọi cõi đều chấn động, Biển cả, núi kim cương rung chuyển mà không ai sợ hãi. Như Lai nói bằng một âm, mỗi người tùy chỗ thích hợp mà hiểu, Dứt sạch cáu bẩn phiền não, khiến được an trú nơi tát-bà-nhã. Như Lai nói bằng một âm, có người nghe ra bố thí, trì giới, nhẫn nhục, Tinh tấn, thiền định, trí tuệ, từ, bi cùng hỷ, xả, Bốn niệm xứ, bốn chính cần, bốn như ý túc (tức bốn thần túc), các căn, các lực, Các giác chi, đạo chi, chỉ quán, các niệm, thần thông và các pháp môn. Như Lai nói bằng một âm, tám bộ chúng, người và phi nhân, Phạm vương, Đế Thích, Tứ thiên vương, mỗi loài theo tiếng nói của loài mình mà hiểu. Ai nhiều tham, sân, si, kiêu mạn, keo kiệt, ganh ghét trói buộc, Cùng tám vạn bốn nghìn thứ cáu bẩn (vô số loại phiền não), mỗi người đều nghe được pháp đối trị (pháp dùng để chữa trị đúng bệnh ấy). Người chưa tu nghiệp lành thì nghe giảng mười điều lành; Người đã tu bố thí, trì giới thì nghe giảng về Niết-bàn. Những chúng sinh đắm nhiễm sinh tử, lười biếng, Thì nghe giảng các cửa giải thoát, trừ diệt khổ sinh tử. Người ít ham muốn, biết đủ, ưa sống nơi thanh vắng, Những chúng sinh như thế thì nghe tiếng giảng về hai thừa (Thanh văn và Duyên giác). Người tu tâm rộng lớn, đầy đủ kho công đức, Gần gũi các đức Phật, thì nghe tiếng giảng về Đại thừa. Hoặc có một thế giới nghe giảng về Nhất thừa (một cỗ xe duy nhất đưa tất cả đến quả Phật), Hoặc hai, ba, bốn, năm, cho đến vô lượng thừa. Trí tuệ và hạnh có khác nhau, nhưng giải thoát thì không sai khác. Cũng như tính của hư không, không có nhiều hình tướng khác nhau, Tiếng nói vi diệu của Như Lai, tính của nó cũng như thế, Tùy những người đáng được hóa độ mà mỗi người nghe khác nhau. Phật nhờ hạnh tu trong quá khứ mà được một âm thanh vi diệu, Không có tâm phân biệt đây kia mà vẫn ứng hợp với tất cả. Miệng Phật phóng ánh sáng mầu nhiệm, số đến tám vạn bốn nghìn, Chiếu khắp các thế giới, trừ diệt mọi phiền não. Đầy đủ công đức trí tuệ, dùng ba cách thuận theo chúng sinh (?), Lìa thế gian như hư không mà vẫn thường hiện ở thế gian. Tuy tùy theo đời mà hiện ra khổ sinh, già, bệnh, chết, Hoặc lại hiện sống lâu, nhưng tính vẫn như hư không. Như Lai phân biệt biết rõ mọi loài chúng sinh, Các căn cơ, tính tình và ý muốn, khiến họ an trú nơi tát-bà-nhã. Các đức Phật, bậc Đạo sư tôn quý, thị hiện đi vào đại chúng, Tùy theo những người đáng được hóa độ mà khéo hiện các phép tắc oai nghi. Vì hàng Thanh văn mà hiện oai nghi của người xuất gia, Thường ưa tu sự vắng lặng, chứng Niết-bàn vô dư (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác hay phiền não). Ở giữa chúng Bà-la-môn thì hiện thân già yếu gầy gò, Búi tóc quấn cao mà tu khổ hạnh, biện luận không cùng tận; Hoặc phục khí (nuốt khí trời thay cho ăn), hoặc nhịn ăn, dùng ngũ nhiệt (ngồi giữa bốn đống lửa, trên có mặt trời thiêu đốt) mà nướng thân; Hiện khổ hạnh như thế để hàng phục các ngoại đạo. Hoặc giữ giới của ngoại đạo, giỏi tính toán, nhiều phương thuật, Rành xem sao, làm lịch, tướng động đất, tướng các loài chúng sinh; Đi sâu vào các thiền định, tam-muội và giải thoát; Hiện đủ cách vui chơi, khiến người đạt tát-bà-nhã. Thị hiện ưa áo quần đẹp, trang sức thân mình đủ cách, Mạnh mẽ, giỏi binh pháp, để hàng phục giai cấp Sát-lợi. Hiện ra biết cai trị bằng chính pháp, biết thời tiết và các điều lợi ích, Dùng lời mềm mỏng thu phục chúng sinh, để hàng phục các đại thần. Hoặc đến chỗ Tứ thiên vương, tám bộ chúng và quỷ thần, Dùng phương tiện giảng pháp cho họ, khiến ai nấy đều rất vui mừng. Hoặc hiện làm Đế Thích, an trú nơi Thiện Pháp đường (giảng đường của Đế Thích trên cõi trời Đao-lợi), Có chư thiên vây quanh, vì họ mà giảng pháp. Ở cõi trời Dạ-ma, hoặc Đâu-suất, Hóa Lạc, Tha Hóa Tự Tại, Ở cõi Phạm vương cho đến cõi Tịnh Cư (các tầng trời cao nhất của cõi sắc, nơi các bậc thánh không còn trở lại cõi dục ở), vì họ mà giảng pháp. Như thế hiện ra vô số phép tắc oai nghi khác nhau, Dùng sức phương tiện vô lượng độ thoát muôn loài. Ví như nhà ảo thuật khéo léo có thể hiện ra đủ việc, Phật vì giáo hóa chúng sinh mà thị hiện đủ loại thân. Như mặt trăng đi giữa hư không, người nhìn tưởng có lúc tròn lúc khuyết, Bóng trăng hiện trong các sông ao, lấn át ánh sáng đom đóm; Vầng trăng trí tuệ trong sạch của Như Lai thị hiện có tròn có khuyết, Hiện trong nước của tâm ngay thẳng, lấn át ánh sáng của hai thừa. Ví như biển cả sâu lớn, châu báu không thể hết, Trong đó hiện rõ hình bóng của mọi loài chúng sinh; Biển nhân duyên rất sâu, báu công đức không cùng tận, Trong pháp thân thanh tịnh, không hình bóng nào mà không hiện. Ví như vầng trăng trong sáng chiếu tan bóng tối thế gian, Mặt trời trí tuệ trong sạch của Như Lai trừ hết bóng tối ba đời. Như rồng nổi mây lành, mưa xuống khắp tất cả, Mưa không phát ra từ thân tâm rồng, mà trừ được nóng bức, đem lại mát mẻ; Như Lai cũng như vậy, nổi lên mây đại bi, Mưa khắp pháp cam lồ, dập tắt lửa ba độc (tham lam, sân hận, ngu si). Pháp ấy cũng không phát ra từ thân tâm Như Lai. Pháp thân thanh tịnh của Như Lai, trong ba cõi không gì sánh bằng, Vượt khỏi mọi thế gian, chẳng phải có cũng chẳng phải không, Thật ra không nương vào đâu, không đi mà đến khắp mọi nơi. Ví như cảnh thấy trong mộng, cũng như nét vẽ giữa hư không, Chẳng phải sắc, chẳng phải không sắc, chẳng phải tướng, chẳng phải không tướng, Chẳng phải có cũng chẳng phải không, tính của nó như hư không. Như ngọc ma-ni dưới biển có thể tuôn ra đủ thứ báu, Cùng các ánh sáng của chúng sinh, nhưng ánh sáng ấy không thật có (?); Đấng Đạo sư cũng như vậy, tuy có mà chẳng phải có, Không chất chứa báu công đức ở một chỗ nào. Bậc Đại Tiên (chỉ Phật) hiện ra như hư không, như thật tế (chân lý tột cùng, bản thể chân thật) của tự tính; Niết-bàn, lìa dục, tịch diệt — thảy đều cùng một tính. Số tâm niệm của chúng sinh, số hạt bụi nhỏ, số giọt nước biển còn có thể đếm, Hư không cũng có thể đo lường, nhưng công đức Phật nói không bao giờ hết. Ai nghe pháp này mà vui mừng, lòng tin không chút ngờ vực, Sẽ mau thành đạo vô thượng, ngang bằng với các đức Như Lai. Bản tiếng Phạn của kinh Hoa Nghiêm tổng cộng có mười vạn bài kệ (đơn vị đếm độ dài kinh văn, mỗi bài kệ gồm ba mươi hai âm tiết). Xưa, người tu đạo Chi Pháp Lĩnh lấy được ba vạn sáu nghìn bài kệ này từ nước Vu Điền (vương quốc cổ ở Tây Vực, nay thuộc vùng Hòa Điền, Tân Cương). Vào ngày mười tháng ba năm Nghĩa Hy thứ mười bốn đời Tấn (năm 418), năm ấy sao Tuế ở cung Thuần Hỏa (một trong mười hai cung của trời theo phép ghi năm cổ), tại chùa Đạo Tràng ở Dương Châu do quan Tư không (một chức quan cao nhất trong triều) Tạ Thạch dựng nên, đã thỉnh thiền sư người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Phật-độ-bạt-đà-la tay cầm bản tiếng Phạn, dịch từ tiếng Phạn ra tiếng Tấn (tiếng Hán); sa-môn Thích Pháp Nghiệp đích thân làm người bút thụ (người ghi chép lại lời dịch). Khi ấy quan Nội sử (quan đứng đầu một quận) quận Ngô là Mạnh Nghĩ và Hữu vệ tướng quân Chử Thúc Độ làm đàn việt (thí chủ bỏ tiền của hộ trì việc dịch kinh). Đến ngày mười tháng sáu năm Nguyên Hy thứ hai (năm 420) thì dịch xong.