Kinh Ưu-bà-tắc giới (ưu-bà-tắc: người nam tu tại gia, đã quy y Phật và nhận giữ giới; giới: những điều răn cấm người tu nguyện giữ gìn), phẩm Bi (lòng thương xót muốn cứu khổ cho chúng sinh), thứ ba
Thiện Sinh (người con trưởng giả đang hỏi đạo) thưa: "Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật), sáu vị thầy ngoại đạo (người tu theo các đạo khác ngoài đạo Phật) kia không nói đến nhân quả. Nay Như Lai (danh hiệu của Phật) nói nhân có hai loại: một là sinh nhân (cái nhân trực tiếp làm phát sinh ra sự vật, như hạt giống sinh ra cây), hai là liễu nhân (cái nhân làm cho sự vật hiện rõ ra, như đèn soi cho thấy đồ vật). Như Phật lúc nãy nói về việc phát tâm bồ-đề (khởi tâm nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), đó là sinh nhân hay là liễu nhân?"
"Này thiện nam tử (người con trai hiền lành; cách Phật gọi người nghe pháp), vì chúng sinh, ta có khi nói một nhân, có khi nói hai nhân, ba nhân, bốn nhân, năm nhân, hoặc nói sáu, bảy, cho đến mười hai nhân. Nói một nhân, tức là sinh nhân. Nói hai nhân, là sinh nhân và liễu nhân. Nói ba nhân, là phiền não (những tâm xấu làm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê), nghiệp (hành động có chủ ý của thân, miệng, ý, sẽ đem lại kết quả) và khí (cái thân và thế giới làm chỗ chứa đựng chúng sinh) (?). Nói bốn nhân, đó là tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió). Nói năm nhân, là năm chi phần vị lai (năm khâu trong chuỗi mười hai nhân duyên thuộc phần quả sẽ đến) (?). Nói sáu nhân, là sáu nhân như đã nói trong khế kinh (kinh điển do Phật nói). Nói bảy nhân, là như kinh Pháp Hoa đã nói. Nói tám nhân, là tám chi phần hiện tại (tám khâu thuộc đời hiện tại trong chuỗi mười hai nhân duyên). Nói chín nhân, là như kinh Đại Thành đã nói. Nói mười nhân, là như điều đã nói cho ưu-bà-tắc Ma-nam. Mười một nhân, là như kinh Trí Ấn đã nói. Mười hai nhân, là như mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối tiếp nhau làm nhân làm quả, khiến chúng sinh trôi lăn mãi trong sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu giác quan, xúc chạm, cảm thọ, ái, chấp giữ, hữu, sinh, già chết)."
"Này thiện nam tử, mọi pháp hữu lậu (những gì còn dính phiền não, còn làm chúng sinh trôi lăn trong sinh tử) có vô lượng vô biên nhân; mọi pháp vô lậu (những gì đã sạch phiền não, đưa tới giải thoát) cũng có vô lượng vô biên nhân. Người có trí muốn biết hết tất cả nên phát tâm bồ-đề. Vì thế Như Lai được gọi là bậc Nhất thiết trí (bậc biết rõ tất cả mọi điều). Này thiện nam tử, mọi chúng sinh phát tâm bồ-đề, có khi do sinh nhân, có khi do liễu nhân, có khi do cả sinh nhân lẫn liễu nhân. Nay ông nên biết: sinh nhân chính là đại bi (lòng thương xót lớn lao muốn cứu khổ cho chúng sinh). Nhờ có lòng bi này mà phát được tâm; vì thế tâm bi là sinh nhân."
"Thưa Thế Tôn, làm thế nào để tu được tâm bi?" "Này thiện nam tử, người trí thấy rõ mọi chúng sinh chìm đắm trong biển lớn khổ não sinh tử, muốn cứu vớt họ, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh chưa có mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin vững chắc của Phật khi thuyết pháp), ba niệm của đại bi (ba sự an nhiên của Phật: chúng sinh tin, không tin, hay vừa tin vừa không tin, tâm Phật đều bình thản không vui không buồn), nghĩ rằng ta làm sao cho họ có đầy đủ, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh tuy nhiều oán thù độc hại mà mình vẫn coi như người thân, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh lạc mất đường chính, không ai chỉ dẫn, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh nằm trong bùn năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon, cảm giác xúc chạm) không ra được mà vẫn buông lung, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh thường bị của cải, vợ con trói buộc, không thể buông bỏ, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh vì sắc đẹp và mạng sống mà sinh kiêu mạn, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh bị bạn ác, thầy tà lừa dối mê hoặc mà vẫn coi như người thân, như sáu vị thầy ngoại đạo kia, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh rơi vào cõi sống chết, chịu bao khổ não mà vẫn ưa thích bám chặt, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh tạo những nghiệp ác chẳng lành bằng thân, miệng, ý, chịu nhiều quả khổ mà vẫn ưa thích bám chặt, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh khát khao năm dục như người khát uống nước mặn, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh tuy muốn cầu vui mà không tạo nhân vui, tuy không thích khổ mà lại ưa tạo nhân khổ, muốn hưởng niềm vui cõi trời mà không giữ đủ giới, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh ở nơi vốn không có 'ta' và 'cái của ta' mà lại sinh ý tưởng có 'ta' và 'cái của ta', vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh không có tính cố định mà trôi lăn trong năm cõi (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời), vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh sợ sinh, già, chết mà lại cứ tạo nghiệp sinh, già, chết, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh chịu khổ thân khổ tâm mà lại cứ tạo nghiệp, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh chịu khổ vì thương yêu mà phải xa lìa mà vẫn không dứt lòng ái luyến, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh ở trong bóng tối vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý), không biết thắp sáng ngọn đèn trí tuệ, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh bị lửa phiền não thiêu đốt mà không biết tìm nước thiền định tam-muội (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ), vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh vì niềm vui năm dục mà tạo vô lượng điều ác, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh biết năm dục là khổ mà vẫn cứ tìm cầu không thôi, như người đói ăn cơm có độc, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh ở trong đời ác, gặp vua tàn bạo, chịu nhiều khổ não mà vẫn buông lung, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh trôi lăn trong tám nỗi khổ (sinh, già, bệnh, chết, thương yêu mà phải xa lìa, oán ghét mà phải gặp nhau, mong cầu mà không được, thân tâm hừng thịnh sinh khổ) mà không biết dứt bỏ nguyên nhân của những khổ ấy, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh đói khát, lạnh nóng, không được tự do, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh phạm giới cấm, sẽ phải đọa vào địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh về sắc đẹp, sức lực, tuổi thọ, sự an ổn, tài ăn nói đều không được tự tại, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh các giác quan không đầy đủ, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh sinh ra ở vùng biên địa (nơi xa xôi không có Phật pháp), không tu điều lành, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh ở thời đói kém, thân thể gầy ốm, cướp bóc lẫn nhau, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh ở thời đao binh chiến loạn, giết hại lẫn nhau, lòng ác ngày càng tăng, sẽ phải chịu vô lượng quả báo khổ đau, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh gặp Phật ra đời, được nghe giáo pháp thanh tịnh như nước cam lồ (nước trời ngọt lành, uống vào không chết) mà không thể nhận giữ, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh tin theo bạn ác, rốt cuộc không chịu nghe theo lời dạy của thiện tri thức (người thầy, người bạn hiền dẫn dắt tu hành), vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh có nhiều của báu mà không chịu bố thí, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh cày ruộng trồng trọt, buôn bán đổi chác, hết thảy đều khổ, vì thế sinh lòng bi. Lại thấy chúng sinh cha mẹ, anh em, vợ con, tôi tớ, quyến thuộc, họ hàng không thương yêu nhau, vì thế sinh lòng bi."
"Này thiện nam tử, người có trí nên xem niềm vui thiền định ở cõi Phi tưởng phi phi tưởng xứ (cõi trời cao nhất trong cõi vô sắc, nơi tâm cực kỳ vi tế, không hẳn có tưởng mà cũng không hẳn không có tưởng) cũng như khổ địa ngục, mà mọi chúng sinh đều cùng có cả, vì thế sinh lòng bi. Này thiện nam tử, khi chưa đắc đạo mà quán xét như vậy thì gọi là bi; nếu đã đắc đạo thì gọi là đại bi. Vì sao? Khi chưa đắc đạo, tuy quán xét như vậy nhưng sự quán xét còn có giới hạn, chúng sinh được quán cũng có giới hạn; khi đã đắc đạo thì sự quán xét và chúng sinh được quán đều không giới hạn, vì thế gọi là đại bi. Khi chưa đắc đạo, tâm bi còn lay động, nên gọi là bi; khi đã đắc đạo thì không còn lay động, nên gọi là đại bi. Khi chưa đắc đạo chưa cứu giúp được các chúng sinh, nên gọi là bi; khi đã đắc đạo thì cứu giúp được lớn lao, nên gọi là đại bi. Khi chưa đắc đạo thì bi chưa đi cùng trí tuệ, nên gọi là bi; khi đã đắc đạo thì bi đi cùng trí tuệ, nên gọi là đại bi."
"Này thiện nam tử, người trí tu lòng bi, tuy chưa dứt được khổ não của chúng sinh nhưng đã có vô lượng việc lợi ích lớn. Này thiện nam tử, sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) đều lấy tâm bi làm sinh nhân. Này thiện nam tử, bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) có hai hạng: một là xuất gia (rời gia đình đi tu), hai là tại gia (tu ở nhà). Người xuất gia tu lòng bi thì không khó; người tại gia tu lòng bi mới là khó. Vì sao? Vì người tại gia có nhiều nhân duyên xấu ác. Này thiện nam tử, người tại gia nếu không tu lòng bi thì không thể đắc giới ưu-bà-tắc; nếu tu lòng bi rồi thì liền đắc được. Này thiện nam tử, người xuất gia chỉ có thể làm đầy đủ năm ba-la-mật, không thể làm đầy đủ đàn ba-la-mật (hạnh bố thí); người tại gia thì làm đầy đủ được. Vì sao? Vì trong mọi lúc đều có thể bố thí mọi thứ. Cho nên người tại gia trước hết nên tu lòng bi. Nếu đã tu lòng bi, nên biết người ấy có thể làm đầy đủ các hạnh giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ. Nếu tu tâm bi thì việc khó bố thí cũng bố thí được, việc khó nhẫn cũng nhẫn được, việc khó làm cũng làm được. Vì lẽ ấy, lòng bi là gốc rễ của mọi điều lành. Này thiện nam tử, nếu ai tu được tâm bi như vậy, nên biết người ấy phá tan được nghiệp ác dù lớn như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), chẳng bao lâu sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn của Phật). Người ấy chỉ làm chút ít nghiệp lành mà quả báo nhận được lớn như núi Tu-di."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video