Thiên 4 — Phẩm 4 – Giải thoát

 Kinh Ưu-bà-tắc giới (ưu-bà-tắc: người nam tu tại gia, đã quy y Phật và nhận giữ giới; giới: những điều răn cấm người tu nguyện giữ gìn), phẩm Giải thoát (ra khỏi mọi trói buộc khổ đau của sinh tử), thứ tư

 "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành; cách Phật gọi người nghe pháp), nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân nào tu lòng bi, nên biết người ấy đắc được thể của mọi pháp, tức là các giải thoát phần (phần căn lành vững chắc làm hạt giống nhất định đưa tới giải thoát) (?)." Thiện Sinh (người con trưởng giả đang hỏi đạo) thưa: "Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật), cái gọi là thể, thế nào là thể?" "Này thiện nam tử, đó là thân, miệng, ý. Thân, miệng, ý này nhờ phương tiện (cách thức, con đường dẫn tới) mà có được. Phương tiện có hai: một là tai nghe, hai là suy ngẫm. Lại có ba thứ: một là bố thí, hai là giữ giới, ba là nghe học nhiều."

 Thiện Sinh thưa: "Thưa Thế Tôn, như Phật đã nói, từ ba phương tiện mà được giải thoát phần; ba phương tiện ấy có mức định cố định không?" "Không, thiện nam tử. Vì sao? Có người trong vô lượng đời đem vô lượng của cải bố thí cho vô lượng người mà vẫn không đắc được giải thoát phần; có người chỉ một lần đem một nắm bột rang cho một người ăn xin mà đắc được giải thoát phần như vậy (?). Có người ở chỗ vô lượng đức Phật nhận giữ giới cấm mà vẫn không đắc được giải thoát phần; có người chỉ một ngày một đêm giữ tám giới (tám điều răn người tại gia giữ trọn một ngày đêm để tập sống như người xuất gia) mà đắc được giải thoát phần. Có người trong vô lượng đời, ở chỗ vô lượng đức Phật, nhận giữ, đọc tụng mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật) mà vẫn không đắc được giải thoát phần; có người chỉ đọc một bài kệ bốn câu mà đắc được giải thoát phần. Vì sao? Vì tâm của mọi chúng sinh không giống nhau."

 "Này thiện nam tử, nếu người không thể một lòng quán xét lỗi lầm khổ hại của sinh tử và sự an vui của niết-bàn (trạng thái đã dứt sạch phiền não, thoát hẳn sinh tử), thì người ấy dù có bố thí, giữ giới, nghe học nhiều, rốt cuộc cũng không đắc được giải thoát phần. Nếu biết chán ghét lỗi lầm của sinh tử, thấy sâu công đức an vui của niết-bàn, thì người ấy dù bố thí ít, giữ giới ít, nghe học ít, vẫn đắc được giải thoát phần. Này thiện nam tử, người đắc pháp này là trong ba thời: khi Phật ra đời; khi bậc duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy) ra đời; nếu không có hai vị ấy thì khi chư thiên cõi trời A-ca-ni-trá (cõi trời cao nhất trong cõi sắc) nói pháp giải thoát — người ấy nghe rồi đắc được giải thoát phần. Này thiện nam tử, thuở xưa lúc ta mới phát tâm, hoàn toàn không gặp Phật hay bích-chi-phật (tức duyên giác), mà nghe chư thiên cõi Tịnh Cư (các cõi trời trong sạch, nơi ở của các bậc thánh đã không còn trở lại cõi dục) nói pháp giải thoát; lúc ấy ta nghe xong liền phát tâm."

 "Này thiện nam tử, pháp như vậy chư thiên cõi dục (cõi của những chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục...) không đắc được. Vì sao? Vì họ buông lung. Chư thiên cõi sắc (cõi trời của những chúng sinh đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) cũng không đắc được. Vì sao? Vì không có ba phương tiện. Chư thiên cõi vô sắc (cõi trời không còn thân thể, chỉ còn tâm) cũng không đắc được. Vì sao? Vì không có thân và miệng; mà thể của pháp này là thân, miệng, ý. Người ở châu Uất-đơn-việt (châu phía bắc trong bốn châu của thế giới, nơi người sống sung sướng tự nhiên) cũng không đắc được. Vì sao? Vì không có ba phương tiện. Giải thoát phần này có ba hạng người đắc được, đó là thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, chỉ cầu tự giải thoát), duyên giác và bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh). Chúng sinh nếu gặp thiện tri thức (người thầy, người bạn hiền dẫn dắt tu hành) thì chuyển từ giải thoát của thanh văn sang được giải thoát của duyên giác, chuyển từ giải thoát của duyên giác sang được giải thoát của bồ-tát. Giải thoát phần mà bồ-tát đắc được thì không thể thối lui, không thể mất hoại."

 Thiện Sinh thưa: "Thưa Thế Tôn, người nói pháp dựa vào đâu để phân biệt rõ được: những người như vầy có giải thoát phần, những người như vầy không có giải thoát phần?" "Này thiện nam tử, pháp như vậy do hai hạng người đắc được, đó là người tại gia (tu ở nhà) và người xuất gia (rời gia đình đi tu). Hai hạng người ấy hết lòng nghe pháp, nghe rồi nhận giữ; nghe đến nỗi khổ của ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) thì lòng sinh sợ hãi, lông trên thân đều dựng đứng, nước mắt tuôn rơi, giữ vững trai giới (giới cấm và lệ không ăn quá giờ trưa), cho đến lỗi nhỏ cũng không dám phạm — nên biết người ấy đã đắc giải thoát phần."

 "Này thiện nam tử, các ngoại đạo (người tu theo các đạo khác ngoài đạo Phật) đắc được định Phi tưởng phi phi tưởng (tầng thiền định cao nhất của cõi vô sắc, tâm cực vi tế, không hẳn có tưởng mà cũng không hẳn không có tưởng), sống lâu vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), nhưng nếu không đắc được giải thoát phần thì nên xem người ấy là người địa ngục. Nếu lại có người ở địa ngục A-tỳ (địa ngục nặng nhất, khổ đau không lúc nào ngừng) trải vô lượng kiếp chịu khổ não lớn mà đắc được giải thoát phần như vậy, thì nên xem người ấy là người niết-bàn. Này thiện nam tử, vì thế ta sinh lòng thương xót đối với Uất-đầu-lam-phất (vị thầy ngoại đạo tu thiền định cao, từng dạy Phật trước khi Phật thành đạo), mà không sinh lòng thương nhớ đối với Đề-bà-đạt-đa (người em họ của Phật, nhiều lần tìm cách hại Phật) (?). Này thiện nam tử, như các vị Xá-lợi-phất (đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) trong sáu vạn kiếp cầu đạo bồ-đề (con đường giác ngộ thành Phật), sở dĩ thối lui là vì chưa đắc được giải thoát phần; tuy vậy vẫn hơn duyên giác về căn tánh sắc bén. Này thiện nam tử, pháp này có ba bậc: thấp, vừa, cao. Thấp là thanh văn, vừa là duyên giác, cao là Phật."

 "Này thiện nam tử, có người siêng năng cầu giới ưu-bà-tắc, trong vô lượng đời nghe thế nào làm thế ấy mà vẫn không đắc giới. Có người xuất gia cầu giới tỳ-kheo (giới đầy đủ của tăng nam xuất gia), giới tỳ-kheo-ni (giới đầy đủ của ni nữ xuất gia), trong vô lượng đời nghe thế nào làm thế ấy mà cũng không đắc được. Vì sao? Vì không đắc được giải thoát phần. Vì thế chỉ có thể gọi là tập giới, không gọi là giữ giới. Này thiện nam tử, các bồ-tát nếu đắc giải thoát phần thì rốt cuộc không tạo nghiệp (hành động có chủ ý sẽ đem lại kết quả) để cầu sinh vào cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, mà luôn nguyện sinh vào nơi làm lợi ích cho chúng sinh. Nếu tự biết chắc mình có nghiệp sinh lên cõi trời thì liền xoay nghiệp ấy lại để cầu sinh vào cõi người. Nghiệp đó là bố thí, giữ giới, tu thiền định. Này thiện nam tử, người thanh văn nếu đắc giải thoát phần thì không quá ba đời thân là được giải thoát trọn vẹn; bích-chi-phật cũng như vậy. Bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn) đắc giải thoát phần thì dù trải qua vô lượng đời thân vẫn luôn không thối lui; tâm không thối lui ấy vượt hơn tất cả thanh văn và duyên giác."

 "Này thiện nam tử, nếu đắc giải thoát phần như vậy thì dù bố thí ít cũng được quả vô lượng; giữ giới ít, nghe học ít cũng vậy. Người ấy giả sử có ở trong ba đường ác cũng rốt cuộc không chịu khổ như những chúng sinh ở ba đường ác kia. Nếu các bồ-tát đắc được giải thoát phần như vậy thì gọi là Điều nhu địa (bậc tâm đã thuần hòa, mềm dịu). Vì sao gọi là Điều nhu địa? Vì mọi phiền não (những tâm xấu làm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê) dần dần yếu đi. Đó gọi là nghịch lưu (đi ngược dòng sinh tử). Này thiện nam tử, có bốn hạng người: một là xuôi theo dòng sinh tử, hai là đi ngược dòng sinh tử, ba là không xuôi không ngược, bốn là đã tới bờ bên kia (bờ giải thoát). Này thiện nam tử, pháp như vậy đối với người thanh văn gọi là Nhu nhuyễn địa (bậc tâm mềm mại); đối với các bồ-tát cũng gọi là Nhu nhuyễn, lại gọi là Hỷ địa (bậc vui mừng). Vì nghĩa gì gọi là Hỷ địa? Vì nghe mình không còn thối lui nên gọi là Hỷ địa. Vì nghĩa gì gọi là bồ-tát? Vì luôn làm cho tâm chúng sinh tỉnh ngộ. Bồ-tát như vậy tuy biết sách vở ngoại đạo nhưng tự mình không theo, cũng không dạy người khác. Bồ-tát như vậy không gọi là người, không gọi là trời, không thuộc vào năm nẻo (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời). Đó gọi là tu hành con đường không chướng ngại."

 "Này thiện nam tử, bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) có bốn hạt giống: một là không tham của cải, hai là không tiếc thân mạng, ba là tu hạnh nhẫn nhục (chịu đựng được mọi điều trái ý mà không giận), bốn là thương xót chúng sinh. Này thiện nam tử, để làm lớn mạnh những hạt giống bồ-đề ấy lại có năm việc: một là không tự coi thường mình mà nói: 'Ta không thể đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn của Phật)'; hai là tự thân chịu khổ mà lòng không chán nản hối tiếc; ba là siêng năng tinh tấn không nghỉ không ngừng; bốn là cứu giúp vô lượng khổ não của chúng sinh; năm là luôn ca ngợi công đức mầu nhiệm của Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu). Người có trí khi tu bồ-đề phải luôn tu tập năm việc ấy để làm hạt giống bồ-đề lớn mạnh, rực rỡ. Lại có sáu việc, đó là đàn ba-la-mật (hạnh bố thí hoàn hảo) cho đến bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ hoàn hảo) (sáu hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác). Sáu việc này nhờ một việc mà tăng trưởng, đó là không buông lung. Bồ-tát buông lung thì không làm tăng trưởng được sáu việc ấy; nếu không buông lung thì tăng trưởng được."

 "Này thiện nam tử, khi bồ-tát cầu bồ-đề lại có bốn việc: một là gần gũi bạn lành, hai là tâm bền chắc khó phá, ba là làm được những việc khó làm, bốn là thương xót chúng sinh. Lại có bốn việc: một là thấy người khác được lợi thì lòng vui mừng, hai là luôn thích khen ngợi công đức của người khác, ba là luôn thích tu tập sáu niệm (nhớ nghĩ đến Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, và cõi trời), bốn là siêng năng nói về mọi lỗi lầm khổ hại của sinh tử. Này thiện nam tử, nếu có ai nói rằng lìa tám pháp này mà đạt được bồ-đề thì không có lẽ ấy."

 "Này thiện nam tử, nếu có bồ-tát lúc mới phát tâm bồ-đề vô thượng (khởi tâm nguyện cầu giác ngộ cao tột), liền được gọi là ruộng phước vô thượng (người đáng được cúng dường bậc nhất, cúng dường vào thì được phước lớn như gieo hạt vào ruộng tốt). Bồ-tát như vậy vượt hơn mọi việc của thế gian và mọi chúng sinh. Này thiện nam tử, tuy có người nói vô lượng thế giới có vô lượng đức Phật, nhưng Phật đạo này rất khó đạt được. Vì sao? Thế giới không có bờ bến, chúng sinh cũng vậy; chúng sinh không có bờ bến, Phật cũng vậy. Giả sử Phật đạo dễ đạt được, thì chỉ một đức Phật Thế Tôn đã phải độ hết mọi chúng sinh; nếu vậy thì thế giới và chúng sinh đã có giới hạn. Này thiện nam tử, khi Phật ra đời có thể độ chín vạn chín na-do-tha (một số đếm cực lớn của Ấn Độ xưa) người, đệ tử thanh văn độ một na-do-tha người, vậy mà chúng sinh vẫn không thể hết, nên gọi là vô biên. Vì thế, trong kinh dành cho hàng thanh văn ta nói không có Phật ở mười phương. Vì sao? Vì sợ chúng sinh xem nhẹ Phật đạo. Đạo thánh của chư Phật không thuộc về thế gian; cho nên Như Lai (danh hiệu của Phật) nói ra không hề hư dối. Như Lai Thế Tôn không có lòng ganh ghét; chỉ vì Phật đạo khó đạt được nên nói rằng không có chư Phật Thế Tôn ở mười phương. Này thiện nam tử, vô lượng chúng sinh phát tâm bồ-đề mà không thể đi trọn con đường bồ-tát."

 "Nếu có người vặn hỏi: 'Nếu hiện tại có vô lượng chư Phật, sao trong kinh chỉ nói hai đời quá khứ và vị lai có vô lượng Phật, mà không nói hiện tại có vô lượng Phật?' Này thiện nam tử, ta nói rằng trong một cõi nước, quá khứ và vị lai có số Phật nhiều như cát sông Hằng, còn ở đời hiện tại thì chỉ có một đức Phật mà thôi. Này thiện nam tử, người thật sự hiểu đúng nghĩa thì đạt được Phật đạo. Vô lượng chúng sinh tu hành Phật đạo phần nhiều đều thối lui, lâu lâu mới có một người được độ thoát, như hoa xoài (nở rất nhiều mà kết trái rất ít) và trứng cá (đẻ rất nhiều mà thành cá rất ít). Này thiện nam tử, bồ-tát có hai hạng: một là tại gia, hai là xuất gia. Bồ-tát xuất gia đắc giải thoát phần thì không khó; người tại gia đắc được mới là khó. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu ác quấn trói."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video