Kinh Ưu-bà-tắc giới (ưu-bà-tắc: người nam tu tại gia, đã quy y Phật và nhận giữ giới; giới: những điều răn cấm người tu nguyện giữ gìn), phẩm Ba loại bồ-đề (bồ-đề: sự giác ngộ), thứ năm
Thiện Sinh (người con trưởng giả đang hỏi đạo) thưa: "Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật), như Phật đã nói, bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) có hai hạng: một là tại gia (tu ở nhà), hai là xuất gia (rời gia đình đi tu). Bồ-đề có ba loại: một là bồ-đề của thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, chỉ cầu tự giải thoát), hai là bồ-đề của duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy), ba là bồ-đề của chư Phật. Nếu đạt bồ-đề thì gọi là Phật, vậy vì sao hàng thanh văn và bích-chi-phật (tức duyên giác) không được gọi là Phật? Nếu giác ngộ pháp tánh (bản chất chân thật của mọi sự vật) thì gọi là Phật, thì thanh văn và duyên giác cũng giác ngộ pháp tánh, vì duyên cớ gì không được gọi là Phật? Nếu biết tất cả thì gọi là Phật, thì thanh văn và duyên giác cũng biết tất cả, lại vì sao không được gọi là Phật? Nói 'tất cả' ở đây tức là Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ)."
Phật nói: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành; cách Phật gọi người nghe pháp), bồ-đề có ba loại: một là nhờ nghe mà được, hai là nhờ suy ngẫm mà được, ba là nhờ tu tập mà được. Người thanh văn nhờ nghe mà được nên không gọi là Phật. Người bích-chi-phật nhờ suy ngẫm mà giác ngộ được một phần nhỏ nên gọi là bích-chi-phật. Như Lai (danh hiệu của Phật) không có thầy, không dựa vào nghe và suy ngẫm, nhờ tu tập mà giác ngộ tất cả, vì thế gọi là Phật. Này thiện nam tử, biết rõ pháp tánh nên gọi là Phật. Pháp tánh có hai thứ: một là tướng chung (đặc tính chung của mọi sự vật), hai là tướng riêng (đặc tính riêng của từng sự vật). Người thanh văn biết tướng chung nên không gọi là Phật. Người bích-chi-phật cũng biết tướng chung, nhưng không nhờ nghe mà biết, nên gọi là bích-chi-phật, không gọi là Phật. Như Lai Thế Tôn giác ngộ trọn vẹn cả tướng chung lẫn tướng riêng, không dựa vào nghe và suy ngẫm, không thầy mà tự mình tỏ ngộ, nhờ tu tập mà được, nên gọi là Phật. Này thiện nam tử, Như Lai Thế Tôn có đầy đủ duyên trí (trí hiểu biết trọn vẹn mọi đối tượng) (?). Thanh văn và duyên giác tuy biết Tứ đế nhưng duyên trí không đầy đủ; vì lẽ đó không được gọi là Phật. Như Lai Thế Tôn có đầy đủ duyên trí nên được gọi là Phật."
"Này thiện nam tử, như nước sông Hằng có ba con vật cùng lội qua: thỏ, ngựa và hương tượng (giống voi lớn mạnh nhất). Thỏ không chạm tới đáy, nổi trên nước mà qua; ngựa có lúc chạm đáy, có lúc không; voi thì chạm tận đáy. Nước sông Hằng ấy chính là dòng sông mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối tiếp nhau làm nhân làm quả, khiến chúng sinh trôi lăn mãi trong sinh tử). Thanh văn qua sông giống như con thỏ kia; duyên giác qua sông giống như con ngựa kia; Như Lai qua sông giống như con hương tượng. Vì thế Như Lai được gọi là Phật. Thanh văn và duyên giác tuy dứt được phiền não (những tâm xấu làm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê) nhưng chưa dứt được tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại sau khi đã dứt phiền não). Như Lai nhổ được tận gốc rễ mọi phiền não và tập khí, nên gọi là Phật. Này thiện nam tử, nghi có hai thứ: một là nghi do phiền não, hai là nghi vô ký (sự chưa rõ về những việc không thuộc thiện hay ác, không do phiền não sinh ra). Hàng hai thừa (thanh văn và duyên giác) dứt được nghi do phiền não mà không dứt được nghi vô ký. Như Lai dứt sạch cả hai thứ nghi ấy, vì thế gọi là Phật."
"Này thiện nam tử, người thanh văn chán việc nghe học nhiều, người duyên giác chán việc suy ngẫm; Phật đối với cả hai việc ấy tâm không mỏi mệt chán nản, nên gọi là Phật. Này thiện nam tử, ví như vật sạch đặt trong đồ đựng sạch thì trong ngoài đều sạch. Thanh văn và duyên giác tuy trí tuệ trong sạch nhưng đồ đựng không sạch; Như Lai không như vậy, trí tuệ và đồ đựng đều sạch, vì thế gọi là Phật. Này thiện nam tử, sạch có hai thứ: một là trí sạch, hai là hạnh sạch. Thanh văn và duyên giác tuy có trí sạch nhưng hạnh không trong sạch; Như Lai Thế Tôn trí và hạnh đều sạch, vì thế gọi là Phật. Này thiện nam tử, hạnh của thanh văn và duyên giác có giới hạn; hạnh của Như Lai Thế Tôn không có giới hạn, vì thế gọi là Phật. Này thiện nam tử, Như Lai Thế Tôn trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) phá tan được hai thứ chướng: một là trí chướng (chướng ngại che lấp sự hiểu biết), hai là giải thoát chướng (chướng ngại ngăn trở sự giải thoát), vì thế gọi là Phật. Như Lai có đầy đủ nhân của trí và quả của trí, vì thế gọi là Phật."
"Này thiện nam tử, Như Lai nói ra lời không hai, không sai, cũng không hư dối; trí tuệ không chướng ngại, tài thuyết pháp cũng vậy; có đầy đủ trí biết nhân, trí biết thời, trí biết tướng; không có gì che giấu, không cần phải giữ gìn che đậy, không ai có thể chỉ ra lỗi; biết rõ phiền não của mọi chúng sinh, nhân duyên khởi lên các kết (trói buộc, tức phiền não) và nhân duyên dứt các kết; tám pháp thế gian (được lợi, mất lợi, bị chê bai, được khen ngợi, được tôn vinh, bị chế giễu, sướng, khổ) không thể làm nhiễm bẩn; có lòng thương xót lớn, cứu vớt khổ não; đầy đủ mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin vững chắc của Phật khi thuyết pháp), ba niệm của đại bi (ba sự an nhiên của Phật: chúng sinh tin, không tin, hay vừa tin vừa không tin, tâm Phật đều bình thản); sức lực của thân và tâm đều trọn vẹn."
"Thế nào là sức lực của thân đầy đủ? Này thiện nam tử, cõi trời Ba mươi ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích cai quản) có một thành lớn tên là Thiện Kiến. Thành ấy dọc ngang đủ mười vạn dặm, có một trăm vạn cung điện, có mười triệu sáu trăm sáu mươi sáu nghìn sáu trăm sáu mươi sáu vị trời. Vào ba tháng mùa hạ, Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời này) muốn đến rừng Ba-lợi-chất-đa vui chơi hưởng lạc. Ở núi Do-càn-đà có một con hương tượng tên là Y-la-bát-na, có đủ bảy cái đầu. Đế Thích vừa khởi ý nghĩ thì voi biết ngay và liền đến. Tất cả chư thiên trong thành Thiện Kiến ngồi trên đầu voi, cùng đi vòng mà tới. Khu rừng ấy cách thành năm mươi do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số). Sức lực thân con voi này vượt hơn sức lực thân mọi con hương tượng khác. Dù gộp sức một vạn tám nghìn con hương tượng như vậy lại, sức ấy chỉ ngang bằng sức một đốt xương của Phật. Vì thế sức lực thân Phật vượt hơn sức lực của mọi chúng sinh. Thế giới vô biên, chúng sinh cũng vô biên, sức lực tâm của Như Lai cũng vô biên như vậy. Vì thế chỉ riêng Như Lai được gọi là Phật, chứ không phải người hai thừa được gọi là Phật."
"Vì lẽ ấy, Như Lai được gọi là Vô thượng sư (bậc thầy cao tột, không ai hơn), gọi là Đại trượng phu (bậc nam tử lớn, có đủ đức mạnh mẽ), là hương tượng trong loài người, là sư tử, là long vương (vua loài rồng), là Điều ngự (bậc chế ngự, uốn nắn chúng sinh) và Thị đạo (bậc chỉ đường), gọi là đại thuyền sư (người lái thuyền lớn đưa chúng sinh qua biển khổ), gọi là đại y sư (người thầy thuốc lớn), là vua của loài trâu lớn, là trâu chúa trong loài người, gọi là hoa sen thanh tịnh, là bậc không thầy mà tự giác ngộ, là đôi mắt của mọi chúng sinh; là đại thí chủ (người bố thí lớn), là đại sa-môn (người xuất gia tu hành lớn), là đại bà-la-môn (người tu hạnh thanh tịnh lớn; vốn chỉ giai cấp tu sĩ ở Ấn Độ); vắng lặng, giữ giới, siêng năng tinh tấn, đã tới bờ bên kia và đạt được giải thoát. Này thiện nam tử, thanh văn và duyên giác tuy có bồ-đề nhưng hoàn toàn không có những điều ấy, vì thế Như Lai được gọi là Phật. Này thiện nam tử, bồ-tát có hai hạng: một là tại gia, hai là xuất gia. Bồ-tát xuất gia phân biệt được ba loại bồ-đề như vậy thì không khó; người tại gia phân biệt được mới là khó. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu ác quấn trói."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video