Kinh Ưu-bà-tắc giới (kinh nói về giới luật dành cho ưu-bà-tắc, tức người nam tu Phật tại gia đã thọ giới), phẩm Bát-nhã ba-la-mật (bát-nhã là phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là trí tuệ thấy rõ bản chất chân thật của mọi sự vật; ba-la-mật nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu hoàn hảo đưa người tu vượt khỏi sinh tử khổ đau mà đến giải thoát), thứ hai mươi tám.
Thiện Sinh (người con của một vị trưởng giả, là người hỏi Phật trong kinh này) thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), Bồ-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) tu Bát-nhã ba-la-mật thanh tịnh như thế nào?"
Phật dạy: "Này thiện nam tử (người nam hiền lành, lời Phật gọi người nghe)! Nếu có vị Bồ-tát nào giữ giới, tinh tấn (siêng năng, bền bỉ làm điều lành), học rộng nghe nhiều, sống bằng chánh mạng (cách kiếm sống chân chính, đúng pháp), tu nhẫn nhục; thương xót chúng sinh, trong lòng luôn biết xấu hổ, biết hổ thẹn với lỗi lầm, xa lìa lòng ganh ghét; thật sự hiểu rõ các phương tiện (cách thức khéo léo) làm điều lành; vì chúng sinh mà chịu khổ cũng không hối hận, không thối lui; ưa bố thí, có thể điều phục (thuần hóa, dẫn dắt) chúng sinh; khéo biết các tướng nặng nhẹ của những lỗi đã phạm; siêng năng khuyên chúng sinh bố thí, làm các việc tạo phúc; biết chữ nghĩa mà lòng không kiêu mạn; gần gũi bạn lành, có thể làm lợi cho mình và làm lợi cho người; cung kính Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp tức giáo pháp, và Tăng tức đoàn thể người xuất gia tu hành), các bậc thầy, các vị hòa thượng (vị thầy truyền giới, thầy chính dạy dỗ người xuất gia), các bậc trưởng lão có đức;
đối với sự giác ngộ Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, tức quả vị Phật) của chính mình không hề coi nhẹ; có thể quán thấy công đức sâu xa mầu nhiệm của Bồ-đề; biết tướng thiện ác; biết tất cả các môn thanh luận (học thuật về ngôn ngữ, ngữ pháp, âm thanh) cả thế gian lẫn xuất thế gian; biết nhân, biết quả; biết phương tiện ban đầu và điều căn bản; thì nên biết người ấy có thể đạt được trí tuệ.
Trí tuệ như thế có ba loại: một là do nghe mà sinh, hai là do suy ngẫm mà sinh, ba là do tu tập mà sinh. Từ chữ mà hiểu được nghĩa, gọi là do nghe mà sinh. Suy ngẫm mà hiểu được nghĩa, gọi là do suy ngẫm mà sinh. Từ tu tập mà hiểu được nghĩa, gọi là do tu tập mà sinh.
Có thể đọc mười hai bộ kinh của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến; mười hai bộ kinh là toàn bộ lời Phật dạy, được chia thành mười hai thể loại), có thể trừ bỏ lưới nghi ngờ; có thể đọc mọi sách vở và việc đời của thế gian; có thể khéo phân biệt con đường tà và con đường chánh; đó gọi là trí tuệ.
Có thể khéo phân biệt mười hai bộ kinh; chữ và nghĩa về nhân quả của ấm, giới, nhập (các cách phân loại thân tâm và thế giới: năm ấm là năm nhóm hợp thành con người gồm thân xác, cảm thọ, tri giác, hành động tâm ý và nhận thức; mười tám giới và mười hai nhập là sự phân chia các giác quan, đối tượng của chúng và các nhận thức sinh ra từ đó)…; tướng của tì-bà-xá-na (tức quán: phép tu dùng trí tuệ quán sát để thấy rõ bản chất sự vật) và xá-ma-tha (tức chỉ: phép tu làm tâm lắng yên, chuyên chú vào một đối tượng); các tướng thượng, trung, hạ; thiện, ác và vô ký (những gì không thuộc thiện cũng không thuộc ác); bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, cho khổ là vui, cho không có cái ta là có cái ta, cho bất tịnh là trong sạch); kiến đạo (giai đoạn lần đầu tiên thấy rõ chân lý) và tu đạo (giai đoạn tiếp tục tu để dứt hết phiền não còn lại). Có thể khéo phân biệt những việc như thế, đó gọi là trí tuệ.
Này thiện nam tử! Người có trí tuệ cầu thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), đại bi (lòng thương xót lớn lao cứu khổ mọi chúng sinh), tam niệm xứ (ba sự an trú tâm của Phật: người nghe kính tin, không kính tin, hoặc nửa tin nửa không, Phật đều giữ tâm bình thản không vui không buồn). Luôn gần gũi Phật và đệ tử của Phật. Khi đời không có Phật pháp, thì vui lòng xuất gia tu học trong ngoại đạo (các tôn giáo, học phái ngoài Phật giáo); tuy ở trong đạo tà mà vẫn ưa tìm cầu điều cốt yếu chân chính. Luôn tu tâm từ, bi, hỉ, xả (bốn tâm rộng lớn: mong chúng sinh được vui, mong cứu chúng sinh khỏi khổ, vui mừng khi người khác được an vui, và tâm bình đẳng buông bỏ không chấp giữ) và con đường đạt ngũ thông (năm năng lực thần diệu: đi lại biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước). Đạt được ngũ thông rồi thì quán tưởng bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng tham đắm) và quán tưởng vô thường (quán mọi vật đều đổi thay, không bền vững). Có thể nói rõ rằng các pháp hữu vi (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) có rất nhiều lỗi lầm tai hại.
Vì muốn có lời nói đúng đắn nên dạy chúng sinh học thanh luận (môn học về ngôn ngữ, ngữ pháp). Có thể giúp chúng sinh lìa khỏi bệnh tật của thân và tâm. Vui lòng đem việc đời dạy cho người khác. Những việc mình làm không ai hơn được: như chú thuật, phương thuốc, các loại y dược; khéo léo cầu tài lộc, được rồi thì biết giữ gìn, chi dùng theo đạo lý và bố thí đúng theo pháp. Tuy biết tất cả mà không sinh kiêu mạn; được công đức lớn mà không cho là đủ.
Có thể dạy chúng sinh lòng tin, bố thí, giữ giới, học rộng nghe nhiều và trí tuệ. Biết các phương tiện về thiện, bất thiện và vô ký; khéo biết nhân duyên và thứ lớp của việc học và việc tu hành. Biết đạo Bồ-đề và những điều trang nghiêm (làm cho đẹp đẽ, đầy đủ) cho đạo. Biết căn cơ thượng, trung, hạ của các chúng sinh. Biết các môn thanh luận của ngoại đạo mà trong lòng không vướng mắc. Biết thời điểm thích hợp của chúng sinh mà tùy nghi điều phục. Biết chúng sinh thế gian (thế giới của các loài hữu tình) và quốc độ thế gian (thế giới vật chất nơi các loài ấy sinh sống). Biết do đâu mà đầy đủ sáu ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn hảo: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ)(?).
Này thiện nam tử! Có cái là trí tuệ mà không phải ba-la-mật; có cái là ba-la-mật mà không phải trí tuệ; có cái vừa là trí tuệ vừa là ba-la-mật; có cái không phải trí tuệ cũng không phải ba-la-mật. Là trí tuệ mà không phải ba-la-mật: đó là mọi trí tuệ của thế gian, và trí tuệ mà hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) thực hành. Là ba-la-mật mà không phải trí tuệ: không có trường hợp ấy. Vừa là trí tuệ vừa là ba-la-mật: đó là tất cả sáu ba-la-mật. Không phải trí tuệ cũng không phải ba-la-mật: đó là mọi sự bố thí, giữ giới, tinh tấn của hàng Thanh văn và Duyên giác.
Này thiện nam tử! Nếu người nào có thể siêng năng tu sáu ba-la-mật như thế, người ấy được gọi là cúng dường sáu phương (theo lời Phật dạy, sáu phương tượng trưng cho sáu mối quan hệ: cha mẹ, thầy dạy, vợ con, bạn bè, người giúp việc, và các bậc tu hành), có thể tăng thêm của cải và tuổi thọ.
Này thiện nam tử! Bồ-tát có hai hạng: một là tại gia (sống ở nhà, có gia đình), hai là xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu). Bồ-tát xuất gia tu trí tuệ thanh tịnh thì không khó; người tại gia tu trí tuệ thanh tịnh mới thật là khó. Vì sao vậy? Vì người tại gia bị quá nhiều nhân duyên xấu ác ràng buộc, quấn quýt."
Khi Phật nói pháp này, Thiện Sinh, con của vị trưởng giả, cùng một nghìn vị ưu-bà-tắc phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phát nguyện cầu đạt sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật). Phát tâm xong, họ liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, lễ Phật rồi lui ra, từ biệt trở về chỗ ở của mình.
Kinh Ưu-bà-tắc giới, quyển thứ bảy.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video