Thiên 1 — Quyển thượng

 Kinh Đại Phương Quảng Tam Giới

 Kinh Đại Phương Quảng Tam Giới (kinh Đại thừa rộng lớn nói về ba điều răn giữ)

 Đời Bắc Lương, Đàm Vô Sấm dịch.

 Kinh Đại Phương Quảng Tam Giới, quyển thượng

 Đời Bắc Lương, Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đàm Vô Sấm dịch.

 Tôi nghe như thế này:

 Một thuở nọ, Phật ở trên núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, tức núi Kên Kên) gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa). Núi ấy là vua của các núi, cao vút, rộng lớn, mọc đủ các loại lúa thóc, giống như mặt đất nở ra đủ thứ hoa. Các chúng khẩn-na-la (loài thần ca múa, đầu có sừng) và càn-thát-bà (loài thần âm nhạc của cõi trời, sống nhờ hương thơm) thường đến dạo chơi, nghỉ lại ở đó. Có đủ các chúng: thiên (các vị trời), long (rồng), dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, dữ tợn), la-sát (loài quỷ ăn thịt người), tỳ-xá-già (loài quỷ hút tinh khí người), cư ngụ ở trong núi.

 Có nhiều loài thú khác nhau, như: sư tử, hổ, báo, voi, ngựa, kỳ lân, gấu, gấu ngựa, hoẵng, hươu, trâu xanh, trâu nước, dê đực, khỉ — những loài thú ấy ở trong núi. Lại có vô số loài chim, như: chim công, vẹt, sáo, chim mạng mạng (loài chim hai đầu chung một thân), vịt trời (?), nhạn, uyên ương, ngỗng, vịt, nhạn đen, gà rừng, gà hạt (một loài trĩ hay đá nhau), trĩ đen, chim gáy, bồ câu, đại bàng, kền kền, chim sẻ, chim giá-sa (?) — các loài chim như vậy nương ở trong núi. Nhờ sức mạnh của Phật, các loài chúng sinh ấy không bị lòng tham muốn, giận dữ, ngu mê quấy nhiễu, không ăn thịt nhau, mà thương yêu nhau như mẹ với con.

 Bấy giờ trong núi ấy rừng cây rậm rạp tươi tốt, cành nhánh không gãy, đủ các loại cây: cây thiên mộc, cây tất-lợi-xoa (một loại cây đa), cây mã nhĩ, cây tất-bát-la (cây bồ-đề), cây khẩn-thúc-ca, cây ha-lê-lặc (cây kha tử), cây ha-ma-lặc (cây me rừng), cây tỳ-hê-lặc (cây bàng hôi), cây đa-la (cây thốt nốt), cây ca-ni-ca, cây am-bà-la (cây xoài), cây diêm-phù (cây trâm), mộc giới (?), nho, đào, mơ, lê, táo tây, cây bà-long-già (?), óc chó, lựu, cây trấn-đầu-ca (một loại cây thị), cây ni-câu-la (một loại cây đa lớn), tùng, bách, long não, cây ba-xa, hương huân lục, gỗ đàn hương, trầm hương, hương tô hợp — các loại cây như thế đều có đủ cả.

 Trong núi ấy, các loài hoa trên cạn và dưới nước đều đầy đủ, như: hoa a-đề-mục-đa, hoa chiêm-bà (hoa ngọc lan vàng), hoa ba-tra-la, hoa bà-sư (hoa nhài nở mùa mưa), hoa tu-man (một loại hoa nhài), hoa tu-càn-đà, hoa do-đề-ca, hoa ca-nị-ca, hoa ngưu cức (?), hoa trăm cánh, hoa mạn-thù-sa (loài hoa cõi trời) — những hoa ấy phủ khắp mặt đất, tô điểm cho núi thêm rực rỡ. Lại có hoa dưới nước: sen xanh, vàng, đỏ, trắng và sen nhiều màu, đều có đủ cả.

 Trong núi ấy, cứ nửa đêm lại nổi lên đám mây lớn, rồng trời kéo mây mỏng, mưa xuống thứ mưa thơm nhỏ nhẹ có tám vị. Chỉ trong khoảng thời gian vắt sữa một con bò, mưa ấy đã thấm ướt khắp núi Kỳ-xà-quật; sau nửa đêm trời trong sáng, không còn chút mây che, gió nhẹ mát mẻ khiến thân tâm dễ chịu. Chúng sinh sống trong núi cùng cây cỏ đều được thấm nhuần, tươi bóng, giống như tràng hoa được rưới nước, màu sắc tươi sạch lại càng đẹp gấp bội.

 Núi Kỳ-xà-quật mọc thứ cỏ mềm mại, đủ màu, hương, vị, màu xanh biếc xoắn về bên phải, có nhiều màu đẹp xen lẫn như cổ chim công; hương thơm như hoa bà-sư-la, sờ vào mềm như vải Ca-lăng-già (loại vải mịn nổi tiếng của xứ Ca-lăng-già). Đất ở đó mềm mại, khi đặt chân xuống thì lún bốn ngón tay, khi nhấc chân lên thì đất trở lại như cũ. Trong núi có nhiều ao suối, nước trong mát đầy tràn, mọc đủ thứ sen màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, tím, to bằng bánh xe. Khi hái hoa, hương thơm lan khắp một do-tuần (đơn vị đo đường của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số).

 Trên đỉnh núi ấy mọc lên một tòa sen lớn tuyệt đẹp: lấy lưu ly xanh là loại báu không gì khuất phục được làm cuống, lấy vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, ánh màu tía) làm lá, lấy gỗ đàn hương đen cứng làm đài, lấy mã não báu bậc nhất làm nhụy; bề dọc bề ngang rộng như biển. Có trăm ức vua a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên) thường nâng giữ; trăm ức lưới báu nhiều màu bậc nhất phủ lên trên; trăm ức vua rồng mưa xuống mưa hương thơm đẹp; trăm ức vua chim cánh vàng ngậm lụa màu; trăm ức vua khẩn-na-la vui mừng ngắm nhìn; trăm ức vua ma-hầu-la (loài thần rắn lớn) đứng xem; trăm ức vua càn-thát-bà ca hát ngợi khen; trăm ức vua trời mưa xuống mưa bột hương và y phục, mưa hương, hoa, tràng hoa, cờ phướn, lọng che; trăm ức Phạm vương (vua các cõi trời Phạm thiên) ở trên không trung chắp tay hầu đứng; trăm ức chúng trời Tịnh cư (các cõi trời nơi các bậc thánh đã lìa ham muốn cư ngụ) chắp tay lễ kính; trăm ức vua Chuyển luân (vị vua lý tưởng trị khắp thiên hạ bằng chánh pháp, có bảy báu) cùng bảy báu theo hầu đến chỗ ấy; trăm ức vua biển từ biển lớn lên mà kính lễ.

 Trăm ức ngọc báu lớn bậc nhất dùng để chiếu sáng; trăm ức ngọc ma-ni (ngọc quý trong suốt) sạch bậc nhất xen kẽ; trăm ức ngọc báu "làm vui khắp nơi" bậc nhất làm hoa và quả; trăm ức ngọc báu "ánh sáng công đức" bậc nhất dùng để chiếu sáng; trăm ức ngọc ma-ni nhiều màu bậc nhất dùng để chiếu sáng; ngọc báu "cờ Diêm-phù" bậc nhất giữ cho tòa vững vàng; trăm ức ngọc báu "sư tử kim cương" bậc nhất làm vẻ trang hoàng không thể hư hoại; trăm ức ngọc báu "kho mặt trời" bậc nhất trang hoàng xen lẫn; trăm ức ngọc báu nhiều màu không thể nghĩ bàn bậc nhất tỏa ra đủ thứ màu; trăm ức ngọc như ý (ngọc muốn gì được nấy) bậc nhất tỏa ra vẻ trang hoàng vô tận.

 Tòa sen lớn ấy sinh ra từ căn lành (gốc rễ của điều thiện, việc lành đã gieo) của việc Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) ra đời; được tâm chí của các Bồ-tát che chở giữ gìn, hiện khắp các phương; từ pháp như huyễn mà sinh ra nghiệp pháp lành; được con mắt pháp không tranh cãi trang hoàng, sinh ra từ pháp như mộng; khởi lên từ chỗ không tạo tác, đến từ con đường không ngăn ngại, tràn đầy khắp pháp giới (toàn thể mọi cõi và mọi sự vật) mười phương; đó là do công đức của cảnh giới Phật mà thành. Dù trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm được; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài) ngợi khen công đức của nó cũng không thể nói hết.

 Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật) ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) trên hoa ấy, cùng với đại chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) tám nghìn người. Tên các vị là: A-nhã Kiều-trần-như, Đại đức (bậc có đức lớn, tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo) Hạt-thi-ba-xà, Đại đức Bà-tân, Đại đức Ma-ha-nam, Đại đức Ưu-đà-da, Đại đức Da-xá, Đại đức Phú-na, Đại đức Vô Cấu, Đại đức Kiều-phạm-bát-đề, Đại đức Thiện Tý, Đại đức Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp, Già-da Ca-diếp, Na-đề Ca-diếp, Ma-ha Ca-diếp, Đại đức Ca-chiên-diên, Đại đức Xá-lợi-phất, Đại đức Đại Mục-kiền-liên, Đại đức A-na-luật, Tu-bồ-đề, Ly-ba-đa, Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, Ưu-ba-ly, La-hầu-la, Nan-đà, Đại đức A-nan v.v.

 Tám nghìn vị đứng đầu như thế ở cùng một chỗ, đều thấu rõ bản tính chân thật đúng như thật, quán xét thực tế (chân lý rốt ráo), thấu suốt pháp tánh (bản tính chân thật của mọi sự), vượt qua biển các cõi hiện hữu trong vòng sống chết, đi theo hạnh hư không của Như Lai; các trói buộc đã dứt hẳn, không còn bị hang ổ ràng buộc, đi trong cái không vắng lặng, dứt hẳn lưới nghi ngờ, tin vào biển trí tuệ của Phật, đã qua đến bờ bên kia (bờ giải thoát), làm lợi ích cho thế gian, làm người bạn không cần mời gọi, muốn che chở hết thảy chúng sinh, lòng từ không bỏ một chúng sinh nào, khéo diễn bày mọi hạnh của Phật, giữ gìn Phật pháp, thề che chở Phật pháp, khéo hướng về dòng giống Phật, hướng về Nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí của Phật).

 Lại có tám nghìn vị Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát; Bồ-tát là người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh), Bồ-tát Phổ Hiền, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi đứng đầu, cùng các Bồ-tát: Vô Thượng Trí, Vô Thượng Bảo Trí, Vô Ngại Trí, Hoa Thượng Trí, Nhật Thượng Trí, Nguyệt Thượng Trí, Vô Cấu Thượng Trí, Kim Cương Trí, Viễn Trần Trí, Biến Thuyết Trí, Quang Tràng, Sơn Tràng, Bảo Tràng, Vô Ngại Tràng, Hoa Tràng, Tịnh Tràng, Nhật Tràng, Dục Lạc Tràng, Ly Cấu Tràng, Biến Duyệt Tràng, Địa Uy Đức, Bảo Uy Đức, Đại Uy Đức, Kim Cương Trí Uy Đức, Vô Cấu Uy Đức, Nhật Uy Đức, Nguyệt Uy Đức, Sơn Uy Đức, Trí Chiếu Uy Đức, Biến Uy Đức, Địa Tạng, Hư Không Tạng, Liên Hoa Tạng, Bảo Tạng, Nhật Tạng, Tịnh Đức Tạng, Pháp Hải Tạng, Biến Duyệt Tạng, Thuyền Tạng, Liên Hoa Đức Tạng, Nhật Nhãn, Tịnh Nhãn, Vô Cấu Nhãn, Vô Ngại Nhãn, Biến Kiến Nhãn, Thiện Lợi Trí Nhãn, Kim Cương Nhãn, Bảo Nhãn, Hư Không Nhãn, Phổ Nhãn,

 Thiên Quan, Chiếu Pháp Giới Chí Quan, Đạo Tràng Châu Quan, Duyệt Chư Phương Quan, Nhất Thiết Phật Hiện Tại Tạng Quan, Siêu Nhất Thiết Thế Gian Quan, Biến Duyệt Nhất Thiết Quan, Vô Hủy Quan, Phú Nhất Thiết Như Lai Sư Tử Tòa Quan, Chiếu Nhất Thiết Pháp Giới Hư Không Quan, Long Chủ Kế, Phạm Chủ Kế, Ly Nhất Thiết Phật Pháp Mạn Kế, Đạo Tràng Kế, Xuất Nhất Thiết Nguyện Hải Âm Châu Kế, Phóng Nhất Thiết Như Lai Quang Tràng Châu Kế, Nhất Thiết Hư Không Vô Hoại Ngữ Bảo Kế, Chư Phật Thần Thông Biến Chiếu Tràng Bảo Châu Võng Phú Kế, Xuất Nhất Thiết Như Lai Pháp Luận Thanh Kế, Xuất Nhất Thiết Tam Thế Danh Thanh Kế,

 Đại Quang, Tịnh Quang, Bảo Quang, Ly Cấu Quang, Nguyệt Quang, Pháp Quang, Tịch Quang, Nhật Quang, Thần Thông Quang, Thiên Quang, Đức Tướng, Trí Tướng, Pháp Tướng, Vô Hoại Tướng, Quang Tướng, Hoa Tướng, Châu Tướng, Phật Tướng, Phạm Tướng, Biến Siêu Tướng, Phạm Âm, Hải Âm, Địa Âm, Thế Âm, Thạch Sơn Âm, Biến Pháp Giới Âm, Xuất Nhất Thiết Pháp Hải Lôi Âm, Tồi Nhất Thiết Ma Tràng Âm, Xuất Đại Bi Đạo Lôi Âm, Diệt Nhất Thiết Thế Khổ Não Âm, Pháp Dũng, Tăng Dũng, Trí Dũng, Đức Sơn Dũng, Đức Tăng Dũng, Danh Xưng Dũng, Phổ Chiếu Dũng, Đại Từ Dũng, Trí Chiếu Dũng, Như Lai Chủng Tánh Dũng,

 Quang Đức, Thắng Đức, Pháp Dũng Đức, Biến Quang Đức, Pháp Đức, Nguyệt Đức, Hư Không Đức, Bảo Đức, Tướng Đức, Trí Đức, Bà-la Vương Đức, Pháp Chủ Vương, Thế Chủ Vương, Phạm Chủ Vương, Thạch Sơn Chủ Vương, Chúng Chủ Vương, Thiên Chủ Vương, Tịch Chủ Vương, Bất Động Chủ Vương, Hóa Chủ Vương, Bồ-đề Thắng Chủ Vương, Tịch Thanh, Vô Ngại Thanh, Địa Thanh, Đại Hải Thanh, Lôi Thanh, Chiếu Pháp Thanh, Hư Không Thanh, Nhất Thiết Thanh, Thiện Nhãn Lôi Thanh, Phát Bản Nguyện Thanh, Diệt Nhất Thiết Ma Tràng Giác, Trí Sơn Giác, Hư Không Giác, Vô Ngại Giác, Ngộ Âm Giác, Chiếu Tam Thế Giác, Bảo Giác, Vô Úy Giác, Biến Chiếu Giác, Pháp Giới Nhãn Chiếu Giác.

 Tám nghìn vị Bồ-tát ma-ha-tát như thế ở cùng một chỗ, đều đầy đủ hạnh nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền, làm việc gì cũng không ngăn ngại, hiện vô lượng thân khắp các cõi Phật, đều có thể đến chỗ của tất cả các Đức Phật. Tầm mắt các ngài trong sạch, thấy được vô lượng, đều có thể hiện ra Phật. Mọi thần thông (năng lực siêu phàm) đều có đối tượng vô lượng; nơi nào có Như Lai thành Phật, các ngài đều đến chỗ ấy không chút mỏi mệt. Ánh sáng trí tuệ chiếu khắp biển pháp; dù vô lượng ức kiếp ngợi khen công đức cũng không nói hết. Tài biện thuyết vui nói pháp trong sạch, rộng như hư không; hạnh trí tuệ trong sạch, không nương tựa vào đâu; tùy chúng sinh ưa thích mà hiện hình, không bị ngăn ngại; hiểu rằng không có chúng sinh, không có cõi giới của cái "ta" v.v.; trí tuệ như hư không, như lưới ánh sáng trí tuệ, chiếu khắp tất cả pháp giới.

 Tâm các ngài rốt ráo vắng lặng, không rối loạn; có cảnh giới của các loại trí đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất); có tam-muội (định, trạng thái tâm chuyên chú một chỗ, không tán loạn) và sự không sợ hãi, đi đến đâu cũng không ngăn ngại; trụ trong pháp giới với trăm ức con mắt; thực hành mọi pháp mà được không sợ hãi; quán xét biển trí vô lượng; thiền ba-la-mật (ba-la-mật nghĩa là "đến bờ kia", tức hạnh tu đã hoàn thiện đưa người qua bờ giác ngộ; thiền ba-la-mật là sự hoàn thiện về thiền định) đã đến bờ kia; được bát-nhã ba-la-mật (sự hoàn thiện về trí tuệ thấu suốt chân lý), thần thông ba-la-mật; vượt qua các tam-muội ba-la-mật của thế gian, khéo được tự tại.

 Lại có năm trăm tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), tên là: tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề, tỳ-kheo-ni An Ổn, tỳ-kheo-ni Liên Hoa, tỳ-kheo-ni Cực Khổ Cù-đàm-di (?), tỳ-kheo-ni Da-du-đà-la là mẹ của La-hầu-la; năm trăm tỳ-kheo-ni có các vị ấy đứng đầu ở cùng một chỗ.

 Lại có năm trăm ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia, đã quy y và giữ giới), tên là: ưu-bà-tắc Thiện Uy Đức, ưu-bà-tắc Thiên Uy Đức, ưu-bà-tắc Tuệ Quang, ưu-bà-tắc Danh Xưng Uy Đức, ưu-bà-tắc Quá Danh Xưng Uy Đức, ưu-bà-tắc Thiện Chí, ưu-bà-tắc Nguyệt Đức, ưu-bà-tắc Nguyệt Hoan Hỷ, ưu-bà-tắc Đại Hoan Hỷ, ưu-bà-tắc La-hầu Bạt-đà, ưu-bà-tắc Đại Hiền; năm trăm ưu-bà-tắc có các vị ấy đứng đầu.

 Lại có năm trăm ưu-bà-tư (người nữ tu tại gia, đã quy y và giữ giới): ưu-bà-tư Đại Quang, ưu-bà-tư Thiện Quang, ưu-bà-tư Thiện Thân, ưu-bà-tư Khả Lạc Thân, ưu-bà-tư Hiền, ưu-bà-tư Hiền Đức, ưu-bà-tư Nguyệt Quang, ưu-bà-tư Tướng Quang, ưu-bà-tư Đức Quang, ưu-bà-tư Thiện Nhãn; năm trăm ưu-bà-tư có các vị ấy đứng đầu. Cùng với các vị trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la, ma-hầu-la-già v.v. cung kính vây quanh Đức Phật Thế Tôn.

 Bấy giờ Thế Tôn diễn nói một pháp tên là Tam Giới (ba điều răn giữ), phân tích rộng rãi cảnh giới của tất cả chư Phật Như Lai và hạnh của Bồ-tát; pháp ấy có thể chiếu khắp mọi pháp giới, soi sáng tất cả các đạo tràng (nơi tu đạo, giảng đạo) trong pháp giới, đi vào sự trang nghiêm trong sạch của mọi pháp giới, dẹp tan các ngoại đạo (những người theo các đạo khác ngoài đạo Phật), hàng phục ma oán, làm vui khắp tất cả các cõi chúng sinh; có thể biết tâm mê lầm của mọi chúng sinh, tùy theo tâm chúng sinh mà diễn nói, khéo soi rõ, chuyển hóa căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) của chúng sinh mà chỉ bày cho họ.

 Lúc ấy Đại đức Ma-ha Ca-diếp từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật, thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu có chúng sinh cầu Phật pháp, cầu lực (các năng lực của Phật) và vô sở úy (sự không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), thì những người như vậy phải tu tập pháp gì? Phải dùng pháp gì để che chở những chúng sinh ấy? Phải dùng pháp gì để họ không thối lui khỏi đạo chân chánh cao tột?"

 Thưa hỏi như vậy xong, Phật bảo Ca-diếp: "Lành thay, lành thay! Này Ca-diếp! Điều ông hỏi hôm nay đem lại nhiều an vui, yên ổn cho thế gian, làm lợi ích cho trời và người, nên ông mới hỏi Phật việc như thế. Này Ca-diếp! Nay ông hãy lắng nghe cho kỹ, khéo suy nghĩ! Ta sẽ vì ông mà phân tích giảng giải."

 Đại đức Ca-diếp và đại chúng vâng lời mà lắng nghe.

 Phật bảo Ca-diếp: "Nếu có chúng sinh cầu trí tuệ của Phật, sức mạnh của Phật, sự không sợ hãi của Phật, thì này Ca-diếp, những chúng sinh ấy đối với mọi pháp nên không có chỗ đạt được, không có chỗ nương tựa, mà sinh các căn lành. Này Ca-diếp! Nếu có Bồ-tát khi cầu đạo chân chánh cao tột mà còn chấp vào tướng (hình tướng, dấu hiệu bên ngoài); hoặc đối với Phật pháp khởi tướng hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), hoặc đối với Phật pháp khởi tướng vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), hoặc đối với Phật pháp khởi vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối), tự tạo ra tướng: 'Ta biết Phật pháp', rồi trong tướng ấy nắm chặt không buông, thì phải nói người ấy không được gọi là hướng về đạo cao tột. Vì sao vậy? Vì mong cầu Phật pháp tức là chấp vào cái 'ta': 'Ta sẽ tu như thế này'.

 Nếu cứ chấp cái 'ta' mãi thì không thể dứt bỏ; không dứt bỏ được thì có mong cầu; chỗ mong cầu là mong cầu pháp, liền bị nó làm hại; đã bị làm hại thì sinh ra rong ruổi; rong ruổi thì có trôi lăn; đã trôi lăn thì có xâu chuỗi ràng buộc; đã xâu chuỗi thì có vọng tưởng; đã vọng tưởng thì có phân biệt; đã phân biệt thì vọng tưởng càng tăng; vọng tưởng tăng thì có suy tính; đã suy tính thì có chấp chặt; đã chấp chặt thì có đeo đuổi; có đeo đuổi thì có mê lầm; đã mê lầm thì liền mất. Mất cái gì? Tức là mất sự an ổn. Thế nào là an ổn? Tức là không phân biệt.

 Nếu khởi phân biệt thì liền cho là thường còn; đã cho là thường còn thì có va chạm ngăn ngại; có ngăn ngại thì có dừng đọng bám vào; đã dừng đọng thì có nối tiếp không dứt; đã nối tiếp thì có trái nghịch; đã trái nghịch thì lại càng trái nghịch; càng trái nghịch thì có sai lầm hư dối; đã sai lầm thì có cuồng loạn; đã cuồng loạn thì có dối trá; đã dối trá thì có lo buồn; đã lo buồn thì có hối hận; đã hối hận thì có chỗ bị hại — pháp lành hay chẳng lành đều theo chỗ mình yêu thích chấp trước. Thế nhưng thật ra không có pháp nhất định nào để chấp, chỉ do tưởng mà xoay chuyển, bị tưởng trói buộc, đó gọi là sự trói buộc của tưởng. Tham không có chỗ nhất định, giận không có chỗ nhất định, si mê không có chỗ nhất định; khởi lên tâm vọng tưởng phân biệt thì không thể vượt qua mà đạt đến đạo chân chánh cao tột.

 Này Ca-diếp! Đó gọi là ái xứ (chỗ của lòng ái luyến). Vì sao gọi là ái xứ? Không có pháp nhất định nào gọi là ái, không có pháp đáng yêu, không có chỗ đáng yêu, chỉ là chấp chặt vào ái, chỉ là chấp chặt suông vào cái trống rỗng; tức là chấp chặt vào cái 'ta', chấp chặt vào chúng sinh, chấp chặt vào sạch và không sạch. Này Ca-diếp! Mọi pháp đều là không, do vọng tưởng mà thành ra 'vật'. Nếu không còn tưởng 'vật' đối với các vật, thì lại lấy bồ-đề (sự giác ngộ) làm 'vật'; nếu lấy bồ-đề làm 'vật', thì đó là ngã tưởng (ý tưởng cho rằng có cái 'ta'). Nếu có ngã tưởng thì không gọi là Bồ-tát!

 Vì sao gọi là ngã tưởng? Dù có chỗ tưởng, nhưng tưởng ấy không có gì đạt được; tưởng không có gì đạt được, gọi là ngã tưởng. Cho nên câu nói không chân thật gọi là ngã tưởng. Nếu chúng sinh là thật thì bồ-đề là thật. Thế nào là bồ-đề? Là thấy các pháp đều như huyễn (như trò ảo thuật, có hiện ra mà không thật). Thế nào là như huyễn? Là không nói đến ngã tưởng, mạng tưởng (ý tưởng cho rằng có một sinh mạng thật), chúng sinh tưởng (ý tưởng cho rằng có chúng sinh thật).

 Nếu trong tâm còn có ý niệm 'không có tưởng', thì người ấy chấp vào tưởng và phi tưởng; nếu chấp vào tưởng và phi tưởng thì như người điên say; đã điên say thì bị mọi khổ đau đuổi theo; bị mọi khổ đau đuổi theo thì Như Lai gọi là ở trong sự điên cuồng và dối trá. Vì sao gọi là dối trá? Vì ở trong cuồng loạn, có suy nghĩ sai lầm; nếu suy nghĩ sai lầm thì có ngã và ngã sở (cái 'ta' và cái 'của ta'); có ngã và ngã sở thì có lời nói; có lời nói thì Như Lai nói đó là không có lời nói, kẻ ấy bị lời nói của lời nói nắm giữ, cho nên nói rằng mọi pháp đều từ suy nghĩ mà có, đều là cái thật của ta (?).

 "Này Ca-diếp! Ví như trên không trung có đám mây tụ lại, nhưng đám mây ấy không từ phương đông, tây, nam, bắc, bốn phương góc, phương trên, phương dưới mà đến. Như Lai nói đúng sự thật là nó không từ chỗ nào trong mười phương mà đến; hiểu như vậy rồi thì nói đúng như thật, theo nghĩa mà diễn nói, nói lời chân thật phù hợp. Đám mây ấy chẳng phải là đám, chỉ gọi tên là đám mây. Vì sao gọi tên là đám mây? Vì nổi lên nhiều màu xen lẫn, đủ thứ màu ấy từ hư vọng mà khởi lên, trong đó không có gì nhất định, chỉ gọi là mây mù. Thấy mây mù nổi lên, dù thấy mây mù nhưng không có ý niệm nhất định, trong đó rốt cuộc không có thực thể của mây mù.

 "Này Ca-diếp! Ví như có người nói với người khác: 'Chúng ta cùng nhau đến chỗ bóng mát ngồi đi.' Người có trí tuệ nói như sau: 'Ta nay không đi.' Người kia đáp: 'Tôi không nói có cái ta, chỉ nói có bóng mát.' Người trí nói: 'Nếu anh nói bóng mát thì đó chẳng phải là bóng mát.' (chữ "bóng mát" ở đây đồng âm với chữ "ấm", tức các nhóm yếu tố hợp thành thân và tâm (?))

 "Này Ca-diếp! Ông hãy xem người ấy, đối với chút ít lời nói còn không bị vướng mắc. Cũng vậy, này Ca-diếp! Người hiểu được con đường pháp tánh của Như Lai thì ở giữa đại chúng rống tiếng sư tử (thuyết pháp mạnh mẽ, không chút sợ hãi) chân chánh. Này Ca-diếp! Như Lai còn muốn ở ngay trong pháp chẳng lành mà thực hành pháp lành; nếu chúng sinh ở đời có ngã tưởng, thì đối với Như Lai, đó lại là đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) (?). Vì sao vậy? Vì Như Lai hiểu ngã tưởng như vậy thì nó chẳng phải là tưởng; còn những phàm phu nhỏ kém khác không biết Như Lai nói tùy theo chỗ thích hợp, nên tranh cãi với Như Lai. Cho nên ta nói: thế gian tranh cãi với ta, ta không tranh cãi với thế gian.

 Thế nào là thế gian? Thế gian tức là chúng sinh. Thế nào gọi là chúng sinh thế gian? Như Lai biết rõ thế gian đúng như thật, cho nên gọi là chúng sinh thế gian. Các phàm phu tự sinh ra hiểu biết: 'Đây là sinh, đây là diệt', rồi tàn hại lẫn nhau. Lời nói của họ là muốn ra khỏi đời. Vì sao vậy? Vì họ rơi vào bóng tối lớn, do bám chặt vào đời. Nếu bám vào đời thì có tham; tham thì giận; giận thì si mê; si mê thì có tranh cãi; tranh cãi thì trái nghịch nhau. Trái nghịch với ai? Tức là với Như Lai và chúng Thanh văn (các đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu hành).

 Nếu trái nghịch thì tham; nếu có tham thì càng trái nghịch; càng trái nghịch thì nắm lấy sự hiện hữu (đời sống trong vòng sinh tử); nắm lấy sự hiện hữu thì tìm cầu sự hiện hữu; đã tìm cầu thì không biết đủ; không biết đủ thì làm nhiều; đã làm nhiều thì có nhiều ham muốn; có nhiều ham muốn thì ở trong cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc (ba cõi của vòng luân hồi: cõi còn ham muốn, cõi còn hình sắc vi tế, cõi không còn hình sắc); ở trong ba cõi thì chấp trước; đã chấp trước thì không đi ngược dòng (ngược dòng sinh tử để thoát ra); không đi ngược dòng thì luôn phải chịu chết; luôn phải chịu chết thì không đến được niết-bàn (sự tắt hẳn mọi phiền não và khổ đau, thoát khỏi sống chết); không đến được niết-bàn thì đến chỗ không nên đến, tức là đến địa ngục.

 Như thế, này Ca-diếp! Tu hành không tốt gọi là không tu. Nếu không tu đúng thì có giận dữ; có giận dữ thì không tìm xét; không tìm xét thì không nhận ra ngã tưởng; không nhận ra ngã tưởng thì gộp chung thành một khối, cùng làm một vật, tức là cái 'ta' và cái 'của ta'. Thế nào gọi là 'ta'? Là chấp vào cái không thật, khởi đủ thứ vọng tưởng, tạo ra các nghiệp (hành động sẽ dẫn đến quả báo). Nếu khởi đủ thứ vọng tưởng, tạo ra các nghiệp, thì là chấp vào cái 'ta'. Thế nào là 'cái của ta'? Vì không có trí tuệ nên gọi là 'cái của ta'.

 Lại nữa, thân này là do các vật hòa hợp nên gọi là thân, gọi là quả của sự gom tụ các yếu tố (?). Do tâm giận dữ mà khinh người khác; do giận dữ mà sinh ra ngã mạn (kiêu căng, cho mình hơn người), như gom thóc lại mà thu giữ canh giữ, đó gọi là 'cái của ta'. Nếu có 'cái của ta' thì có điên cuồng mê lầm; có điên cuồng mê lầm thì có si mê; đã si mê thì có phỉ báng; có phỉ báng thì có giận dữ; đã giận dữ thì có tham lấy, rồi bị thiêu đốt. Bị thiêu đốt là bị tưởng thiêu đốt, tức là tưởng nam, tưởng nữ, tưởng sinh mạng; 'cái này là của ta', đó gọi là 'cái của ta'. Người có 'cái của ta' thì kẻ kia mắng chửi 'cái của ta' (?). Kẻ mắng chửi 'cái của ta' tức là phàm phu, là chỗ nương tựa của con đường phàm phu, đó gọi là 'cái của ta'.

 "Này Ca-diếp! Nếu không nghe pháp này mà cho là biết bồ-đề, biết hạnh Bồ-tát, thì đó chỉ là biết về việc làm (?). Này Ca-diếp! Hạnh Bồ-tát hoàn toàn không có việc làm nào cả, mới gọi là hạnh Bồ-tát.

 "Lại nữa, này Ca-diếp! Nói rằng hạnh Bồ-tát đã viên mãn, chắc chắn trong sạch, hết sức trong sạch, thì không có lẽ ấy. Nếu có tinh tấn (siêng năng dũng mãnh trong việc lành), người ấy nói đại pháp; người ấy xem các pháp như khối hư không, không nắm lấy khối pháp. Lời người ấy nói phù hợp với đại pháp, không phải không phù hợp; người ấy có công đức, không ở chỗ ác; có đức hạnh mà chẳng phải đức hạnh; có thể giữ gìn pháp, giữ gìn như vậy mà không chấp vào việc giữ pháp. Vì sao vậy? Vì Như Lai được nói là bậc nhất, cao nhất trong những bậc Ứng cúng (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường). Khi chúng sinh hỏi đạo, ta phải đem pháp thù thắng mà đáp. Thế nào là pháp thù thắng? Tức là mọi pháp đều không có tưởng.

 "Này Ca-diếp! Bồ-tát như vậy gọi là giữ giới trong sạch: tâm không khởi điều ác, không gây chướng ngại, không phỉ báng tỳ-kheo-ni, không gần gũi người áo trắng (người tại gia); không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi (đâm thọc chia rẽ), không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến (thấy biết sai lệch); không tự làm khổ mình, không làm khổ người; không gần gũi dục lạc, không tham muốn đối với dục lạc; không chê bai, không đùa cợt; không tự làm, không bảo người khác làm; không đến nhà chứa, không đến nhà góa phụ, không đến chỗ con gái chưa chồng; không gần người bắt chim, người đánh cá, thợ săn; không gần đao phủ, người chiên-đà-la (giai cấp thấp nhất ở Ấn Độ xưa, làm nghề giết mổ, bị coi là ô uế); không gần vợ người, người uống rượu; cho đến không nắm tay họ mà cùng tranh cãi. Như tránh chó dữ, tránh xa những người này cũng vậy.

 Khi đã bỏ xa họ rồi, cho đến không sinh một niệm tâm ác, an trụ trong lòng từ, bỏ hai mươi việc. Hai mươi việc là gì? Lìa bỏ phụ nữ, trọn không cùng đùa giỡn và nói lời thô tục với họ, không cùng bàn luận đến mức sinh tranh cãi; lìa bỏ việc không cung kính cúng dường cha mẹ; lìa bỏ việc không cung kính Phật, Pháp, Tăng (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp, và đoàn thể người xuất gia). Nếu phụ nữ ít, chưa đủ hai mươi người thì không nói pháp, trừ khi có đàn ông cùng nghe. Nếu tỳ-kheo-ni tụ họp nói pháp thì không đến chỗ ấy; trọn không đi thăm hỏi tỳ-kheo-ni; không viết thư cho phụ nữ, cũng không viết hộ cho họ; bà con mời riêng thì không nhận lời mời; trọn không đứng trước mặt phụ nữ với lòng ham muốn, cho đến không nên cùng đi chung đường.

 Nếu có tỳ-kheo-ni trêu đùa thì về sau không đáp lại. Trong mọi lúc, trọn không nhận và mặc y của tỳ-kheo-ni; trừ khi đang diễn nói pháp giữa bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) có người cúng y, thì khởi tâm bình thản như mặt đất rồi mới nhận, nhưng không nhận ngay trước mặt. Trong mọi lúc, nếu có tỳ-kheo-ni khuyên người cúng y thì trọn không nhận lấy. Trong mọi lúc, dù đang đau ốm khổ sở, nếu tỳ-kheo-ni khuyên ăn thì trọn không ăn, huống gì là khi không bệnh. Trong mọi lúc, nếu góa phụ mời ăn mà số tăng chưa đủ thì trọn không nhận. Trong mọi lúc, không vào chùa của tỳ-kheo-ni; trong mọi lúc, cũng không mời gọi tỳ-kheo-ni; nếu được mời gọi thì chắp tay, ngẩng đầu, quay lưng bỏ đi.

 Khi đang nói pháp, nếu có tỳ-kheo-ni đến lễ chân mình, thì hết lòng chắp tay, mắt không nhìn đi chỗ khác, không động chân. Không phải thân khỏe mạnh mới gọi là bậc đại trượng phu; nếu tâm dũng mãnh, giữ chánh niệm (tâm tỉnh thức chân chánh) vào một chỗ, mới gọi là trượng phu. Đối với mọi vật không sinh lòng yêu luyến, trong mọi lúc trọn không sinh lòng giận, thường phải chuyên tâm nghĩ đến Nhất thiết trí. Nghe pháp này rồi, phải tu học và làm cho nó tăng trưởng.

 "Này Ca-diếp! Những thiện nam, thiện nữ hướng về Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, tức con đường tu hạnh Bồ-tát để thành Phật), nghe pháp rồi mà không thể tu học, thì trọn không đạt được đạo chân chánh cao tột. Vì sao vậy? Này Ca-diếp! Nhờ tu học mới được đạo cao tột, không phải không tu học mà được đạo cao tột. Này Ca-diếp! Nếu không tu học mà được đạo cao tột, thì thỏ, ngựa, mèo, chồn cũng sẽ thành được đạo cao tột. Vì sao vậy? Vì người không thực hành đúng thì không có bồ-đề.

 "Này Ca-diếp! Nếu nhờ tiếng nói mà được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, chân chánh, cao tột của Phật), nói rằng: 'Ta sẽ thành Phật! Ta sẽ thành Phật!' mà thành Phật được, thì vô số chúng sinh cũng sẽ thành Phật. Này Ca-diếp! Chỉ vì chúng sinh khó thực hành đầy đủ hạnh ấy, cho đến một ngày một đêm còn không thể chuyên tâm, huống gì là một kiếp cho đến nghìn kiếp; vì vậy Như Lai ra đời là điều rất khó.

 "Này Ca-diếp! Tất cả chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một đại vũ trụ gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), dù trong một kiếp, mười kiếp, trăm kiếp, nghìn kiếp, trăm nghìn kiếp, hay muôn ức kiếp, đều cùng đồng thanh hô lên: 'Hỡi tất cả chúng sinh, các ngươi sẽ thành Phật! Các ngươi sẽ thành Phật!'; những người ấy không lười biếng, cứ luôn nói như vậy: 'Ngươi sẽ thành Phật! Ngươi sẽ thành Phật!', miệng nói không ngừng, cũng không thể khiến người ta phát tâm bồ-đề (tâm nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh); còn nói rằng nhờ vậy mà thành Phật thì không có lẽ ấy.

 "Này Ca-diếp! Sau khi ta diệt độ (Phật nhập niết-bàn, tức qua đời), vào thời mạt thế (đời cuối, lúc Phật pháp suy tàn), và sau khi các ông nhập bát-niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn khi thân này mất đi), chư thiên không còn che chở; lúc ấy dù có người nghe lời ta dạy mà phát tâm bồ-đề, có các tỳ-kheo phát tâm bồ-đề, nhưng họ sẽ sa vào hai mươi pháp. Hai mươi pháp là gì? Là gần gũi tỳ-kheo-ni, ăn đồ ăn không trong sạch, đắm vào đồ ăn vo nắm (thức ăn thô thường ngày), nhận đồ ăn do tỳ-kheo-ni khuyên người cúng.

 Này Ca-diếp! Ví như bây giờ các tỳ-kheo học rộng ở nơi vắng vẻ yên tĩnh, hoặc trong chúng hội, siêng năng tu tập pháp. Cũng vậy, này Ca-diếp, vào lúc ấy, các tỳ-kheo, hoặc ở xóm làng, hoặc ở nơi vắng vẻ, cùng tụ họp với tỳ-kheo-ni, siêng năng hỏi pháp, nhưng lại sinh lòng dâm dục nặng nề, không sinh lòng hướng về pháp. Các tỳ-kheo-ni ấy cũng nhiều lòng dục, ít lòng hướng về pháp. Này Ca-diếp! Ông hãy xem, những người ấy mang danh bồ-đề mà sẽ rơi vào con đường ác lớn đáng sợ.

 "Này Ca-diếp! Ông hãy xem lúc ấy, họ giả mượn danh nghĩa pháp mà thân cận nhau. Khi gặp nhau thì bị lửa dục thiêu đốt, nói ra lời không trong sạch. Khi thân cận thì nhận làm đệ tử, lúc đầu dùng lễ thầy trò mà cúi chào kính lễ, từ đó về sau dần dần sai người đưa tin; khi sai người đưa tin thì thông báo tên tuổi (?); đã thông tên tuổi rồi thì lén lút làm vợ chồng, cùng nhau ra vào trên đường. Về sau nghe người khác hỏi: 'Người này là của ai? Sao gọi là bà con, chị em mà lại gặp nhau luôn như vậy?' Vì gặp nhau luôn nên rơi vào chỗ không nên, cùng sinh lòng dục, dần dần lộ ra vẻ dục vọng. Dùng lời nói với nhau, rồi làm việc dâm dục không trong sạch, tập theo phép của vua Diêm-la (vua cõi âm, cai quản địa ngục), đánh mất bồ-đề, đánh mất việc sinh lên cõi trời và niết-bàn, bỏ Như Lai, bỏ xa giáo pháp, cũng không có được lợi ích của Tăng.

 Ở một chỗ, họ sinh ra ý nghĩ dục vọng, ý nghĩ giận dữ, ý nghĩ làm phiền não người, ý nghĩ làm hại người. Nghiệp hạnh của Bồ-tát, bốn phạm hạnh trong sạch (bốn tâm cao thượng: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo, xả là buông bỏ không thiên vị), người ấy đều không có. Như các Bồ-tát khác siêng tu bốn phạm hạnh, thì người ấy lại siêng làm những ý nghĩ dục vọng, giận dữ v.v. cũng y như vậy.

 "Này Ca-diếp! Vào lúc ấy, kẻ ác ở lại, kẻ giặc ở lại, sự tranh đấu ở lại. Này Ca-diếp! Lúc ấy các giới cấm đều bị phá hoại; nghe những kinh như thế này thì liền sinh lòng khinh chê. Trước kia họ giữ giới, làm hạnh bố thí (đem của cải, sức lực giúp cho người), sinh lòng vui mừng, phát tâm bồ-đề; về sau nghe kinh này lại chê bai phỉ báng.

 "Này Ca-diếp! Vào lúc ấy có dấu hiệu như thế này: nghe kinh như thế này mà sinh lòng phỉ báng. Nếu có tỳ-kheo giữ giới trong sạch, giữ gìn pháp, thì nên biết như vậy, đúng như lời trong kinh, nên xa lìa những người như thế, vì họ không có lòng yêu mến pháp.

 "Lại nữa, này Ca-diếp! Vào lúc ấy, những người ấy tự xưng rằng: 'Ta tu hạnh Bồ-tát', rồi sinh ra cuồng ngạo buông thả; vì cuồng ngạo nên tự xưng: 'Ta là đại A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), ta là Duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy).' Những kẻ ấy không thể chữa trị, không thể ở lại được nữa, mà hướng về các đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).

 "Lại nữa, này Ca-diếp! Lúc ấy không còn ai làm việc lành, khiến nhiều chúng sinh chê bai bồ-đề. Này Ca-diếp! Vào lúc ấy, chỉ còn cái hình tướng thô bên ngoài (?). Lại nữa, này Ca-diếp! Vào lúc ấy, có người thực hành ba-la-mật (hạnh tu hoàn thiện đưa đến bờ giác ngộ) giả tạo, chỉ có vẻ giống; đó là hình tướng thô bên ngoài của đời sau.

 "Lại nữa, này Ca-diếp! Vào lúc ấy, những kinh nói lời chân thật như thế này sẽ bị phỉ báng chê bai, sẽ bị vứt bỏ, bị cho là lời tà kiến. Này Ca-diếp! Lúc ấy kẻ ngu không biết rằng kinh này ngăn cấm việc phá giới. Này Ca-diếp! Vào lúc ấy, tất cả đều là giặc ác, tự mình không thấy pháp, không phiền não vì bồ-đề (?), ngu dốt im lặng ngồi nghĩ ngợi, phỉ báng rằng không có bồ-đề.

 "Lại nữa, này Ca-diếp! Vào lúc ấy, không còn tăng đoàn hòa hợp, chỉ còn cái hình tướng thô bên ngoài.

 "Lại nữa, này Ca-diếp! Vào lúc ấy, phần nhiều người không biết ơn, mạnh bạo làm điều ác. Làm điều ác gì? Là luôn miệng nói năng, xưng danh hiệu Phật để được cúng dường.

 "Lại nữa, này Ca-diếp! Vào lúc ấy, người ta chê bai giới giải thoát (giới luật của người xuất gia, giữ được thì thoát khỏi các điều ác), không giữ gìn lời nói; vì không giữ gìn lời nói nên không giữ uy nghi (phép tắc đi, đứng, nằm, ngồi đoan chính của người tu), ở chỗ không trong sạch; ở chỗ không trong sạch mà diễn nói pháp, nên lúc ấy pháp của ta sẽ dần dần trở nên mỏng manh, bị coi rẻ."

 Kinh Đại Phương Quảng Tam Giới, quyển thượng (hết)

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video