Kinh Đại Phương Quảng Tam Giới (Đại Phương Quảng là tên gọi chung của các kinh Đại thừa, nghĩa là giáo lý chân chính và rộng lớn; "Tam Giới" ở đây là "ba điều giới"), quyển giữa
Ngài Đàm Vô Sấm dịch vào thời Bắc Lương (một nước nhỏ ở miền tây bắc Trung Hoa, đầu thế kỷ V). Ngài là một vị Tam Tạng (vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ).
"Cứ như vậy dần dần có nhiều phụ nữ bỏ chồng, đi lại các tăng phường (chùa, nơi chư tăng cư trú). Khi họ vào tăng phường, [tỳ-kheo] ngồi riêng với một người phụ nữ mà nói pháp (giảng giáo lý của Phật), chỉ bày pháp giải thoát. Ca-diếp (tức Ma-ha Ca-diếp, một vị đại đệ tử của Phật)! Ta thấy lúc ấy toàn là phi pháp (những điều trái với giáo pháp). Có năm trăm cửa phi pháp, năm trăm cửa phiền não (những tâm trạng xấu làm khổ não và rối loạn tâm, như tham, giận, si mê), toàn những người không tu hành. Vào lúc ấy, ai nấy đều không giữ giới (các điều răn cấm Phật đặt ra cho người tu), chẳng khác gì người tại gia.
"Ca-diếp! Vào lúc ấy, việc giữ giới hết sức tồi tệ. Người nào mong được lợi ích và cầu bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn của bậc Phật) thì không nên gần gũi tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ Phật giáo đã thọ đủ giới). Không ở chỗ ấy, tránh xa không gần, lại càng chớ gần. Hãy bỏ lợi dưỡng (tiền của, đồ cúng dường mà người đời dâng tặng) của thế gian, sống theo hạnh khất thực (đi xin ăn để nuôi thân). Hãy bỏ quần áo ưa thích, mặc y phấn tảo (áo may bằng vải vụn người ta vứt bỏ, nhặt từ bãi rác). Hãy bỏ lầu gác, giường nằm, đồ trải, mà nương ở rừng núi, hang hố, khe suối, hang động. Hãy bỏ mọi thứ thuốc chữa bệnh ngon ngọt, chỉ dùng trần khí dược (thuốc làm từ thứ cũ bị bỏ đi, như nước tiểu ngâm lâu ngày). Đối với mọi chúng sinh, hãy khởi ý nghĩ thân thiết thương yêu, tu tập lòng từ (lòng thương muốn đem niềm vui đến cho mọi loài), nhẫn chịu mọi lời chê mắng và đòn đánh. Hãy bỏ lìa mọi bạn quen, họ hàng, tu tập đạo nghiệp mà tự nuôi sống, không nên giống những người tại gia kia. Những gì giới giải thoát (bộ giới luật của người xuất gia, giúp đưa đến giải thoát) đã nói thì phải thuận theo mà làm.
"Ca-diếp! Trái giới giải thoát tức là trái với các lực (những năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), các vô sở úy (những điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp) của Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến). Như vậy là trái với chư Phật và bồ-tát ở quá khứ, vị lai, hiện tại.
Quả báo của tội ấy lớn như thế này. Giả sử toàn bộ chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, đơn vị vũ trụ lớn trong Phật giáo) đều rơi vào địa ngục (cõi khổ đau tột cùng dành cho kẻ gây tội ác). Nỗi khổ mà những chúng sinh ấy phải chịu, đem so với nỗi khổ này, không bằng một phần trăm, một phần nghìn, một phần trăm nghìn, trăm nghìn ức, cho đến không thể lấy con số hay ví dụ nào mà sánh được. Muốn lìa những nỗi khổ như vậy thì phải tránh xa kẻ ngu ác ấy trăm nghìn do-tuần (đơn vị đo đường của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số). Nghe tiếng hắn còn phải tránh, huống là đã thấy, đã nghe mà không tránh.
Nên gần gũi một pháp. Thế nào là một pháp? Đó là: tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không có gì thật. Nếu chấp nhận được rằng các pháp đều không có gì thật thì nên tránh xa những người ác như vậy, không gần gũi.
Lại nên gần gũi hai pháp. Hai pháp ấy là gì? Một là tất cả các pháp đều không có gì thật. Hai là tìm cầu, gom góp các pháp mà không dính mắc vào cái tâm gom góp. Thế nào là gom góp? Những gì đã gom góp thì đều không thể nắm bắt được; ở trong chỗ không thể nắm bắt ấy mà không khởi tâm. Như người lìa tà kiến (thấy biết sai lệch) và bỏ lìa tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), cũng như thế mà làm hạnh bồ-tát (hạnh của người tu cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), lìa tâm chấp vào hình tướng mà làm hạnh bồ-tát.
Khi làm hạnh bồ-tát thì bỏ lìa những điều đã nói ở trên. Bỏ lìa rồi sẽ gặp Phật Di-lặc (vị Phật tương lai sẽ ra đời sau Phật Thích-ca), lìa mọi sợ hãi, và nói rằng: 'Sướng thay! An vui thay! Sướng thay, được lìa bè bạn của ma! Sướng thay, được xa lìa đường ác (các cõi xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)!'
"Ca-diếp! Người nào nghe kinh này mà không sợ, không kinh hãi, tự thấy trong mình sinh ra tâm có thể gìn giữ, thì Như Lai đều biết người ấy có thể gìn giữ pháp tạng (kho tàng giáo pháp) của ta. Ca-diếp! Ví như một trưởng giả (người giàu có, có địa vị) nhiều của cải và bổng lộc. Con trai của trưởng giả ấy thấy vật gì cũng nghĩ là của cải của cha. Lúc mới thấy thì nghĩ: 'Đây là vật của ta.' Về sau mang vật ấy đi, đến đâu thì cất giấu ở đó.
"Như vậy, Ca-diếp! Lúc ấy có tỳ-kheo (nam tu sĩ Phật giáo đã thọ đủ giới) nghe những kinh như thế, nghĩ rằng: 'Đây là điều được diễn nói bằng phạm âm (giọng nói thanh tịnh) mềm mại, vi diệu của Như Lai.' Lại có tỳ-kheo nghe pháp ấy rồi khởi lòng chê bai: 'Vị tỳ-kheo giữ pháp này nói rằng: "Đây là lời Phật nói, chân thật nhất."' [Vị giữ pháp ấy] ít bạn đồng hành, thế yếu, ở chỗ không tệ, ngày ngày cất giữ [pháp] (?).
"Ca-diếp! Đời sau ta, người giữ gìn thành trì của pháp rất ít ỏi. Ta giao phó những người ấy cho Di-lặc làm bạn đồng hành của Ngài. Những người ấy sẽ tu hạnh đại xả (buông bỏ lớn, không tham luyến). Nếu có thiện nam tử (người nam có lòng lành, tức người tu) nghe pháp này rồi làm theo lời dạy, người ấy sẽ ở trong pháp hội đầu tiên của Di-lặc mà tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt dâm dục). Những chúng sinh có chánh kiến (thấy biết đúng đắn) sẽ giữ gìn thành trì của pháp.
"Ca-diếp! Ta không thấy có lấy một người nào chưa từng gặp ta mà vào năm trăm năm sau, khi pháp sắp diệt, nghe pháp này lại không chê bai, có thể thọ trì và đọc tụng. Không có lẽ ấy. Còn người đã từng thấy ta, gần gũi và cung kính ta, thì vào năm trăm năm của thời mạt thế (thời kỳ cuối khi Phật pháp suy tàn), nghe kinh như thế sẽ có thể nhận, giữ, đọc, tụng. Những người như vậy không cần đợi ta đọc tụng điều này, tự sẽ có tâm nhất thiết trí (trí biết hết thảy của Phật). Họ nhớ đến ta rồi sinh vui mừng, nói rằng: 'Lạ thay, lạ thay! Đức Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) Thích-ca Mâu-ni đã có thể nhận ta vào pháp và che chở ta.' Vì vậy, Ca-diếp, nên học pháp này. Người học pháp này muốn điều gì ắt sẽ thành, không khó."
Bấy giờ Ma-ha Ca-diếp thưa: "Bạch Thế Tôn! Như con bây giờ thì mãi mãi không còn hy vọng, đã mất đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao nhất và chân chánh, tức quả vị Phật). Bạch Thế Tôn! Nếu con được đầy đủ nhất thiết trí thì vui mừng biết bao. Nếu con đắc đạo vô thượng thì sẽ được sắc thân (thân hình) hiếm có."
Phật bảo Ca-diếp: "Ta không dẫn dắt ông. Ta nhân nơi ông mà nói những điều này, để [người khác] bớt nghi ngờ, mau thành đạo vô thượng chánh chân. Lại nữa, Ca-diếp! Có những chúng sinh đã thành tựu lòng khát khao pháp, thành tựu sự tu tập. Những người ấy dần dần sẽ thành đạo vô thượng, và [Phật] vì họ thuyết pháp để dứt sạch mọi cái triền (những thứ che lấp và trói buộc tâm, như ham muốn, giận dữ, mê ngủ, xao động, nghi ngờ).
Ca-diếp! Bồ-tát nên thành tựu bốn pháp. Bốn pháp ấy là gì? Bồ-tát nên phát đại tinh tấn (siêng năng mạnh mẽ trong việc tu). Thế nào là tinh tấn? Tinh tấn là không cầu sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm giác, nhận biết, ý muốn tạo tác, nhận thức), mà gom góp pháp vô lậu (những pháp không còn dính phiền não). Thế nào là pháp vô lậu? Là không có địa đại và không nói địa đại; không có thủy đại, hỏa đại, phong đại và không nói thủy đại, hỏa đại, phong đại (bốn đại là đất, nước, lửa, gió, bốn yếu tố cấu thành vật chất). Mọi lời nói đều không thật. Bồ-tát ấy đã đến được bờ bên kia của lời nói (tức đã vượt qua lời nói)."
Ca-diếp thưa: "Bạch Thế Tôn! Giả sử có người hỏi: 'Như Lai cũng dùng lời nói để nói pháp, vậy cũng không thật sao?' Bạch Thế Tôn! Gặp người như vậy thì nên đáp thế nào? Con nay muốn được nghe từ Như Lai, Ứng Cúng (bậc xứng đáng nhận cúng dường), Chánh Biến Giác (bậc giác ngộ chân chánh và trọn khắp)."
Phật bảo Ca-diếp: "Đời vị lai sẽ có những tỳ-kheo ác. Họ không tu thân, không tu giới, không tu tâm, không tu tuệ; sân giận hừng hực, khẩu nghiệp (việc làm bằng lời nói) mạnh bạo; không nhận, không giữ, không đọc, không tụng những kinh như thế. Vì sao? Vì họ lấy những pháp bằng lời nói trong các kinh ấy mà làm khởi sinh sắc, thọ, tưởng, hành, thức (?). Lúc ấy thế gian sẽ có những tỳ-kheo khởi sinh sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Tỳ-kheo thời ấy sẽ sống như người tại gia, rốt cuộc không tìm xét đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao).
Ca-diếp! Như người mù bẩm sinh đeo vòng hoa vàng mà tự mình không biết. Ca-diếp! Tỳ-kheo đời sau cũng vậy: nghe những kinh này còn không giữ được câu chữ, huống là tìm xét để hiểu đệ nhất nghĩa.
Ca-diếp! Như có người nam hay nữ bị một trượng phu khác quở trách. Về sau, hễ nghe nói đến tên người trượng phu ấy thì người kia kinh hãi sợ sệt. Như vậy, Ca-diếp, các tỳ-kheo thời mạt thế nghe kinh này nói đúng sự thật về lỗi lầm của mình, như chuyện tham áo quần, biết mình có lỗi nên kinh hãi sợ sệt.
Ca-diếp! Như con khỉ bị gông xiềng trói buộc, nó chẳng muốn nhìn thấy gông xiềng ấy. Như vậy, Ca-diếp, tỳ-kheo đời sau cũng thế: nghe những kinh này thì mắt không muốn nhìn, quay lưng bỏ đi.
Ca-diếp! Như con chó rượt đuổi con dã can (một loài chó rừng nhỏ, tựa con cáo), con dã can chạy vào bãi tha ma, hang hốc, hố sâu. Như vậy, Ca-diếp, tỳ-kheo đời sau nghe kinh này rồi thì như con dã can bỏ chạy. Dã can bỏ chạy là ví cho việc phạm giới cấm, nghe những kinh này mà sinh chê bai.
Ca-diếp! Như dã can chạy vào bãi tha ma: tỳ-kheo đời sau nghe pháp này rồi chạy về nhà, chạy theo sắc dục, chạy theo đàn bà, chạy vào tranh cãi, chạy theo nghề thuốc, chạy theo việc xử kiện, ở những chỗ ấy mà phạm giới cấm. Ta nói những việc ấy ví như chạy vào bãi tha ma.
Ca-diếp! Như dã can chạy vào hang hốc: tỳ-kheo lúc ấy thân hoại mạng chung thì vào địa ngục. Ta nói việc ấy gọi là chạy vào hang hốc.
Ca-diếp! Như dã can chạy vào hố sâu: tỳ-kheo đời sau cũng vậy, thân hoại mạng chung thì sinh vào địa ngục gai nhọn. Ca-diếp! Ta nói việc ấy gọi là chạy vào hố sâu.
Ca-diếp! Các tỳ-kheo ấy giống hệt con dã can. Họ không thể tìm xét những kinh này để hiểu ý nghĩa, chỉ biết chê bai và loan truyền điều xấu như vậy, nên thân hoại mạng chung thì rơi vào đường ác.
"Ca-diếp! Giả sử có tỳ-kheo nói rằng: 'Pháp ông nói đều không thật, lời Như Lai nói mới là chân thật.' Khi ấy hãy hỏi vị tỳ-kheo có trí không chân thật kia: 'Đại đức (tiếng tôn xưng tỳ-kheo)! Nay ông chấp giữ điều gì? Ông chấp vào cái không, hay chấp vào lời nói?'
Đáp: 'Tôi chấp vào lời nói.'
Hỏi: 'Vậy ông chính là Phật. Vì sao? Vì nay ông cũng dùng lời nói.'
Đáp: 'Tôi chấp vào cái không.'
Hỏi: 'Điều này phải phân biệt. Vì sao? Cái không thể phân biệt mới gọi là không, còn cái không của ông chính là lời nói. Lại nữa, cái không của ông là ngã không (cái "tôi" là không), là ngã sở không (những gì "của tôi" là không), hay vì chúng sinh là không nên gọi là không?'
Lại hỏi: 'Tỳ-kheo! Ý ông thế nào? Ông có ưa thích "tất cả pháp đều không" chăng?'
Đáp: 'Tôi hoàn toàn không ưa "tất cả pháp đều không".'
Hỏi: 'Vậy đại đức đã đánh mất pháp của sa-môn (người xuất gia tu hành) dòng họ Thích (tức đệ tử Phật) từ lâu rồi. Vì sao? Vì đức Phật Thế Tôn nói tất cả pháp đều không, không nói có cái tôi, có chúng sinh, có thọ mạng, cũng không nói có con người.'
Đáp: 'Nay tôi ưa thích "tất cả pháp đều không".'
Hỏi: 'Đại đức còn ưa thích "tất cả pháp đều không", huống là Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Giác. Ý đại đức thế nào? Mắt là Như Lai chăng? Tai, mũi, lưỡi, thân, ý là Như Lai chăng?'
Đáp: 'Mắt là Như Lai; tai, mũi, lưỡi, thân, ý là Như Lai.'
Hỏi: 'Điều này phải phân biệt. Nếu như thế thì đại đức cũng là Như Lai.'
Đáp: 'Mắt là lời nói, không phải Như Lai; tai, mũi, lưỡi, thân, ý là lời nói, không phải Như Lai.'
Hỏi: 'Điều này phải phân biệt. Nếu mắt không phải Như Lai, tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng không phải Như Lai, thì trước đây đại đức nói "Như Lai chính là lời nói", nay sao lại nói là không phải?'
Đáp: 'Mắt không phải Như Lai, nhưng không phải lìa mắt mà có Như Lai; cho đến ý không phải Như Lai, nhưng không phải lìa ý mà có Như Lai.'
Hỏi: 'Như Lai nói mười hai nhập (sáu giác quan là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cùng sáu đối tượng của chúng là hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm xúc chạm, và các ý niệm) là chúng sinh. Điều này phải phân biệt. Đại đức! Mắt và hình sắc là Như Lai chăng? Cho đến ý và các ý niệm là Như Lai chăng?'
Đáp: 'Mắt và hình sắc là Như Lai, cho đến ý và các ý niệm là Như Lai.'
Hỏi: 'Theo lời ông nói thì tất cả chúng sinh là Như Lai, tất cả đất đai, núi non, rừng cây cỏ đều là Như Lai.'
Đáp: 'Mắt không phải Như Lai, cho đến ý không phải Như Lai.'
Hỏi: 'Nếu như thế thì nói Như Lai là pháp hay là phi pháp?'
Đáp: 'Hình sắc không phải Như Lai, cho đến các ý niệm không phải Như Lai.'
Hỏi: 'Đại đức! Pháp không phải Như Lai ư?'
Đáp: 'Pháp không phải Như Lai.'
Hỏi: 'Nếu như thế thì có những chúng sinh nói rằng không có cha mẹ, không có sa-môn, bà-la-môn (giai cấp tư tế của Ấn Độ xưa), [thuộc] dòng giống bất tịnh, rồi giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi (đâm thọc), nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, sân giận, tà kiến. Theo lời ông thì những thứ đó đều là Như Lai sao?'
Đáp: 'Điều bất thiện không gọi là Như Lai.'
Hỏi: 'Nếu như thế thì theo lời ông, pháp không phải Như Lai, phi pháp cũng không phải Như Lai. Đã không phải pháp, cũng không phải phi pháp, thì không còn lời nói nào. Đúng như đại đức nói: không có lời nói mới gọi là Như Lai.'
"Ca-diếp! Phải như vậy, nhiều lần bẻ gãy và khuất phục những người ác ấy. Ca-diếp! Ta không thấy trong thế gian, dù là trời, người, ma hay Phạm thiên (vị trời cai quản cõi trời Phạm), có ai có thể cùng người nói đúng pháp như vậy mà tranh luận nổi. Chỉ trừ kẻ sân si không chịu nổi, kẻ không có nhân duyên, chê bai pháp không rồi bỏ đi. Vì vậy, Ca-diếp, các ông nên gìn giữ những kinh như thế này.
"Ca-diếp! Đời vị lai, người giữ pháp này sẽ bị gọi bằng ba tên. Ba tên ấy là gì? Gọi là kẻ nói đoạn diệt (cho rằng chết là hết), gọi là kẻ nói không có vật gì, gọi là kẻ nói không có ấm tụ (các nhóm uẩn hợp thành thân tâm) và không có cung kính. Ca-diếp! Lúc ấy những kinh như thế sẽ bị chê bai.
Ca-diếp! Ông xem, lúc ấy người ta không cung kính Phật, không cung kính Pháp, không cung kính Tăng (đoàn thể người xuất gia). Đã không cung kính Phật, Pháp, Tăng thì còn Tăng nào được gọi là đang tồn tại? Họ chỉ dựa vào lời nói, dựa vào danh xưng. Tuy xướng danh hiệu Phật, nói rõ trước đại chúng, mà không thấy được ai là Phật. Tuy miệng nói pháp, mà không biết Như Lai Thế Tôn nói pháp thế nào. Tuy nói rằng: 'Tứ hướng tứ đắc (bốn bậc đang hướng tới và bốn bậc đã chứng bốn quả thánh) là tăng thanh văn (những đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng) của Phật Thế Tôn', ai cũng biết cái tên, mà không biết phẩm chất thật sự đi kèm cái tên ấy. Vì áo quần, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men mà họ chê bai pháp.
Bồ-tát ở trong hoàn cảnh ấy nên siêng năng tinh tấn, đối với những kinh này sinh lòng mong muốn và ưa thích, nên thọ trì và đọc tụng. Vì sao? Vì người ấy đời sau sẽ giữ gìn thành trì của pháp. Vì sao? Vì suốt chín mươi mốt kiếp (kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài) không được nghe diễn nói pháp không này.
"Ca-diếp! Ta nay nhớ lại nghìn kiếp về trước. Lúc ấy có một vị Phật ra đời hiệu là Tịch Diệt, thọ tám mươi bốn nghìn tuổi, che chở các bồ-tát, làm lợi ích thế gian. Lại có Như Lai hiệu là Ly Cấu, suốt hai mươi mốt kiếp làm hạnh bồ-tát rồi mới thành đạo vô thượng. Ca-diếp! Ông xem Như Lai đã làm bao nhiêu hạnh khó để thu nhận chúng sinh?
Ca-diếp! Khi kiếp trọc (thời kỳ đời ô uế, suy đồi) sắp hết thì không nên quở trách điều ấy (?). Vì sao? Ca-diếp! Khi kiếp trọc sắp hết, nếu có một người tin được pháp này thì thật rất hiếm có. Vào lúc ấy, người giữ pháp này mà không bị dao gậy, ngói đá làm hại cũng rất hiếm có. Vì sao? Ca-diếp! Pháp này là pháp của bậc đại thiện trượng phu, nói rằng mọi việc làm đều không phải là việc làm (?).
Những kẻ chấp ngã kiến (cho rằng có cái tôi thật), chúng sinh kiến, mạng kiến, nhân kiến (cho rằng có chúng sinh, có sự sống, có con người thật), hữu kiến (cho rằng các vật có thật) thì không thể hiểu. Cũng vậy với những kẻ nương vào kiến chấp, tức nương vào giới kiến, Phật kiến, pháp kiến, tăng kiến, niết-bàn kiến (chấp chặt vào ý niệm về giới, về Phật, về pháp, về tăng, về niết-bàn). Ai khởi niết-bàn kiến thì Như Lai đều biết đó là tà kiến. Vì sao? Ca-diếp! Như Lai không có niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não và sinh tử), không đắc niết-bàn.
Ca-diếp! Ai cho rằng có niết-bàn, có đắc niết-bàn, thì Như Lai đều gọi đó là tà kiến. Tà kiến thì gọi là không có trí. Bị cái không có trí làm hại thì là phàm phu ngu. Phàm phu ngu sinh lên cõi trời còn khó, huống là đạt bồ-đề của Phật?
"Ca-diếp! Đời vị lai sẽ có tỳ-kheo hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, sáu mươi, bảy mươi, tám mươi, cho đến trăm tuổi, già lẫn không có trí. Họ trang sức áo quần, cạo tóc, bỏ dung mạo thế tục. Những người già ngu si ấy không có uy đức, lại khởi nghiệp tà. Lúc sắp chết, họ còn tạo thêm điều ác, làm việc phá giới pháp.
Họ dùng ba việc để gian trá. Ba việc ấy là gì? Phô bày oai nghi (dáng vẻ đi đứng nằm ngồi trang nghiêm), phô bày hạnh giữ giới, phô bày tướng người lành. Họ giơ ngón tay làm dấu, dùng cách ấy để khoe đức mình, thế là rơi vào đại mạn (kiêu mạn lớn). Mang tâm hối hận ngu si mà chết, thân hoại mạng chung thì rơi vào địa ngục.
Vì vậy, Ca-diếp, ta nay tuyên bố: 'Ta đối với các ông thật là thiện tri thức (người bạn tốt, người thầy dẫn đường). Ta dạy các ông, muốn làm lợi cho các ông, thương xót các ông, để về sau các ông không phải chịu khổ nóng bức lớn.'
Ca-diếp! Ta không bao giờ cho phép chúng sinh chấp kiến được xuất gia. Kẻ chấp ngã kiến, chúng sinh kiến, mạng kiến, nhân kiến mà được xuất gia, ta thật không cho phép. Họ gượng ép ở trong pháp ta mà xuất gia, ăn của tín thí (đồ cúng của người có lòng tin) nặng nề, mà không có công đức giữ giới chân thật. Ca-diếp! Thà nhịn ăn sáu ngày, chứ không nên chấp ngã kiến, chúng sinh kiến, mạng kiến, nhân kiến, cho đến niết-bàn kiến mà nhận ăn của tín thí. Bồ-tát ở trong hoàn cảnh ấy nên siêng năng tinh tấn, không chấp ngã kiến cho đến niết-bàn kiến.
"Ca-diếp! Những kinh này của ta, ta giao phó cho những bậc thiện trượng phu như vậy. Vì sao? Vì việc làm của họ giống việc làm của ta. Những người như vậy chính là bạn của ta, là bạn đồng hành của ta." Bấy giờ đức Thế Tôn nói kệ (bài thơ tụng trong kinh) rằng:
"Các chúng sinh khổ não, đều không ai cứu giúp che chở,
chỉ trừ bậc Đạo sư (người thầy dẫn đường, chỉ Phật) của thế gian, người không có hý luận (lời bàn suông vô ích, phân biệt hư vọng).
Các chúng sinh khổ não nương theo đường thấp kém,
dần dần tăng thêm các dục, do đó rơi vào đường ác.
Không người dẫn đường, không được lợi ích, ở nơi hiểm trở hoang vắng,
đi trên đường không chính, rốt cuộc không được yên ổn.
Ví như người mang của báu đi qua đồng hoang để cầu lợi,
ở đó có bầy giặc nổi lên, cướp sạch tất cả;
mất của rồi trở về, đã mất lợi lại càng thêm khổ não,
vì của ấy vay từ người khác, nên khổ càng gấp bội.
Những kẻ này cũng thế, tạo nghiệp rồi mà chưa trả,
bạch nghiệp (nghiệp lành) đã tạo từ trước, quay lại ăn mất của ấy (?).
Nương theo kẻ cướp đoạt, phàm phu rơi vào kiến chấp,
chấp chặt vào ngã kiến, mạng kiến và nhân kiến.
Đối với tỳ-kheo nói pháp không, kẻ nương ngã kiến, nhân kiến
sinh lòng chê bai, mau chóng rơi vào đường ác.
Họ khởi lên sân giận, cùng nhau khinh rẻ chê bai,
phỉ báng, nói điều không thật về người biết hổ thẹn.
Thân làm ác, miệng nói ác, ý nghiệp hết sức gian xảo nịnh bợ,
chấp chặt vào các kiến, kẻ ấy đi đến chỗ cực ác;
tạo nghiệp ác rồi, mau chóng đến chỗ ác,
chịu nhiều khổ não, không có ai cứu giúp.
Đời vị lai sẽ có những người sân giận hừng hực,
bức bách khổ sở các tỳ-kheo hướng về bồ-đề;
đối với những kinh như thế, kẻ không có lòng từ sẽ hủy báng.
Họ không sinh lòng tin kính đối với pháp của Thích sư tử (Phật Thích-ca, ví như sư tử giữa loài người),
lại cùng nhau tranh tụng, mau nổi lên giận dữ tranh cãi lớn,
cùng nhau phỉ báng, loan truyền điều xấu khắp các phương,
bày ra đủ thứ phỉ báng, đổ lên những người biết hổ thẹn.
Bạn ác có thế lực, người hiền hòa thì yếu kém.
Biết chánh pháp yếu kém, pháp ác thêm thế lực,
các tỳ-kheo ấy, những người con yêu quý của ta, sẽ ra đi.
Sẽ đi đến phương nào để được chỗ yên ổn?
Những kẻ ác buông bỏ họ (?), đối với họ không có lòng thương.
Những kinh như thế này của ta, họ thường sẽ nghĩ nhớ:
'Bậc Đạo sư đã nói như vậy', lấy đó mà tự vui.
'Ta sẽ đến chỗ ấy, nơi được Phật khen ngợi;
nay lúc pháp bị hủy hoại, người hiền hòa khó gặp.'
Có người nói rằng: 'Nên mau rời chỗ này,
đến nơi bậc Đại tiên (chỉ Phật) đã đắc đạo vô thượng.'
Lại có người nói: 'Lành thay, nói lời ấy!
Bậc Đạo sư đã nói như vậy: "Nên đi lễ các tháp (công trình thờ xá-lợi hoặc ghi dấu thánh tích)."
Thà đến chỗ ấy, nơi cây bồ-đề (cây mà Phật ngồi dưới gốc để thành đạo) đáng ưa,
chứ không ở chỗ kẻ ganh ghét, sân giận tranh cãi kia.'
Tỳ-kheo ấy liền đi, vì điều ta nói nên làm theo;
thấy những chỗ ở khác ấy, nhận là nơi Phật từng ở.
Chỗ kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi để tu tập) và chỗ ngồi, trên đá hay chỗ trống,
cùng nhau tụ đến chỗ ấy rồi, nhiều lần nhìn nhau khóc lóc:
'Đây là chỗ của bậc Đại tiên, chỗ Ngài kinh hành và dùng đến;
Phật xưa ở chỗ này, nay thấy chỗ mà không thấy Phật.
Bậc tiên nhân vô thượng này đã nói pháp vô thượng,
chúng ta nay không thấy Ngài; mọi pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành) đều vô thường.
Người và các loài phi nhân, trời, rồng đều cùng đến,
Ngài khéo nói khiến ai nấy vui vẻ, nay chúng ta chẳng thấy.'
Đến chỗ Phật từng ở, tức dưới cây bồ-đề,
đã cùng đến nơi rồi, giữ chánh niệm (tâm tỉnh giác đúng đắn) mà khéo suy nghĩ:
'Lúc ấy bậc Đạo sư thế gian chứng đắc vô thượng bồ-đề,
làm chúng ma vương kinh sợ như đám dã can (chó rừng) nhỏ.
Đây vốn là đất đạo tràng (nơi Phật thành đạo), chỗ Như Lai đã ngồi;
chư Phật quá khứ, vị lai đều ngồi ở chỗ này.
Đây là chỗ của bậc dũng mãnh, được ức (trăm triệu) chư thiên cung kính,
ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt lên hai đùi) bảy ngày, nhìn ngắm cây chúa này.'
Những người ấy cúng dường xong, lại đến chỗ Phật thuyết pháp;
chỗ ấy Phật chuyển pháp luân (bắt đầu giảng pháp, ví như lăn bánh xe pháp), tiếng vang đến cõi Phạm thiên.
Tỳ-kheo ấy đến đó, nhiều lần khóc lóc:
'Bậc dũng mãnh đến đây, điều phục năm người này.
Năm người thấy Phật rồi, liền sinh lòng bực bội,
cùng nhau bàn mưu xấu: thảy đều chớ đứng dậy đón.
Đức Thế Tôn đại bi ấy khởi lòng thương đối với chúng,
vì năm tỳ-kheo mà nói, chuyển câu pháp cam lộ (nước trời bất tử, ví giáo pháp đem lại giải thoát).'
Lễ chỗ chuyển pháp luân rồi, lại nhiều lần khóc lóc,
lại đến chỗ niết-bàn, thấy nơi sau cùng của Phật:
'Lúc ấy bậc Đạo sư thế gian, vì làm lợi ích nhiều chúng sinh,
để thân mình được nghiền nát (thành xá-lợi), Phật đã vào diệt độ (nhập niết-bàn, qua đời) ở đây.
Than ôi! Phật Thế Tôn, Thích sư tử, bậc Năng Nhân (bậc có lòng nhân, nghĩa của chữ Thích-ca),
nay chỉ nghe danh Ngài mà không thấy hình Ngài.
Bậc tiên nhân vô thượng này độ Thiện Hiền sau rốt,
bậc đại trí biết thế rồi nói: Đây là người cuối cùng của ta.'
Hoặc đang du hành mà chết, hoặc ở chỗ ở mà chết,
du hành xong mà chết, đều được sinh về chỗ lành.
Vào thời mạt thế về sau, Phật pháp rộng lớn này
sẽ nhập niết-bàn (tức sẽ diệt mất). Những người giữ giới thanh tịnh,
cùng các tỳ-kheo phá giới, đều được cúng dường;
kẻ phá giới ăn dùng của cúng nặng rồi, mau đi vào đường ác.
Xem các tỳ-kheo này, có sự khác biệt như thế:
người trí sau khi chết, mau được sinh lên trời.
Những người ấy là đèn soi thế gian, thương xót thế gian,
là bồ-tát đại trí tuệ, đem lòng từ làm lợi chúng sinh.
Người lo việc chung của chúng tăng ở đó, lòng hớn hở vui mừng:
'Ta sẽ được thành Phật, cũng được gặp Di-lặc;
sẽ cúng dường đức Thế Tôn ấy, trước tất cả đại chúng,
bậc Nhất thiết trí thọ ký (báo trước việc thành Phật) cho ta, đúng như ta mong nghĩ.'
Điều ấy có sức mạnh lớn; ta nói nghĩa như vậy:
tuy không thấy Phật, nên biết như đang đối mặt.
Ta sẽ an ủi những người ấy, cũng sẽ như thế:
tu hành các phần bồ-đề (các pháp giúp đạt giác ngộ), lễ khắp tất cả chư Phật.
Nếu có những phụ nữ hướng về vô thượng bồ-đề,
ta cũng an ủi họ, cùng vô lượng Như Lai cũng vậy.
Bỏ thân nữ này rồi, mau được thân nam tử,
được gặp Di-lặc, sẽ cúng dường Ngài.
Mọi điều mong cầu đều được như ý;
người học theo bậc trí này, sinh lòng mong muốn tha thiết bền chắc.
Đã có lòng mong muốn bền chắc, giữ giới, học rộng nghe nhiều,
người ấy sẽ được Phật Di-lặc thọ ký.
Vì vậy, nghe được lợi ích này, hãy khởi niềm tin hiền thiện,
tin bền chắc mà hướng tới, thu nhận tất cả chúng sinh.
Ai cầu chỗ ấy mà lại không được?
Có trí tuệ và tinh tấn thì bồ-đề không khó được.
Không có tâm nịnh hót quanh co, tu tập hạnh từ,
thường ở nơi vắng lặng, đó gọi là hạnh bồ-đề.
Kẻ bỏ những chỗ như thế, chỉ nói đến chỗ bồ-đề,
đó là giặc tham lớn, mọi người đều xa lìa (?).
Nếu vì ăn uống và các việc lợi dưỡng,
giả vờ giữ chánh pháp, cùng nhau diễn nói,
thì đó là sống bằng cách không trong sạch, dùng sự ngu si để tự nuôi thân,
bị mọi điều ác làm hại, bị đường ác bức bách.
Pháp môn nhất vị (giáo pháp thuần một vị, như nước biển chỉ một vị mặn) này, kẻ chỉ mượn danh tỳ-kheo
lại hủy báng pháp này cùng giới giải thoát.
Nếu có người giữ giới, và ta nói pháp giới cấm,
thì tượng tỳ-kheo (kẻ chỉ có hình tướng tỳ-kheo) sẽ chê bai; kẻ ấy không đến được chỗ hiền lành.
Tất cả trời và thế gian đều bỏ lìa kẻ ấy,
đức Thế Tôn Nhất thiết trí lại càng xa lìa người này.
Nếu thân không có nghiệp ác, khẩu nghiệp cũng không ác,
ý nghiệp hoàn toàn thanh tịnh, thì mau đến niết-bàn."
"Ca-diếp! Sau khi Như Lai diệt độ, vào thời mạt thế về sau, những tỳ-kheo đã trồng căn lành nơi các vị Phật trước đều đã nhập bát-niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, tức qua đời), những chúng sinh thuần thiện đều đã chết hết. Vào năm trăm năm sau, sẽ có những tỳ-kheo tham cầu không chán, sân giận chia rẽ, thô ráp độc ác, mặt giận cau mày, và sống trong ba pháp. Ba pháp ấy là gì? Chuyên làm nghề thuốc, sống bằng buôn bán, gần gũi đàn bà.
Sống trong ba pháp ấy thì sẽ mất bốn pháp. Bốn pháp ấy là gì? Mất toàn bộ giới, mất đường lành, mất sự chứng quả, mất cái thấy pháp đúng như thật. Người ấy đã có bốn điều này rồi, lại tăng mạnh thêm bốn pháp. Bốn pháp ấy là gì? Ganh ghét hừng hực, sân giận hừng hực, tham nhà người hừng hực, tham đắm lợi dưỡng và tích trữ hừng hực. Họ tham áo quần, đóng rương hòm, lấy đó làm nghề, trống rỗng không có gì, không có pháp sa-môn.
Nghe pháp này rồi, họ sẽ rơi vào bốn pháp. Bốn pháp ấy là gì? Rơi vào chê bai pháp, nói năng không biết lúc, một mình nói pháp cho đàn bà, dần dần phạm giới. Nghe những pháp này rồi, họ rơi vào tai họa.
"Ca-diếp! Ví như con chó dữ bị đánh vào mũi. Ca-diếp, ý ông thế nào? Con chó ấy có dữ gấp bội không?"
Ca-diếp thưa: "Đúng vậy, nó sẽ càng dữ gấp bội."
Phật nói: "Ca-diếp! Những kẻ ác ấy như con chó dữ kia, như quỷ tỳ-xá-giá (một loại quỷ ăn tinh khí người). Nếu có tỳ-kheo ý trong sạch, giữ những pháp này, nói những pháp này, thật lòng ít ham muốn và khen ngợi sự ít ham muốn, thì những kẻ ấy nghe rồi sẽ kinh ngạc không tin, chìm đắm khiếp nhược, sinh bực bội nóng nảy, lại tăng thêm sân giận. Rồi họ sẽ rơi vào nghiệp gì? Lúc ấy chưa đến, ta nay nói trước.
Kẻ ấy nghe kinh này sẽ sinh phỉ báng, như bị giáo đâm, nổi giận lớn mà nói: 'Đây không phải lời Phật nói.' Họ chê bai người ít ham muốn, nói rằng: 'Phải gọi người này là kẻ nhiều ham muốn, chứ không phải ít ham muốn.'
Ca-diếp! Ta thường bằng nhiều cách khen ngợi người ít ham muốn, khen người biết đủ, người khéo giữ bố-tát (buổi họp định kỳ nửa tháng của chư tăng để tụng giới và sám hối), người dễ sống chung, người hành đầu-đà (hạnh tu khổ hạnh, sống đơn sơ khắc khổ), người ở chỗ a-luyện-nhi (nơi vắng vẻ, xa làng xóm để tu), người sinh sống trong sạch. Các ông chớ hùa theo những kẻ làm điều ác tạp nhạp ấy. Vì sao? Đó là pháp của người tại gia; chớ dùng pháp ấy mà lấn ép, lừa dối người.
Đó là pháp tại gia. Các ông không nên nổi giận lớn. Các ông chớ gom nhiều của cải, nên bỏ tiền của. Các ông cẩn thận chớ bày ra tướng lạ, khen ngợi đức mình. Các ông nên không vướng víu luyến tiếc, chớ tích trữ nhiều. Các ông chớ nuôi lạc đà, ngựa, bò, lừa. Các ông không nên lười biếng trễ nải, nên siêng năng tinh tấn, dứt pháp bất thiện, tu tập pháp thiện.
"Ca-diếp! Ta thường bằng nhiều nhân duyên khen ngợi chỗ a-luyện-nhi thanh tịnh vắng lặng, xa lìa sự gần gũi nhà cửa. Vào thời mạt thế, người ta làm trái pháp này của ta. Trái pháp ta rồi, họ muốn gây nhiều tai hại, hủy báng chánh pháp.
Ca-diếp! Ví như có người lúc trời nóng uống tô (một loại bơ sữa), uống xong bị khát, bảo người khác: 'Cho tôi nước.' Người kia đáp: 'Này đại trượng phu! Ông chớ tìm nước. Ông đã uống tô, chớ vì chuyện ấy mà đến nỗi chết.' Người ấy nổi giận, mắng chửi người kia, không nghe theo, uống nước xong thì chết.
Như vậy, Ca-diếp, tỳ-kheo đời sau chấp hữu kiến, sống trong các điều ác. Khi vị tỳ-kheo giữ pháp này nói với họ: 'Việc này nên làm, việc này không nên làm', thì họ lại sinh sân giận, hủy báng mắng chửi, phỉ báng những kinh này và giáo pháp của Như Lai. Vì vậy, Ca-diếp, những người như thế lại đi tranh cãi với chính Như Lai.
"Ca-diếp! Ông hãy xem tỳ-kheo Hiền Hộ. Như Lai đặt giới cho các tỳ-kheo tăng ăn ngày một bữa, ngồi ăn một lần. Ông ấy nghe xong liền sân giận, suốt ba tháng không đến chỗ ta. Ca-diếp! Thời ấy phạm hạnh còn thanh tịnh trọn vẹn mà còn như thế, huống là sau khi ta diệt độ. Khi ấy người ta tham đắm ăn uống, tham đắm y bát (áo cà-sa và bình bát), đồ nằm, thuốc men, bị ngủ nghỉ che lấp, sân giận hừng hực. Nghe những kinh này, họ còn không cung kính Phật Như Lai, huống là các tỳ-kheo khác làm đúng pháp. Ca-diếp! Nếu những pháp này đã ẩn mất thì cực kỳ không tốt, rất không tốt.
"Ca-diếp! Thiện nam tử nào muốn cầu lợi lành thì hãy tin pháp này của ta. Vào thời mạt thế, đời ô trọc nhiều tai biến, lúc pháp ta sắp tàn, đời cuối cặn bã nhơ nhớp, lúc sân giận hưng thịnh, người lành khó gặp. Lúc ấy nếu có người nghe mà tin những kinh sâu xa này, thì nên tin rằng người ấy làm điều tương ứng (phù hợp với pháp), không phải không tương ứng; nên nói là người ấy tin nhận, không phải không tin nhận. Ca-diếp! Ta nay cũng nói người ấy gọi là tương ứng, không phải không tương ứng, không phải không tin.
"Ca-diếp! Ví như con ngựa dữ cùng kéo xe với con ngựa đã thuần. Lúc yên lặng không tiếng động mà nó còn không thuần phục, huống là khi thổi tù và ốc, gõ chuông, đánh trống mà nó chịu nổi thì không có lẽ ấy. Như vậy, Ca-diếp, tỳ-kheo phá giới mà chịu nổi pháp của bậc thiện trượng phu thì không có lẽ ấy. Ca-diếp! Ví như con ngựa dữ bị quất một roi là kinh sợ. Như vậy, Ca-diếp, chỉ cần nghe nói một lần về pháp vô ngã (không có cái tôi thật) và không, thì kẻ chấp ngã tưởng (ý niệm có cái tôi) đã kinh sợ hoảng hốt mà nổi lên tranh cãi, huống là nói rộng.
"Ca-diếp! Nên phát khởi gốc rễ đại tinh tấn, phát tâm đại trang nghiêm (tâm nguyện lớn như mặc áo giáp ra trận), hàng phục trăm nghìn vạn ức ma, khiến chúng rốt cuộc không nổi lên tranh cãi được. Thế nào là khởi gốc rễ tinh tấn? Không ham muốn là gốc rễ tinh tấn. Công đức đầu-đà là gốc rễ tinh tấn. Không tham là gốc rễ tinh tấn. Không si, không sân là gốc rễ tinh tấn. Không ganh ghét là gốc rễ tinh tấn. Lìa dục là gốc rễ tinh tấn. Một mình không bạn bè là gốc rễ tinh tấn. Lìa ngủ nghỉ là gốc rễ tinh tấn. Trong mọi lúc không khởi bất cứ tâm ác nào là gốc rễ tinh tấn. Trong mọi lúc không khởi tâm dục là gốc rễ tinh tấn.
Không khởi tâm nghi, khởi đại tinh tấn, lìa mọi nghi ngờ. Đã lìa mọi nghi ngờ, đã đại trang nghiêm rồi, thì phát tâm bồ-đề không nương tựa vào đâu, huống là lại khởi ngã tưởng. Người ấy rốt không nên khởi ngã tưởng, chúng sinh tưởng, mạng tưởng, nhân tưởng, tưởng nam, tưởng nữ. Không khởi tưởng địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại. Không khởi tưởng dục giới, sắc giới, vô sắc giới (ba cõi: cõi còn ham muốn, cõi chỉ còn thân vi tế, cõi không còn hình sắc). Không khởi tưởng giữ giới, tưởng phạm giới. Không khởi tưởng không. Hoàn toàn không nên khởi bất cứ tưởng nào, cho đến tưởng niết-bàn cũng không nên khởi. Thế nào gọi là không khởi các tưởng? Trong các tưởng như thế, có nắm bắt được gì chăng (?)?
"Ca-diếp! Nếu tham dục không thật thì người biết diệt dục cũng không thật. Ca-diếp! Dục không có chỗ nhất định, chỉ là nói hư vọng; vì vậy Như Lai nói đúng như thật. Dục này không phải pháp như thế của ta (?); đó là pháp tịch diệt (vắng lặng, dứt hết). Thế nào là pháp tịch diệt? Nếu chấp vào "không chấp" thì đó là chấp tưởng lớn như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo). Người chấp tưởng thì nên biết đã làm hỏng mất thánh pháp. Kẻ ấy không thể khởi pháp sa-môn, không đứng vững trong pháp sa-môn. Đó gọi là người ngu, kẻ si, mãi mãi không thể khởi pháp sa-môn. Vì sao? Vì kẻ chấp tưởng ấy trong vô lượng kiếp bị giam giữ trong địa ngục Vô gián (địa ngục khổ nặng nhất, chịu khổ liên tục không ngừng).
"Ca-diếp! Hãy xem tỳ-kheo Câu-ca-li, tỳ-kheo Đề-bà-đạt-đa, tỳ-kheo Toái Tài, tỳ-kheo Hắc Khâu-xá, tỳ-kheo Hải Dữ. Ca-diếp! Các tỳ-kheo Mã Sư, Mãn Túc, Thiện Tinh là những người hầu cận ta. Họ chính tai nghe ta nói, thấy ta kinh hành, thấy ta ngồi ngay ngắn, thấy ta dùng thần thông đi trên hư không, thấy ta hàng phục trăm nghìn ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật giáo). Những người như vậy mà còn không sinh lòng tốt đối với ta, chỉ vì chuyện con trùng dưới chân (?) mà làm trái với ta, tự chuốc lấy đường ác.
Nếu có người nói đúng sự thật về công đức của Như Lai, thì nên lấy bột chiên-đàn (một loại gỗ thơm quý) chất cao như núi Tu-di mà rải lên người ấy, làm lọng báu lớn rộng như tam thiên thế giới, che trên hư không phía trên người ấy. Vì sao? Ca-diếp! Có lòng tin mà xưng danh hiệu Phật, người thật lòng tin đã ít, huống là có lòng tin rồi theo Phật xuất gia, xa lìa dục nhơ, tu thiền không chấp trước, thật rất hiếm có. Ca-diếp! Chúng sinh nào giữ được giới cấm ta nói, tin hiểu pháp cam lộ như thế, thì càng hiếm có gấp bội.
"Ca-diếp! Ví như đại chúng tụ họp ở chỗ tế lễ, làm một cái hộp da, hình dáng rất đẹp, vẽ nhiều màu sắc, nhưng bên trong đựng phân nhơ. Có người lấy áo tốt bọc lại, mang đi khoe với mọi người. Trong số ấy, có người thấy biết nó không thật thì quay lưng bỏ đi. Như vậy, Ca-diếp, có tỳ-kheo thấy nơi tế lễ công đức pháp của Như Lai, nhưng trong đó có tỳ-kheo mang ngã tưởng.
Ca-diếp! Có ngã tưởng thì khởi dục; có tướng người khác thì cũng khởi dục. Ca-diếp! Người không có ngã tưởng nghe những kinh này không sinh sân giận. Vì sao? Vì chê bai người khác là điều bất thiện; vì lẽ ấy, nghe pháp này rồi họ có được lòng tốt. Còn ai nhiễm chấp ngã tướng thì đó là tà kiến; kẻ tà kiến nghe những lời dạy chân thật này thì sinh sân giận. Vì sao? Ca-diếp! Có ngã tướng thì khởi sân giận.
Ca-diếp! Nếu tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia thọ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia thọ giới) nghe những pháp này mà khởi sân giận phỉ báng, thì người ấy chỉ có hình và tên sa-môn; ta không phải thầy họ, họ không phải đệ tử ta. Vì sao? Kẻ nói dối không phải đệ tử ta, ta cũng không phải thầy của kẻ nói dối. Vì sao? Ca-diếp! Như Lai Thế Tôn là người nói thật, và Như Lai nói tất cả pháp đều không.
"Ca-diếp! Như Lai Thế Tôn phá bỏ mọi cái tôi, vì vậy kẻ ấy là tranh cãi với Như Lai. Ai tranh cãi với Phật Như Lai thì gọi là ma. Như Lai không cho phe đảng ma xuất gia thọ giới cụ túc (giới đầy đủ của tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni). Ca-diếp! Giả sử có người nói ngựa con sinh ra từ long tượng (voi chúa, loài voi lớn mạnh nhất). Ca-diếp! Ý ông thế nào? Lời người ấy có đáng tin không?"
Ca-diếp thưa: "Không, bạch Thế Tôn!"
"Ca-diếp! Lời ấy có hợp lẽ không?"
"Không, bạch Thế Tôn!"
"Ca-diếp! Nếu có chúng sinh chấp ngã tưởng, chúng sinh tưởng, mạng tưởng, nhân tưởng, cho đến niết-bàn tưởng, mà xưng ta là thầy, thì càng không hợp lẽ gấp bội.
"Ca-diếp! Giả sử có người đến nói rằng: 'Vua chim kim sí (loài chim thần cánh vàng, lớn nhất trong truyền thuyết) sinh ra từ con quạ.' Ca-diếp! Ý ông thế nào? Lời như thế có đáng tin không?"
"Không, bạch Thế Tôn!"
"Ca-diếp! Lời như thế là hợp lẽ hay không hợp lẽ?"
Ca-diếp thưa: "Không hợp lẽ."
"Ca-diếp! Ai chấp vào cái tôi, cho đến chấp vào niết-bàn, mà gọi ta là thầy, thì càng không hợp lẽ gấp bội. Ca-diếp! Giả sử có người nói rằng: 'Có con đom đóm cõng núi Tu-di đi.' Ca-diếp! Ý ông thế nào? Lời như thế có đáng tin không?"
"Không, bạch Thế Tôn!"
"Ca-diếp! Có hợp lẽ không?"
"Không, bạch Thế Tôn!"
"Ca-diếp! Những kẻ ác chấp ngã kiến, chúng sinh kiến, cho đến niết-bàn kiến, mà gọi ta là thầy, thì càng không hợp lẽ gấp bội.
"Ca-diếp! Ví như vị đại vương có người hầu để sai phái. Lại có một người khác mà không ai biết mặt. Người ấy giả nương danh người hầu kia, truyền sai lệnh vua đến các nhà giàu lớn: 'Vua ra lệnh này, vua bảo ông mỗ làm việc như thế.' Các đại thần và người giàu thấy người lạ ấy ngồi ở chỗ có quyền tự tại, liền đáp: 'Tôi sẽ làm như vậy.' Rồi các người giàu đến chỗ vua, vì để giữ mạng sống (?).
Như vậy, Ca-diếp! Như Lai đầy đủ phước lực, tự tại, như vị vua an vui không có kẻ thù. Vua ở trên đất lớn, ăn uống đầy đủ. Tăng chúng của Như Lai cũng vậy, không có kẻ thù, ở trong cõi nước của Phật, thức ăn là pháp được sung túc. Có một người lạ không ai mời, đến vào trong chúng, tự nói theo ngã kiến cho đến niết-bàn kiến, nói rằng: 'Như Lai nói thế này, Như Lai nói thế này; việc này nên làm, việc này không nên làm. Những ai có lòng tin nơi chư Như Lai thì không trái lời Phật dạy.'
[Người tại gia] nghe nói thế, liền bớt áo quần và đồ ăn của mình và vợ con, chia phần tốt đẹp nhất mà dâng cho. Họ dâng với lòng tin cung kính, cứ dâng với lòng tin kính như thế cho đến khi chưa nhận ra sự thật (?). Người như vậy giống như người lạ kia.
Ăn của cúng dường xong, họ ưa chỗ đông người ồn ào, bàn chuyện vua, chuyện giặc, bàn chuyện ăn uống, bàn chuyện gái dâm, bàn chuyện thuốc men, nói rằng: 'Nguyệt thực, nhật thực, các vua đến đi', rồi bàn chuyện nhà vua. Lại nói: 'Chỗ này được ăn, chỗ kia không được.' Bàn đủ thứ như thế cho hết ngày, đêm về chỗ ở. Hai đêm, ba đêm cho đến sáu đêm, ngủ ở đâu thì bàn các chuyện ở đó, đủ thứ ganh ghét kiêu mạn, đủ thứ đùa cợt, lời nói lộn xộn, nước dãi chảy ra, tưởng nghĩ lung tung rồi ngủ.
Nghĩ đến chỗ nào thì nằm mơ thấy chỗ ấy, mơ thấy mình đến đó được người ta đón rước cung kính. Ngủ dậy rồi kể mộng cho nhau: 'Đại đức! Đêm qua tôi mơ thấy ông đến chỗ kia được vật như thế.' Người kia nói: 'Giấc mộng này tốt lành, nên mau đi.' Thế là họ liền đi đến thành ấp, nơi đông người. Mắt liếc ngó, nhướng mày đưa mắt, lòng mong mỏi nhiều điều, bức bối nóng nảy, tâm không chuyên nhất, dáng điệu hấp tấp, các căn (giác quan) không nghiêm giữ, tâm rối loạn xao động.
Đến nhà người rồi, họ hủy phạm giới cấm, ngồi riêng với một phụ nữ mà nói pháp, nhân đó đùa cợt, dần lộ tướng dục. Nhờ đó được lợi dưỡng; được lợi dưỡng rồi thì ưa thích, tham đắm, say mê nặng nề, hoặc bám lấy chỗ ở lâu dài; nếu không được như ý thì khóc lóc bỏ đi. Họ đến hai chỗ: chỗ cúng hậu hĩnh và chỗ được khen ngợi. Nếu không hậu hĩnh thì mắng chửi thí chủ. Rồi lại tụ họp, hỏi nhau: 'Ai cúng cho chúng tăng? Chúng tăng được những gì? Được bao nhiêu? Ông ăn bao nhiêu?' Ca-diếp! Họ có những hạnh không tương ứng như vậy cho đến lúc chết.
"Ca-diếp! Những kẻ ấy lại có hạnh không tương ứng khác, đó là phỉ báng chánh pháp. Ca-diếp! Nên biết, nên đối với những tỳ-kheo ác ấy sinh lòng thương xót. Vì sao? Vì họ sẽ chịu quả báo khổ lớn."
Bấy giờ đức Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này, bèn nói kệ tụng rằng:
"Người hầu của vua phàm tục, vì muốn mưu sinh,
đi khắp các nhà nói: 'Vua ra lệnh như thế.'
Người kia nghe lệnh rồi nghĩ: 'Mong đừng nổi giận trách phạt ta.'
Kẻ phàm ngu dựa vào thế ấy mà thường tự nuôi sống.
Huống chi Phật là bậc tối thắng, trong trăm nghìn ức kiếp
bố thí cả tay chân, làm nhiều khổ hạnh.
Đây không phải Pháp vương (vua của chánh pháp, chỉ Phật) của ta bắt phải chịu sự trách phạt này (?),
cũng không có ai hỏi nên làm hay không làm.
Người tại gia dâng tỳ-kheo đồ ăn uống ngon quý,
áo quần loại tốt, tất cả đều cung kính dâng.
Chính mình không ăn dùng, lại không cho con cái,
gom những thứ tốt đẹp nhất để dâng người giữ giới.
Kẻ làm hạnh không tương ứng ăn xong liền bỏ đi,
cùng tụ một chỗ, hỏi nhau ăn có ngon không.
Họ nói chuyện vua và chuyện giặc, lại nói chuyện trạm canh cửa ải,
cũng nói chuyện ăn uống; sao gọi là chúng tăng của Phật tụ họp?
Hoặc nói chuyện nhật thực, nguyệt thực, hỏi chuyện vua đi về,
nói người kia sẽ thắng, cũng nói sẽ diệt vong.
Những lời không tương ứng ấy, lúc nào cũng nói mãi.
Đây là… (?) (các bản Tạng đều thiếu một câu). "Mau đến nhà kia, chỗ ấy rất giàu có;
nhà này rất keo kiệt, không được món ăn ngon."
Họ sinh ra những ý nghĩ như vậy, toan tính trăm điều rồi,
kẻ làm ác chẳng biết gì, như con lừa chở nặng.
Đêm ấy trong mộng, thấy việc vốn đã nhớ nghĩ,
tỉnh dậy kể cho nhau, giải thích đủ điều:
'Đừng lo, hãy vui cười, ông sẽ được an vui,
mau đi làm việc này, chớ chậm trễ để rồi hối hận.'
Họ đi đến làng xóm thành ấp, làm việc không chân chính như thế,
liếc nhìn bậy bạ, nhướng mày đưa mắt, giống như con khỉ.
Vào thành ấp rồi, nói pháp cho đàn bà,
bỏ rơi kinh Phật cùng giới giải thoát.
Đến chỗ ấy rồi, sao lại bày điều thô ác,
mắng chửi thí chủ ấy cùng những người quen biết.
Rồi lại cùng tụ họp, hỏi han lẫn nhau:
'Ông được món gì? Món được có ngon không?'
Bàn những chuyện như thế, trải trăm nghìn năm;
những điều nghĩ ngợi như vậy, họ lấy đó mà tự sống.
Kẻ ấy gây tranh cãi, gom rượu và hương hoa,
nói rằng sẽ lấy đó làm thuốc thì sẽ ít bệnh đau.
Phật làm gì được kẻ ấy? Dù có trăm vị Phật,
kẻ ấy vẫn bỏ việc tu hành, quen gần lối sống tại gia.
Có ngã kiến và thường kiến (cho rằng mọi vật tồn tại mãi), khởi kiến chấp rồi thì yêu đắm,
kẻ ấy sẽ làm theo hạnh đó, để đến nỗi rơi vào đường ác.
Những kẻ phỉ báng chánh pháp sẽ chịu khổ bị quở trách;
phàm phu ít hiểu biết thì tu tập hạnh của người tại gia.
Những đệ tử thanh văn thật sự tu hành của Thích sư tử
không vì mưu sinh mà hủy phạm giới cấm.
Người trí không tham ăn, vì khởi ý tưởng rằng mọi thứ đều lay động không bền (?);
đối với thức ăn thì quán bất tịnh (quán xét sự nhơ nhớp của nó), ngồi thiền định để đền ơn người bố thí.
Họ dứt các dục, các lậu (phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm), các kết (những thứ trói buộc), tu tập các phép quán tưởng;
họ tu hành bằng phương tiện (cách thức khéo léo), theo Phật pháp mà xuất gia.
Họ biết pháp vô tranh (không tranh cãi) và các pháp không đã được nói,
nhiều lần tu tập, trong đó không nắm được cái gì là thật có (?).
Người dũng mãnh có trí tuệ, biết con đường của tánh không,
làm ma và đồ chúng của ma sợ hãi; đó là đền ơn tín thí.
Người ấy rốt không có ái luyến, cũng không phá hoại cái không;
đó là người con dũng mãnh của Phật, là phước điền (ruộng phước, nơi gieo cúng dường thì sinh phước) giữa loài người.
Chánh pháp không còn lâu, vì có nhiều người ác;
ít tỳ-kheo hiền hòa, ít người không buông lung và sắc bén (?).
Người trí suy nghĩ thế này: 'Chẳng bao lâu sẽ chết,
đêm nay ta sẽ thế nào? Ngày rồi cũng hết như vậy.
Đời không còn ai cứu giúp, chỉ trừ bậc Nhị túc tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, chỉ Phật);
các bậc hữu học và vô học (người còn đang tu học và người đã tu học xong, tức đã chứng quả thánh cao nhất) đều sẽ diệt độ.'
Kẻ kia không biết như thế, [không hiểu] pháp được nói tùy theo căn cơ người nghe,
khinh dối, không cung kính Phật và chánh pháp vô thượng.
Chánh pháp sắp hủy diệt, nên siêng năng tinh tấn,
chẳng bao lâu sẽ được nghe, dù chỉ một ít."
Kinh Đại Phương Quảng Tam Giới, quyển giữa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video