Thiên 3 — Quyển hạ

 Kinh Đại Phương Quảng Tam Giới (kinh thuộc Đại thừa, giảng giáo lý rộng lớn và chân chính; "Tam Giới" nghĩa là ba điều răn dạy), quyển hạ.

 Ngài Đàm Vô Sấm, vị Tam tạng (pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giảng giải) người Thiên Trúc (Ấn Độ xưa), dịch vào thời nhà Bắc Lương.

 Bấy giờ Đại đức (danh xưng tôn kính dành cho vị tăng có đức hạnh lớn) Ca-diếp (tức Ma-ha Ca-diếp, một trong các đại đệ tử của Phật) bạch Phật: "Lạ thay, bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Có người nghe những kinh như thế này mà vẫn không sinh lòng trân quý, tiếc giữ."

 Phật bảo Ca-diếp: "Chúng sinh có đủ bốn điều thì nghe những kinh như thế này mà không sinh lòng trân quý. Bốn điều gì? Một là sống buông thả nhiều; hai là không tin nghiệp báo (quả báo tốt hay xấu do chính việc làm thiện hay ác của mình gây ra); ba là không tin có địa ngục lớn; bốn là không tin rằng mình rồi sẽ chết. Ca-diếp! Đó là bốn điều khiến người ta không sinh lòng trân quý. Ca-diếp! Chúng sinh lại có bốn điều nữa khiến không sinh lòng trân quý: tự cậy mình khỏe mạnh; tự cậy mình có sức; đắm nhiễm ngũ dục (năm thứ ham muốn do năm giác quan đem lại: hình sắc đẹp, âm thanh hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), mê chơi bời, nghiện rượu; và không khởi tâm thiện. Đó là bốn điều khiến không sinh lòng trân quý.

 "Ca-diếp! Tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đầy đủ giới luật của Phật) có đủ bốn điều thì phỉ báng Bồ-đề (sự giác ngộ, trí tuệ giác ngộ) của Phật. Bốn điều gì? Vốn trước đã tạo nhiều điều ác; phá hoại, làm rối loạn chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật); hiện nay đang tạo nghiệp ác; phỉ báng tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đầy đủ giới luật). Người ấy có hòa thượng (vị thầy chính truyền giới cho người xuất gia) và a-xà-lê (vị thầy mô phạm, dạy oai nghi phép tắc) được nhiều người kính trọng, nhưng các thầy ấy lại phỉ báng Bồ-đề; người ấy cũng theo đó học mà phỉ báng Bồ-đề; lại vì ít nghe ít thấy, và vì lòng ganh ghét, nên phỉ báng Bồ-đề của Phật. Ca-diếp! Đó là bốn điều khiến phỉ báng Bồ-đề của Phật.

 "Ca-diếp! Lại có một điều mà sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (ở đây chỉ người tu hành giữ đời sống trong sạch) cần phải làm. Một điều gì? Là đối với tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần), tâm không bám trụ vào đâu cả. Đó là một điều mà sa-môn, bà-la-môn cần phải làm.

 Ca-diếp! Ví như có người rơi từ đỉnh núi cao xuống, tâm mê man, không còn hay biết gì, không nhận ra đâu là đất, đâu là cây, thấy hết thảy đều trống rỗng, hơi thở ra vào đứt đoạn không liền mạch. Cũng thế, Ca-diếp! Kẻ kia chấp vào tất cả các pháp: chấp vào ý niệm về mắt, chấp vào tướng (hình dạng, đặc điểm bên ngoài) của mắt, thế là làm điều không phải pháp của sa-môn, không phải pháp của bà-la-môn. Cũng vậy, chấp vào ý niệm về tai, mũi, lưỡi, thân, ý, chấp vào tướng của tai, mũi, lưỡi, thân, ý, là làm điều không phải pháp của sa-môn, không phải pháp của bà-la-môn; chấp vào ý niệm về sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân xác vật chất, thọ là cảm nhận vui khổ, tưởng là nhận biết hình ảnh khái niệm, hành là các hoạt động tâm lý tạo tác, thức là sự nhận thức phân biệt), chấp vào tướng của sắc, thọ, tưởng, hành, thức, là làm điều không phải pháp của sa-môn, không phải pháp của bà-la-môn.

 Chấp vào việc giữ giới trong sạch, chấp vào tướng của việc giữ giới mà cầu Bồ-đề. Chấp vào sự học rộng nghe nhiều, chấp vào tướng của sự học rộng nghe nhiều mà cầu Bồ-đề. Chấp vào tàm quý (biết hổ thẹn với chính mình và với người khác khi làm điều sai), chấp vào sự đi và đến, là làm điều không phải pháp của sa-môn, không phải pháp của bà-la-môn. Hễ có chấp trước thì bị chính nó làm hại. Thế nào là bị hại? Bị tham làm hại, bị sân (giận dữ) và si (mê muội) làm hại; chấp vào ý niệm về mắt tức là chấp vào tướng của mắt, nên bị mắt làm hại, ưa thích mà không chấp nhận sắc (?); cũng vậy, chấp vào tai, mũi, lưỡi, thân, ý, vì chấp nên bị ý làm hại, tức là bởi những điều vừa ý và những điều không vừa ý.

 Đã bị hại thì bị lừa dối. Những kẻ bị hại trong địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), súc sinh (loài vật) cùng cõi người, cõi trời, đều do chấp trước nên bị chính nó làm hại. Trong đó, thế nào gọi là chấp vào ý niệm? Là chấp vào ý niệm về ngã (cái "tôi"), chấp vào ý niệm về ngã sở (những gì "của tôi"), chấp vào ý niệm về địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất: đất là chất cứng, nước là chất lỏng, lửa là hơi nóng, gió là sự chuyển động); chấp vào cốt tưởng (phép quán tưởng bộ xương người), hoại tưởng (quán tưởng xác chết rữa nát), thanh tưởng (quán tưởng xác chết bầm xanh), trùng tưởng (quán tưởng xác chết bị giòi bọ ăn), huyết đồ tưởng (quán tưởng xác chết vấy đầy máu), thúy tưởng (quán tưởng thân xác mong manh dễ vỡ (?)), giải thoát tưởng (quán tưởng về sự thoát khỏi mọi ràng buộc khổ đau); mà đã là giải thoát thì còn có ý niệm gì nữa mà vẫn chấp vào? Tức là chấp rằng: nhờ điều này mà sẽ được giải thoát.

 Lại chấp vào vô số đời sống đã qua, chấp rằng: "ta sẽ nhớ lại những đời ấy", chấp vào tương lai và chấp vào hiện tại, khởi lên ý nghĩ như thế này: "Ta là của quá khứ, ta là của hiện tại." Ở bất cứ chỗ nào cũng khởi ý niệm chấp trước, cho đến đối với Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, chấm dứt hoàn toàn mọi khổ đau và vòng sinh tử) cũng khởi ý niệm chấp trước. Nghĩ rằng: "Ta sẽ đạt Niết-bàn." Thế là khởi ý niệm chấp trước. Ca-diếp! Nói tóm lại, hễ có ý niệm gì đều gọi là chấp trước, cho đến ý niệm về "không" cũng gọi là chấp vào ý niệm. Tất cả những điều ấy đều không phải pháp của sa-môn, không phải pháp của bà-la-môn, không phải hạnh của sa-môn, không phải hạnh của bà-la-môn. Pháp của sa-môn, bà-la-môn là như điều Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật) đã nói.

 "Ca-diếp! Ví như hư không và mặt đất không hề nghĩ rằng: 'Ta là hư không, ta là mặt đất.' Cũng vậy, Ca-diếp! Sa-môn, bà-la-môn không nghĩ rằng: 'Ta là sa-môn, ta là bà-la-môn.' Việc họ làm, vì cớ gì mà gọi là sa-môn, gọi là bà-la-môn (?)? Ca-diếp! Nếu không có ý niệm, thì đó gọi là việc làm của sa-môn, bà-la-môn. Vì sao gọi là việc làm của sa-môn, bà-la-môn? Vì sa-môn, bà-la-môn không nghĩ rằng: 'Ta sẽ làm điều này, ta không làm điều kia.' Sa-môn, bà-la-môn trọn không bao giờ khởi ý nghĩ như thế.

 "Ca-diếp! Ví như có người trong đêm tối, đưa hai tay quờ quạng vào khoảng không, nhăn nhó miệng mũi, nói thế này: 'Ta trêu đùa thế gian, ta trêu đùa thế gian.' Ca-diếp! Ông nghĩ sao? Người ấy trêu đùa ai?"

 Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Người ấy chỉ tự trêu mình. Vì sao? Vì trong bóng tối mịt mùng, chẳng có ai thấy, chẳng có ai để mà trêu."

 Phật nói: "Đúng vậy, Ca-diếp! Nếu có tỳ-kheo đến chốn a-luyện-nhi (nơi vắng vẻ yên tĩnh, xa làng xóm, thích hợp cho việc tu hành), hoặc đến dưới gốc cây, hoặc đến chỗ trống ngoài trời, chỗ vắng người, rồi nghĩ thế này: 'Mắt là vô thường (không thường còn, luôn biến đổi rồi tan hoại), tai, mũi, lưỡi, thân, ý đều là vô thường'; suy nghĩ thế này: 'Ta quán xét rằng sắc là vô thường, thanh, hương, vị, xúc, pháp (sáu đối tượng của sáu giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, và những gì ý nghĩ đến) đều là vô thường'; lại nghĩ thế này: 'Ta đang hướng về Niết-bàn', thì đó là tự lừa mình, không phải hạnh của sa-môn. Vì sao? Vì trước đã chấp vào mắt, sau mới tu quán vô thường, sau mới thực hành vô thường. Đó là sự chấp trước sai lầm: trước chấp vào tai, mũi, lưỡi, thân, ý, sau mới tu quán vô thường, sau mới thực hành vô thường. Mà cả ba chỗ ấy đều không thể nắm bắt được; chấp vào ba chỗ ấy, tùy theo ý niệm mà chấp, thì ở đâu mà đạt được nhất tâm (tâm chuyên nhất, lắng yên, không tán loạn)?

 "Ca-diếp! Bồ-đề của chư Phật hết sức sâu xa, khó được, khó đến; sinh tử khó vượt qua. Ca-diếp! Thế nào gọi là nhất tâm? Khi tìm xét các pháp thì không thấy có một pháp nào; không nắm được cái thật của mắt, không nắm được cái thật của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Dù nói rằng tất cả các pháp đều không thật, nhưng cũng chẳng nắm được điều ấy. Vì sao? Vì bản tính vốn là như vậy. Bản tính đã như vậy, thì trọn không sinh tâm mà nói rằng 'tất cả các pháp không thật, không thể nắm bắt'; cũng không nắm được cái tâm ấy. Dù là đời quá khứ, vị lai hay hiện tại, đều không có niệm, không có hành, đó gọi là vô hành. Thế nào gọi là vô hành? Không mới không cũ, nên gọi là vô hành. Ở đây không có tâm quá khứ được giải thoát, không có tâm vị lai được giải thoát, không có tâm hiện tại được giải thoát. Nếu không nắm được tâm, thì đó gọi là nhất tâm, đó gọi là nói về nhất tâm.

 "Ca-diếp! Trong tương lai sẽ có những kẻ tự xưng là tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia quy y theo Phật), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia quy y theo Phật); những kẻ ấy sẽ nói những lời phá hoại rằng: 'Họ có ý niệm về ấm (tức uẩn, các nhóm yếu tố hợp thành con người), mà Như Lai nói năm ấm như giấc mộng.' Lúc ấy những kẻ này nói rằng ấm là thật: 'Giấc mộng này là có, vì có lời nói về mộng; nếu không có mộng thì do đâu chúng ta lại sinh ý niệm về nó? Vì có lời nói ấy, nên chúng ta mới sinh ý niệm về mộng. Chắc chắn có ấm này, cho nên mới nói ấm như giấc mộng; nếu không có ấm thì không nên nói ấm như giấc mộng.' Những kẻ ngu si ấy lại đối với giấc mộng mà sinh ý niệm là thật, nghe những kinh như thế này thì sinh lòng phỉ báng.

 Có tỳ-kheo-ni đến nhà thí chủ (người bố thí cúng dường) rao lên rằng: 'Vị kia là La-hán (bậc A-la-hán, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), vị nọ là La-hán.' Những tỳ-kheo ấy nương vào các tỳ-kheo-ni trí hiểu nông cạn mà ở, làm trở ngại và bỏ phế việc thiện, tạo nghiệp bất thiện. Trong số đó, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di chỉ nghe được chút ít giới, cho đến chút ít câu kệ, nghe xong liền bỏ đi.

 "Ca-diếp! Vào thời ấy, các tỳ-kheo có hai mươi lạp đến ba mươi lạp (lạp: tuổi đạo, tính bằng số năm tu hành kể từ khi thọ giới tỳ-kheo, mỗi mùa an cư là một tuổi), sống ở chốn a-luyện-nhi, mà sự hiểu kinh Phật của họ cũng chẳng khác gì một ưu-bà-tắc mới tin đạo được một ngày. Ca-diếp! Thời ấy, người đời tranh nhau hô suông danh từ 'không' (tính không: mọi sự vật đều không có thực thể cố định riêng): 'Đây là không, đây là thanh tịnh; đây là không, đây là thanh tịnh.' Lúc ấy có tỳ-kheo nghe pháp ấy rồi tụ họp với nhau, nghe xong không kính sợ (?) mà nói rằng: 'Kinh này không hợp với người xuất gia, cũng không hợp với người tại gia, chúng ta hãy cùng bỏ nó đi, đó không phải lời Đạo sư (bậc dẫn đường, tức Phật) nói. Vì sao? Vì nó chẳng giống chúng tôi, mà cũng chẳng giống các ông.'

 Nếu có ai nghe nói đến pháp lớn rất sâu xa, thì cả người tại gia lẫn người xuất gia đều sẽ phỉ báng. Vì sao vậy, Ca-diếp? Ngày nay phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch) còn hết sức thuần tịnh mà người tin còn ít, huống chi đến thời ấy, những người trí như vậy dần dần đã diệt độ (qua đời, nhập Niết-bàn), người tốt dần ít đi, người tốt dần ít đi.

 "Ca-diếp! Vào thời ấy, trong một nghìn tỳ-kheo mà tìm một vị vào đạo đúng, hiểu đạo đúng cũng còn khó được; giả sử có được một người thì cũng bị chê cười, không ai chịu học theo; cho đến trong chúng ba nghìn tỳ-kheo, muốn tìm một người vào đạo đúng, hiểu đạo đúng cũng khó mà được. Ca-diếp! Vào thời ấy, người tại gia và người xuất gia phỉ báng lẫn nhau. Ca-diếp! Trong tương lai nếu có các tỳ-kheo siêng năng tinh tấn, để dứt trừ mọi điều bất thiện, thành tựu điều thiện, đầu hôm và cuối đêm không ngủ nghỉ mà tu tập, thì những kẻ ác kia sẽ hại mạng họ, khinh rẻ, mắng chửi, ruồng bỏ họ. Ca-diếp! Vào thời ấy, Phật pháp bị hủy hoại, tỳ-kheo bị hủy hoại; trong đó, những người có trí, tin pháp sâu xa, không đắm nhiễm, thì nên hết lòng cung kính nhau, hết lòng thương mến nhau, cùng nhau tụ họp, ở nơi vắng vẻ yên tĩnh."

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:

 "Pháp ta nói đây, để làm sáng tỏ đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất, tuyệt đối),

 nói rằng các ấm không bền chắc, hãy xem chúng như giấc mộng.

 Thời ấy các tỳ-kheo, cùng nhau tranh cãi, đấu đá;

 (họ cho rằng) giữa đây và kia không có gì khác, thế là họ mắc vào tướng "có".

 Tỳ-kheo nói như thế, kẻ kia đáp: 'Đúng vậy!

 Pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý) như thế này, hẳn không có gì sai khác.'

 Tỳ-kheo nói với người tại gia: 'Ông thật hiếm có,

 hiểu được Bồ-đề này, ông đã chứng sơ quả (quả vị đầu tiên trong bốn quả vị giải thoát của hàng đệ tử, người đã thấy chân lý và chắc chắn sẽ đi đến giải thoát).'

 Người ấy tự cho mình đã thấy pháp, đến thân cận tỳ-kheo này,

 đem những vật cúng dường tốt nhất, nhiều lần dâng tặng.

 Tỳ-kheo này nói: 'Ông chân thật không sai khác,

 giống như điều ta biết, đã thấy pháp mà nói với ta.'

 Thí chủ và tỳ-kheo, không đứng vững trong chánh pháp,

 phá hoại Bồ-đề của Phật, việc ấy chẳng bao lâu nữa sẽ xảy ra (?).

 (Họ nói:) 'Đừng gần kẻ kia, hãy gần ta, ta là người giảng đạo,

 ông sẽ mau chóng chứng đắc, nhanh như ta đã chứng đắc.'

 (Cho) đây là câu bậc nhất, cùng nhau nói chuyện tịch tĩnh,

 hòa hợp làm một bọn, hủy hoại pháp của ta.

 Ví như bọn giặc ác lớn, giết hại khắp các làng xóm,

 khiến làng xóm hoang vắng, cùng với các thành ấp.

 Các tỳ-kheo cũng sẽ như thế: những kẻ không trí, tối tăm, đần độn,

 không có tuệ, phá hủy giới cấm, nương bám vào những người sống nhờ ta (?).

 Điều ta dạy phải lìa bỏ, họ lại nương theo con mắt (?),

 tự xưng mình là La-hán, thật ra là tăng thượng mạn (kiêu căng, chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng đắc).

 Tự hòa hợp tụ tập lại, (nói rằng) 'ta là tăng bậc nhất';

 có tiếng mà không có trí, (người chân chính) một người còn khó tìm.

 Nếu lại có tỳ-kheo, thấy điều xấu mà nói đúng sự thật,

 họ còn bêu xấu tên người ấy, bảo không phải Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu hành để giải thoát) của Phật,

 (bảo người ấy) phỉ báng Bồ-đề, vốn thuộc về Pháp vương (vua của chánh pháp, tức Phật).

 Chư thiên hết sức buồn khổ, nhiều lần khóc lóc,

 ngất lịm ngã xuống đất. Các vị trời có lòng tin

 nói rằng: Pháp thù thắng của Thích sư tử (Phật Thích-ca, bậc oai hùng giữa loài người như sư tử giữa muôn thú) nay bị hủy hoại.

 Lạ thay Phật Thế Tôn! Lạ thay pháp lìa nhiễm ô!

 Lạ thay chư tăng là phước điền (ruộng phước, nơi gieo trồng phước đức), là những người con được Phật thương yêu!

 Ta sẽ không còn được nghe lời Pháp vương giảng dạy nữa,

 sẽ có sự ngu tối lớn, pháp của bậc Năng Nhân (nghĩa của tên Thích-ca: bậc có lòng nhân, chỉ Phật) bị hủy hoại.

 Phát ra tiếng lớn, chư thiên ở mặt đất và ở khoảng không trung

 rao báo cho chư thiên: 'Ngọn đuốc chánh pháp nay sắp tắt,

 chớ để về sau chư thiên và loài rồng phải hối hận lớn.

 Các ngài tự mình đã được nghe Phật pháp, nay sẽ không còn được nghe nữa.

 Đức Phật này trải qua vô số kiếp (khoảng thời gian dài vô cùng), vì mình và vì người,

 vì chúng sinh cõi Kham Nhẫn (cõi Sa-bà, thế giới chúng ta phải chịu đựng khổ đau) này, (nếu như nay) thì bao giờ mới thành Phật (?)?

 Đức Phật là Đạo sư của thế gian, vì tất cả chúng sinh

 mà giảng nói chánh pháp, nay sẽ diệt mất vĩnh viễn.

 Nay pháp bị hủy hoại rối loạn, kẻ ác làm điều cực kỳ tàn bạo,

 sứ giả của ma, ác ma rất dữ; người ít ham muốn thì yếu thế,

 (bọn kia) dối trá không có trí tuệ, là kẻ phàm phu (người thường còn mê muội) nhỏ nhen giả dối,

 lửa giận bốc mạnh, phỉ báng pháp của Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát).'

 Nghe tiếng của chư thiên ở mặt đất, chư thiên các cõi trên kinh hãi,

 Tứ Đại Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) và các vị khác, nghe rồi buồn rầu,

 chúng dạ-xoa (một loài quỷ thần) kéo đến tụ họp, tập trung ở thành Khoáng Dã,

 tất cả cùng rơi lệ buồn rầu, phát ra tiếng gào khóc lớn.

 Tiếng lớn hết sức bi thiết, chư thiên đều kéo đến,

 cùng nhau nói chuyện, những điều trong lòng nghĩ:

 'Các thành ấp trang nghiêm, do các thứ báu tạo thành,

 nay tất cả đều mất ánh sáng màu sắc, chẳng khác gì đống đất,

 thành này không còn oai đức, không còn chút gì vui thích,

 thành này không còn oai đức, không còn đáng ưa thích như xưa.

 Nơi ta vốn sinh ra, chúng chư thiên kéo đến,

 thấy rồi ngất lịm ngã xuống đất, sẽ báo tin như thế này.'

 Chư thiên xuống đến mặt đất, đi đến chốn đáng sợ,

 (thấy) pháp chân thật như thế, nay đều bị hủy hoại.

 Xuống đến Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, tức thế giới loài người chúng ta), thấy việc hủy hoại lớn,

 con Phật bị bức bách khổ não, phải trốn chạy sang nơi khác.

 Thành Thắng Thành (?) trong bảy ngày, không còn chút sắc màu oai đức nào,

 chư thiên ấy trong bảy ngày, nhiều lần khóc lóc:

 'Than ôi đức Phật dũng mãnh, chúng ta từng tận mắt thấy,

 nay vĩnh viễn không còn thấy, Phật pháp lại diệt mất.'

 Đến chỗ Phật từng ở tại Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la, nơi Phật thường ở giảng pháp), cung kính lễ bái xong,

 ở ngay nơi đất ấy, nhiều lần khóc lóc:

 'Đây là chỗ Phật ngồi, chỗ bậc tôn quý nhất loài người đã ngồi,

 giảng nói Tứ thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, và con đường đưa đến diệt khổ), chính chúng ta đã tận tai nghe.'

 Thế gian lại trở về tối tăm, không ai kính trọng ai,

 làm ác rồi sẽ phải đi, rơi vào trong đường ác,

 nhiều cung điện chư thiên đều sẽ lại trống không,

 chúng sinh không ai cứu giúp, Diêm-phù-đề sẽ như thế.

 Đây là chỗ kinh hành (đi bộ chậm rãi qua lại để tu tập), nay hoang vắng, hư hoại hết,

 thế gian chẳng còn gì vui. Sau khi Pháp vương diệt độ,

 Đế Thích (vua trời cõi Đao-lợi), vị chúa tự tại, ở cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời trên đỉnh núi Tu-di, gồm ba mươi ba cung trời),

 lo buồn chịu khổ não, phát ra tiếng lớn,

 chư thiên cõi trời Ba Mươi Ba giơ tay gào khóc,

 chạy khắp các nước đã từng nghe danh Phật pháp.

 Sẽ có chư thiên nhiều lần bàn nói về Phật:

 'Đạo sư đã bỏ chúng ta, bậc giảng pháp nhiều nhất.'

 Chư thiên không còn ăn uống, không còn tiếng ca tiếng cười,

 trời Đế Thích suốt sáu tháng, trong lòng hết sức lo buồn.

 Các a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay giận, thường đánh nhau với chư thiên) nghe rằng Phật pháp không còn ánh sáng,

 (bèn nói:) 'Chúng ta nay hãy đi đến cõi trời Ba Mươi Ba.'

 Các vua ở Diêm-phù-đề sẽ phá hoại chùa tháp của Phật,

 chư thiên và a-tu-la tụ tập giao chiến, thời ấy sẽ có việc như vậy.

 Có những tỳ-kheo sẽ rơi vào đường ác,

 có những tỳ-kheo-ni cũng rơi vào đường ác.

 Những người tại gia phá giới, những ưu-bà-tắc ở nhà,

 sau khi buông lời ác độc lớn, sẽ đi vào đường ác.

 Có những người nữ độc ác, cũng đi đến chốn ác,

 thế giới thảy đều rung chuyển, thời ấy có những việc này.

 Có người trốn về làng xóm, có người chạy vào núi rừng,

 chúng sinh đều chạy tán loạn, ít ai còn sống sót.

 Có nhiều giặc cướp, cùng nhiều nạn đói kém,

 gieo năm thứ lúa đậu chẳng được mùa, sâu bọ gây tai họa.

 Bấy giờ thóc gạo giá vọt cao, có người phải chết,

 chết rồi rơi vào loài ngạ quỷ, ở đó chịu đủ thứ khổ.

 Ở những nơi có chùa tháp, tài sản chung của chư tăng bốn phương (chiêu-đề tăng: tăng chúng khắp mười phương cùng có phần),

 thời ấy các tỳ-kheo sẽ cùng nhau chia nhau chiếm lấy.

 Những nỗi khổ như thế sẽ xảy ra sau khi ta diệt độ,

 (các ngươi) nên mau chóng tu hành, đừng để phải thấy thời ấy.

 Những phàm phu không trí, những phàm phu không tuệ,

 làm theo lối hành xử của phàm phu rồi, sẽ mau chóng rơi vào đường ác.

 Hãy siêng năng đọc tụng, (học) từ nơi người có trí tuệ,

 đem trí tuệ dạy chúng sinh, để mau đến đường lành.

 Lấy ánh sáng trí tuệ soi chiếu, hãy học theo như ta,

 bỏ hết mọi phiền não, mau chóng đến Niết-bàn.

 Chánh pháp chẳng ở lâu, hãy vững vàng siêng năng tinh tấn,

 ta răn dạy như thế, các ngươi hãy tu hành cho đúng.

 Sau khi ta diệt rồi, (khổ nạn) kéo dài suốt sáu mươi tiểu kiếp (một tiểu kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài),

 người nghe được danh hiệu Phật, ai còn có lòng yêu mến?

 Cùng kéo nhau đến tụ họp, bị cái đói bức bách,

 ăn thịt mẹ, ăn thịt con, lần lượt làm như thế với nhau.

 Những ai sinh con nhỏ, không cho đến nhà người khác,

 con dù ở yên trong nhà, vẫn còn sinh lòng sợ hãi lớn;

 ai thấy nghe những điều này (sẽ biết), nỗi khổ sinh tử là như thế.

 Ai sinh ra lòng tham dục? Ý tưởng ham muốn chính là người nữ,

 sinh ra gốc rễ của sự vô tri, cội nguồn của ham muốn là người nữ,

 sinh ra gốc rễ của mọi khổ đau, cho nên hãy bỏ khổ ấy đi.

 Nếu là chúng sinh ngu si thì gần gũi người nữ ham muốn,

 nếu là người có trí tuệ thì mau đến Niết-bàn.

 Tạo nghiệp bất chính thì khổ, quả báo sẽ hiện đến,

 quả này là hữu lậu (còn phiền não rò rỉ, còn dẫn đến luân hồi), cho nên rơi vào đường ác.

 Còn các pháp vô lậu (không còn phiền não, ra khỏi luân hồi), là không, là chẳng có gì,

 người chưa vững vàng, mà cầu tịch tĩnh, hãy mau tu hành đạo."

 "Ca-diếp! Đó gọi là tỳ-kheo thành tựu pháp đầu tiên. Nếu có tâm ưa thích pháp vô lậu, thì nên không trụ vào tất cả các pháp, mà nói về tất cả các pháp.

 "Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát (người phát nguyện tu hành thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) nên làm một cách vững chắc, trụ một cách vững chắc. Thế nào là làm vững chắc? Thế nào là trụ vững chắc? Nên giữ tâm vững chắc, nên giữ tinh tấn vững chắc. Trong đó thế nào gọi là tâm vững chắc? Thế nào gọi là tinh tấn vững chắc? Ca-diếp! Tâm vững chắc là: Bồ-tát nên sinh tâm như thế này: cúng dường chư Phật nhiều như số cát sông Hằng, rồi sau mới phát được một niệm tâm. Như thế suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng không có một vị Phật nào ra đời, rồi lại khởi tâm nhiều như cát sông Hằng mới được một thân người, được thân người nhiều như cát sông Hằng mới nghe được một câu pháp, rồi tăng trưởng trí tuệ ấy cho đến đạo vô thượng; Bồ-tát sinh tâm như thế. Bồ-tát ấy nghĩ: 'Nay ta nên tu những hạnh khó làm, khổ hạnh như thế, tinh tấn siêng tu trí tuệ của Phật, nay ta nên tìm cầu như thế.' Ca-diếp! Bồ-tát nên giữ tâm vững chắc như thế.

 Ca-diếp! Ta dẫn ví dụ này, những người có trí sẽ nhờ ví dụ mà hiểu ra. Ca-diếp! Nếu phải tu khổ hạnh như thế mới đạt Bồ-đề, thì suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng cũng không nên lười biếng, siêng học không biếng nhác, siêng học không ngừng nghỉ, suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng học đạo Bồ-đề. Bồ-tát nghĩ: 'Nay ta nên sinh sức mạnh vững chắc, ý muốn vững chắc, ta trọn không bỏ đạo chân chính vô thượng.' Ca-diếp! Bồ-tát nên giữ tâm vững chắc như thế.

 Ca-diếp! Nếu có Bồ-tát giữ tâm vững chắc như thế, thì nắm lấy điều gì? Là không nắm lấy chỗ, cũng không nắm lấy chẳng-phải-chỗ. Thế nào là không nắm lấy chỗ, không nắm lấy chẳng-phải-chỗ? Vì chỗ và chẳng-phải-chỗ đều không có thực, nên không ngăn trở việc đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao nhất, tức quả vị Phật), mau chóng thành tựu. Ca-diếp! Giả sử có người đem bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não) chứa đầy cả ba nghìn đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, cõi giáo hóa của một vị Phật) mà bố thí; nếu lại có người đối với những kinh như thế này mà Như Lai nay đang giảng nói, là chỗ hướng đến con mắt chân chính của Bồ-đề, mà tìm cầu, nương theo và an trụ vào đó, thì khối phước của người này nhiều hơn người kia gấp bội.

 Ca-diếp! Bồ-tát nên giữ tâm vững chắc như thế, mà cũng không nắm giữ cái tâm vững chắc ấy, nhưng vẫn không ngừng nghỉ. Thế nào là nghiệp ban đầu, gieo trồng nhiều nghiệp ban đầu? Thế nào là gieo trồng nhiều? Không phải nói rằng một tâm mà biết được nhiều nghiệp. Vì sao? Vì pháp này không thể dùng lời mà nói được, nên luôn ở trong đó gieo trồng nhiều nghiệp ban đầu, ấy gọi là tâm vững chắc."

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 "Chẳng phải tâm mà cho là tướng của tâm, (người ấy) luôn có nỗi sợ hãi lớn:

 'Ta sẽ thành hay không thành, việc ấy sẽ ra sao?'

 Người luôn khởi lòng nghi như thế, dù ở trong mọi việc,

 tu tập tạo các phương tiện, làm sao đạt Bồ-đề?

 Đó là ý niệm lười biếng, chẳng phải ý niệm Bồ-đề,

 người ấy có đủ mọi nghi ngờ, về Phật cũng như Thanh văn.

 Mong cầu mà chẳng đạt tới các pháp hiền thiện của chư Phật,

 không phải chỉ nhờ âm thanh lời nói mà gặp được an vui.

 Người có lòng tin và mong muốn, thì gom góp được điều thù thắng nhiệm mầu nhất,

 chẳng phải chỉ suy nghĩ chút ít mà đạt được đạo thù thắng.

 Trong tất cả các pháp, hãy an trụ vào một pháp,

 khi trí giác ngộ đã tăng trưởng, tu hành sẽ được đạo."

 "Ca-diếp! Khi nói pháp này, nếu có Bồ-tát thành tựu hạnh này mà không gặp Phật, thì tự nói rằng: 'Ta sẽ thành Phật, Như Lai, Ứng Cúng (bậc xứng đáng được trời người cúng dường), Chánh Biến Giác (bậc hiểu biết chân chính và trọn khắp mọi sự).' Ca-diếp! Bồ-tát tại gia nên làm như thế. Tu hành thế nào để đạt Bồ-đề? Ca-diếp! Bồ-tát tại gia có ba việc để cầu Bồ-đề. Ba việc gì? Sinh lòng mong cầu hết sức tha thiết; đối với nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy mọi sự, tức trí của Phật) mà không chấp vào việc làm vốn có (?); nên giữ ngũ giới (năm giới của người tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu). Đủ ba phần ấy thì hướng đến sáu pháp. Sáu pháp gì? Đạt được pháp của bậc thánh; các giác quan đầy đủ, không mù, điếc, câm; không có dung mạo xấu xí thô kệch; mau có lòng tin; không sợ pháp sâu xa, nghe xong liền hiểu; mau đạt địa vị không thoái lui. Nên có đủ sáu pháp như thế.

 Nên biết rõ năm pháp chướng ngại. Năm pháp gì? Biết (tránh) lời nói hai lưỡi (đâm thọc gây chia rẽ), trọn không nói dối; người Bồ-tát nên thấy rằng keo kiệt là chướng ngại của Bồ-tát, nên không keo kiệt; đắm vào dục là chướng ngại của Bồ-tát, trọn không làm việc dục. Năm pháp như thế có thể gây chướng ngại. Lại nên làm ba pháp. Ba pháp gì? Luôn luôn có tâm muốn xuất gia; đối với các sa-môn, bà-la-môn giữ giới trong sạch thì hết lòng cung kính, theo họ nhận lời dạy bảo; những người chấp vào tướng mà giảng pháp thì nên luôn xa lánh. Vì sao? Vì đó là điều Bồ-tát không nên học. Bồ-tát không nên gánh cỏ rỗng không thật (ví việc theo đuổi điều hư dối vô ích). Vì sao? Vì đó không phải Bồ-đề. Nếu gánh lấy cái không thật, thì đó là chướng ngại cho việc học, không học được pháp tích tập (?).

 "Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát nên học ba pháp. Ba pháp gì? Tâm luôn chuyên nghĩ hướng đến việc thành Phật; nên siêng năng tu tập, đọc tụng; luôn tu tâm từ (lòng thương, mong muốn đem niềm vui đến) đối với chúng sinh. Nên tu tập ba pháp như thế. Lại nên gần gũi ba pháp. Ba pháp gì? Tránh đánh đập người khác; không nói người khác là hèn hạ; chúng sinh đang sợ hãi thì cứu giúp họ. Nên gần gũi ba pháp như thế."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Không gần gũi kẻ thấp hèn; thấy kẻ không ngay thẳng,

 thấy rồi nên tránh xa, như tránh rắn độc dữ.

 Không nên học theo họ, cũng không lễ kính họ,

 nên tránh thật xa, như khi thấy chó dữ.

 Những kẻ chấp vào tướng, sẽ rơi vào đường ác;

 nếu ai tu học theo họ, cũng sẽ cùng đi theo họ.

 Không nghi ngờ pháp "không", khi đã nghe Phật pháp,

 cùng các tỳ-kheo ưa pháp "không", với họ thì sinh lòng cung kính.

 Nhờ đó tăng thêm sự hiểu biết, cũng sinh trí tuệ sắc bén,

 được gần với đạo Bồ-đề, được mọi người lễ kính.

 Mau thọ trai giới (giới luật giữ trong ngày chay, như tám giới giữ trong một ngày một đêm), thọ rồi mau đọc tụng,

 người ấy tăng thêm trí tuệ, như hoa sen xanh lớn lên trong nước.

 Mau thọ trai giới, lắng nghe nhiều giáo pháp,

 người ấy tăng thêm trí tuệ, để dứt các lậu kết (phiền não rò rỉ và trói buộc).

 Trí lớn, tinh tấn lớn, oai đức lớn, không sợ hãi,

 làm điều lợi để ích cho mình, và làm lợi ích cho người.

 Trọn không đánh đập người khác, nên ưa thích như thế,

 thúc đẩy giúp các Bồ-đề phần (các pháp tu hỗ trợ cho việc đạt giác ngộ), pháp của người ấy không hao giảm.

 Người ấy ít bệnh tật, có dung sắc đẹp nhất,

 được chúng sinh yêu mến, yêu thích pháp làm lợi ích.

 Tu tâm từ, là Bồ-tát ở tại gia,

 lìa bỏ mọi đường ác, mau được sinh lên cõi trời.

 Đã được làm trời rồi, vui hưởng ngũ dục,

 hết tuổi thọ ở cõi trời, trọn không sinh vào đường ác.

 Sinh vào cõi người, trong dòng họ nhà quyền quý,

 hình sắc hết sức đẹp đẽ, không ai lừa gạt được.

 Không cần ai che chở (?), người ấy tu hành pháp,

 được thấy cảnh giới thù thắng, được tất cả chúng sinh yêu mến.

 Ngủ được yên lành, thức dậy vui vẻ,

 trọn không sinh sợ hãi, cũng được chư thiên che chở.

 (Xem dục lạc) như phân dơ, người ấy có cách quán xét như thế,

 đối với đời sống tại gia cũng thế, rộng ra các thứ khác cũng vậy.

 Sẽ được các bậc thiện nhân khen ngợi tán thán;

 với người sợ hãi thì ban cho sự không sợ hãi; các Bồ-tát tại gia

 không thờ các vị trời khác, cũng không thấy có trời nào khác,

 con đường này hết sức chính trực, là nơi người trí tụ về.

 Vì thế nhờ căn lành (gốc rễ điều thiện) này mà lìa bỏ mọi đường ác,

 (đạt) nhất thiết trí và tam minh (ba trí sáng suốt: biết các đời trước, thấy rõ sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não), vì khéo học ba điều răn.

 Như công đức đã làm, như sự lễ kính phụng thờ của mình,

 người ấy cũng sẽ được lễ kính, vì chúng sinh đơn độc (không nơi nương tựa) (?).

 Như công đức đã làm, như sự lễ kính phụng thờ của mình,

 sẽ đứng trên chúng sinh, được lễ kính như Phật.

 Ở địa vị tại gia, phát khởi tâm Bồ-đề,

 pháp được khen ngợi này cùng các pháp khác, nay hãy lắng nghe."

 "Ca-diếp! Bồ-tát tại gia nên thành tựu ba pháp. Ba pháp gì? Nên tránh xa việc mong cầu điềm lành (tin theo bói toán, xem điềm); Bồ-tát ấy nên sửa sang nhà cửa, dẹp bỏ những điều gây trở ngại; siêng năng học hỏi nghe nhiều. Bồ-tát nên đầy đủ ba pháp ấy, lại khởi thêm ba pháp. Ba pháp gì? Không nên làm đứt ngang tài thuyết giảng của pháp sư (người giảng pháp); nên siêng năng thỉnh mời người giảng pháp; nên thường thắp đèn đuốc sáng. Nên tu hành ba pháp như thế.

 "Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia trọn không nên làm ba việc dẫn đến phải sinh làm thân nữ. Ba việc gì? Không ngăn trở mẹ khiến mẹ không được nghe pháp, không ngăn trở mẹ không cho đến chỗ tỳ-kheo; không giữ chặt vợ không cho đến chỗ tỳ-kheo, ai muốn nghe pháp thì không gây trở ngại; đối với người nữ thì không bỏ đường chính mà phạm vào việc tà dâm. Ba việc như thế đều không làm; nếu tạo những nghiệp này thì sẽ phải sinh làm thân nữ."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Nên thắp đèn sáng, nhiều lần với lòng tin,

 được con mắt không bụi nhơ, và được con mắt Phật.

 Đạo sư nhờ con mắt ấy mà biết được tất cả,

 nếu biết được trí như thế, tức là biết được trí chân thật.

 Biết pháp ở đời quá khứ, hiện tại cũng như thế,

 không nghĩ tưởng về vị lai, không tạo tác ba tướng (tướng của ba thời).

 Nếu có ba tướng ấy, thì cả ba cũng nên bỏ,

 tất cả đều cùng một nghĩa, tướng tức là không phải tướng.

 Phật có nói về các căn (giác quan), nhưng pháp thì không có căn,

 vì pháp ấy không phân biệt, nên Bồ-đề là cao nhất.

 Khi đã tu cho trong sạch con mắt Phật, thì thảy đều hiện rõ, biết rõ,

 câu này chính là Bồ-đề, như đã nói ở trên.

 Pháp được nói như thế, cũng không hủy hoại pháp,

 tất cả các pháp đều là không, cho nên gọi là nói.

 Các ngoại đạo (người theo đạo khác ngoài Phật pháp) có tà kiến (thấy biết sai lệch), giảng pháp cho người tại gia;

 (còn chánh pháp) như thắp đèn sáng, người có mắt sẽ biết.

 Không làm đứt việc người khác giảng pháp của Thích sư tử,

 (kẻo) mau rơi vào đường ác, sớm phải sinh ra mù từ lúc lọt lòng.

 Nhiều lần khuyên thỉnh giảng nói pháp của Thiện Thệ,

 nhờ căn lành ấy mà (về sau) chuyển pháp luân (bánh xe pháp, tức thuyết giảng giáo pháp như Phật) vô thượng.

 Không nên ngăn trở khi mẹ muốn nghe pháp,

 (kẻo) làm người nữ cực xấu, mù lòa, lưng gù, vô cùng xấu xí.

 Không thấy được các màu sắc, cũng không nghe được tiếng hay,

 ở trong chốn tối tăm, như loài rắn sống.

 Vì tham lam ghen tuông với vợ mà gây trở ngại,

 sẽ mau chết đi, sinh làm người nữ xấu ác.

 Tóc vàng mà mắt xanh, đen đúa, xấu xí khó nhìn,

 ghẻ lở, chân khoèo, điếc lác ngu đần chẳng biết gì.

 Ở những nơi như thế, kẻ không có lòng từ sẽ mau phải nhận lấy,

 vì là đàn ông ghen tuông, nhiều lần tạo nhân dục."

 "Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia không nên làm ba việc. Ba việc gì? Không mời mọc phụ nữ vì nhân duyên dục, (không) đem tô (bơ), đề hồ (bơ tinh chế, phần tinh túy nhất của sữa) cùng các vật bố thí xấu ác mà cho (?); nếu có người muốn xuất gia thì không ngăn trở, người chưa xuất gia thì khuyên họ xuất gia; khi xây tháp Như Lai thì làm người lo việc, khuyến khích, giúp đỡ, chỉ dẫn, mà không được lấn chiếm lấy của cải ấy. Ba việc như thế, Bồ-tát tại gia không nên làm."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Không đem phụ nữ cho người khác, không làm điều phi pháp,

 để không có chuyện cưới gả gây tai họa, nên tuyệt đối không đem cho.

 Có người nói (việc cần) thì đến chỗ ấy, chắp tay làm lễ,

 cho rồi lại cho nữa, với tâm thiện vui vẻ.

 Nếu trong tăng chúng thiếu người, thì làm người giúp việc cho chư tăng;

 nếu có người thỉnh mời việc ấy, hãy giúp chỗ còn thiếu người.

 Chớ chạm vào nước làm đục; nếu có ai nương nơi ấy,

 thì đối với họ không ghét bỏ làm hại, không sinh lòng giận dữ.

 Nếu có người muốn xuất gia, là con mình hay người thân,

 Bồ-tát đối với việc ấy, trọn không gây trở ngại.

 Làm cho chúng sinh được an vui, được chứng diệt độ,

 đây là ý nguyện xưa của ta, nên nói pháp vô thượng.

 Biết những lỗi lầm ấy rồi, tự mình không tạo lòng ganh ghét,

 chớ để đêm dài thường lo buồn, bị phiền não nhiễm ô."

 "Ca-diếp! Bồ-tát tại gia lại có ba việc không nên làm. Ba việc gì? Không mua bán đàn ông, không mua bán đàn bà, không đem thuốc độc cho người; nếu có ai làm những việc ấy thì cũng đừng gần gũi."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Lìa bỏ nghề mua bán đàn ông, cũng lìa việc mua bán đàn bà,

 không đem thuốc độc cho người, ai cho thì tránh xa.

 Chư thiên cũng quở trách việc ấy, (vì) chúng sinh phải chịu khổ não,

 dù đi về phương nào, cũng bị mũi tên lo buồn làm hại.

 Đêm dài lo buồn như thế, chuốc lấy đủ thứ khổ não,

 lại cũng dẫn đến tuyệt mạng, cho nên không nên làm.

 Lỗi ấy cùng những lỗi khác, ta biết rõ việc làm ấy,

 nay nói một phần nhỏ, vì mục đích Bồ-đề."

 "Ca-diếp! Bồ-tát tại gia không nên làm ba việc. Ba việc gì? Không đến nhà kỹ nữ; dù với nam hay nữ cũng không phạm vào đường tà dâm; nếu có chỗ giết mổ bò thì không ở gần bên. Ba việc như thế, Bồ-tát tại gia không nên làm."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Không đến nhà kỹ nữ, nơi nhơ nhớp của kẻ ham dục,

 (vì sẽ) mau bị người không kính trọng, do gần gũi dục thấp hèn.

 Thầy thấy đi đến chốn ấy, sẽ bị người kia khinh rẻ,

 mau mắc bệnh tật, vì thế mà đến chết.

 Dù là nam hay nữ, việc tà dâm cả hai đều không gần,

 điều người nữ (đứng đắn) không ưa, sao lại phạm vào đó?

 Nếu có chỗ giết mổ bò, tuyệt đối không đến đó,

 (nghĩ rằng) đây không phải chỗ hợp với ta, pháp của Bồ-tát là như thế.

 Những tai họa lỗi lầm như thế, Phật đều biết rõ cả,

 cho nên về các hành vi bất chính, nay nói đúng như thật.

 Phật nói ít như thế, Thanh văn của ta hiểu được,

 đây là ngay trước mặt Phật, sao về sau lại hư dối được?

 Chúng sinh tin bậc thánh, muốn mau đến Niết-bàn,

 vì họ mà ta nói, không phải vì kẻ khó dạy."

 "Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia nên thành tựu ba điều. Ba điều gì? Ở trong nhà mà như người khách, như kẻ được sai đi, không khởi ý niệm 'của tôi'; vật đã bố thí thì nghĩ là đã được cất giữ, vật chưa bố thí thì nghĩ rằng nó cách xa mình nghìn do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần chừng mười mấy cây số); không nghĩ đến việc cất giấu của báu làm kho tàng cho con cháu. Ca-diếp! Bồ-tát tại gia nên thành tựu ba ý niệm như thế."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Nên tu tập ý niệm về cái chết: chẳng bao lâu ta sẽ chết,

 cho nên những gì cất chứa, của cải này nên đổi thành thứ bền chắc.

 Vì phân chia việc của con trai con gái, trọn không vì lợi ấy,

 mau tìm cầu pháp bền chắc, cho thân mạng và của cải.

 Hết lòng mong cầu Bồ-đề, việc làm không nông nổi vội vàng,

 vì cầu lợi ích của pháp, mọi lúc đều nhún nhường hàng phục (cái tôi).

 Như trò chơi của bé gái, cũng như ánh sáng dần hiện ra,

 không ưa đắm vào mùi vị, người ham pháp là như thế.

 Đọc tụng không ngừng nghỉ, lấy pháp lành tốt mà trang nghiêm,

 điều ấy khó tu tập được, ở giữa các loại chúng đông đảo.

 Những pháp tương tự như thế, Ca-diếp, ta đã nói rồi;

 ai là người sáng suốt nhanh trí, ta đều biết người ấy.

 Người ấy biết rồi, hiểu rõ, tự thương xót lấy mình,

 người ấy vào thời kia, nhiều lần được đối diện với ta."

 "Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia thành tựu ba pháp thì không thoái lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ba pháp gì? Cha mẹ không có lòng tin thì giáo hóa cho có lòng tin; cha mẹ phá giới thì khuyên giữ giới; cha mẹ keo kiệt tham lam thì khuyên biết bố thí; ca ngợi đạo vô thượng, ở giữa đại chúng mà giảng nói pháp. Đó gọi là pháp thứ nhất khiến Bồ-tát tại gia không thoái lui khỏi đạo chân chính vô thượng.

 Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia nên biết rõ ai đáng cúng dường và ai không đáng cúng dường; biết rồi thì với người đáng cúng dường mới dọn thức ăn cúng dường, người không đáng cúng dường thì không dọn cúng dường, nhưng đối với người ấy vẫn nên tu tâm từ. Ca-diếp! Đó gọi là pháp thứ hai khiến Bồ-tát tại gia không thoái lui khỏi đạo chân chính vô thượng.

 Lại nữa, Ca-diếp! Của cải mà Bồ-tát tại gia vất vả gom góp được thì không nên để mất, không để mất hết, không cho kẻ khác (không xứng đáng), mà cất giữ chắc chắn để bố thí cho các sa-môn, bà-la-môn giữ giới trong sạch; chia đều ruộng đất của cải, của cải không bị ràng buộc, mọi hạnh đều thanh tịnh (?). Ca-diếp! Đó gọi là pháp thứ ba khiến Bồ-tát tại gia không thoái lui khỏi đạo chân chính vô thượng."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Nếu Bồ-tát tại gia, tích tập Bồ-đề vô thượng,

 phát khởi ba thứ trí tuệ, để học đạo vô thượng.

 Nếu cha và mẹ, trí hiểu sai lệch, không có lòng tin,

 thì khuyên họ sinh lòng tin, khiến hướng về pháp thù thắng.

 Kẻ keo kiệt, phạm giới thì (khuyên) giữ giới, bố thí; kẻ không trí tuệ thì (khuyên) tin và học trí tuệ,

 hướng về Bồ-đề vô thượng, khuyên họ đến chốn ấy.

 Nếu đi khắp bốn phương, tìm người khéo giảng pháp,

 nên làm việc bố thí pháp, để tăng thêm trí tuệ.

 Kẻ phạm giới thì dạy giữ giới, kẻ không tin thì dạy cho tin,

 kẻ không trí tuệ thì dạy trí tuệ, người như thế trọn không thoái lui.

 Nếu thấy tỳ-kheo có trí tuệ, giữ giới, hiểu biết rộng,

 thì cung kính, tin tưởng, gần gũi, nhiều lần thưa hỏi.

 Sở dĩ gần gũi tỳ-kheo, nhiều lần thưa hỏi,

 là để mau tiếp nhận pháp của vị ấy, cho nên không thoái lui.

 Người ấy trí giác ngộ tăng thêm, (nhờ) nơi được nghe pháp và người có trí,

 trí giác ngộ tăng thêm rồi, (dám) xả cả thịt mình để cúng dường.

 Đó là dấu hiệu của sự tin hiểu, như ta đã nói,

 không thể với tâm không tin mà hướng đến Bồ-đề.

 Dần dần thấy tăng thêm, mau chóng được lớn mạnh,

 đối với những sự tăng thêm ấy, người kia đạt được không khó.

 Biết sự tăng thêm ấy rồi, dù cho mình hay cho người,

 lòng vui vẻ mà hướng tới, người ấy tăng thêm trí tuệ.

 Tùy theo của cải ruộng đất vốn đã gom góp được,

 đối với những người giữ giới, đều đem đặt hết trước mặt họ.

 Người ấy không nói khác đi, trọn không nói lời trái lẽ,

 dũng mãnh, tinh tấn, bố thí vững vàng, người ấy có thể thành Như Lai.

 Hiền hòa dễ chung sống, người dũng mãnh được lòng từ,

 vui vẻ mà bố thí vững vàng, trước thế nào sau cũng vậy.

 Bậc thí chủ dũng mãnh cao quý, không đi cầu xin ở người khác,

 trong mọi sự bố thí là mạnh mẽ nhất, không gì là không xả bỏ.

 Như vàng, bạc và tiền, đời trước cũng từng bố thí,

 mong cầu pháp cao thượng, câu nghĩa sâu xa tối thượng.

 Tất cả chư thiên và người đời, đều nên chuyên tâm cúng dường;

 nếu có ai cầu pháp, đều nên cúng dường người ấy.

 Người dũng mãnh tích tập pháp, lấy pháp mà nuôi mạng sống,

 có trí tuệ và pháp thù thắng, sẽ làm bậc cứu đời."

 "Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia có ba điều, khiến sau khi đã phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, lại mau rơi xuống hàng Thanh văn mà nhập bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, chấm dứt hẳn thân sinh tử). Ba điều gì? Nếu vừa tạm phát tâm Bồ-đề một lần rồi, lại sợ hãi địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, đối với đạo Bồ-đề thì khởi ý nghĩ là gánh nặng, tìm cầu các căn lành nhưng không chuyên tâm nghĩ nhớ, không ưa tìm cầu điều thiện; người ấy bị chính tâm ý mình làm hại, sinh ra ý nghĩ khổ sở. Ca-diếp! Đó gọi là điều thứ nhất khiến Bồ-tát tại gia thoái lui khỏi đạo vô thượng, mau rơi xuống hàng Thanh văn mà nhập bát Niết-bàn.

 Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia nếu vừa tạm phát tâm Bồ-đề một lần rồi, khi bố thí thì giận dữ mà cho, cho rồi lại hối tiếc; người ấy không thể đạt đến trí tuệ của Phật. Ca-diếp! Đó là điều thứ hai khiến Bồ-tát tại gia thoái lui tâm Bồ-đề, mau rơi xuống hàng Thanh văn mà nhập bát Niết-bàn.

 Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia nếu vừa tạm phát tâm Bồ-đề một lần rồi, không siêng năng tinh tấn, không tích tập sự học hỏi rộng; người ấy với chút ít căn lành ấy mà mau vào Niết-bàn. Ca-diếp! Đó là điều thứ ba khiến Bồ-tát tại gia thoái lui tâm Bồ-đề."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Đã phát tâm Bồ-đề, mà không tu hạnh chân chính,

 thì hủy hoại Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật, tức con đường tu thành Phật để cứu độ mọi loài), rơi xuống Thanh văn thừa (con đường tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình).

 Bồ-đề không phải là thứ người không tin và kẻ lười biếng đạt được;

 keo kiệt, tham lam, không có trí tuệ, những thứ ấy gây chướng ngại.

 Biết ơn, giữ giới trong sạch, lòng luôn ưa bố thí,

 khi bố thí thì lòng vui vẻ, Bồ-đề chẳng khó đạt.

 Tâm tạo ra các điều ác, tâm cũng có thể bố thí,

 chúng sinh nào tâm vững chắc, sẽ làm ngôi tháp của thế gian (bậc được thế gian tôn thờ).

 Nếu không bỏ pháp này, tâm hướng về Bồ-đề,

 sẽ làm Phật ra đời, làm ruộng phước cho thế gian."

 "Ca-diếp! Bồ-tát tại gia có ba điều khiến thoái lui tâm Bồ-đề, rơi vào Niết-bàn của Duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên sinh diệt, không cần nghe Phật dạy, chỉ lo giải thoát riêng mình) mà nhập bát Niết-bàn. Ba điều gì? Bồ-tát tại gia ấy sau khi phát tâm rồi, lại keo kiệt giấu kín giáo pháp. Ca-diếp! Đó gọi là điều thứ nhất khiến Bồ-tát tại gia thoái lui tâm Bồ-đề, rơi vào Niết-bàn của Duyên giác mà nhập bát Niết-bàn. Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia sau khi phát tâm rồi, lại mong cầu giờ tốt, tìm kiếm ngày lành. Ca-diếp! Đó gọi là điều thứ hai khiến Bồ-tát tại gia thoái lui tâm Bồ-đề, rơi vào Niết-bàn của Duyên giác mà nhập bát Niết-bàn. Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia lười biếng, trễ nải, không siêng năng tìm cầu các pháp trợ giúp cho Bồ-đề. Ca-diếp! Đó gọi là điều thứ ba khiến Bồ-tát tại gia thoái lui tâm Bồ-đề, rơi vào Niết-bàn của Duyên giác mà nhập bát Niết-bàn."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Keo kiệt giấu kín giáo pháp, không dạy bảo người khác,

 sẽ rơi xuống địa vị Duyên giác, thế là đánh mất Bồ-đề.

 Thoái lui ấy là do ba điều, mất lợi ích và khổ não kéo đến,

 đi rồi lại hiện ra, ấy là nghi ngờ đối với Bồ-đề.

 Đã suy nghĩ về Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu hành vì cứu độ tất cả chúng sinh), lại vội mong cầu điềm lành,

 đó không phải dấu hiệu của sự tin hiểu, Phật không gần gũi người ấy.

 Nếu có ai hết lòng chuyên tâm, vững vàng cầu đạo Bồ-đề,

 người ấy không lễ thờ thứ gì khác, chỉ trừ tháp của thế gian (bậc được thế gian tôn thờ, tức Phật).

 Nếu có lòng tin như thế, không tìm đến các vị trời khác,

 người ấy thành tựu điều cao nhất, gọi là Thiên trung thiên (trời của các trời, danh hiệu tôn xưng Phật).

 Đã sinh tâm Bồ-đề rồi, người ấy không lễ thờ thứ gì khác,

 người ấy có dung sắc đẹp nhất, ở bất cứ nơi nào sinh ra."

 "Ca-diếp! Bồ-tát tại gia có ba điều khiến thân thể rất đen. Ba điều gì? Cắt lấy đèn sáng thắp trong tháp Phật; thấy người khác tranh cãi thì sinh lòng giận dữ, việc chẳng dính đến mình mà thay người ta kiện tụng; thấy người da đen thì chê bai hình dạng họ. Ca-diếp! Đó gọi là ba điều khiến thân Bồ-tát tại gia rất đen."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Đèn sáng thắp trong tháp, mà cắt lấy ánh sáng ấy,

 thì thân thể sẽ rất đen, như chiếc mâm sơn đen.

 Thấy người da đen thì chê bai: 'Ta trắng, ngươi đen quá',

 khinh chê người khác như thế, sẽ nhận thân đen như than.

 Hãy khéo giữ gìn lời nói, nghiệp đã làm trọn không mất,

 tùy theo nghiệp đã làm, sẽ có thân như thế."

 "Ca-diếp! Bồ-tát tại gia có ba điều khiến phải sinh vào nhà thợ thủ công (nghề bị xem là thấp kém thời xưa). Ba điều gì? Ca-diếp! Bồ-tát tại gia tự mình thọ năm giới, nhưng khi có người quen từ xa đến, lại đem rượu cho uống, hoặc mời người khác uống rượu. Ca-diếp! Đó gọi là điều thứ nhất khiến Bồ-tát tại gia sinh vào nhà thợ thủ công. Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia tự mình giữ hạnh trong sạch, nhưng lại gán ghép người khác khiến họ làm việc dâm dục nhơ nhớp; vì nghiệp ấy mà sinh vào nhà thợ thủ công. Ca-diếp! Đó gọi là điều thứ hai khiến Bồ-tát tại gia sinh vào nhà thợ thủ công. Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia nếu thấy người khác đang lo làm việc pháp, siêng năng đọc tụng, mà người ấy lại muốn xây nhà thờ trời (?), Bồ-tát này bảo người ấy rằng: 'Ông hãy bỏ việc đọc tụng, lo xây cất việc đang làm, làm xong rồi hãy đọc tụng lại.' Vì nghiệp ấy mà sinh vào nhà thợ thủ công."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Đem rượu mời người khác, và mời người quen của mình,

 lấy rượu làm đồ dâng hiến cao quý, nghiệp ấy khiến sinh làm thợ.

 (Sinh ra rồi) không làm nổi dao kim, cùng các việc thủ công,

 chỉ ngồi bệt trên đất, tay cầm ống bễ thổi lửa.

 Bản thân thì xa lánh nữ sắc, lại hướng người khác mà khen việc dâm dục,

 vì nghiệp báo ấy, phải sinh vào nhà thợ thủ công.

 Không làm nổi dao kim, không biết kéo ống bễ,

 bị sai cầm búa, để rèn đinh sắt.

 Vì pháp gây chướng ngại này, khiến người khác bỏ pháp,

 nên phải sinh vào nhà thợ, người ấy sinh vào nhà ấy.

 Người ấy không thấy ống bễ, cũng không thấy búa kìm,

 làm hỏng hết mọi đồ dùng, nghiệp báo của họ là như thế.

 Ca-diếp! Hãy giữ gìn lời nói, cũng giữ gìn cẩn trọng nghiệp của tâm,

 tất cả những điều bất thiện, đừng nói với người khác.

 Trong sinh tử chịu mọi khổ, sinh ra rồi lại tăng thêm ái dục,

 cho nên hãy siêng năng thực hành pháp, bỏ mọi điều bất thiện."

 "Ca-diếp! Bồ-tát tại gia thành tựu ba pháp thì được sinh vào nhà vua, dung sắc đẹp đẽ đặc biệt, đoan chính dễ mến, tươi sáng hồng trắng, không lười biếng, thông minh lanh lợi sáng suốt. Ba pháp gì? Ca-diếp! Bồ-tát tại gia gặp vị sa-môn, bà-la-môn chưa từng gặp, khi gặp rồi thì sinh lòng tin kính: 'Đây là ruộng phước, vị này đáng cúng dường, vị này đáng lễ kính, đây là ruộng phước.' Sinh lòng tin kính rồi, thỉnh mời và dâng cúng y phục, thức ăn uống, đồ nằm ngủ cùng các thứ thuốc men chữa bệnh. Ca-diếp! Đó gọi là pháp thứ nhất khiến Bồ-tát tại gia sinh vào nhà vua. Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia giữ vững lời thề nguyện ban đầu; khi giữ lời thề nguyện ban đầu thì làm đúng như lời đã nói, trọn không nói dối. Ca-diếp! Đó gọi là pháp thứ hai khiến Bồ-tát tại gia sinh vào nhà vua. Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia đối với các sa-môn, bà-la-môn giữ giới trong sạch thì gần gũi, thưa hỏi, tiếp nhận và tu pháp bền chắc. Ca-diếp! Đó gọi là pháp thứ ba khiến Bồ-tát tại gia sinh vào nhà đại vương."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Người trí thấy rồi biết được bậc giữ giới trong sạch, hiểu biết rộng,

 liền khởi tâm như thế, đến thỉnh mời vị ấy.

 Đã thỉnh mời rồi, thì đúng như thật mà dâng cúng,

 không phải vì Niết-bàn (riêng mình) (?), vật bố thí không gây hại gì.

 Người ấy nắm lấy pháp bền chắc, như những vị mình đã gần gũi,

 đủ loại trí tuệ tăng thêm, mau đạt được điều khó đạt.

 Người có lòng tin như thế, hướng về Bồ-đề,

 đạt Bồ-đề không khó, như chỗ người trí đã đi.

 Sống đời sống cao quý nhất rồi, xả bỏ của cải ruộng đất quý nhất,

 tích tập pháp nhiệm mầu cao thượng, chứng sự tịch diệt cao nhất.

 Người ấy sinh vào dòng dõi cao quý, có dung sắc đẹp đẽ nhất,

 mặc y phục đẹp đẽ nhất, đạt Niết-bàn cao nhất.

 Biết được pháp như thế, là người có trí thông minh,

 tu hành không nhút nhát yếu đuối, đúng như lời Phật dạy.

 Chí hướng về cỗ xe thù thắng, người ấy đến được cỗ xe thù thắng,

 diệt hết mọi kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến tâm), như quả vị cao nhất kia.

 Như nghiệp đã tạo, quả báo cũng như thế,

 trước sau không mất mát, dù trải trăm nghìn ức kiếp."

 "Ca-diếp! Bồ-tát tại gia ở địa vị tại gia mà thành tựu ba pháp, trồng căn lành ấy, thì trọn không thọ hưởng niềm vui ngũ dục, cho đến khi đạt đạo chân chính vô thượng. Ca-diếp! Bồ-tát tại gia ấy thọ trì năm giới, không hướng người khác khen ngợi niềm vui ngũ dục, không dụ dỗ phụ nữ, siêng năng làm việc của mình, khởi tâm như thế này: 'Nay ta không nên gần gũi phụ nữ, ta trọn không muốn niềm vui ngũ dục, cho đến khi thành đạo chân chính vô thượng.' Ca-diếp! Đó gọi là pháp thứ nhất của Bồ-tát tại gia, trọn không thọ hưởng niềm vui ngũ dục, cho đến khi thành đạo chân chính vô thượng.

 Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia nếu nghe những kinh điển sâu xa như thế này thì với lòng tin trong sạch mà tu tập. Ca-diếp! Nếu kinh sâu xa này đến tay người chưa đủ sức tiếp nhận, thì người ấy nên khuyến khích họ tiến lên. Ca-diếp! Nếu người thiện nam nào có thể khiến người khác dứt bỏ lòng nghi, thì Bồ-tát ấy nhờ căn lành này mà được tài biện luận không trở ngại, được tài biện luận không bị ràng buộc; lúc sinh ra và lúc lâm chung đều mau được thấy Phật; chết rồi được sinh lên cõi trời, chẳng bao lâu sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ca-diếp! Đó gọi là pháp thứ hai của Bồ-tát tại gia, cho đến khi thành đạo chân chính vô thượng, không thọ hưởng ngũ dục.

 Lại nữa, Ca-diếp! Bồ-tát tại gia đem tất cả căn lành của mình hồi hướng (chuyển dâng công đức) về đạo chân chính vô thượng, không ưa sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, không ưa của cải ruộng đất, không ưa quyền thế tự tại, không ưa quyến thuộc; với tâm vô lậu, quả báo vô lậu, mau thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, không thọ hưởng niềm vui ngũ dục. Ca-diếp! Đó gọi là pháp thứ ba của Bồ-tát tại gia, không tham hưởng niềm vui ngũ dục, cho đến khi thành đạo chân chính vô thượng."

 Rồi nói kệ rằng:

 "Ở tại gia giữ năm giới, giữ gìn, khéo bảo vệ,

 lìa việc gần gũi phụ nữ, khinh chê chốn thấp hèn ấy,

 những pháp tương tự như thế, tu tập cho đầy đủ (hạnh) vô lậu.

 Nếu có người nghi ngờ, thì dạy cho mau hiểu rõ,

 tất cả mọi căn lành, đều hồi hướng về Bồ-đề.

 Nhờ các căn lành ấy, mau bỏ niềm vui ngũ dục,

 luôn có sự hiểu biết rộng, giảng pháp cho chúng sinh.

 Phát khởi tâm đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi loài), cầu đạo Bồ-đề,

 cho nên nghe điều này rồi, sinh ý muốn hiền thiện nhiệm mầu,

 trọn không gần gũi dục, mau chóng chuyển pháp luân."

 Bấy giờ Đại Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Kinh pháp này nay gọi tên là gì? Chúng con sẽ cùng nhau vâng giữ thế nào?"

 Phật bảo Ca-diếp: "Kinh này tên là 'Diễn Thuyết Tam Giới' (Giảng nói ba điều răn), cũng gọi là 'Thuyết Bồ-tát Cấm Giới' (Giảng nói giới cấm của Bồ-tát), cũng gọi là 'Tập Nhất Thiết Phật Pháp' (Gom góp tất cả Phật pháp)."

 Phật nói kinh này xong, Đại đức Ma-ha Ca-diếp cùng toàn thể đại chúng, chư thiên, loài người, a-tu-la, càn-thát-bà (loài thần âm nhạc ở cõi trời), nghe lời Phật dạy đều hết sức vui mừng.

 Kinh Đại Phương Quảng Tam Giới, quyển hạ.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video