Thiên 2 — Phẩm 1 – Lời di giáo

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, phẩm Di Giáo (lời dạy để lại) thứ nhất

 Bấy giờ Phật bảo A-nan (em họ của Phật, vị thị giả hầu cận Ngài lâu năm) và khắp đại chúng: "Sau khi Ta diệt độ (qua đời, nhập Niết-bàn), bốn chúng các ngươi (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ) hãy siêng năng giữ gìn giáo pháp Đại Niết-bàn của Ta. Ta đã trải qua vô lượng muôn ức a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm được) tu tập giáo pháp Đại Niết-bàn khó được này, nay đã giảng bày rõ ràng. (Niết-bàn: cảnh giới đã dứt sạch phiền não và khổ đau, ra khỏi vòng sống chết.)

 Các ngươi nên biết: Đại Niết-bàn này là kho báu kim cương (bền chắc không gì phá được) của tất cả chư Phật trong mười phương ba đời (khắp mọi nơi, cả quá khứ, hiện tại và tương lai), đầy đủ thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch), tròn đầy không thiếu. Tất cả chư Phật đều ở nơi Niết-bàn này mà nhập Niết-bàn. Đây là chỗ rốt ráo sau cùng, lẽ đạo tột bậc không còn sót gì. Chư Phật ở đây buông bỏ thân mạng, nên gọi là Niết-bàn. Các ngươi nếu muốn thật sự đền ơn Phật một cách chắc chắn, muốn mau được Bồ-đề (sự giác ngộ), được chư Phật xoa đầu (cử chỉ an ủi, chứng nhận và báo trước sẽ thành Phật), đời đời sinh ra không mất chánh niệm (sự tỉnh giác nhớ nghĩ điều chân chánh), mười phương chư Phật thường hiện trước mặt, ngày đêm giữ gìn, khiến mọi người đều được pháp xuất thế (giáo pháp đưa ra khỏi vòng sống chết), thì hãy siêng năng tu tập theo kinh Niết-bàn này."

 Phật lại bảo A-nan: "Khi chưa thành Phật, Ta tỏ ra như đi vào giáo pháp ngoại đạo (đạo ngoài Phật giáo) của Uất-đầu-lam-phất (vị thầy tu thiền định mà Phật từng theo học trước khi thành đạo), học tứ thiền bát định (bốn tầng thiền cõi Sắc và bốn tầng định cõi Vô sắc, hợp lại là tám tầng định) và làm theo lời dạy ấy. Từ khi thành Phật, Ta chỉ ra chỗ sai của giáo pháp đó, dần dần dẫn dắt họ, cho đến cuối cùng như Tu-bạt-đà-la (vị ngoại đạo được Phật độ cuối cùng) cũng đều vào đạo Phật. Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) dùng ngọn đuốc lớn trí tuệ đốt ngọn cờ tà kiến (hiểu biết sai lệch), như ném cỏ lá khô vào ngọn lửa lớn.

 A-nan! Nay Ta rất lo nghĩ cho những người thân thuộc là con cháu dòng họ Thích (dòng tộc của Phật). Sau khi Ta Niết-bàn, ngươi phải siêng năng dùng lời dạy tốt lành răn nhắc quyến thuộc của Ta, trao cho họ giáo pháp mầu nhiệm, hết lòng dạy dỗ dẫn dắt, đừng để họ đùa cợt, buông lung, tâm tán loạn, chạy theo các cảnh mà làm theo tà pháp. Họ chưa thoát khỏi nỗi đau khổ thế gian trong ba cõi (tam giới: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới luân hồi), hãy sớm cầu ra khỏi. Ở giữa năm thứ vẩn đục (ngũ trược: thời đại suy, tư tưởng sai lệch, phiền não dày đặc, chúng sinh xấu ác, mạng sống ngắn ngủi) và tham ái dục vọng này, hãy sinh lòng lo sợ, nghĩ rằng mình không có ai cứu giúp. Một khi mất thân người thì khó lấy lại được. Suốt cả đời này phải luôn cảnh giác xét mình. Con quỷ lớn vô thường (sự chết), dù van xin cũng khó thoát.

 Hãy thương xót chúng sinh, chớ giết hại nhau, cho đến loài côn trùng nhỏ nhoi cũng nên ban cho sự không sợ hãi (không làm hại chúng). Nghiệp thân (việc làm bằng thân) trong sạch thì thường sinh về cõi tốt đẹp; nghiệp miệng (lời nói) trong sạch thì lìa mọi lỗi lầm xấu ác. Chớ ăn thịt, chớ uống rượu. Hãy điều phục con rắn tâm, khiến nó đi vào quả đạo (quả vị chứng ngộ). Hãy suy nghĩ sâu xa về quả báo lành dữ của việc làm: như bóng theo hình. Nhân quả trong ba đời xoay vần, không mất đi đâu. Nếu đời này để trôi qua uổng phí thì về sau hối hận không kịp. Giờ Niết-bàn đã đến, Ta dặn dò chỉ dạy như thế."

 Bấy giờ A-nan nghe Phật nói xong, thân tâm run rẩy, tâm trí mờ mịt, buồn đau nghẹn ngào, không nói nên lời, chìm sâu trong biển sầu. Cả người mê man, tâm rối loạn mờ đục, ông gục xuống trước Như Lai như người chết. Bấy giờ A-nê-lâu-đậu (tức A-na-luật, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về thiên nhãn — khả năng thấy xa) an ủi A-nan, làm vơi nỗi buồn của ông, nói rằng: "Ôi! Sao lại sầu khổ thế? Giờ Như Lai Niết-bàn đã đến; hôm nay tuy Ngài còn, sáng mai sẽ không còn nữa. Ông hãy nghe tôi, đem bốn câu hỏi này thưa với Như Lai:

 Một là, sau khi Phật Niết-bàn, với nhóm sáu tỳ-kheo (sáu vị tỳ-kheo hay làm điều sai trái, nhiều giới luật vì họ mà đặt ra) hay làm hoen ố nhà người (đến nhà thí chủ có hành vi không đúng khiến người ta mất lòng tin) và Xa-nặc tính ác (người đánh xe của thái tử Tất-đạt-đa ngày trước, sau xuất gia nhưng tính ngang ngạnh), làm sao sống chung và dạy bảo họ? Hai là, khi Như Lai còn tại thế thì lấy Phật làm thầy; sau khi Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) diệt độ thì lấy gì làm thầy? Ba là, khi Phật còn tại thế thì nương Phật mà ở; Như Lai diệt rồi thì nương vào đâu mà ở? Bốn là, sau khi Như Lai diệt độ, lúc kết tập pháp tạng (tụ họp các vị tỳ-kheo để đọc tụng, thẩm định và ghi lại toàn bộ lời Phật dạy), đầu mỗi bộ kinh nên đặt lời gì?"

 Bấy giờ A-nan như trong mộng nghe A-nê-lâu-đậu an ủi lòng mình và bảo hỏi bốn điều, dần dần tỉnh lại, buồn không chịu nổi, bèn trình bày đầy đủ các câu hỏi trên mà bạch Phật.

 Phật bảo A-nan: "Sao lại lo buồn đau xót đến thế? Chư Phật giáo hóa đã trọn, việc làm đã xong, thì theo lẽ pháp phải về chỗ này. Lành thay, lành thay, A-nan! Ngươi hỏi bốn điều, đó là những câu hỏi cuối cùng, có thể đem lại lợi ích lớn cho tất cả thế gian. Các ngươi hãy lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ." "Dạ vâng, bạch Thế Tôn, chúng con rất mong được nghe."

 Phật bảo A-nan: "Như ngươi hỏi: sau khi Phật Niết-bàn, với nhóm sáu tỳ-kheo và Xa-nặc tính ác hay làm hoen ố nhà người, làm sao sống chung và dạy bảo họ? A-nan! Tỳ-kheo Xa-nặc tính tình thấp hèn xấu ác; sau khi Ta Niết-bàn, ông sẽ dần dần được điều phục, tâm trở nên mềm mỏng hiền hòa, bỏ được tính ác cũ.

 A-nan! Em Ta là Nan-đà (em cùng cha khác mẹ của Phật) có lòng dục cực kỳ nặng, tính tình thấp hèn xấu ác. Như Lai dùng phương tiện (cách khéo léo thích hợp để giáo hóa) chỉ bày, dạy bảo, làm lợi ích và khiến ông vui mừng. Biết rõ căn tánh của ông, Ta dùng trí bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tánh của mọi sự vật) giảng cho ông về mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau gây ra vòng sống chết: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết). Đó là: vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) làm duyên sinh ra hành (những tạo tác của thân, miệng, ý); hành làm duyên sinh ra thức (tâm nhận biết phân biệt); cho đến già chết, lo buồn, khổ não — tất cả đều là rừng rậm yêu ghét của vô minh. Mọi hành khổ (nỗi khổ do mọi sự vật luôn biến đổi) tràn đầy ba cõi, chảy khắp sáu đường (sáu nẻo luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục). Gốc rễ của nỗi khổ lớn là do vô minh mà khởi lên.

 Ta dùng trí bát-nhã chỉ cho ông thấy tánh vốn trong sạch, quán xét kỹ cội gốc, liền dứt được mọi lỗi lầm tai hại của chư hữu (mọi hình thức tồn tại trong vòng sống chết) là vô minh. Vì gốc rễ bị diệt nên vô minh diệt. Vô minh diệt thì hành diệt, cho đến già chết, lo buồn, khổ não đều diệt. Khi được phép quán này, thu nhiếp tâm, định lại một chỗ thì liền vào tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên nhất). Nhờ sức tam-muội mà vào sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất), rồi dần dần theo thứ lớp vào đến đệ tứ thiền (tầng thiền định thứ tư). Giữ tâm nối tiếp trong chánh niệm, tu tập như vậy, rồi tự nhiên sẽ chứng được quả cao nhất, lìa khổ ba cõi. A-nan! Bấy giờ tỳ-kheo Nan-đà sinh lòng tin sâu, theo giáo pháp của Ta siêng năng tu tập, không lâu liền chứng quả A-la-hán (bậc thánh đã diệt hết phiền não, không còn tái sinh).

 A-nan! Sau khi Ta Niết-bàn, ngươi hãy theo phép quán chân chánh trong giáo pháp của Ta mà dạy bảo nhóm sáu tỳ-kheo và tỳ-kheo Xa-nặc, khiến họ hết lòng nương theo giáo pháp trong sạch chân chánh này; không lâu họ tự nhiên sẽ chứng được quả cao nhất.

 A-nan! Nên biết: tất cả đều do vô minh mà làm cây lớn sống chết trong ba cõi lớn lên, khiến chúng sinh trôi dạt chìm đắm trong sông ái dục, chịu muôn khổ trong đêm dài. Dưới vách núi tối tăm, chúng xoay quanh cây cột sống chết; sáu thức (sáu loại nhận biết: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là cành, vọng niệm là gốc. Những làn sóng vô minh sai khiến tâm thức rong chơi trong sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý tưởng), gieo mầm khổ não, không ai chế ngự được, tự tại như vua. Vì thế Ta nói: vô minh như ông chủ, từng niệm từng niệm làm hại mình. Chúng sinh không hay biết nên xoay vần trong sống chết.

 A-nan! Tất cả chúng sinh vì vô minh này mà khởi lên những ái kết (sợi dây trói buộc của tham ái). Ngã kiến (chấp rằng có một cái "ta" thật) che lấp, tám vạn bốn ngàn phiền não như ông chủ sai khiến thân họ, khiến thân tâm tan nát, không được tự tại. A-nan! Nếu vô minh diệt thì ba cõi đều hết; vì nhân duyên ấy mà gọi là người xuất thế (người đã ra khỏi thế gian sống chết). A-nan! Nếu ai quán xét kỹ mười hai nhân duyên, rốt ráo thấy không có cái ta, đi sâu vào chỗ vốn trong sạch, thì liền xa lìa được ngọn lửa lớn của ba cõi. A-nan! Như Lai là người nói lời chân thật, nói lời thành thật. Đây là lời dặn dò cuối cùng, ngươi hãy tu hành.

 A-nan! Như ngươi hỏi: sau khi Phật qua đời thì lấy gì làm thầy? A-nan! Thi-ba-la-mật, tức giới (sự giữ giới hoàn hảo, giúp vượt sang bờ giải thoát), là bậc thầy lớn của các ngươi. Nương theo đó mà tu hành thì có thể được thiền định và trí tuệ xuất thế rất sâu xa.

 A-nan! Như ngươi hỏi: sau khi Phật Niết-bàn thì nương vào đâu mà ở? A-nan! Hãy nương bốn niệm xứ (bốn chỗ để an trú tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm, pháp) mà giữ tâm nghiêm chỉnh. Quán tánh và tướng của thân giống như hư không, gọi là thân niệm xứ. Quán cảm thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) không ở trong, không ở ngoài, cũng không ở giữa, gọi là thọ niệm xứ. Quán tâm chỉ có tên gọi, mà tánh của tên gọi cũng là trống rỗng, gọi là tâm niệm xứ. Quán các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không thấy có pháp lành, cũng không thấy có pháp chẳng lành, gọi là pháp niệm xứ. A-nan! Tất cả người tu hành đều nên nương bốn niệm xứ này mà ở.

 A-nan! Như ngươi hỏi: sau khi Như Lai diệt độ, lúc kết tập pháp tạng, đầu mỗi bộ kinh nên đặt lời gì? A-nan! Sau khi Như Lai diệt độ, lúc kết tập pháp tạng, đầu mỗi bộ kinh nên đặt câu: 'Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, Phật ở nơi nọ, chốn nọ, cùng với bốn chúng mà giảng kinh này.'"

 Bấy giờ A-nan lại bạch Phật: "Khi Phật còn tại thế, hoặc sau khi Phật Niết-bàn, có những đàn-việt (thí chủ) có lòng tin đem vàng bạc, bảy thứ báu (vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não) cùng mọi vật dụng vui sướng dâng cúng Như Lai, thì nên xử lý thế nào?" Phật bảo A-nan: "Nếu Phật còn tại thế thì những vật cúng cho Phật, chúng Tăng nên biết. Nếu sau khi Phật diệt độ, mọi vật mà người có lòng tin cúng cho Phật thì nên dùng để tạo hình tượng Phật, may y áo cho tượng Phật, làm phướn lọng bằng bảy báu, mua các thứ hương, dầu, hoa quý để cúng dường (dâng lễ vật với lòng tôn kính) Phật. Ngoài việc cúng dường Phật ra, không được dùng vào việc khác. Ai dùng thì phạm tội trộm của Phật."

 A-nan lại bạch Phật: "Khi Phật còn tại thế, nếu có người đem vàng bạc, bảy báu, nhà cửa, cung điện, vợ con, tôi tớ, áo quần, đồ ăn uống và mọi vật dụng vui sướng, hết lòng cung kính lễ lạy cúng dường Như Lai; sau khi Phật Niết-bàn, nếu lại có người đem vàng bạc, bảy báu, vợ thiếp, tôi tớ, áo quần, đồ ăn uống và mọi vật dụng vui sướng, cúng dường hình tượng Như Lai, hết lòng cung kính lễ lạy cúng dường. Bạch Thế Tôn! Hai người ấy đều hết lòng cúng dường, phước đức của ai nhiều hơn?" Phật bảo A-nan: "Hai người ấy đều hết lòng cúng dường, phước đức được như nhau, không khác. Vì sao? Vì tuy sau khi Phật diệt độ, pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không sinh không diệt) vẫn thường còn. Do đó hết lòng cúng dường thì phước đức đúng là ngang nhau."

 A-nan lại bạch Phật: "Khi Phật còn tại thế, nếu có người hết lòng cúng dường cung kính Như Lai như trên; sau khi Phật Niết-bàn, nếu lại có người cũng hết lòng cúng dường cung kính toàn thân xá-lợi (phần xương cốt, hạt kết tinh còn lại sau khi hỏa táng thân Phật) như trên. Bạch Thế Tôn! Phước đức của hai người ấy, ai nhiều hơn?" Phật bảo A-nan: "Hai người ấy được phước đúng là ngang nhau. Công đức rộng lớn vô lượng vô biên, cho đến khi hết khổ, phước ấy vẫn chưa hết."

 A-nan lại bạch Phật: "Khi Phật còn tại thế, nếu có người hết lòng cúng dường cung kính Như Lai đủ mọi thứ như trên; sau khi Phật Niết-bàn, nếu lại có người hết lòng cúng dường cung kính nửa thân xá-lợi như trên. Bạch Thế Tôn! Phước đức của hai người ấy, ai nhiều hơn?" Phật bảo A-nan: "Hai người ấy hết lòng cúng dường, được phước không khác, phước đức được hưởng vô lượng vô biên.

 A-nan! Sau khi Phật diệt độ, nếu có người hết lòng cúng dường một phần tư xá-lợi của Như Lai, một phần tám, một phần mười sáu, một phần trăm, một phần ngàn, một phần vạn, một phần nhiều như cát sông Hằng, cho đến chỉ bằng hạt cải, mà đều hết lòng cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen; còn khi Phật tại thế, nếu có người hết lòng cúng dường cung kính Như Lai — phước đức của hai người ấy đều không khác nhau, phước ấy vô lượng, không thể tính đếm. A-nan nên biết: dù Phật còn tại thế hay sau khi Niết-bàn, nếu có người hết lòng cung kính, cúng dường, lễ lạy, tôn trọng, ngợi khen, thì phước đức của hai người ấy không hai, không khác."

 Phật bảo A-nan và đại chúng: "Sau khi Ta Niết-bàn, tất cả chúng sinh trên trời và trong cõi người, được xá-lợi của Ta mà buồn vui lẫn lộn, xúc động hân hoan, cung kính lễ lạy, hết lòng cúng dường, sẽ được công đức vô lượng vô biên. A-nan! Thấy xá-lợi Như Lai tức là thấy Phật; thấy Phật tức là thấy Pháp; thấy Pháp tức là thấy Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành); thấy Tăng tức là thấy Niết-bàn. A-nan! Nên biết, vì nhân duyên ấy, Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) thường còn, không biến đổi, có thể làm chỗ nương tựa cho chúng sinh."

 A-nan lại bạch Phật: "Sau khi Phật Niết-bàn, tất cả đại chúng nên theo phép tắc nào mà trà-tỳ (hỏa táng) Như Lai, để được xá-lợi mà hết lòng cúng dường?" Phật bảo A-nan: "Khi Ta nhập Niết-bàn, đại chúng các ngươi hãy theo phép trà-tỳ của Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường)." A-nan lại bạch: "Phép tắc trà-tỳ của Chuyển luân thánh vương ra sao?"

 Phật bảo A-nan: "Sau khi Chuyển luân thánh vương mất, để qua bảy ngày mới đặt vào quan tài sắt. Đặt vào quan tài rồi, liền rót dầu thơm quý đầy trong quan tài, đóng kín lại. Lại qua bảy ngày, đưa ra khỏi quan tài, dùng các thứ nước thơm tắm rửa. Tắm rửa xong, đốt các danh hương để cúng dường. Dùng bông đâu-la (loại bông rất mềm mịn) quấn sát khắp thân, rồi dùng một ngàn tấm vải bông trắng (?) quý nhất vô giá, lần lượt chồng lên nhau quấn khắp thân vua. Quấn xong, rót các thứ dầu thơm đầy quan tài sắt, rồi mới đặt thân thánh vương vào. Đóng kín quan tài rồi, chở trên xe bằng gỗ thơm và bảy báu. Bốn phía xe rủ các chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc trang sức), dùng mọi thứ lưới báu trang hoàng xe; vô số phướn hoa, cờ lọng bảy báu, mọi thứ hương thơm và nhạc trời vây quanh cúng dường. Sau đó dùng toàn các thứ gỗ thơm quý trang trí trong ngoài, dùng dầu thơm quý mà hỏa táng thân Chuyển luân thánh vương. Hỏa táng xong, thu nhặt xá-lợi, dựng tháp bảy báu ở giữa ngã tư đường trong kinh thành. Tháp mở bốn cửa, an trí xá-lợi, để mọi người trong thế gian cùng chiêm ngưỡng.

 A-nan! Vị Chuyển luân vương ấy chỉ nhờ chút ít phước đức mà nối được ngôi vua, chưa thoát chư hữu, còn đầy đủ năm dục (năm thứ ham muốn: tiền của, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống, ngủ nghỉ), có vợ thiếp, cung nữ, có tà kiến và ba độc (tham lam, giận dữ, si mê); mọi phiền não, kết sử (các phiền não trói buộc và sai khiến con người) chưa dứt được mảy may nào. Thế mà sau khi mất, thế gian còn theo phép tắc như vậy, dựng tháp cúng dường cho mọi người chiêm ngưỡng.

 A-nan! Huống chi Như Lai đã trải qua vô lượng vô biên vô số a-tăng-kỳ kiếp, mãi mãi bỏ năm dục, vợ thiếp, cung nữ; đối với các pháp thế gian, Ngài đã như sương giá mưa đá (diệt sạch chúng như sương đá làm úa tàn cây cỏ). Việc khó siêng mà siêng được, việc khó làm mà làm được. Mọi khổ hạnh xuất thế của các Bồ-tát (người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh), Ngài đều siêng năng gian khổ tu tập. Con đường mà tất cả chư Phật mười phương ba đời đã đi, sâu xa vi diệu, trong sạch: giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến (sự biết rõ mình đã giải thoát), sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) — không gì không đầy đủ.

 Ngài tu tập mười lực (mười trí lực đặc biệt chỉ Phật có), lòng đại bi (thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh), bốn điều không sợ hãi (sự tự tin hoàn toàn, không e ngại khi thuyết pháp), ba cửa giải thoát (ba phép quán dẫn tới giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện), mười tám thứ không (mười tám cách quán xét tánh trống rỗng của mọi sự vật), sáu thần thông, năm thứ mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đi đến giác ngộ), mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng chỉ Phật có, không ai khác có chung), ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ (những dấu hiệu tốt đẹp trên thân Phật). Ngài thành tựu thọ mạng của tất cả chư Phật, tất cả cõi Phật trong sạch, mọi việc giáo hóa thành tựu chúng sinh, mọi hạnh khó làm và khổ hạnh, mọi giới làm điều lành (nhiếp thiện pháp giới), mọi giới làm lợi ích chúng sinh (nhiếp chúng sinh giới), mọi giới ngăn điều ác (nhiếp luật nghi giới), mọi công đức, mọi trí tuệ, mọi sự trang nghiêm, mọi đại nguyện, mọi phương tiện. Những phước đức trí tuệ không thể nghĩ bàn như thế, Ngài đều đã thành tựu, không gì không đầy đủ.

 Ngài đã dứt trừ mọi điều chẳng lành, dứt trừ mọi phiền não, dứt trừ cả tập khí (thói quen còn sót lại) của phiền não; thông suốt bốn đế (bốn chân lý: khổ; nguyên nhân của khổ; sự hết khổ; con đường dẫn đến hết khổ) và mười hai nhân duyên. Dưới cây Bồ-đề, Ngài hàng phục bốn loại ma (ma phiền não, ma thân năm uẩn, ma chết, ma trời), thành tựu chủng trí (trí biết rõ tất cả mọi pháp đến từng chi tiết, chỉ Phật mới có). Tu tập xong những pháp mầu như thế, bấy giờ tất cả chư Phật đều nói: "Lành thay, lành thay!", cùng dùng nước trí tuệ của pháp tánh (bản tính chân thật của mọi sự vật) rưới lên đỉnh đầu pháp thân, Ngài mới thành A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn khắp của Phật).

 Vì nhân duyên ấy, nay Ta được gọi là Bậc thầy của trời người, Đấng giác ngộ khắp mười phương, Thế Tôn tột bậc; trên trời dưới cõi người không ai sánh bằng. Ta nhìn chúng sinh bình đẳng như con ruột La-hầu-la (con trai của Phật khi còn tại gia). Vì thế Ta được gọi là Như Lai, Ứng Cúng (đáng được cúng dường), Chánh Biến Tri (biết đúng đắn và trọn khắp), Minh Hạnh Túc (trí tuệ và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến bờ giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất), Điều Ngự Trượng Phu (đấng khéo điều phục người khác), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn. Vì thương xót thế gian, nay duyên giáo hóa đã trọn, vì chúng sinh mà Ta nhập Niết-bàn, thuận theo lệ thế gian như Chuyển luân vương, để chúng sinh khắp nơi đều được cúng dường.

 A-nan! Khi Ta nhập Niết-bàn, hãy làm như với Chuyển luân vương: để qua bảy ngày mới đặt vào quan tài sắt, rót dầu thơm quý đầy quan tài, đậy kín nắp. Bốn phía quan tài nên dùng bảy báu xen nhau trang hoàng, dùng mọi cờ báu, hương hoa mà cúng dường. Qua bảy ngày lại đưa ra khỏi quan tài sắt. Đưa ra rồi, nên dùng mọi thứ nước thơm quý tắm rửa thân Như Lai. Tắm rửa xong, dùng bông đâu-la thượng hạng quấn khắp thân, sau đó dùng một ngàn tấm vải bông trắng (?) quý vô giá quấn thân Như Lai ở lớp ngoài bông, rồi lại đặt vào quan tài sắt, lại rót đầy dầu thơm quý, đóng kín quan tài. Sau đó dùng toàn chiên-đàn đầu trâu (loại gỗ thơm chiên-đàn quý nhất, mọc ở núi Ngưu Đầu), trầm thủy (gỗ trầm hương, nặng chìm trong nước) và mọi thứ gỗ thơm chất đầy xe bảy báu, dùng mọi thứ báu trang hoàng, chở quan tài báu đến chỗ hỏa táng. Vô số cờ báu, vô số lọng báu, vô số áo báu, vô số nhạc trời, vô số hương hoa giăng khắp hư không, đau buồn cúng dường. Tất cả trời, người, vô số đại chúng, mỗi người nên dùng chiên-đàn, trầm thủy và dầu thơm quý mà hỏa táng Như Lai.

 Khóc than luyến tiếc, hỏa táng xong, trời người và bốn chúng thu nhặt xá-lợi đựng vào bình bảy báu, dựng tháp bảy báu ở giữa ngã tư đường trong kinh thành để cúng dường xá-lợi. Việc ấy có thể khiến chúng sinh được công đức lớn, lìa khổ của ba cõi (tam hữu), đến được niềm vui Niết-bàn. A-nan nên biết: tất cả bốn chúng dựng tháp bảy báu thờ xá-lợi Phật rồi, nên dựng thêm ba tháp để cúng dường, đó là: tháp Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ không có thầy chỉ dạy, ra đời vào lúc không có Phật), tháp A-la-hán và tháp Chuyển luân vương, để thế gian biết chỗ nương tựa."

 A-nan bạch Phật: "Như Lai ra đời thương xót chúng sinh, bày rõ mười lực, đại bi, bốn điều không sợ hãi, giáo pháp mười hai nhân duyên, bốn đế, ba cửa giải thoát. Tám thứ âm thanh trong sạch (tám đặc tính tốt đẹp của giọng Phật) vang như sấm khắp ba cõi; ánh sáng từ bi năm màu chiếu khắp sáu đường. Tùy theo tâm và nghiệp của chúng sinh mà chuyển hóa: có người được bốn quả (bốn bậc thánh từ thấp đến cao: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán) theo đường tu của ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát); có người chứng đạo Duyên giác vô lậu vô vi (không còn phiền não, không do tạo tác mà thành); có người vào địa vị Bồ-tát chứng lý không sinh không diệt; có người được vô lượng đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp, không để quên mất); có người được năm thứ mắt; có người được sáu thần thông; có người thoát ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); có người ra khỏi tám nạn (tám hoàn cảnh khó được gặp Phật nghe pháp); có người lìa khổ của trời người trong ba cõi. Sức từ bi của Như Lai trong sạch, pháp môn giải thoát của Như Lai không thể nghĩ bàn. Cho đến khi Ngài Niết-bàn, tất cả trời người và bốn chúng trong thế gian dựng tháp bảy báu cúng dường xá-lợi, được công đức lớn, có thể khiến chúng sinh thoát khổ ba cõi, vào giải thoát chân chánh. Vì nhân duyên ấy, khi Phật nhập Niết-bàn, tất cả trời người, đại chúng trong thế gian, để đền ơn từ bi sâu xa vô lượng của Phật, dựng tháp bảy báu cúng dường xá-lợi, lẽ ra phải như vậy. Bạch Thế Tôn! Còn ba tháp kia thì đem lại lợi ích gì cho chúng sinh mà phải dựng lên để cung kính cúng dường?"

 Phật bảo A-nan: "Bích-chi Phật giác ngộ lẽ nhân duyên của các pháp, đi sâu vào pháp tánh, đã thoát mọi lỗi lầm tai hại của chư hữu, có thể làm ruộng phước (chỗ để gieo phước, như ruộng tốt gieo hạt sẽ được mùa) cho trời người. Vì nhân duyên ấy nên dựng tháp cúng dường; phước đức có được chỉ đứng sau Như Lai, có thể khiến chúng sinh đều được quả mầu nhiệm. A-nan! Bậc A-la-hán thì phần sinh trong ba cõi đã hết, không còn chịu thân đời sau, phạm hạnh (đời sống trong sạch) đã thành, có thể làm ruộng phước cho thế gian. Vì vậy nên dựng tháp cúng dường; phước đức có được chỉ đứng sau Bích-chi Phật, cũng khiến chúng sinh đều được giải thoát. A-nan! Chuyển luân vương tuy chưa giải thoát phiền não ba cõi, nhưng nhờ sức phước đức mà cai trị bốn châu thiên hạ (bốn châu lớn của thế giới theo quan niệm xưa), dùng mười điều lành (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không si) giáo hóa nuôi dưỡng muôn dân, được chúng sinh tôn kính. Vì vậy bốn chúng dựng tháp cúng dường, phước đức có được cũng vô lượng."

 A-nan bạch Phật: "Khi Phật nhập Niết-bàn, tất cả bốn chúng nên hỏa táng Như Lai ở đâu để thu xá-lợi? Cúi xin chỉ dạy." Phật bảo A-nan: "Khi Phật nhập Niết-bàn, nếu bốn chúng hỏa táng Như Lai trong thành Câu-thi (Câu-thi-na, nơi Phật nhập diệt), thì người trong thành đều sẽ [tranh nhau] như kẻ nối ngôi vua (?), rồi đánh dẹp nhau, tranh chấp kiện tụng không ngớt; lại khiến mọi người được phước chênh lệch nhau. A-nan! Bốn chúng nên hỏa táng Như Lai ở ngoài thành, để người thế gian được phước ngang nhau."

 A-nan bạch Phật: "Khi Phật nhập Niết-bàn, hỏa táng xong, bốn chúng thu xá-lợi đặt vào bình báu, nên dựng tháp bảy báu ở đâu để mọi người đều được hết lòng cúng dường? Cúi xin chỉ dạy." Phật bảo A-nan: "Khi Phật nhập Niết-bàn, hỏa táng xong, bốn chúng thu xá-lợi đặt vào bình bảy báu, nên dựng tháp bảy báu ở giữa ngã tư đường trong thành Câu-thi-na-già, cao mười ba tầng, trên có tướng luân (các vòng hình bánh xe chồng lên nhau trên đỉnh tháp), dùng mọi thứ báu quý xen nhau trang hoàng, dùng mọi phướn hoa đẹp của thế gian trang trí. Lan can bốn bên làm bằng bảy báu, mọi thứ trang hoàng không chỗ nào không khắp. Bốn mặt tháp, mỗi mặt mở một cửa; các tầng xen nhau, cửa sổ đối nhau. An trí bình báu đựng xá-lợi Như Lai để trời người và bốn chúng chiêm ngưỡng cúng dường. A-nan! Tháp Bích-chi Phật nên làm mười một tầng, cũng dùng mọi thứ báu trang hoàng. A-nan! Tháp A-la-hán làm bốn tầng, cũng dùng mọi thứ báu trang hoàng. A-nan! Tháp Chuyển luân vương cũng làm bằng bảy báu nhưng không có tầng bậc. Vì sao? Vì vị ấy chưa thoát khổ chư hữu trong ba cõi."

 Bấy giờ A-nê-lâu-đậu bạch Phật: "Sau khi Phật Niết-bàn, hỏa táng xong, tất cả trời người và bốn bộ đại chúng phải chia xá-lợi của Như Lai thế nào để được cúng dường?" Bấy giờ Phật bảo A-nê-lâu-đậu: "Khi Ta nhập Niết-bàn, các ngươi, trời và người, lấy xá-lợi Phật, hãy dùng tâm bình đẳng chia khắp ba cõi, mọi thế gian trong sáu đường để cúng dường." Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích, chủ cõi trời Đao-lợi) bạch Phật: "Nay con xin kính thỉnh Phật cho con nửa thân xá-lợi Như Lai, vì con hết lòng muốn cúng dường." Phật bảo Thiên đế: "Như Lai nhìn chúng sinh bình đẳng như La-hầu-la, ông không nên xin nửa thân xá-lợi. Vì sao? Vì phải đem lợi ích đồng đều cho mọi chúng sinh." Phật bảo Thiên đế: "Nay Ta cho ông một chiếc răng xá-lợi ở hàm trên bên phải, ông có thể dựng tháp cúng dường trên trời, sẽ khiến ông được phước đức vô tận."

 Bấy giờ tất cả đại chúng trời người đau buồn rơi lệ, không tự kiềm chế được. Bấy giờ Thế Tôn bảo khắp bốn chúng: "Khi Phật nhập Niết-bàn, các ngươi, trời và người, chớ quá sầu não. Vì sao? Vì Phật tuy Niết-bàn nhưng có xá-lợi thường còn để cúng dường. Lại có pháp báu vô thượng: tạng Tu-đa-la (kho kinh, ghi lời Phật giảng), tạng Tỳ-na-da (kho luật, ghi giới luật), tạng A-tỳ-đạt-ma (kho luận, giải thích giáo nghĩa). Do nhân duyên ấy, Tam bảo và bốn đế thường còn ở đời, có thể khiến chúng sinh hết lòng quy y (nương tựa). Vì sao? Vì cúng dường xá-lợi tức là ngôi báu Phật; thấy Phật tức là thấy pháp thân; thấy Pháp tức là thấy hiền thánh (tức chúng Tăng); vì thấy hiền thánh nên thấy bốn đế; vì thấy bốn đế nên thấy Niết-bàn. Vì vậy nên biết Tam bảo thường còn, không biến đổi, có thể làm chỗ nương tựa cho thế gian."

 Phật lại bảo đại chúng: "Các ngươi chớ quá sầu khổ. Nay Ta ở đây sắp nhập Niết-bàn. Về giới, về quy y, về thường hay vô thường, về Tam bảo, bốn đế, sáu ba-la-mật, mười hai nhân duyên, ai còn chỗ nghi thì hãy mau hỏi, đây là lần hỏi sau cùng, để sau khi Phật Niết-bàn không còn nghi ngờ hối tiếc." Ngài bảo chúng như thế ba lần. Bấy giờ bốn chúng lo buồn khổ não, nghẹn ngào rơi lệ, đau xót trong lòng, nhớ thương luyến tiếc, sầu đau đến ngất lịm. Nhờ thần lực của Phật, họ lau nước mắt, lặng im, không ai hỏi gì. Vì sao? Vì tất cả bốn chúng đối với giới, quy y, Tam bảo, bốn đế đã thông suốt hiểu rõ, không còn nghi ngờ. Bấy giờ Thế Tôn biết bốn chúng không còn nghi ngờ gì nữa, khen rằng: "Lành thay, lành thay! Bốn chúng các ngươi đã thông suốt Tam bảo, bốn đế, không còn nghi ngờ, như nước sạch rửa sạch bụi bẩn trên thân. Các ngươi hãy siêng năng tinh tấn để sớm ra khỏi sống chết, chớ sinh sầu não khiến tâm mê muội rối loạn."

 Bấy giờ Thế Tôn ngồi trên tòa sư tử (chỗ ngồi của Phật, ví Phật như sư tử chúa loài thú), dùng bàn tay sắc vàng ròng vén chiếc áo tăng-già-lê (đại y, tấm áo choàng ngoài lớn nhất của người xuất gia) đang mặc trên thân, để lộ lồng ngực như sư tử sắc vàng tử ma (vàng ròng tốt nhất, sắc vàng ánh tía), chỉ cho khắp đại chúng và bảo: "Tất cả các ngươi, đại chúng trời người, hãy hết lòng nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta." Bấy giờ tất cả bốn chúng chiêm ngưỡng thân sắc vàng ròng của bậc Đại Giác Thế Tôn, mắt không rời phút nào, ai nấy đều an vui, ví như tỳ-kheo vào đệ tam thiền (tầng thiền thứ ba, nơi có niềm an vui vi tế cao nhất), khó mà sinh được niềm vui như thế (?).

 Bấy giờ Thế Tôn chỉ thân sắc vàng cho đại chúng xong, liền phóng vô lượng vô biên trăm ngàn muôn ức tia sáng Đại Niết-bàn, chiếu khắp tất cả thế giới mười phương; ánh sáng mặt trời mặt trăng đều mờ hẳn. Phóng ánh sáng ấy xong, Ngài lại bảo đại chúng: "Nên biết, Như Lai vì các ngươi mà trải bao kiếp siêng năng gian khổ, cắt thân, tay chân, tu trọn mọi hạnh khó làm và khổ hạnh. Do bản nguyện đại bi mà ở nơi đời năm thứ vẩn đục này thành A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, được thân sắc vàng tử ma bền chắc như kim cương không hư hoại này, đầy đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ, vô lượng ánh sáng chiếu khắp tất cả; ai thấy hình tướng, gặp ánh sáng, không ai không được giải thoát."

 Phật lại bảo đại chúng: "Phật ra đời thật khó, như hoa ưu-đàm (loài hoa hiếm, tương truyền ba ngàn năm mới nở một lần) hiếm có khó gặp. Đại chúng các ngươi gặp Ta lần cuối, đừng để thân này qua đi uổng phí. Ta do sức thệ nguyện từ trước mà sinh vào cõi uế (cõi đời nhơ bẩn) này; duyên giáo hóa đã trọn, nay sắp Niết-bàn. Các ngươi hãy dùng tâm chí thành nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta. Các ngươi hãy tu tập những việc làm trong sạch như vậy, để đời sau được quả báo này."

 Bấy giờ Thế Tôn ân cần dặn bảo ba lần như vậy, chỉ thân vàng ròng cho đại chúng. Ngài liền từ chiếc giường lớn sư tử bảy báu bay lên hư không, cao bằng một cây đa-la (cây thốt nốt cao, dùng làm đơn vị đo chiều cao), một lần bảo rằng: "Ta sắp Niết-bàn, đại chúng các ngươi hãy nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta." Cứ thế lần lượt lên cao đến bảy cây đa-la, bảy lần bảo rằng: "Ta sắp Niết-bàn, đại chúng các ngươi hãy hết lòng nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta." Rồi từ trên không xuống ngồi trên giường sư tử, lại bảo đại chúng: "Ta sắp Niết-bàn, các ngươi hãy hết lòng nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta."

 Bấy giờ Thế Tôn từ giường sư tử lại bay lên hư không cao một cây đa-la, lại bảo đại chúng: "Ta sắp Niết-bàn, các ngươi hãy hết lòng nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta." Cứ thế lần lượt lên cao đến bảy cây đa-la, bảy lần bảo rằng: "Ta sắp Niết-bàn, đại chúng các ngươi hãy nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta." Rồi từ trên không xuống ngồi trên giường sư tử, lại bảo đại chúng: "Ta sắp Niết-bàn, các ngươi hãy hết lòng nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta."

 Bấy giờ Thế Tôn từ giường sư tử lại bay lên hư không cao một cây đa-la, lại bảo đại chúng: "Ta sắp Niết-bàn, các ngươi hãy hết lòng nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta." Cứ thế lần lượt lên cao đến bảy cây đa-la, bảy lần bảo rằng: "Ta sắp Niết-bàn, các ngươi hãy hết lòng nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta." Rồi từ trên không xuống ngồi trên giường sư tử, lại bảo đại chúng: "Ta sắp Niết-bàn, các ngươi hãy hết lòng nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta."

 Bấy giờ Thế Tôn để lộ thân sắc vàng tử ma của Như Lai, chỉ cho khắp đại chúng. Ba lần như vậy bay lên hư không cao bảy cây đa-la, ba lần từ trên không xuống ngồi trên giường sư tử. Ân cần như vậy hai mươi bốn lần, Ngài bảo đại chúng: "Ta sắp Niết-bàn, các ngươi hãy hết lòng nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta, bền chắc như kim cương, không hư hoại, không sợ hãi điều gì, khó gặp như hoa ưu-đàm. Các ngươi nên biết: Ta sắp Niết-bàn, các ngươi hãy dùng tâm chí thành nhìn thân sắc vàng tử ma của Ta, như người nóng khát gặp nước trong mát, uống cho no đủ, không còn mong gì khác. Đại chúng các ngươi cũng như vậy. Ta sắp Niết-bàn, đại chúng các ngươi hãy hết lòng chiêm ngưỡng, vì đây là lần cuối cùng thấy Như Lai; thấy lần này rồi sẽ không còn thấy lại. Đại chúng các ngươi hãy chiêm ngưỡng cho thỏa, để về sau khỏi hối tiếc."

 Phật lại bảo đại chúng: "Sau khi Ta Niết-bàn, đại chúng các ngươi hãy tu hành rộng khắp, sớm ra khỏi ba cõi, chớ lại lười biếng, tâm tán loạn, buông lung." Bấy giờ tất cả trời người và bốn chúng trong mọi thế giới, gặp ánh sáng Niết-bàn và được chiêm ngưỡng Phật, thì mọi phiền não của trời người trong ba đường dữ (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) và tám nạn, cùng những tội cực ác như bốn tội nặng (giết người, trộm cắp, dâm dục, nói dối là đã chứng thánh — đối với người xuất gia) và năm tội nghịch (giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng), đều diệt hẳn không còn sót, ai nấy đều được giải thoát. Bấy giờ Thế Tôn để lộ thân sắc vàng tử ma, ân cần bảo cho đại chúng xong, lại kéo áo tăng-già-lê lên mặc như thường lệ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video