Quyển thứ sáu
Bàn về chi thần (tức mười hai địa chi, mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ sinh trong lá số)
【Mười hai chi thuộc hành nào】
Hợi, Tý (Thủy); Dần, Mão (Mộc); Tỵ, Ngọ (Hỏa); Thân, Dậu (Kim); Thìn, Tuất, Sửu, Mùi (Thổ).
【Lục hợp của mười hai chi】 (sáu cặp chi hợp với nhau)
Tý hợp Sửu, Dần hợp Hợi, Mão hợp Tuất, Thìn hợp Dậu, Ngọ hợp Mùi, Tỵ hợp Thân.
Sách Thiên Nguyên Biến Hóa nói: Tý hợp Sửu thì phúc nhẹ, Sửu hợp Tý thì phúc thịnh. Dần hợp Hợi thì phúc trong sạch, Hợi hợp Dần thì phúc chậm. Tuất hợp Mão thì phúc rỗng, Mão hợp Tuất thì phúc dày. Thìn hợp Dậu thì phúc yếu, Dậu hợp Thìn thì rất lợi. Ngọ hợp Mùi thì phúc chậm, Mùi hợp Ngọ thì rất lợi. Tỵ hợp Thân thì phúc chậm, Thân hợp Tỵ thì khí quan thịnh. Như Giáp Ngọ, Tân Mùi, Ất Mùi thì chỉ là thân vượng (bản mệnh mạnh), nhưng mệnh lộc yếu, hợp phải nhiều khí suy. Như Ất Mùi, Nhâm Ngọ, dù lộc yếu, khó khăn mà vẫn được (?).
【Tam hợp】 (ba chi họp lại thành thế của một hành)
Dần, Ngọ, Tuất (Hỏa); Tỵ, Dậu, Sửu (Kim); Thân, Tý, Thìn (Thủy); Hợi, Mão, Mùi (Mộc). (Theo sách Tam Mệnh Toản Cục.)
【Âm dương】
Tý là một dương, Sửu là hai, Dần là ba, Mão là bốn, Thìn là năm, Tỵ là sáu, dương đến cực.
Ngọ là một âm, Mùi là hai, Thân là ba, Dậu là bốn, Tuất là năm, Hợi là sáu, âm đến cực.
【Cách chi thần một chữ】 (các chi của năm, tháng, ngày, giờ đều cùng một chữ)
Phúc thần nhiều thì có thể làm đến Lưỡng phủ (hai cơ quan đứng đầu triều đình đời Tống là Trung thư và Xu mật viện, tức hàng tể tướng); hung sát (các sao dữ) nhiều thì nghèo khổ, chết yểu. Như Tằng Bố (tể tướng đời Tống) sinh năm Ất Hợi, tháng Đinh Hợi, ngày Tân Hợi, giờ Kỷ Hợi, thai (tháng thụ thai, tính lùi từ tháng sinh, cũng dùng để đoán mệnh) Mậu Dần: Ất Hợi là Hỏa (theo nạp âm, tức hành gắn cho từng cặp can chi), dù tự đến đất chết, nhưng được Kỷ Hợi là Mộc tự sinh (Mộc trường sinh, tức mới sinh ra, ở Hợi), bốn Hợi lại hợp với thai Dần, nên làm đến Lưỡng phủ. Như Tiêu Chú (quan đời Tống) sinh năm Quý Sửu, tháng Ất Sửu, ngày Ất Sửu, giờ Đinh Sửu, thai Bính Thìn: vì tứ trụ (bốn trụ năm, tháng, ngày, giờ sinh) mang nhiều sát, nên chuyển làm quan võ, chỉ đến Lưỡng chế (hai chức quan soạn chiếu chỉ là Hàn lâm học sĩ và Tri chế cáo) và không thọ.
Sách Ngọc Tiêu Bảo Giám nói: Có cách "chi lan cùng tốt" (cỏ chi, cỏ lan là loài cỏ thơm cùng tươi tốt), tức là chi thần một chữ mà can thần khác nhau. Vẫn cần can thần hòa hợp, mà phúc tụ trên chi thần, thì mới ứng cách.
【Cách lục hợp đôi uyên ương】
Lục hợp như đôi uyên ương thì ngồi sân hòe (chỉ hàng tam công, quan cao nhất triều đình) mà ban hành chính sự. Ví như năm Mậu Thìn, tháng Quý Hợi, ngày Mậu Dần, giờ Giáp Dần: một Hợi hợp hai Dần là mã (dịch mã, sao chủ về đi lại, thăng tiến) (?). (Theo sách Quỷ Cốc Mệnh Cách.)
【Cách xung hợp】
Phàm sáu chi phía trước mệnh là quý khí xung hòa (?). Ví như người Thổ Đinh Hợi được Giáp Thìn, Bính Thìn là vậy. Lại thêm can trời và nạp âm có chút khí hòa, thì giàu sang cực thịnh. Đó là sáu chi âm dương, tự nhiên thanh quý, có ý biến thành quý thần Thiên Ất (sao quý nhân lớn nhất, chủ được người giúp đỡ, gặp dữ hóa lành). (Theo sách Thiên Nguyên Biến Hóa.)
【Chi thần qua lại có khí ngũ hành】
Dần Ngọ qua lại có khí Thổ của Giáp Kỷ; Tý Tỵ qua lại có khí Hỏa của Mậu Quý; Tỵ Dậu qua lại có khí Thủy của Bính Tân; Mão Thân qua lại có khí Kim của Ất Canh; Hợi Ngọ qua lại có khí Mộc của Đinh Nhâm; đều ở trên lộc (lộc là chi mà tại đó can có bổng lộc, sức mạnh, như Giáp có lộc ở Dần, Kỷ có lộc ở Ngọ). Lại Tý Tỵ, Ngọ Hợi gọi là "cách lục hợp" (hợp cách sáu bậc), vì từ một dương đến sáu dương, từ một âm đến sáu âm. (Theo sách Quảng Lục.)
Sách Thiên Nguyên Biến Hóa nói: Đây là lời bàn về chi; nếu lại được can trời và nạp âm có liên quan thì rất lợi, phúc dày bền chắc.
Bản vị của ngũ hành: Dần, Ngọ, Tuất là vị của Hỏa, người Bính Đinh gặp thì quý (Dần lại là vị Mộc xen lẫn, là nơi dựng lộc của Giáp). Hợi, Mão, Mùi là vị của Mộc, người Giáp Ất gặp thì quý (Hợi lại là vị Thủy xen lẫn, là nơi dựng lộc của Nhâm). Tỵ, Dậu, Sửu là vị của Kim, người Canh Tân gặp thì quý (Tỵ lại là vị Hỏa xen lẫn, là nơi dựng lộc của Bính). Thân, Tý, Thìn là vị của Thủy và Thổ, người Mậu Kỷ, Nhâm Quý gặp thì quý (Thân lại là vị Kim xen lẫn, là nơi dựng lộc của Canh). Mỗi hành có ba vị, giống ba vị trong tứ quý (bốn vị trí quý của một hành: trường sinh, đế vượng, mộ khố và thai), chỉ thiếu (?) một vị thai quý; phúc chủ về quý cũng như tứ quý. Lộc của can dương quý ở lâm quan (giai đoạn thứ tư trong mười hai giai đoạn thịnh suy, lúc trưởng thành, ra làm việc), lộc của can âm quý ở vượng (đế vượng, giai đoạn thứ năm, thịnh nhất). Nếu lộc dương gặp vượng, lộc âm gặp lâm quan, dù là bản vị, phúc cũng kém hơn nơi dựng lộc. Có người gặp một hai vị quý, nhưng bị hung sát, hình, hại, phá (các thế chi phạt nhau, làm hại nhau, phá nhau) sâu nặng, thì không có lộc. (Theo sách Tam Mệnh Đề Yếu.)
【Đại Cát (Sửu) khi sinh gặp Tiểu Cát (Mùi) thì trái lại sống lâu; vận Thiên Cương (Thìn) đến Thiên Khôi (Tuất) thì thực là nối thêm tuổi thọ.】
Lời chú của họ Vương nói: Sửu là Đại Cát, là mộ (nơi chôn cất, thu tàng) của Kim; Mùi thuộc Tiểu Cát, là kho của Mộc. Lấy khí Kim trong Sửu đến khắc khí Mộc trong Mùi, trên khắc dưới gọi là luyện Kim (?); Mùi biến hóa, nhân nghĩa giúp nhau, thì trái lại sống lâu. Còn nếu người Mùi gặp Sửu thì tôn mà bị nhục, hèn mà được vinh (?), không thọ mà chết yểu. Thiên Cương là Thìn, trong Thìn khí Thủy là chủ yếu. Thiên Khôi là Tuất, trong Tuất khí Hỏa là chủ yếu. Thủy trong Thìn khắc Hỏa trong Tuất, thành tinh thành thần, Thủy Hỏa giúp nhau, thì gửi sinh nối thọ. Còn nếu người Tuất gặp Thìn thì âm dương không chính, là mệnh bị phá kiểu "phản ngâm" (chi gặp đúng chi xung đối với mình). Lời chú của hòa thượng Oánh nói: Bốn tiết trên đều dùng "chân ấn" mới hiểu rõ được: Ất Sửu là ấn Kim, Quý Mùi là ấn Mộc, Nhâm Thìn là ấn Thủy, Giáp Tuất là ấn Hỏa, Bính Thìn là ấn Thổ (?). Trong Sửu có Ất Mộc, trong Mùi có Quý Thủy; Quý Thủy sinh Ất Mộc, sinh ra (hai chữ này không chắc chắn) lộc nguyên, nên trái lại sống lâu. Trong Tuất có Giáp, trong Thìn có Bính, Nhâm; Nhâm Thủy sinh Giáp Mộc, Giáp Mộc nối tiếp Bính Hỏa, nên gửi sinh nối thọ.
Sách mệnh bàn về huyết mạch nhận khí, cho rằng trong Sửu có khí Kim, trong Mùi có khí Mộc, trong Thìn có khí Thủy, trong Tuất có khí Hỏa; nên Mùi sợ Sửu, Sửu không sợ Mùi; Tuất sợ Thìn, Thìn không sợ Tuất. Thuyết này rất hay.
【Tòng Khôi (Dậu) đến chòm sao Thương Long (bảy chòm sao phương Đông) thì của cải từ trời đến; Thái Xung (Mão) đến đất sao Mão, sao Vị (các chòm sao phương Tây) thì nhân nguyên bị hại】
Lời chú của hòa thượng Oánh nói: Dậu là đất sao Mão, sao Vị, tức Tòng Khôi. Mão gọi là (không chắc chữ này, có lẽ là "gọi là") chòm Thương Long, tức Thái Xung. Lấy nạp âm của chi để tính tài (của cải), nay nói "từ trời đến" là sao? Vì trên Dậu có Tân, trên Mão có Ất, Tân Kim chế Ất Mộc, nên nói của cải từ trời đến. Mão gặp Dậu thì bị hại, vì Kim khắc Mộc của Mão, nên đến đất sao Mão, sao Vị thì nhân nguyên (phần "người" trong ba nguyên trời – đất – người của lá số) bị hại. Nếu người Dậu gặp Mão thì tốt. (Theo Lạc Lục Tử, tác giả cổ về thuật đoán mệnh.)
【Chầu về Bắc, quay mặt về Nam; hiếm thấy Tý đến chầu Ngọ】
Tý, Ngọ, Mão, Dậu là chính vị của bốn phương, là ngôi vua của ngũ hành. Phàm ngôi vua chỉ có thể chầu và kẹp hai bên mà đối diện, không thể ngồi vào ngôi ấy, ý muốn phân biệt có phận vua tôi. Tuy vậy, cặp đối nhau Mão Dậu không bằng cặp đối nhau Tý Ngọ, vì Tý Ngọ là Minh đường (nhà sáng, nơi vua ngự triều) và Đoan môn (cửa chính cung vua); thánh nhân quay mặt về Nam để nghe việc thiên hạ, chư hầu quay mặt về Bắc để chầu đấng chí tôn. Nên nói: hiếm thấy Tý đến chầu Ngọ.
Sách Bát Tự Kim Thư nói: Tý là Đoan môn, Ngọ là Ly môn (cửa phương Nam); đều lấy "chầu khoảng trống" (hai bên kẹp lấy mà trong lá số không có chính chữ ấy) (chữ mờ, không rõ lắm) làm bậc trên, thấy thẳng chữ ấy là bậc thứ. Nếu phúc khí dày nặng thì có thể vào hàng thị tòng (quan hầu cận vua). Phàm chầu khoảng trống (chữ mờ, không rõ lắm) cả hai cửa thì là quý nhân bậc nhất. Lại nói: Tý Ngọ là Minh đường, Đoan môn, chỉ có thể chầu khoảng trống (như trên), không thể ngồi vào ngôi; nếu Tý đến chầu Ngọ là thế vua tôi thuận.
Sách Tử Hư Cục có cách "chầu Đoan môn", như ông Tông thừa (chức quan coi việc họ nhà vua) họ Trần sinh năm Ất Sửu, tháng Giáp Tuất, ngày Kỷ Hợi, giờ Đinh Mão; ông Huy Du (hàm đãi chế Huy Du các, một hàm quan văn) họ Lục sinh năm Đinh Mùi, tháng Kỷ Dậu, ngày Ất Tỵ, giờ Đinh Tỵ, là vậy.
【Tứ cực đủ cả thì như Đặng Vũ (danh tướng giúp Hán Quang Vũ Đế dựng nhà Đông Hán) làm tướng quân khi tóc mai còn xanh】
Dần Thân Tỵ Hợi, Tý Ngọ Mão Dậu, Thìn Tuất Sửu Mùi đều gọi là tứ cực, ý nói nhiều. Người được đủ cả thì tính cứng rắn, dũng mãnh, nên theo đường võ (con đường tuyển chọn quan võ) để cầu công danh. Có Tý Ngọ Mão Dậu là chuyên giữ ngôi bốn phương chính, chủ có quyền một phương, lại phải quý sớm, nên ví với Đặng Vũ mười tám tuổi làm tướng. (Theo Hồ Trung Tử.)
Dần Thân Tỵ Hợi là tứ mạnh (bốn chi đầu mùa), Tý Ngọ Mão Dậu là tứ trọng (bốn chi giữa mùa), Thìn Tuất Sửu Mùi là tứ quý (bốn chi cuối mùa); không thể hễ được cách này là cho là dùng hay. Tứ mạnh gọi là khí "bốn tiến", đi tới được, nên mã (dịch mã) ngồi ở đất này; lại gọi là bốn trường sinh, vì trường sinh (giai đoạn đầu, lúc mới sinh ra, trong mười hai giai đoạn thịnh suy) của ngũ hành đều ở đó. Trong đó Thổ được sức nhất: vì trên Thân có Thổ trường sinh, trên Hợi Thổ vượng (?), trên Dần có Hỏa cũng có thể lấy làm vượng; chỉ có trên Tỵ Thổ tuyệt, nhưng cũng có Hỏa sinh làm mạnh Thổ, nên trên Tỵ không thể gọi là Thổ tuyệt. Có phép "Thổ phi cung" nói tháng Tư Thổ trường sinh, ấy là tứ mạnh có sức Thổ, nên người Kim, người Thổ được phúc nhiều. Trong đó Mộc không vượng, vì trên Tỵ Mộc suy, trên Thân Mộc tuyệt; Hợi, Dần dù được trường sinh, lâm quan, nhưng đại để tháng Mười và tháng Giêng Mộc mới nảy mầm, nên Giáp không vượng; người Thủy, người Hỏa thì tùy lúc mà xét. Tứ trọng gọi là tứ cực, ngũ hành xa nhau, không ràng buộc nhau, phải lấy giờ, ngày hướng về đất vượng mới là bậc trên; nếu sinh gặp cách này mà giờ, ngày lại hướng về đất suy yếu thì ắt không cao hiển. Như năm Canh Tuất là Kim, tháng Mậu Tý là Hỏa, ngày Giáp Ngọ là Kim, giờ Quý Dậu là Kim, thai Kỷ Mão là Thổ: đây hướng về đất vượng của nhà Kim phương Tây nên quý, là mệnh ông Chuyển vận sứ (quan coi việc vận chuyển lương thực, tài chính một vùng) họ Ngô; vì Canh Tuất Kim nhận sự tạo hóa trên dưới của Mậu Tý Hỏa. Năm Mậu Ngọ, tháng Tân Dậu, ngày Quý Mão, giờ Nhâm Tý: vì tháng ở đất tử (chết), ngày ở đất mộc dục (non yếu, dễ hỏng), giờ cũng không có khí, nên hung. Tứ quý gọi là "góc", là đất âm dương mỗi bên đứng riêng; người Kim, người Thổ vượng nhất, người Thủy không vượng; người nhiều Thủy được cách này thì nương khí Thổ làm quan, người ít Thủy thì không được. Như người Thủy Quý Hợi, tháng Nhâm Tuất, ngày Nhâm Thìn, giờ Đinh Mùi, thai Quý Sửu, là mệnh lộc mỏng, vì Thủy nhiều mà lại để Thổ của tứ quý tạo hóa (?). Người Hỏa được cách này thì quá yếu; người Mộc được cũng không thành tạo hóa, như ruộng trăm dặm mà giống chỉ có một hộp (?). (Theo sách Thiên Nguyên Biến Hóa.)
【Bàn về sang hèn khi gặp các chi đầu mùa, giữa mùa】
Bốn vị Dần Thân Tỵ Hợi gọi là mạnh thần (các chi đầu mùa). Không cần lấy lộc mã, chỉ cần năm, tháng, ngày, giờ thấy Dần Thân Tỵ Hợi thì tự nhiên cao sang; nếu không đều (?) thì lại thành nghèo hèn; nếu thấy đủ bốn chữ trên thì quý không ai sánh.
Bốn vị Tý Ngọ Mão Dậu gọi là trọng thần (các chi giữa mùa). Nếu năm, tháng, ngày, giờ mang đủ, hoặc chồng chất, lại gặp lục hại (sáu cặp chi làm hại nhau), thì người này từ nhỏ đã mắc bệnh phong. (Theo sách Kim Thư Mệnh Quyết.)
【Hoặc mang đủ Mão Dậu thì việc làm phần nhiều thay đổi, vượt ra ngoài.】
Mệnh người ngày Mão (chữ gốc là "ấn", nghi là "Mão") giờ Dậu, lại ở thai và tháng có một chỗ có mã, thì phần nhiều ưa dời đổi. Nhưng mệnh nhập cục, can thần được giúp, thì dời đổi là tốt; mệnh mỏng thì vì dời đổi mà được mất. (Theo sách Trầm Chi Nguyên Tủy.)
【Thìn Tuất Sửu Mùi là khí của bốn sự lẻ loi】
Tuất là cửa trời nên gọi Tuất là thiên cô (trời lẻ loi); Thìn là cửa đất nên gọi Thìn là địa cô (đất lẻ loi); Mùi là cửa người nên gọi Mùi là nhân cô (người lẻ loi); Sửu là cửa quỷ nên gọi Sửu là quỷ cô (quỷ lẻ loi). Đây là chân trời góc đất, nên là khí của bốn sự lẻ loi. (Theo sách Chúc Thần Kinh.)
【Sát điên đảo】 (sát là sao dữ)
Dần – Sửu, Tỵ – Thìn, Thân – Mùi, Hợi – Tuất.
Ngày, giờ phạm các cặp trên thì người quân tử bị vết nhơ, trách phạt; thường dân bị tội đồ (lao dịch khổ sai). Lại gọi là sát trù trướng (buồn bực), chủ than thở, không đủ đầy, dù giàu sang cũng vậy. (Theo sách Quảng Tín Tập.)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video