Thiên 13 — Bàn chung về can chi (thập thần)

 Bàn chung về mười thần (tức mười thiên can, mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ sinh)

 【Mười can, mười hai chi】 (mười hai địa chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi)

 Giáp là thân cây có đốt; Ất là rễ cây; Bính là chỗ lửa tụ lại (?); Đinh là ánh sáng của lửa; Mậu là đá; Kỷ là đất trồng trọt được; Canh là chất kim loại; Tân là lưỡi kim loại; Nhâm là nguồn nước; Quý là dòng nước; Hợi là nguồn nước; Tý là dòng nước; Sửu là đất lẫn Kim và Thổ; Dần là thân cây có đốt; Mão là rễ cây; Thìn là đất lẫn Thủy và Mộc; Tỵ là ánh sáng của lửa; Ngọ là chỗ lửa tụ lại; Mùi là đất lẫn Mộc và Hỏa; Thân là chất kim loại; Dậu là lưỡi kim loại; Tuất là đất lẫn Kim và Hỏa. (Theo sách Quảng Lục.)

 Phàm Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm là can dương; Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý là can âm. Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất là chi dương; Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi là chi âm. (Theo sách Tam Mệnh Ngâm Kiềm.)

 【Thiên nguyên (can) mừng địa nguyên (chi) có lộc】 (lộc là chi mà tại đó can có bổng lộc, sức mạnh)

 Giáp Kỷ mừng tứ quý (bốn chi cuối mùa: Thìn, Tuất, Sửu, Mùi); Ất Canh mừng Thân Dậu; Bính Tân mừng Hợi Tý; Đinh Nhâm mừng Dần Mão; Mậu Quý mừng Tỵ Ngọ.

 【Địa nguyên mừng thiên nguyên】

 Tý Sửu mừng Mậu; Dần mừng Kỷ; Mão Thìn mừng Canh; Tỵ mừng Tân, Canh; Ngọ Mùi mừng Giáp, Nhâm; Thân mừng Ất;

 Dậu Tuất mừng Bính; Hợi mừng Đinh.

 Phá hỏng thiên nguyên thì trước ba mươi chín tuổi danh lợi khó phát; phá hỏng địa nguyên thì sau bốn mươi tuổi phúc không bằng trước. Có cả thiên nguyên và địa nguyên thì cả đời phúc khí cao; đều không có thì cả đời danh lợi không thành. Trong tam mệnh (ba phần của mệnh: can là lộc, chi là mệnh, nạp âm là thân; nạp âm là hành gắn cho từng cặp can chi), nếu hai phần suy thì một phần sao yên được.

 【Địa nguyên kỵ thiên nguyên】

 Tý Sửu sợ Kỷ; Dần sợ Canh; Mão Thìn sợ Tân; Tỵ sợ Giáp, Nhâm; Ngọ Mùi sợ Ất, Quý; Thân sợ Bính;

 Dậu Tuất sợ Đinh; Hợi sợ Mậu.

 【Tú khí của thiên nguyên】 (tú khí: khí tốt đẹp, tinh anh)

 Tý Sửu: Quý; Dần: Giáp; Mão Thìn: Ất; Tỵ: Bính, Mậu; Ngọ Mùi: Đinh, Kỷ; Thân: Canh; Dậu Tuất: Tân; Hợi: Nhâm.

 Tú khí của trời đất thấy ở giờ thì không quý cũng giàu. Lạc Lục Tử (tác giả cổ về thuật đoán mệnh) nói: "Nhâm Quý sinh mùa thu mà vượng mùa đông, Hợi Tý cùng một đường; Giáp Ất chết mùa hạ mà tươi mùa xuân, Dần Mão cùng một lẽ" là vậy. (Theo sách Thần Bạch Kinh.)

 【Sống chết tụ nhau】

 Canh Thìn, Tân Tỵ, Canh Ngọ, Tân Tỵ; Giáp Tuất, Ất Hợi, Giáp Tý, Ất Hợi;

 Nhâm Dần, Quý Mão, Nhâm Thìn, Quý Mão; Bính Thân, Đinh Dậu, Bính Tuất, Đinh Dậu.

 Trên đây là dương chết thì âm sinh, âm chết thì dương sinh, ý như cùng chịu ngọt đắng. Tức là Canh sinh ở Tỵ, Tân chết ở Tỵ; Giáp sinh ở Hợi, Ất chết ở Hợi; Nhâm chết ở Mão, Quý sinh ở Mão; Bính chết ở Dậu, Đinh sinh ở Dậu; không rời nhau. (Theo sách Quảng Tín Tập.)

 【Đất sinh của tam mệnh đầy đủ】

 Người sáu Ất gặp Dần Mão Thìn, người sáu Tân gặp Thân Dậu Tuất, người Thủy và Thổ gặp Hợi Tý Sửu, người Hỏa gặp Tỵ Ngọ Mùi; còn lại theo đó. Nếu gặp cách này thì không ngại quỷ (can hay hành khắc mình theo cách có hại) nhiều, nhiều thì quý. Ví như đất sinh vượng đủ cả, khí bền chắc, thì không thể tạo hóa; đại để ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) không nên thái quá, nên để quỷ nhiều là hay. Như năm Ất Hợi, tháng Canh Thìn, ngày Tân Mão, giờ Canh Dần, thai (tháng thụ thai) Tân Mùi: tuy khí quỷ Canh Tân nhiều, nhưng Ất Mộc ở Dần Mão Thìn nên Mộc mạnh, lại Hợi Mão Mùi đủ khí Mộc, khí của Ất Mộc đủ mười phần; dù hai Canh hai Tân ở trên Dần Mão Thìn cũng chưa đến mười phần khí nặng; Mộc thịnh hơn Kim thì quý. (Theo sách Thiên Nguyên Biến Hóa.)

 【Đủ bốn chữ can chi】

 Đủ bốn chữ là lấy mười can và mười hai chi hợp lại mà nói: phàm trong năm vị năm, tháng, ngày, giờ và tháng thai, nếu có Giáp có Ất, mà tháng, ngày, giờ sinh gặp cả hai vị Dần Mão, là vậy. Có Bính có Đinh thì gặp Tỵ Ngọ; Mậu Kỷ theo đó; có Canh có Tân thì gặp Thân Dậu; có Nhâm có Quý thì gặp Hợi Tý. Thổ theo nguồn Thủy mà đi, nên Mậu Kỷ có Hợi có Tý cũng chủ giàu sang. Lại cần can chi ở các vị giúp đỡ nhau. (Theo sách Tam Mệnh Đề Yếu.)

 【Thất lộc】 (bảy lộc)

 Người Giáp Ất: Đinh Nhâm, Hợi Mão Mùi. Người Bính Đinh: Mậu Quý, Dần Ngọ Tuất. Người Mậu Kỷ: Giáp Kỷ, Thìn Tuất Sửu Mùi.

 Người Canh Tân: Ất Canh, Tỵ Dậu Sửu. Người Nhâm Quý: Bính Tân, Thân Tý Thìn.

 Bảy lộc trên nếu trọn một khí, lại có chỗ quy về, thì chủ đỗ đạt, làm người vượt trội; không có chỗ quy về thì chỉ là người được làm quan nhờ công của cha ông (?). Nếu bị phá bại thì không thành phúc; vận đi đến chỗ can lộc được đất thì ắt phát vượng.

 Mang ba lộc là ở tháng, ngày, giờ lại mang lộc gốc của mình. Nếu ở trên tứ quý (bốn vị trí quý của một hành: trường sinh, đế vượng, mộ khố và thai), hoa cái (sao chủ về văn chương, nghệ thuật, tôn giáo), dịch mã (sao chủ về đi lại, thăng tiến), thì ắt là người quý hiển. Chồng ba chi là trong năm chi của năm, tháng, ngày, giờ, thai có ba chi cùng một chữ. Nếu cùng ở vị tứ quý, hoa cái, quý thần thì chủ quý; nếu ở cùng chỗ với quý thần và kỵ thần thì chủ phúc. Dù chồng ở chỗ không có khí, nếu ba chi giúp được can lộc thì cũng quý; nếu ở trên tử, bại, tuyệt (các giai đoạn chết, non yếu dễ hỏng, khí dứt hẳn trong mười hai giai đoạn thịnh suy) hay không vong (chi "trống rỗng", mất tác dụng trong vòng mười ngày của một tuần giáp) mà không có giúp, thì là người không có phúc. (Theo sách Tam Mệnh Đề Yếu.)

 Sách Thiên Nguyên Biến Hóa có cách ba chữ, như ba Đinh một Quý, ba Nhâm một Mậu, ba Canh một Bính, ba Tân một Đinh, rất sợ tạo hóa nhẹ yếu, không thành đồ dùng. Phàm thấy cách ba chữ, rất kỵ kiến vượng (gặp lâm quan, đế vượng, tức lúc trưởng thành và thịnh nhất) quá mức, trong quá lại quá; chỉ Thổ và Kim thì không vậy, như ba Kim được Thổ, ba Thổ được Hỏa, hoặc ba Mậu, ba Kỷ, ba Canh, ba Tân, thì kiến vượng không hại.

 Hồ Trung Tử nói: "Ba can phượng hoàng rất quý, rất kỵ luyến thất, luyến lâm." Trong bốn bản chủ (bốn trụ năm, tháng, ngày, giờ) có ba bản chủ cùng một chữ can mà chi bên dưới khác nhau, gọi là ba can phượng hoàng; ba bản chủ cùng một chữ chi mà can bên trên khác nhau, gọi là chi phượng hoàng; ba bản chủ cùng một can chi, gọi là "lầu Kỳ Lân, ao Phượng Hoàng" (chỉ nơi quan văn cao quý làm việc), chủ quý thanh cao. Chỉ kỵ luyến thất, luyến lâm: thấy hợp thì gọi là luyến thất (quyến luyến bạn đôi); thấy nhận (dương nhận, chi kề trước lộc, chủ hung bạo, binh đao) thì gọi là luyến lâm (?).

 【Trước lấy phần trên trong mà được phần dưới đục; sau lấy phần dưới đục mà vượt lên phần trên trong】

 Trước lấy khí nhẹ trong ở trên làm dụng; sau xem khí đục đè xuống. Phần trên tuy trong mà không đẹp, thì lấy khí đục có ích ở dưới làm phúc, mà vượt lên trên. (Theo sách Quỷ Cốc Di Văn.)

 【Lấy can làm lộc, xét hướng về hay quay lưng để định giàu sang; lấy chi làm mệnh, xét thuận nghịch để xoay vòng】

 Lời chú của họ Vương nói: Như Giáp lộc ở Dần, hoặc tọa lộc (ngồi trên lộc), hướng lộc (hướng về lộc) thì không giàu cũng sang; hoặc phá lộc, bối lộc (quay lưng với lộc) thì không nghèo cũng chết yểu. Giáp lộc ở Dần: mệnh được Dần là ngồi lên lộc, gặp Sửu là hướng về lộc, gặp Thân là phá lộc, thấy Mão là quay lưng với lộc. Kinh nói: hướng lộc thì sống, bối lộc thì chết. Nên chi đứng trước lộc một bậc là dương nhận (chi chủ hung bạo, binh đao), chi đứng sau lộc một bậc là kho lộc; đó là cái gọi là lấy hướng về hay quay lưng để định nghèo giàu chăng. Mười hai chi gọi là mệnh; mệnh coi việc dài ngắn của tuổi thọ. Được thuận là gặp ngũ hành sinh vượng, tam hợp (ba chi họp thành thế một hành), lục hợp (sáu cặp chi hợp nhau); không thuận là gặp hưu tù (lúc hành suy yếu, như bị giam hãm), lục hại (sáu cặp chi hại nhau), tứ xung (các cặp chi đối xung nhau), tam hình (ba chi phạt nhau). Được thì thọ, mất thì yểu; nên nói lấy chi làm mệnh, xét thuận nghịch để xoay vòng.

 Lời chú của hòa thượng Oánh nói: Quay lưng thì định được nghèo, hướng về thì nói được giàu; nhưng không thể chỉ theo một lối, cũng có người gặp bối lộc mà không nghèo.

 【Thiên nguyên một khí định sự thăng tiến vinh hiển của bậc hầu bá; chi làm nhân nguyên, định vận được mất của người buôn bán】

 Thiên nguyên có tú khí lại được cát tướng (thần lành) đến, người được thì quý; chi nguyên thuần túy, bốn trụ hòa hợp nhau, người được thì giàu. Chỉ nói giàu sang mà không nói nghèo hèn, vì ngược lại thì là nghèo hèn.

 【Canh Tân gặp Giáp Ất, người quân tử có thể cầu quan; người này vận đến phương Nam, buôn bán được lợi lớn】

 Lời chú của họ Vương nói: Giáp lấy Tân làm quan (can khắc mình theo cách có lợi, chủ về chức vị), Ất lấy Canh làm quan; Canh Tân đến với người Giáp Ất, nên nói người quân tử có thể cầu quan, còn kẻ tiểu nhân lại coi là quỷ. Hợi Tý là Thủy phương Bắc, Tỵ Ngọ là Hỏa phương Nam; lấy Thủy đến đất Hỏa, ta khắc nó là tài (của cải), nên buôn bán được lợi lớn. Có người cho rằng Nhâm Quý đến Tỵ Ngọ cũng vậy, là sai. Nhâm Quý là lộc, Tỵ Ngọ là mệnh. Như Nhâm Quý được Bính Đinh thì cũng có thể gọi là tài của lộc. Người bàn mệnh phải phân biệt lộc, mệnh, thân: lấy can phối với lộc, lấy chi hợp với mệnh, lấy nạp âm bàn về thân, gọi là tam mệnh.

 【Lộc Kim cùng ở đầu năm (Dần) thì Canh nặng Tân nhẹ; người Mộc khốn ở đất Kim thì Dần sâu Mão cạn】

 Lời chú của họ Vương nói: Canh Tân là Kim, Canh dương mà Tân âm; Giáp Ất là Mộc, Giáp dương mà Ất âm. Kim Canh Tân đến Dần đều tuyệt, sao lại nói Canh nặng Tân nhẹ? Dần là cung dương, Canh là Kim dương, lấy dương gặp dương gọi là thương; trong Dần có Giáp, Giáp và Canh ghét nhau, nên nói Canh nặng. Tân là Kim âm, đến cung dương Dần, Giáp lấy Tân làm quan, lại sáu Tân gặp Ngựa, Hổ (Ngọ, Dần) là quý nhân Thiên Ất (sao quý nhân lớn nhất, chủ được người giúp), nên nói Tân nhẹ. Mộc Dần Mão đến Thân thì tuyệt, sao lại nói Dần sâu Mão cạn? Dần là chi dương, đến cung Thân thì hai dương tranh nhau, Dần Thân xung nhau, nên tuyệt sâu; còn Mão ở Thân thì hợp với Ất Canh, âm dương hợp khí, nên tuyệt cạn.

 【Nhâm Quý sinh mùa thu mà vượng mùa đông, Hợi Tý cùng một đường; Giáp Ất chết mùa hạ mà tươi mùa xuân, Dần Mão cùng một lẽ】

 Lời chú của họ Vương nói: Nhâm Quý, Hợi Tý cùng một loại Thủy; Thủy sinh ở Thân mà vượng ở Tý. Giáp Ất, Dần Mão cùng một loại Mộc; Mộc vượng ở Mão mà chết ở Ngọ. Nên nói Nhâm Quý sinh mùa thu mà vượng mùa đông, Giáp Ất chết mùa hạ mà tươi mùa xuân. (Theo Lạc Lục Tử.)

 【Giáp Kỷ, Bính Tân ở Thân Tý Thìn; Đinh Nhâm tìm trong Hợi Mão Mùi; Ất Canh theo Tòng Cách là thật; Mậu Quý Viêm Thượng cũng phải bày ra; được cục lại ghét gặp thoát cục; cục tài vướng lòng, cục quỷ thì xấu; Giáp Ất Khúc Trực cũng xét như vậy; nhận về can đầu, chớ để sai】 (cục: ba chi họp thành thế của một hành; Tòng Cách là cục Kim Tỵ Dậu Sửu, Viêm Thượng là cục Hỏa Dần Ngọ Tuất, Khúc Trực là cục Mộc Hợi Mão Mùi)

 Như Đinh Nhâm có Hợi Mão Mùi là bản cục; như Bính Tân thấy Tỵ Dậu Sửu là cục tương sinh. Thoát cục là như Ất Canh gặp Thân Tý Thìn, Kim sinh Thủy (bị rút khí), là thoát cục. Cục tài như Ất Canh được Hợi Mão Mùi; cục quỷ như Ất Canh được Dần Ngọ Tuất, thì hoặc nghèo hèn, chết yểu. Giáp Ất là Mộc, Hợi Mão Mùi là bản cục, cũng ghét bị thoát. (Theo sách Trầm Chi Nguyên Tủy.)

 【Mậu Kỷ đến gò hang thì giữ chữ tín như Vĩ Sinh; Nhâm Quý ẩn vào sông hồ thì liêm khiết như Bào Thúc】 (Vĩ Sinh là người hẹn gặp người yêu dưới cầu, nước lên vẫn ôm cột chờ đến chết, tiêu biểu cho chữ tín; Bào Thúc tức Bào Thúc Nha thời Xuân Thu, nổi tiếng thanh liêm, biết nhường lợi cho bạn là Quản Trọng)

 Mậu Kỷ thuộc Thổ, gò hang cũng thuộc Thổ; Thìn Tuất Sửu Mùi là đất gò hang. Nhâm Quý thuộc Thủy, sông hồ cũng thuộc Thủy; Hợi Tý là vùng sông hồ. Người Mậu Kỷ sinh ở đất gò hang thì đủ chữ tín, vì Thổ chủ về tín; người Nhâm Quý sinh ở đất sông hồ thì liêm khiết.

 【Đầu đội chân đạp, hiếm gặp năm Giáp giờ Dần】

 Đầu là chữ đầu của tám chữ (tám chữ can chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh), đạp là chữ cuối của tám chữ. Giáp Ất là cây ở trên trời; Dần Mão là cây ở dưới đất. Chữ đầu tám chữ được Giáp, chữ cuối được Dần, là đội cây trên trời mà đạp cây dưới đất. Chữ đầu được Ất, chữ cuối được Mão, cũng là đội cây trên trời mà đạp cây dưới đất. Mười can còn lại đều theo đó.

 【Đinh được Mậu là tốt nhất; Dậu thấy Đinh thì đáng sợ】

 Người Mậu thấy Đinh, về mặt chữ viết thì thành chữ "Thành" (nghĩa là nên việc); người Dậu được Đinh, hoặc người Đinh được Dậu, là "Đinh vào mắt" (?).

 【Tám chữ thuần túy thì tuổi trẻ đã ở chốn hành lang triều đình (chỉ hàng đại thần); hai khí lệch khô thì già vẫn là kẻ phàm tục】

 Tám chữ là can chi của năm, tháng, ngày, giờ; hai khí là âm dương. Tám chữ được hòa quyện thuần túy thì ắt sớm có vọng lên hàng đại thần nơi triều đình. Hai khí chồng chất lệch khô thì không quý, đến già rốt cuộc vẫn là kẻ phàm tục. Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ) nói: một âm một dương gọi là đạo, lệch về âm lệch về dương gọi là bệnh.

 【Thiên can không đứt như huyết mạch điều hòa tươi tốt; địa chi liền nhau như ngọc châu xâu thành chuỗi】

 Thiên can không đứt, về cách gọi là liên châu (chuỗi ngọc liền); địa chi liền nhau, về cách gọi là liên như (rễ cỏ liền nhau). Được liên châu thì quý, được liên như thì giàu; điều đáng sợ là bị cắt đứt. Mười can không nên đứt; nếu đứt ở chữ Giáp thì như huyết mạch không thông, trái lại thành chết yểu. Mười hai chi không nên đứt; nếu đứt ở chữ Tý thì như ngọc châu không xâu được, trái lại thành tai hại. Mười can nếu không đứt ở chữ Giáp mà đứt ở chín chữ kia, thì thành cách "hư nhất đãi dụng" (bỏ trống một chữ để chờ dùng). Mười hai chi nếu không đứt ở Tý mà đứt ở mười một chữ kia, gọi là sát hiết diệt (sao dữ chủ dừng hẳn, tắt hẳn), phụ nữ càng kỵ.

 Sách Thiên Nguyên Biến Hóa nói: Thiên can liên châu mà ở giữa có khí chuyển đạt, lại quý vượng tướng (đang mạnh, đang lên) là bậc trên; không có những điều này thì chưa hẳn đã tốt. Chi thần liên châu mà Thái Tuế (chi năm sinh) ở trước là bậc trên, như người Hợi thấy Thân Dậu Tuất Hợi, nối sát vào năm sinh, gọi là tòng tuế (theo năm); vẫn phải xem thiên can, nạp âm ra sao.

 Bỏ trống một chữ, chờ dùng: người được thì bước vững lên mây xanh. Chợt đầu nặng, chợt đuôi nhẹ: người gặp thì sớm về suối vàng.

 Can của bốn trụ liền nhau mà nhảy cách một chữ, gọi là bỏ trống một chữ chờ dùng. Chi của bốn trụ liền nhau mà trùng một chữ, gọi là đầu nặng đuôi nhẹ. Bỏ trống một chữ chờ dùng là người gặp đường lên mây xanh; đầu nặng đuôi nhẹ là kẻ chết yểu về suối vàng. (Theo Hồ Trung Tử.)

 【Liên châu mà nhập cục thì càng vẻ vang】

 Như Giáp Ất Bính Đinh, Tý Sửu Dần Mão, can chi thuận nhau, gọi là nhập cục; nếu hình khắc nhau thì không nhập cục. (Theo bài ca Lý Ngu.)

 【Cách quý liên châu】

 Giáp Ngọ, Ất Mùi, Bính Thân, Đinh Dậu, Mậu Tuất, Kỷ Hợi; còn lại theo đó. (Theo sách Tam Mệnh Toản Cục.)

 Sách Bát Tự Kim Thư nói: Nếu sinh năm Giáp Tý mà dưới có Ất Sửu, đó là phúc thần liên châu, đè được các sát (sao dữ); lại thêm lộc mã (lộc: bổng lộc; mã: dịch mã, sao chủ đi lại, thăng tiến) là mệnh mười phần. Thơ rằng: "Trong mệnh chỗ sinh được liên châu, ăn đủ mặc no khác người thường; nếu có sát thần ở trong vị, tự nhiên thành phúc, được tiêu trừ."

 【Liên châu tiến lùi】

 Phàm thấy liên châu cùng khí, như Bính Dần thấy Đinh Mão là tổn khí, gọi là liên châu lùi khí; Đinh Mão thấy Bính Dần thì lùi một chi mà lại là tiến, gọi là liên châu cống khí (?). Như người Thổ Bính Thìn thấy Đinh Tỵ thì không tốt, Đinh Tỵ thấy Bính Thìn là tốt nhất. (Theo sách Thiên Nguyên Biến Hóa.)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video