Quyển mười sáu
Bàn về Mã (tức dịch mã: "ngựa trạm", sao chủ đi lại, di chuyển, thay đổi, thăng chuyển chức vị; tính theo địa chi năm sinh: người Dần, Ngọ, Tuất có mã ở Thân; Thân, Tý, Thìn ở Dần; Tị, Dậu, Sửu ở Hợi; Hợi, Mão, Mùi ở Tị)
[Bài ca về vị trí dịch mã]
Hãy bàn người sinh năm Dần, Ngọ, Tuất (địa chi — mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần… dùng ghi năm, tháng, ngày, giờ): dịch mã xưa nay hội ở Thân. Thân là đất Kim (một trong ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), ghét bị quỷ (yếu tố khắc mình) khắc, quan chức không bền, bị giáng bị tước liên miên. Bính Ngọ, Bính Dần cùng Bính Tuất, sinh tháng Bảy kiến Bính Thân (tháng Bảy âm lịch có can chi Bính Thân); Bính cùng nạp âm (phép gán mỗi cặp can chi vào một hành) hai lớp Hỏa khắc, trong đó mã Kim động sinh tai ách gian truân; lại là không vong (chỗ trống rỗng, vô lực), nhiều bệnh ách, thị phi, chạy suông khốn khổ cõi trần. Sinh gặp tháng Chạp, tháng Tư, tháng Tám, thì mã Kim vội vàng tuần đến đây; ngoài ra các tháng khác có can Canh, Tân, hoặc vị Kim theo nạp âm, cũng là thật. Có hai loại mã Kim quý này thì là người áo gấm nơi điện các. Người Bính Tuất sinh tháng Chạp, gọi là bối mã (ngựa quay lưng) mang quan huân; Tân Sửu hai lớp kho mã Kim (?), sáu Tân gặp mã thì quý nhân gần gũi. Bính Dần tháng Giêng, Nhâm Dần tháng Chín (?), mã ở Canh Tuất và Canh Dần; bỗng nhiên cùng lộc (địa chi nơi thiên can đạt khí mạnh nhất, chủ bổng lộc, chức tước) giao nhau, thì áo đỏ áo tía (y phục quan to) rõ ràng, chẳng phải nói càn. Năm, tháng, ngày gặp Tị, Dậu, Sửu, Thân thì nơi sâu Ngọc đường (chốn cung cấm, viện Hàn lâm) được đội ơn vua.
Giáp Thân là triệt lộ không vong mã (mã gặp thần "chặn đường" và chỗ trống rỗng, chủ đứt đoạn, uổng công); Bính Thân là đại bại mã (mã gặp thần thua bại lớn); Mậu Thân là phúc tinh phục mã (mã nằm phục, ẩn chưa phát, nhưng đi cùng sao Phúc tinh); Canh Thân là kiến thiên quan mã (mã ở chỗ lâm quan, đi cùng sao quan chức của trời), có quan chức tốt.
Nhâm Thân là đại bại mã. Như bốn mã Nhâm Thân, Giáp Thân, Bính Thân, Mậu Thân thì nhiều bệnh tật, chìm rồi lại nổi, chuốc thị phi.
Trên đây ứng nghiệm vào các năm, tháng, ngày, giờ Tị, Dậu, Sửu, Thân.
Năm Thân, Tý, Thìn mã ở Dần; Giáp, Ất là thiên quan, cùng khí Mộc; chỉ sợ Nhâm Dần Kim khắc phá; không vong, triệt lộ thì chớ gặp mà phát. Người sinh năm Canh Tý tháng Giêng kiến Mậu Dần, phục mã lại đáng dùng; Mậu có lộc ở Tị hình (xung khắc gây tổn hại) với lộc của Canh (ở Thân), lộc và mã hình nhau thì quan ấn nặng. Bính Ngọ là ngôi văn tinh (sao văn chương), thiên hỷ (sao vui mừng); giờ thêm Ất Mùi là cung quý nhân; lại mang hai lớp kho dịch mã, rừng tốt mưu dài,
định là anh hùng. Mệnh này can giờ Ất hợp với Canh; Tý và Thân (chuột và khỉ) liền có quý nhân, lên đến tam công (ba chức quan cao nhất triều đình). Thần cung Tý, Mùi lành dữ lẫn lộn, rốt cuộc khó lên tới chốn miếu đường (triều đình). Chỉ cần gặp năm, tháng Hợi, Dần cùng Mão, Mùi thì tự nhiên hưng thịnh.
Giáp Dần là chính lộc văn tinh mã; Bính Dần là phúc tinh mã; Mậu Dần là phục mã; Canh Dần là phá lộc mã (mã gặp chỗ lộc bị xung phá); Nhâm Dần là triệt lộ mã.
Trên đây ứng nghiệm vào các năm, tháng, ngày, giờ Hợi, Mão, Mùi, Dần.
Năm Tị, Dậu, Sửu mã ở Hợi; Nhâm, Quý sóng vai là mã Thủy; chỉ kỵ vong thần (thần chủ mất mát) đến ngự trên vị ấy. Ất, Canh (?), Đinh Hợi sinh tháng đầu đông (tháng Mười). Thân, Tý cùng Thìn đều là vị Thủy, cũng là chủ vượng, bậc anh tài trong nước. Bỗng như Tân Sửu sinh tháng Ba, can mang Nhâm Thìn gọi là kho mã; mã được hai lớp thì sang hàng tam phẩm, được xưng là học sĩ viện Hàn lâm. Đinh Dậu tháng Năm thấy Bính Ngọ, mã Thủy theo nạp âm có hỷ thần (thần vui mừng) đến; tuy ở chỗ này có quan lộc, tạm được danh khoa cử nhưng không vinh hiển lâu; chỉ vì Bính Ngọ nạp âm là Thủy, khắc lộc của Đinh nên lẻ loi. Năm cùng tháng, ngày là Thân, Tý, Thìn thì chẳng cần ai tiến cử cũng tự nhiên thành đạt.
Ất Hợi là thiên đức mã (mã đi cùng sao đức của trời, chủ hóa giải tai ách); Đinh Hợi là thiên ất quý mã (mã đi cùng Thiên ất quý nhân — sao quý nhân quan trọng nhất, chủ được người giúp đỡ); Kỷ Hợi là vượng lộc mã; Tân Hợi là chính lộc mã; Quý Hợi là đại bại mã.
Trên đây ứng nghiệm vào các năm, tháng, ngày, giờ Thân, Tý, Thìn, Hợi.
Người Hợi, Mão, Mùi mã ở Tị; Bính, Đinh vị Hỏa vốn cùng ở đó. Tân Mão, Tân Mùi cùng Tân Hợi, người sinh tháng Tư được mưu đồ anh hùng. Quý Tị hai lớp Thủy lấn Hỏa, phục mã chẳng ra gì, quan ấn trống rỗng; nhưng cũng được quý thần che chở, rốt cuộc được danh suông trên đường đời. Ất Hợi tháng Chín kiến Bính Tuất, hai lớp kho mã có đức giúp nhau; đây gọi là bối mã có quan chức, Ất Bính tương sinh (hành này nuôi dưỡng hành kia) nên được trao ấn (?). Lại xem Bính, Đinh là quan bảo mã (?), vị Dần, Ngọ, Tuất ánh lửa khác thường; gặp năm, tháng, ngày, giờ ấy đến thì được thiên tử ban chiếu thư tía, vinh hiển bay cao.
Ất Tị là chính lộc mã; Đinh Tị là vượng khí mã; Kỷ Tị là cửu thiên lộc khố mã (mã ở kho lộc trên chín tầng trời).
Tân Tị là triệt lộ mã, một thuyết cho là quý nhân, nửa tốt; Quý Tị là thiên ất phục mã, một thuyết cho là quý nhân, tốt.
Trên đây ứng nghiệm vào các năm, tháng, ngày, giờ Dần, Ngọ, Tuất, Tị.
Các mã kể trên nếu không gặp không vong, bại, phá, giao thoái phục thần (thần lên xuống thất thường và thần ẩn nằm), thì ắt vinh hiển sang trọng. Nếu lộc cùng Thiên ất quý thần cùng ở vị mã, lại được các sát (các sao, thần trong lá số) cùng nhập, thì làm quan nắm quyền lớn, sang trọng ở chốn triều đình. Mã ở giờ là thượng quý, ở ngày là trung quý, ở tháng là bình thường. Khố mã (mã ở chỗ kho) thì được vui từ tuổi trẻ; vượng mã (mã ở chỗ đang mạnh) giúp vinh hiển lúc tráng niên; sinh mã (mã ở chỗ trường sinh — giai đoạn mới sinh ra) thì về già mới toại nguyện, quan thấp, nhậm chức xa. Như Mộc trường sinh ở Hợi, vượng ở Mão, nhập kho ở Mùi; còn lại theo đó. Lạc Lộc Tử nói: "Ngồi trên mã chưa hẳn có mã, quay lưng với lộc chưa hẳn không có lộc; xem chỗ vượng, chỗ kho của nó, không hỏi quay lưng hay sinh; điều tinh diệu là ở chỗ xét sự tiêu trưởng đầy vơi."
[Bài ca về vị trí thiên quan dịch mã]
Dịch mã thiên quan ở tứ duy (bốn góc: Dần, Thân, Tị, Hợi); tứ duy và các trụ trùng lặp, xin cho người biết: trong đó mã Thủy gặp Nhâm, Quý; Kim thì chỉ Canh, Tân, tự có ngày hẹn; Giáp, Ất là rừng cây hoa đua thắm; Bính, Đinh là lửa thuyền chài sáng rực; như thế trên đầu mười can, quan chức theo người mà về trong mệnh. (Theo "Kim thư mệnh quyết")
Cái gọi là dịch mã là khí có sức làm việc, chờ được dùng của ngũ hành, gượng đặt tên như vậy. Âm dương nương tựa nhau, khí và mùa tuần hoàn, giống như đặt trạm truyền tin, đón người đến, đưa người đi; khí lặng thì như trạm, khí động thì như ngựa vậy.
Dần, Ngọ, Tuất thuộc Hỏa, Thủy ẩn trong đó; gặp Thân là nơi sinh ra Thủy để phát lộ, sau đó trong dương có âm động mà biến hóa.
Thân, Tý, Thìn thuộc Thủy, Hỏa ẩn trong đó; gặp vị Dần sinh ra Hỏa để dung hòa, sau đó trong âm có dương động mà sinh sôi.
Hợi, Mão, Mùi thuộc Mộc, Kim ẩn trong đó; gặp vị Tị sinh ra Kim để thu giữ, sau đó cái động thì lặng, cái thu thì tán.
Tị, Dậu, Sửu thuộc Kim, Mộc ẩn trong đó; gặp vị Hợi sinh ra Mộc để nở tươi, sau đó cái thu thì tán, cái co thì duỗi.
Do đó Mộc, Hỏa, Thủy, Kim đan xen qua lại, theo thời mà động tĩnh, trong ngoài cảm ứng nhau, làm lợi cho nhau; tiến thì cùng thời mà đi, lui thì cùng thời đến chỗ cùng cực. Vậy những cái gượng gọi là dịch mã đều theo lệ ấy. Đây chỉ nêu một góc; nếu biết từ một góc suy ra ba góc kia thì lý quy về một mối, không cần cố chấp Dần Ngọ Tuất ở Thân, Thân Tý Thìn ở Dần mới là mã. Phàm trong Thủy có Hỏa bốc lên, trong Hỏa có Thủy giáng xuống, âm dương giao hòa, âm dương biến thông, đều là loại mã. (Theo "Vân tiêu bảo giám")
Người xưa cho rằng lúc ngũ hành thay đổi, biến động, xô chạy qua lại là dịch mã. Nhưng cục Hỏa (Dần Ngọ Tuất) mã ở Thân, cục Thủy ở Dần, cục Kim ở Hợi, cục Mộc ở Tị là vì sao? Vì khí của ngũ hành đến chỗ trái ngược nhau mới xung kích; nên mã của Hỏa tất ở chỗ trường sinh của Thủy, mã của Thủy tất ở chỗ trường sinh của Hỏa; Mộc và Kim cũng vậy. (Theo sách của Hy Doãn)
[Sinh thành mã] (mã vốn sinh sẵn)
Người Dần, Ngọ, Tuất thấy Canh Thân; người Thân, Tý, Thìn thấy Giáp Dần; người Tị, Dậu, Sửu thấy Quý Hợi; người Hợi, Mão, Mùi thấy Đinh Tị.
[Danh vị mã] (mã đem lại danh tiếng, chức vị)
Phàm trên mã mang thực thần (thần "nuôi ăn": thiên can do can năm sinh ra và cùng tính âm dương, như Giáp sinh Bính; chủ phúc lộc, ăn uống đầy đủ) thì là cách này. Như Giáp Dần, Giáp Ngọ, Giáp Tuất thấy Bính Thân gọi là danh vị mã, là cách sang; còn lại theo đó. (Theo sách "Ngũ mệnh" của Lâm Khai)
[Cách Mã tụ thiên đình] (ngựa họp ở sân trời)
Mã thiên đình: người Dần, Ngọ, Tuất ở Tị, Dậu (?); người Tị, Dậu, Sửu ở Thân, Tý (?); người Thân, Tý, Thìn ở Hợi, Mão (?); người Hợi, Mão, Mùi ở Dần, Ngọ (?). Lấy phép ngũ hổ nguyên độn (từ can năm suy ra can của tháng Dần rồi lần ra can của các địa chi khác) độn đến chỗ mã xem được can gì, rồi lại thấy lộc gốc của can ấy ở trên chỗ mã thiên đình thì là cách này. Giả như người lục Nhâm (sinh vào một trong sáu năm can Nhâm) sinh ở vị Dần, Ngọ, Tuất, mã ở Thân, trên Thân độn được can Mậu; lộc của Mậu ở Tị, Tị là thiên đình, lại thấy Tị, nên gọi là mã tụ thiên đình. Người vào cách này sớm được ở triều đình nhà vua. (Theo "Ngọc tiêu bảo giám")
"Lý ngu ca" nói: "Mã tụ thiên đình, một tháng thăng chín lần."
[Mã thiên đình]
Ở địa chi đứng trước dịch mã một ngôi, chủ quan chức vượt bậc thông đạt. (Theo "Tam mệnh kiềm")
[Mã cửu thiên] (mã trên chín tầng trời)
Ở địa chi đứng sau dịch mã một ngôi, chủ quan lộc thịnh vượng vượt bậc, được phong tặng không dứt.
[Mã cửu địa] (mã dưới chín tầng đất)
Ở địa chi đứng sau dịch mã hai ngôi, chủ chức vụ tiến vào triều đình; cách thường cũng làm lệnh trưởng (quan đứng đầu một huyện). (Theo "Tam thần chỉ chưởng")
[Cách Can chi hợp mã]
Như người Thân, Tý, Thìn mã ở Dần: Giáp Dần hợp với Kỷ Hợi, Bính Dần hợp với Tân Hợi (thiên can hợp nhau và địa chi lục hợp — hợp thành cặp — với nhau); còn lại theo đó. Phàm gặp sự hợp này chủ quan chức cao trọng, là mệnh giàu sang. (Theo "Bát tự kim thư")
[Có mã có dịch]
Người Dần, Ngọ, Tuất thấy Canh Thân; người Thân, Tý, Thìn thấy Giáp Dần; người Tị, Dậu, Sửu thấy Quý Hợi; người Hợi, Mão, Mùi thấy Đinh Tị.
Thiên can là mã, địa chi là dịch; như Giáp Mộc lâm quan (giai đoạn trưởng thành, khí mạnh và vững) ở Dần, là có mã có dịch; còn lại theo đó. Chủ thi đỗ, được thăng cất, được hưởng ấm (được làm quan nhờ công cha ông), cũng làm bậc quyền quý nắm việc.
[Có mã không dịch, có dịch không mã]
Người Dần, Ngọ, Tuất thấy Canh mà không có Thân, thấy Thân mà không có Canh.
Người Thân, Tý, Thìn thấy Giáp mà không có Dần, thấy Dần mà không có Giáp.
Người Tị (nguyên văn chép nhầm, người chép cho là Tị), Dậu, Sửu thấy Quý mà không có Hợi, thấy Hợi mà không có Quý.
Người Hợi, Mão, Mùi thấy Đinh mà không có Tị, thấy Tị mà không có Đinh.
Trên đây phần nhiều làm chức giám ti (quan giám sát một vùng), tuần án (quan đi tuần tra xét xử); người thường thì thông minh mà bôn ba càng nhiều.
[Một cây buộc hai ngựa]
Người Dần, Ngọ, Tuất thấy nhiều Bính Thân.
Người Thân, Tý, Thìn thấy nhiều Canh Dần.
Người Tị, Dậu, Sửu thấy nhiều Kỷ Hợi.
Người Hợi, Mão, Mùi thấy nhiều Quý Tị.
Đó là trong mã thiên can khắc địa chi; chủ tính dễ sợ hãi, dễ nghi ngờ, nhiều kinh hiểm. Nếu gặp bốn mã dồn về ở giờ hoặc ở năm, gọi là "kỵ binh dũng mãnh phi trong quân", chủ được phong tước. (Theo "Quảng tín tập")
[Thiên mã quý thần]
Địa chi của năm sinh không thấy chính dịch mã, thì lấy phép ngũ hổ nguyên độn độn đến chỗ mã xem được can gì; can ấy thấy Thiên ất quý nhân, mà can nơi Thiên ất quý thần ngồi lại thấy quý nhân ở trên chỗ mã, thì là cách này.
Giả như người Hợi, Mão, Mùi mã ở Tị, là người lục Đinh độn đến Tị thấy Ất; quý nhân của Ất ở Thân, Tý, mà được Nhâm Tý, Nhâm Thân là vậy, vì quý nhân của Nhâm ở Tị. Nếu nhập cách thì sang không dưới tam phẩm; cách thường thì nói giảm xuống. (Theo "Ngọc tiêu bảo giám")
[Lệ về quý mã]
Người Dần, Ngọ, Tuất có ngày giờ Ất Mùi, Quý Mùi.
Người Tị, Dậu, Sửu có ngày giờ Nhâm Tuất, Bính Tuất.
Người Thân, Tý, Thìn có ngày giờ Quý Sửu, Kỷ Sửu.
Người Hợi, Mão, Mùi có ngày giờ Giáp Thìn, Canh Thìn.
[Kho của cải của mã]
Lấy hành mà dịch mã khắc, chỗ hành ấy vào mộ (giai đoạn "chôn cất", cũng là chỗ kho chứa): như mã ở Thân, Thân thuộc Kim, Kim khắc Mộc, Mộc đến Mùi là kho mộ. Người gặp nó chủ cả đời đi khắp bốn phương, được nhiều của cải. (Theo "Tam mệnh kiềm")
[Mã sáng của quẻ Ly phương nam] (quẻ Ly tượng lửa, ánh sáng, ứng phương nam)
Người bàn phần nhiều cho rằng người Mùi mã ở Tị, người Sửu ở Hợi, người Thìn ở Dần, người Tuất ở Thân; chẳng biết bốn vị Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là vị Thổ, lấy chỗ sinh ra Thổ làm mã. Cho nên Đông Phương Sóc nói: người Thìn, Tuất, Sửu, Mùi có mã bay ở Ngọ, là mã sáng của quẻ Ly phương nam. Người gặp cách này rất ưa Tý Ngọ xung nhau (đối chọi nhau), là ngựa bay gặp roi quất; không luận phúc thần nặng nhẹ, đều chủ nhập cách, có quan chức. (Theo "Mệnh cách" của Mã Tử Tài)
[Phi mã] (ngựa bay)
Ngày Dần, Ngọ, giờ Thân.
Ngày Thân, Tý, giờ Dần.
Ngày Tị (?), Dậu, giờ Hợi.
Ngày Hợi (?), Mão, giờ Tị (?).
Ngày tứ quý (bốn ngày Thìn, Tuất, Sửu, Mùi), giờ Ngọ.
Thiên can được dùng mà không khắc nhau thì hiển đạt. (Theo "Thần bạch kinh")
[Cách Phi mã cùng can]
Khí trong của mặt trời xem ở ngày; mã Thổ bay đến cần cùng can; chỉ xem ngày sinh như chấm điểm đi vào, được chiếu đến mới định làm quan cao.
Như thị lang họ Trần, sinh năm Nhâm Thân, tháng Giáp Thìn, ngày Canh Thìn, giờ Đinh Hợi: ngày Canh Thìn là mã Thổ (mã ở Ngọ); từ Canh độn đến Ngọ được Nhâm; năm Nhâm cùng can với thiên mã.
[Cách Phi mã hưởng lộc của phái Thượng Thanh]
Đinh, Kỷ là thiên nguyên (can gốc) ghi sao lộc; bản cung trấn giữ mãi, ngày giờ sáng tỏ; ngày sinh là rồng Thổ (Thìn) nếu bay vào, điều lành chiếu thân người, ăn ngọc thanh cao.
Như Âu Dương Vĩnh Thúc (tức Âu Dương Tu, văn sĩ đời Tống), sinh năm Đinh Mùi, tháng Đinh Mùi, ngày Bính Thìn, giờ Canh Dần: ngày Bính Thìn mã ở Ngọ, độn được Giáp Ngọ, lộc của Giáp ở Dần là vậy. (Theo "Tử hư cục")
Dịch mã ở cùng vị với quý thần, Diêm Đông Tẩu gọi là "quý mã đồng khoa" (quý nhân và mã cùng một ổ).
Người Dần, Ngọ, Tuất mã ở Thân; quý nhân của Ất, Kỷ ở xứ chuột, khỉ (Tý, Thân); Tuất là hoa cái (sao Hoa cái, chủ văn chương, nghệ thuật, tu hành). Trên đó nếu thấy Giáp Kỷ, Ất Canh hợp nhau thì ắt lập được danh lợi đặc biệt, tiếng vang bốn biển; nếu chỉ có Ất, Kỷ mà không có hợp thì là võ tướng cao quý.
Người Thân, Tý, Thìn mã ở Dần; sáu Tân gặp mã ở hổ (Dần là quý nhân của Tân); lại nói "Giáp, Bính rủ nhau vào xứ hổ"; Thìn là hoa cái. Trên đó nếu thấy Giáp Kỷ, Bính Tân hợp nhau thì có cái sang thanh hoa cao trọng; nếu chỉ có Giáp, Bính mà không có chữ hợp thì là chức võ thanh quý.
Người Tị, Dậu, Sửu mã ở Hợi; Bính, Đinh gặp heo (Hợi) là quý nhân, lại là hoa cái (?). Trên đó thấy Bính Tân, Đinh Nhâm hợp nhau thì sang ở viện Hàn lâm; nếu chỉ có Bính, Đinh mà không có chữ hợp thì là chức thanh của võ quan.
Người Hợi, Mão, Mùi mã ở Tị; Nhâm, Quý ở xứ thỏ, rắn (Mão, Tị); lại nói "Tân đến Tị"; Mùi là hoa cái. Trên đó thấy Mậu Quý, Bính Tân, Đinh Nhâm hợp nhau thì sang trọng về văn; nếu thấy Tân, Nhâm, Quý mà không có chữ hợp thì là võ quan tước trọng.
Vị trí quý nhân và mã cùng ổ, nếu không phạm không vong, đại bại, giao thoái phục thần thì một đời thanh quý; nếu có các thần kể trên kẹp ở tháng, ngày, giờ thì nếu không phải giữ chức có sai sót, cũng ắt vì việc mà bị dời đổi. Như học sĩ Tiêu Chiêu, sinh năm Nhâm Dần, tháng Sáu Đinh Mùi, ngày Ất Dậu, giờ Canh Thìn: lộc của Canh ở Thân, Canh hợp với Ất; năm Dần có mã ở Thân; đúng như câu trên "quý nhân của Ất, Kỷ ở xứ chuột, khỉ". Canh Thìn là đại bại, Đinh Mùi là thoái thần, cho nên hai lần bị giáng chức, ra làm kinh lược (quan trấn giữ, xếp đặt một vùng) Quảng Đông. (Theo "Kim thư mệnh quyết")
"Ngọc Môn Quan tập" nói: "Dịch mã là sứ giả của trời, mãi làm mối cho việc vui; muốn vó ngựa phát đi, hãy đem quý nhân giục." Diêm Đông Tẩu nói: tuế vận (vận hạn theo năm) và hành niên (năm tuổi đang đi tới) lại hợp với quý mã thì hanh thông thống khoái lắm.
Dịch mã chủ người khí vận thanh cao, biết biến thông theo thời, một đời nhiều danh tiếng — đó là khi mã sinh vượng. Nếu tử tuyệt (rơi vào giai đoạn "chết", "dứt hẳn" trong vòng mười hai giai đoạn) thì tính có đầu không đuôi, lúc phải lúc trái, một đời ít thành, phiêu bạt không định. Cùng chỗ với lộc thì phúc lực ung dung. Cùng sát xung nhau, hoặc đi cùng cô thần (sao cô độc), điếu khách (sao chủ việc viếng tang), tang môn (sao chủ tang tóc), thì là người rời quê bỏ xóm, hoặc làm sư, đạo sĩ, hoặc đi buôn. Mang đảo thực (thần "lật bát cơm", khắc mất thực thần), lộc quỷ thì một đời keo kiệt, gặp người thì cầu may, lòng hèn thói tục. Đi cùng thực thần là người có tiếng tăm. (Theo "Chúc thần kinh")
Dịch mã trong mệnh là thần vui mừng khi được phát dụng. Người gặp nó, quân tử thường ở ngôi vinh hiển, tiểu nhân cũng chủ đầy đủ. Đại vận (vận lớn, mỗi vận khoảng mười năm), tiểu vận (vận nhỏ, tính từng năm) và hành niên đến đây chủ được làm quan và có niềm vui thăng chuyển. Nếu tiểu vận cùng hành niên, thái tuế (can chi của năm đang lưu hành) hợp với dịch mã thì chủ thăng quan được lộc; như người Giáp Tý dịch mã ở Dần, tiểu vận và thái tuế đến Hợi, Hợi hợp với Dần, là loại ấy. (Theo "Tam mệnh kiềm")
[Bài ca sao Văn khúc] (sao chủ văn chương, học vấn)
Sao trời Văn khúc là phúc thần; nếu gặp đất quý thì rất đáng thân cận; xét nạp âm theo chỗ đi về; gặp tuyệt, bệnh thì là người hèn bạc.
Giả như người Giáp Thìn thấy Bính Dần, đó là thực thần thấy trường sinh mã; nếu thấy Mậu Dần thì là mã ở kho của cải; nếu thấy Giáp Dần thì Hỏa (nạp âm của Giáp Thìn) bị Thủy (nạp âm của Giáp Dần) khắc, luận là gặp như không gặp. (Theo "Lạc Lộc quý tiện cách")
"Chỉ mê phú" nói: "Nhận chức mà không được trọn vẹn (?) là vì sinh ra gặp quỷ mã."
[Bàn về các loại mã]
Như người sinh năm Hợi lấy Tị làm mã; xem là mã gì thì chỉ cần dùng chỗ trường sinh mà suy là thấy. Nếu Quý Hợi đến Tị thì cũng tự không có khí, vì Thủy tuyệt ở Tị. Nhưng người nay chỉ biết chính mã này mà không biết có tòng mã (mã theo hành): Quý Hợi lấy Tị làm mã, tức là lấy Hỏa làm mã; phàm gặp địa chi thuộc Hỏa cũng là tòng mã, trong mệnh có thì cũng giúp được việc. Nếu người Quý Hợi gặp Tuất cũng vậy, vì Tuất là kho của Hỏa. Lại xem được can gì; nếu được can Thủy thì giảm sức; còn lại theo đó. (Theo sách của Lý Linh Trung (?))
Phàm người sinh dưới dịch mã, nếu can chi tháng, ngày, giờ có đủ cả xung và sách, lại khắc thân, thì ắt sang. Ngôi trước mã một ngôi là xung (chỗ va đẩy), ngôi sau mã một ngôi là sách (roi quất). Giả như mệnh Kim Giáp Tý sinh tháng Giêng, ngày Tân Sửu, giờ Mão thì ắt sang: vì người Giáp Tý mã ở Dần, lại gặp lộc (tháng Dần là lộc của Giáp); lại năm gốc Tý cùng ngày sinh Sửu ở sau mã là sách; lại giờ Mão ở trước mã một ngôi là xung; lại mã là Bính Dần, nạp âm Hỏa, khắc được Giáp Tý nạp âm Kim, nên ắt sang.
Có dịch có mã thì chủ địa vị đến công hầu. Can là mã, chi là dịch. Như người Mậu Tuất dịch mã ở Canh Thân: can chi Canh Thân thuộc Kim, Kim đến Thân là lâm quan; can chi Mậu Tuất đều thuộc Thổ, đến Thân là trường sinh; can chi của năm gốc và dịch mã đều có khí, là có dịch có mã. Lại như người Nhâm Ngọ dịch mã ở Mậu Thân: Thổ của Mậu cùng Thủy của Nhâm (năm gốc) đến Thân là trường sinh, còn Hỏa của Ngọ đến Thân là đất suy; năm gốc can vượng chi suy, là có mã không dịch. Lại như người Đinh Sửu dịch mã ở Tân Hợi: Kim đến Hợi là đất bệnh; Hỏa của Đinh (năm gốc) đến Hợi là đất tuyệt, còn Thổ của Sửu đến Hợi là lâm quan; năm gốc can suy chi vượng, can của dịch mã cũng suy, là có dịch không mã. Đại vận, tiểu vận và hành niên đều theo đó mà suy.
Mã khắc thân là lấy địa chi của dịch mã chế ngự được tháng sinh: như người Dần, Ngọ, Tuất mã ở Thân, Thân thuộc Kim, chế được tháng Dần, Mão thuộc Mộc; giả như người Giáp Tý sinh tháng Thìn, Tuất, Sửu, Mùi (?) là vậy. Chủ quan lộc dễ cầu, đường làm quan không trì trệ; người thường gặp thì chủ giàu nhỏ. (Theo "Tam mệnh kiềm")
Cách Anh linh quán mã (khí anh linh xuyên vào mã): âm động mà sao sứ giả sáng. Chỗ trường sinh của chân khí ngũ hành gọi là khí anh linh; bên dưới đó gặp dịch mã thì là cách anh linh quán mã. Người gặp ắt làm sứ thần cầm cờ tiết (cờ hiệu do vua ban) đi tuần xét các bộ, các vùng. (Theo "Hồ Trung Tử")
Phàm trong mệnh, giờ ngồi đúng mã của năm, mã của ngày đều chủ thanh quý; nhưng thời trẻ chủ cô độc, lại chủ lặn lội, phần nhiều làm chức giám ti đi lại, khó ở lâu bên vua. (Theo "Quảng tín tập")
[Dịch mã trong và đục]
Giáp Tý được Bính Dần là lộc và mã cùng chỗ, là thực thần cưỡi trường sinh mã. Người Đinh Sửu được Đinh Hợi là thiên ất, thiên quan cưỡi vượng quan mã. Lại người Tị, Dậu, Sửu mã ở Hợi: Đinh Hợi (nạp âm Thổ), Quý Hợi (nạp âm Thủy) đều là lâm quan mã; Kỷ Hợi (Mộc) là trường sinh mã; Tân Hợi (Kim) là bệnh mã; Ất Hợi (Hỏa) là tuyệt mã. Nếu cưỡi trường sinh mã, lâm quan mã, hoặc mang lộc, thực thần, quý khí thì gặp một bằng trăm; mã khắc thân thì thời trẻ hanh thông, làm quan thanh cao hiển đạt. Nếu cưỡi bệnh, tuyệt, không vong, lại gặp phá, bại, giao thoái phục thần thì gặp như không gặp; dù làm quan cũng thô trọc thấp hèn, không phải chức thanh yếu (chức thanh cao, quan trọng). Lại người Thân, Tý, Thìn mã ở Dần: can được Giáp, Ất, chi được Hợi, Mão, Mùi, nạp âm được Mộc, tuy không có Dần cũng đều là khí của mã. Trong ngũ mệnh (năm vị trí: thai, năm, tháng, ngày, giờ), mã ở giờ là trên, ở ngày là giữa, ở tháng là dưới; trong tam mệnh (lộc, mệnh, thân), mã ở kho là trên, ở vượng là giữa, ở sinh là dưới. (Theo sách của Diêm Đông Tẩu)
Người đời bàn mệnh đã nhiều; đến dịch mã thì đều lấy tháng, thai, ngày, giờ mang mã là sang, không có mã là hèn. Thế là không biết thuyết "được một chia ba". Vì trời có ngũ hành, mã có năm loại: Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ. Mã đến khắc mệnh thì sớm vinh hiển; mệnh đi khắc mã thì thuận được, nghịch không được; mã sinh ở Mão (?), vận Tị đi ngược thì là không có mã. Mã có mười hai loại:
Một là Khoản giả (ngựa chậm chạp) (?).
Người Tị, Dậu, Sửu được Nhâm; người Hợi, Mão, Mùi được Bính; người Thân, Tý, Thìn được Giáp; người Dần, Ngọ, Tuất được Canh.
Hai là Quệ đề (ngựa vấp vó).
Là tứ trụ (bốn trụ năm, tháng, ngày, giờ sinh) tuy mang dịch mã, mà ngày sinh gặp không vong, vong thần; một đời phần nhiều mất rồi lại gượng dậy.
Ba là Chiết túc (ngựa gãy chân).
Là thai, tháng, ngày, giờ mang dịch mã, mà trong tháng, ngày, giờ có mộc dục (giai đoạn "tắm gội" sau khi sinh, khí còn non yếu, dễ sa ngã); gặp thì dùng không phát được.
Bốn là Vô lương (ngựa không có lương ăn).
Là ngày sinh gặp mã, mã "ăn" thái tuế (?), như người Giáp Tý được ngày Nhâm Dần (?), mà giờ lại rơi vào không vong.
Năm là Bất xuất sảnh cứu (ngựa không ra khỏi chuồng).
Là thai, tháng mang mã mà không thấy quý nhân, không thấy lộc đường (nhà của lộc, vị lộc sang nhất), lại vào không vong; được cách này thì không trải qua nơi nhậm chức.
Sáu là Tê phong (ngựa hí gió).
Là người Dần, Thân được Kỷ Hợi, người Kỷ Hợi được Dần, Thân; một đời chỉ có danh hão.
Bảy là Xu đồ (ngựa rảo bước trên đường).
Là dịch mã tuy có mà lộc ở không vong, không thấy "dịch". Sao gọi là dịch? Giáp, Bính, Canh, Nhâm là bốn dương dịch; Dần, Thân, Tị, Hợi là bốn âm mã. Được cách này thì cầu lộc nhọc nhằn uổng công.
Tám là Đà thi (ngựa chở xác).
Trong mười hai loại dịch mã, chỉ có ngựa chở xác là hung nhất, thấy lộc thì chết. Trong tuần Giáp Tý (mười ngày/năm khởi từ Giáp Tý), người Tị, Dậu, Sửu mã ở Hợi: người Ất Sửu gặp Đinh Hợi, người Kỷ Tị gặp Ất Hợi, người Quý Dậu gặp Quý Hợi. Người Ất Sửu được mã Hợi thì kỵ tháng, ngày, giờ Dần, vì Kim tuyệt ở đó; người Kỷ Tị được mã Hợi thì kỵ tháng, ngày, giờ Thân; người Quý Dậu được mã Hợi cũng kỵ tháng, ngày, giờ Dần. Có một trong những điều ấy thì gọi là chở xác. Cũng như người Hợi, Mão, Mùi trong tuần Giáp Ngọ là Ất Mùi, Kỷ Hợi, Quý Mão: người Ất Mùi được mã Tị thì kỵ tháng, ngày, giờ Dần; người Kỷ Hợi được mã Tị thì kỵ tháng, ngày, giờ Thân; người Quý Mão được mã Tị cũng kỵ tháng, ngày, giờ Dần — đều là chở xác. Còn lại theo đó.
Chín là Thực sô (ngựa ăn cỏ).
Là dịch mã khắc giờ sinh; giả như dịch mã thuộc Kim, giờ sinh được Mộc, loại này gọi là "ăn"; được cách này là mệnh làm quan trong triều trở lên.
Mười là Thừa hiên (ngồi xe có mui — xe của quan lớn).
Là thai, tháng, ngày sinh mang lộc và mã, gọi là thừa hiên, là mệnh tể tướng; giả như người Giáp Thân được giờ Canh Dần, Giáp Dần, cùng thai, tháng Canh Dần.
Mười một là Thừa điêu (đội mũ đuôi điêu — mũ của quan cao cấp).
Là trời đất được hợp, thấy thái tuế, mà tháng, ngày, giờ sinh thấy quý nhân và dịch mã; giả như người sinh năm Đinh Hợi, tháng Tư, ngày Nhâm Dần, giờ Kỷ Dậu: tháng sinh là mã, Dậu là quý nhân.
Mười hai là Vô bí (ngựa không dây cương).
Mười hai loại dịch mã trên nên dùng ý mà xét, thì họa phúc tự thấy. Dịch mã khoản giả thì cả đời lận đận, chỉ làm người chờ tuyển bổ. Vô lương thì không được ăn bổng lộc nhà nước. Không ra khỏi chuồng thì không trải qua nơi nhậm chức. Gãy chân thì mất hẳn; vấp vó thì có mất rồi lại dậy; không dây cương thì một đời cô độc nghèo khó. Ăn cỏ thì quan có thể đến lục phẩm; hí gió thì chỉ có tiếng hão; rảo bước trên đường thì cầu lộc nhọc nhằn uổng công. Đội mũ đuôi điêu thì có chức tước; ngồi xe có mui thì làm tam công. Chở xác thì được quan liền chết. (Theo "Thần bạch kinh")
[Cách Ngựa kém]
Người Dần, Ngọ, Tuất thấy Nhâm Thân; người Thân, Tý, Thìn thấy Bính Dần; người Tị, Dậu, Sửu thấy Ất Hợi; người Hợi, Mão, Mùi thấy Kỷ Tị. Đó là trong mã địa chi sinh thiên can; chủ một đời bôn tẩu không yên, của cải tan hết, chìm đắm không thành, chỉ thông minh suông mà thôi. (Theo "Quảng tín tập")
[Lại một cách Ngựa kém]
Người Dần, Ngọ, Tuất thấy Bính Dần; người Thân, Tý, Thìn thấy Nhâm Thân; người Tị, Dậu, Sửu thấy Đinh Tị; người Hợi, Mão, Mùi thấy Quý Hợi — đó là địa chi đối xung với mã. Nếu giờ gặp nó mà có lộc, đức, quý nhân của ngày cùng đi, can chi vượng tướng (đang mạnh) thì có thể đoán là có phúc; nếu ngũ hành suy bại thì là người thường. (Theo "Quỷ Cốc mệnh quyết")
Đến như người mỏi ngựa kém thì càng nhờ vào đất tài vượng; hoặc tài vượng mà lộc suy, thì tháng sinh có mã cũng chẳng hề gì (?).
Hòa thượng Oánh chú rằng: người mỏi ngựa kém như người mệnh Hỏa Mậu Ngọ, dịch mã ở Thân; trong Thân Kim vượng Hỏa suy, nên gọi là người mỏi ngựa kém; càng nhờ vào đất tài vượng. Tài vượng lộc suy như người mệnh Hỏa Giáp Tuất, nguyệt kiến (can chi của tháng sinh) là Nhâm Thân, lộc của Giáp đã tuyệt, mã chủ đất tài (Kim là tài của Hỏa), nên nói tài vượng lộc suy; tháng có mã thì có hề gì, vì mã là gốc giúp thân, vận chuyển tài mà được giàu. Họ Vương chú rằng: địa chi của năm gốc gọi là nhân nguyên (gốc người); nó cùng dịch mã đều ở đất ngũ hành suy, tài không có khí thì gọi là người mỏi ngựa kém; sở dĩ không thành tai họa là vì tài vượng, nên nói càng nhờ đất tài vượng. Lộc ở dịch mã, được cả hai thì giàu sang đều trọn; được một bên thì kém hơn. Hoặc thiên lộc tuy suy mà thân và tài càng vượng, lại gặp dịch mã đến cưỡi, thì có hại gì.
Ngựa kém, tài mỏng, gặp thì trôi đi không trở về.
Hòa thượng Oánh chú rằng: dịch mã yếu kém, tài và mệnh ở thế hưu tù (bị nhốt, không có thời), thì vất vả không thành, phiêu dạt không chốn nương về. (Theo "Lạc Lộc Tử")
Trong mã có vô số điều huyền vi, phải nhớ kỹ từng điều trong lòng: tứ chuyên, danh vị, vượng và sinh; gặp bệnh mã thì dời đi nhiều thất ý.
Tứ chuyên (bốn mã chuyên nhất) như người Thân, Tý, Thìn mã ở Dần gặp Giáp Dần; mã ở Thân gặp Canh Thân; mã ở Tị gặp Đinh Tị; mã ở Hợi gặp Quý Hợi. Danh vị là trong mã gặp thực thần. Tự sinh là Tân Tị, Giáp Thân, Kỷ Hợi, Bính Dần. Nếu gặp không vong, pha tạp thì đều là người không hiển đạt. Bệnh mã là mã tự tử, tự tuyệt; ngày giờ phạm nhiều thì chủ rời tổ, mất nghiệp, là người thất ý trên đường.
[Ngựa chở báu: nhiều cửa làm ăn, buôn lớn nghiệp rộng]
Ngựa chở báu là nạp âm khắc mã làm tài, lại thêm thực thần; như người Giáp Dần thấy ngày giờ Bính Thân; lại như Giáp Thân thấy Bính Dần, cũng là nhà buôn giàu, nhiều sản nghiệp; còn lại theo đó.
[Ngựa ngậm hoa: riêng là người đàn bà bỏ nhà theo trai]
Ngựa ngậm hoa là nạp âm ở chỗ lâm quan gặp mã; như Canh Thân, Nhâm Tý, Mậu Thìn nạp âm đều là Mộc, gặp mã Dần, Dần là đào hoa (sao chủ tình ái, sắc dục) của người Mộc (?); lại gặp Canh Dần thì càng nặng. Hoặc Ất Hợi thấy Ất Tị, Đinh Mão thấy Đinh Tị, Kỷ Mùi thấy Kỷ Tị: đàn ông phần nhiều dâm đãng, đàn bà phần nhiều tư tình mê hoặc, là mệnh kỹ nữ; như Đinh Mão thấy Ất Tị càng nặng, không bị tội đồ (tội phải lao dịch) thì bị tội phối (sung quân đi xa); còn lại theo đó.
[Gặp mà như trong gặp thì đoán như trên]
Cũng xem sinh vượng, sợ thiên can là đảo thực.
[Roi quất phát lúc nào, hãy xem sự đổi lẫn]
Như người Thìn mã ở Dần, nếu thái tuế ở Thân xung động Dần thì là vậy: thái tuế là roi quất; tiểu vận ở Thân thì tiểu vận là roi quất, phần nhiều chủ biến động. Như Thân với Dần thì phải xem sự đổi lẫn thế nào; hai bên đều hòa mới tốt. Phàm gặp năm đổi lẫn, như Canh Thân gặp Giáp Dần: Canh Thân nạp âm Mộc, đến Dần là lâm quan; Giáp Dần nạp âm Thủy, đến Thân là trường sinh, đều tốt. Nếu hai bên đổi lẫn mà không có khí thì động suông, hoặc thất ý; có khí thì chủ động lần nữa; đều theo lệ ấy.
[Trẻ nhỏ kinh giật té ngã, gọi là Lôi công (ông Sấm)]
Trẻ nhỏ gặp trước mười hai tuổi, nhất là từ ba tuổi trở xuống, hoặc mã bị tiểu vận, thái tuế xung, hoặc gặp lâm quan mã, thì chủ tai ách kinh phong, té ngã, nên gọi là Lôi công. Hoặc người lớn hành niên gặp mã cùng bệnh phù (sao chủ bệnh tật) thì chủ bệnh kinh sợ; gặp cùng quan phù (sao chủ kiện tụng, việc quan) thì chủ việc quan khiến kinh sợ; vào "trạch" (cung nhà) thì chủ khẩu thiệt, kinh sợ. Chỉ lấy các thần lành dữ trong năm mà nói. Trạch là như người Giáp Tý thì trạch ở Tị, tức từ Tị đếm thuận sáu chi.
[Người già khí hư, nhiều bệnh ở chân]
Người từ bốn mươi tuổi trở lên, nếu vận gặp thái tuế cưỡi lên mã thì nhiều bệnh khí hư, đau lưng, đau chân. Phàm người già như gặp vận lộc thì bệnh nhiều là nôn mửa, ăn không vào. Phàm vận và thái tuế này, người già gặp thì bệnh phần nhiều tổn khí, thở dốc, hụt hơi gấp gáp; người trẻ gặp ắt phát bệnh. Bởi già hay trẻ đều không kham nổi việc cưỡi ngựa, mà mã trong ngũ hành là thần nhảy động.
Bốn mã triều nguyên chia ra tốt xấu: tốt thì vinh hiển, xấu thì phá nhà, thân cô độc.
Bốn mã nếu tốt thì ắt là người vinh hiển sang trọng; không tốt thì là người phá gia nghiệp, thân cô độc ở bên ngoài; nếu làm sư, đạo sĩ thì ưa đi hành cước (đi khắp nơi tu hành). (Theo "Trầm chi nguyên tủy")
[Bàn về mã của người Hợi, Mão, Mùi]
Ba chi Hợi, Mão, Mùi không nên ngồi trên mã Tị. Nếu một chi ngồi trên đó thì tuổi trẻ tuy yên ổn, về sau vẫn nghèo; nếu cả ba chi đều thấy mã thì dù có quan chức, rốt cuộc cũng thành hèn hạ. Ca rằng: "Người Hợi, Mão, Mùi ngồi trên vị mã, đàn ông phần nhiều tổn bại, cô độc nghèo khó; ba chi đều thấy trùng trùng, khó có danh lớn sánh với hàng quan lại."
Ví như người sinh năm Kỷ Mùi, tháng Kỷ Tị, ngày Quý Mão, giờ Quý Hợi: Hợi, Mão, Mùi đều thấy mã Tị, mà mã là chỗ lộc tuyệt, năm bốn mươi hai tuổi quả nhiên mất. Lại như người sinh năm Quý Hợi, tháng Đinh Tị, ngày Đinh Dậu, giờ Tân Hợi: can chi Quý Hợi đều thuộc Thủy, ba mệnh đến Tị đều tuyệt; lại người Quý Hợi lấy Hỏa làm tài, Hỏa tử ở Dậu, đến Hợi là tuyệt; cha người này làm quan, mà người này đi ăn xin cho đến chết. (Theo "Kim thư mệnh quyết")
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video