Thiên 25 — Phẩm 24: Trừ bệnh

 Kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương (tên bộ kinh, nghĩa là "Ánh Sáng Vàng – vua thù thắng bậc nhất trong các kinh"), phẩm thứ hai mươi bốn: Phẩm Trừ bệnh.

 Phật bảo thần cây bồ-đề (vị thần ngự nơi cây bồ-đề, cây mà Phật ngồi dưới gốc khi thành đạo) là thiện nữ thiên (vị nữ thần có lòng lành): "Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Nhân duyên bản nguyện (lời nguyện ban đầu) của mười nghìn thiên tử (các vị trời) này, nay ta nói cho ngươi. Này thiện nữ thiên, thuở quá khứ cách đây vô lượng không thể nghĩ bàn a-tăng-xí-da kiếp (a-tăng-xí-da: số nhiều không đếm được; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), bấy giờ có Phật ra đời hiệu là Bảo Kế Như Lai, Ứng, Chánh biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn (mười danh hiệu chung của mọi đức Phật: Như Lai — bậc từ chân lý mà đến; Ứng — bậc đáng được cúng dường; Chánh biến tri — bậc hiểu biết đúng đắn khắp cùng; Minh hạnh túc — bậc đầy đủ trí tuệ và đức hạnh; Thiện thệ — bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát; Thế gian giải — bậc hiểu rõ thế gian; Vô thượng sĩ — bậc cao tột không ai hơn; Điều ngự trượng phu — bậc khéo uốn nắn, dẫn dắt người; Thiên nhân sư — thầy của trời và người; Phật — bậc giác ngộ; Thế Tôn — bậc được cả thế gian tôn kính).

 Này thiện nữ thiên, sau khi đức Thế Tôn ấy nhập bát-niết-bàn (diệt độ hoàn toàn, rời bỏ thân xác), chánh pháp (thời kỳ giáo pháp còn nguyên vẹn, có người tu chứng) đã diệt, trong thời tượng pháp (thời kỳ sau đó, giáo pháp chỉ còn hình thức tương tự, ít người tu chứng), có vị vua tên là Thiên Tự Tại Quang, thường dùng chánh pháp giáo hóa nhân dân như cha mẹ đối với con. Trong nước vua ấy có một vị trưởng giả (người giàu có, đức độ, có địa vị trong xã hội) tên là Trì Thủy, giỏi y minh (môn học về y thuật), thông thạo tám thuật (tám ngành chữa bệnh, sẽ kể ở dưới); bệnh khổ của chúng sinh do tứ đại (bốn yếu tố cấu thành thân thể: đất, nước, lửa, gió) không điều hòa, ông đều có thể cứu chữa. Này thiện nữ thiên, bấy giờ trưởng giả Trì Thủy chỉ có một người con tên là Lưu Thủy, dung mạo đoan chính, ai cũng thích nhìn; bẩm tính thông minh nhanh nhạy, giỏi các bộ luận, chữ viết, hội họa, toán số, khắc ấn, không gì không thông. Lúc ấy trong nước vua có vô lượng trăm nghìn chúng sinh đều mắc dịch bệnh, bị muôn khổ bức bách, đến nỗi không còn lòng vui vẻ.

 Này thiện nữ thiên, bấy giờ con trưởng giả là Lưu Thủy thấy vô lượng trăm nghìn chúng sinh chịu các bệnh khổ, khởi lòng đại bi, nghĩ rằng: 'Vô lượng chúng sinh bị các nỗi khổ cùng cực bức bách. Cha ta là trưởng giả, tuy giỏi y phương, thông thạo tám thuật, chữa được các bệnh do tứ đại tăng giảm, nhưng đã già yếu lụ khụ, gầy mòn, phải có người dìu, chống gậy mới bước đi được, không thể đến các thành ấp, xóm làng mà cứu chữa bệnh khổ nữa. Nay có vô lượng trăm nghìn chúng sinh đều mắc bệnh nặng mà không ai cứu. Nay ta nên đến chỗ cha là bậc đại y, hỏi phương thuốc chữa bệnh và phép bí truyền. Nếu đã hiểu rồi, sẽ đến các thành ấp, xóm làng cứu chữa đủ thứ bệnh tật cho chúng sinh, khiến họ trong đêm dài (suốt cuộc đời đằng đẵng) được an vui.' Con trưởng giả nghĩ như vậy rồi liền đến chỗ cha, cúi đầu lạy sát chân, chắp tay cung kính, lui đứng một bên, liền dùng già-tha (bài kệ, thể thơ trong kinh Phật) thỉnh cha rằng:

 Cha hiền xin thương xót, con muốn cứu chúng sinh,

 nay xin hỏi các y phương, mong cha vì con mà nói:

 Vì sao thân suy hoại, các đại (các yếu tố đất, nước, lửa, gió trong thân) có tăng có giảm?

 Lại vào thời nào thì sinh ra các bệnh tật?

 Ăn uống thế nào để được an vui,

 khiến trong thân, lửa nóng (sức tiêu hóa) không suy giảm?

 Chúng sinh có bốn loại bệnh: phong (bệnh do khí, gió trong thân), hoàng nhiệt (bệnh do mật vàng, sức nóng), đàm ấm (bệnh do đờm, chất nhớt lạnh trong thân),

 và bệnh tổng tập (bệnh do cả ba thứ trên cùng gây ra) — chữa trị thế nào?

 Khi nào bệnh phong nổi lên? Khi nào bệnh nhiệt phát ra?

 Khi nào đàm ấm động? Khi nào bệnh tổng tập sinh?

 Bấy giờ trưởng giả nghe con thỉnh, lại dùng già-tha đáp rằng:

 Nay ta theo các phép chữa bệnh của các bậc tiên xưa,

 lần lượt nói cho con, hãy khéo nghe để cứu chúng sinh.

 Ba tháng là mùa xuân, ba tháng gọi là mùa hạ,

 ba tháng gọi là mùa thu, ba tháng gọi là mùa đông.

 Đây là căn cứ trong một năm, chia mỗi mùa ba tháng mà nói riêng.

 Lấy hai tháng làm một tiết thì thành sáu thời trong năm:

 hai tháng đầu là mùa hoa, tháng ba, tháng tư gọi là mùa nóng,

 tháng năm, tháng sáu gọi là mùa mưa, tháng bảy, tháng tám gọi là mùa thu,

 tháng chín, tháng mười là mùa lạnh, hai tháng cuối gọi là mùa băng tuyết.

 Đã biết sự phân chia như thế, khi cho thuốc chớ để sai lầm.

 Nên theo các thời ấy mà điều hòa việc ăn uống,

 vào bụng khiến tiêu tan thì các bệnh không sinh.

 Nếu tiết khí thay đổi, tứ đại có sự dời đổi;

 lúc ấy không có thuốc giúp, ắt sinh ra bệnh khổ.

 Thầy thuốc hiểu bốn mùa, lại biết sáu tiết,

 thông thạo bảy giới (bảy thành phần) của thân, cho ăn cho thuốc không sai.

 Bảy giới đó là: vị giới (chất bổ dưỡng sinh ra từ đồ ăn), máu, thịt, mỡ, xương, cùng tủy và não.

 Khi bệnh vào trong các thứ này, phải biết có thể chữa được hay không.

 Bệnh có bốn loại khác nhau: phong, nhiệt, đàm ấm,

 và bệnh tổng tập; nên biết thời phát động của chúng.

 Mùa xuân đàm ấm động, mùa hạ bệnh phong sinh,

 mùa thu hoàng nhiệt tăng, mùa đông cả ba cùng khởi.

 Mùa xuân nên ăn vị chát, nóng, cay; mùa hạ ăn vị béo, nóng, mặn, chua;

 mùa thu ăn vị mát, ngọt, béo; mùa đông ăn vị chua, chát, béo, ngọt.

 Trong bốn mùa ấy, khi uống thuốc và ăn uống,

 nếu theo đúng các vị như vậy thì các bệnh không do đâu sinh ra.

 Bệnh sinh sau khi ăn là do đàm ấm, bệnh sinh lúc thức ăn đang tiêu là do nhiệt,

 bệnh khởi sau khi tiêu xong là do phong; phải căn cứ theo thời mà nhận biết bệnh.

 Đã biết gốc bệnh rồi, tùy bệnh mà đặt thuốc;

 giả như triệu chứng khác thường, trước hết phải chữa gốc bệnh.

 Bệnh phong nên uống dầu béo; bệnh nhiệt dùng thuốc xổ là tốt;

 bệnh đàm ấm nên dùng thuốc cho nôn; bệnh tổng tập phải dùng cả ba loại thuốc.

 Phong, nhiệt, đàm đều có cả, đó gọi là tổng tập.

 Tuy biết thời bệnh khởi, cũng nên xem bản tính (thể chất) của người bệnh;

 xem xét biết rõ như thế rồi, thuận theo thời mà cho thuốc.

 Ăn uống và thuốc không sai, đó gọi là thầy thuốc giỏi.

 Lại nên biết tám thuật, bao gồm hết các y phương;

 nếu thông thạo những điều này, có thể chữa bệnh cho chúng sinh.

 Tám thuật đó là: châm chích, chữa vết thương đứt rách, bệnh trong thân, bệnh do quỷ thần,

 chữa chất độc dữ, bệnh trẻ em, kéo dài tuổi thọ, tăng thêm khí lực.

 Trước hết xem hình dáng, sắc mặt người bệnh, lời nói và tính nết,

 sau đó hỏi về giấc mộng, để biết sự khác nhau của phong, nhiệt, đàm.

 Khô gầy, ít tóc, lòng không ổn định,

 nói nhiều, mộng thấy bay đi — người ấy thuộc thể chất phong.

 Trẻ tuổi mà tóc bạc, nhiều mồ hôi và hay giận,

 thông minh, mộng thấy lửa — người ấy thuộc thể chất nhiệt.

 Lòng định, thân cân đối ngay ngắn, suy nghĩ cẩn trọng, đầu tóc nhờn ướt,

 mộng thấy nước và vật màu trắng — nên biết đó là thể chất đàm.

 Thể chất tổng tập thì có đủ: hoặc hai thứ, hoặc đủ cả ba;

 tùy thứ nào thiên tăng hơn, nên biết đó là thể chất của người ấy.

 Đã biết bản tính rồi, căn cứ theo bệnh mà cho thuốc.

 Xét thấy không có tướng chết, mới gọi là người cứu được.

 Các giác quan nhận biết cảnh vật sai lệch đảo lộn, đối với thầy thuốc đáng kính lại sinh kiêu mạn,

 với bạn thân thì sinh giận dữ — nên biết đó là tướng chết.

 Tròng trắng mắt trái biến màu, lưỡi đen, sống mũi lệch,

 vành tai khác trước, môi dưới trễ xuống (cũng là tướng chết).

 Hà-lê-lặc (quả kha tử, một vị thuốc quý) chỉ một thứ mà có đủ sáu vị,

 trừ được mọi bệnh, không phải kiêng kỵ, là vua trong các thuốc.

 Lại có tam quả (ba thứ quả làm thuốc: hà-lê-lặc, a-ma-lặc, tỳ-hê-lặc), tam tân (ba vị cay: gừng khô, hồ tiêu, tất bạt), là những thứ dễ tìm trong các thuốc;

 đường cát, mật ong, bơ sữa, sữa — những thứ này chữa được nhiều bệnh.

 Các vị thuốc khác, tùy bệnh có thể thêm vào.

 Trước hết phải khởi lòng từ bi thương xót, chớ mưu cầu tiền của lợi lộc.

 Ta đã vì con nói những điều cốt yếu trong việc chữa bệnh;

 dùng điều này cứu chúng sinh, sẽ được quả phúc không bờ bến.

 Này thiện nữ thiên, bấy giờ con trưởng giả là Lưu Thủy tự mình hỏi cha những điều cốt yếu của tám thuật, sự tăng giảm của tứ đại, thời tiết khác nhau cùng phương pháp dùng thuốc. Đã hiểu rõ rồi, tự lường mình đủ sức cứu chữa các bệnh, liền đi khắp các thành ấp, xóm làng; hễ nơi nào có trăm nghìn vạn ức chúng sinh bệnh khổ, đều đến chỗ họ, nói lời hiền hòa an ủi, bảo rằng: 'Ta là thầy thuốc, ta là thầy thuốc, giỏi biết phương thuốc. Nay ta vì các người chữa trị các bệnh, khiến đều khỏi hẳn.'

 Này thiện nữ thiên, bấy giờ mọi người nghe con trưởng giả nói lời hiền hòa an ủi, hứa chữa bệnh cho. Khi ấy có vô lượng trăm nghìn chúng sinh mắc bệnh cực nặng, nghe lời ấy rồi thân tâm phấn khởi, được điều chưa từng có. Do nhân duyên ấy, mọi bệnh khổ đều được tiêu trừ, khí lực sung mãn, bình phục như cũ. Này thiện nữ thiên, bấy giờ lại có vô lượng trăm nghìn chúng sinh bệnh khổ sâu nặng khó chữa, liền cùng đến chỗ con trưởng giả, xin được chữa trị lần nữa. Khi ấy con trưởng giả liền cho họ uống thuốc hay, ai nấy đều được khỏi bệnh. Này thiện nữ thiên, con trưởng giả ấy ở trong nước này đã chữa bệnh khổ cho trăm nghìn vạn ức chúng sinh, đều được khỏi hẳn."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video