Thiên 19 — Nhóm 19 — Thuốc chữa nhọt lở

 CÁC BÀI THUỐC TRỊ UNG DƯƠNG (ung dương: các loại mụn nhọt sưng tấy, làm mủ, lở loét ngoài da và trong thịt)

 Sáu bài chính, hai bài phụ

 Các bài thuốc trị ung dương

 Chân nhân hoạt mệnh

 (ẩm; nghĩa là "bài thuốc uống cứu mạng của bậc chân nhân", chân nhân là người tu đạo đã đắc đạo): kim ngân hoa (hoa cây kim ngân), thêm phòng phong, bạch chỉ, đương quy, trần bì (vỏ quýt phơi để lâu năm) và cam thảo tiết (đoạn đốt của rễ cam thảo). Lại có bối mẫu, thiên hoa phấn (rễ cây qua lâu), cùng nhũ hương và một dược (hai loại nhựa cây thơm). Xuyên sơn giáp (vảy con tê tê) và tạo giác thích (gai cây bồ kết) đem sắc với rượu thì rất tốt.

 [Kim ngân hoa 2 tiền (tiền: đơn vị cân thời xưa, khoảng 3,7 gam). Đương quy (rửa bằng rượu) và trần bì (bỏ lớp cùi trắng bên trong) mỗi thứ 1 tiền rưỡi. Phòng phong 7 phân (phân: một phần mười tiền). Bạch chỉ, cam thảo tiết, bối mẫu, thiên hoa phấn, nhũ hương mỗi thứ 1 tiền. Một dược 5 phân. Hai vị nhũ hương và một dược tán riêng. Đợi thuốc sắc chín thì cho vào 5 phân tạo giác thích và 3 miếng lớn xuyên sơn giáp (thái nhỏ, sao với cáp phấn là bột vỏ nghêu, sao xong bỏ bột đi rồi mới dùng). Sắc với rượu ngon rồi uống, cứ uống thoải mái cho đến say.

 Nhẫn đông (tên khác của kim ngân) và cam thảo làm tan nhiệt, giải độc, là thuốc thần hiệu trị ung nhọt. Thiên hoa phấn và bối mẫu làm sạch đờm, hạ hỏa (hỏa: thứ nhiệt độc gây sưng đỏ, nóng rát trong cơ thể). Phòng phong và bạch chỉ làm khô thấp (thấp: khí ẩm ướt ứ đọng trong cơ thể), đẩy mủ ra ngoài. Đương quy điều hòa huyết. Trần bì làm khí lưu thông. Nhũ hương có tác dụng thác lý (nâng đỡ từ bên trong, đẩy độc ra ngoài) và bảo vệ tim. Một dược làm tan máu ứ, tiêu sưng. Sơn giáp và tạo giác thích xuyên qua kinh lạc (các đường dẫn khí huyết khắp cơ thể) để làm vỡ những khối rắn. Thêm rượu để đẩy mạnh sức thuốc đi khắp nơi.]

 Mọi loại ung thư (ung: nhọt nông, sưng nóng đỏ; thư: nhọt sâu, sắc tối, khó vỡ) đều có thể làm cho vỡ hoặc tan đi (nhọt đã thành mủ thì làm cho vỡ, chưa thành mủ thì làm cho tan). Nhọt đã vỡ rồi thì kiêng uống bài này, đừng dùng sai. Nếu đại tiện táo kết thì có thể thêm đại hoàng. Không được dùng đồ sắt và không được ăn đồ chua.

 Các bài thuốc trị ung dương

 Kim ngân hoa tửu (rượu kim ngân hoa)

 thêm cam thảo, mọi loại nhọt lạ, độc dữ đều giữ an được. [Kim ngân hoa 5 lạng (dùng loại tươi càng tốt), cam thảo 1 lạng. Sắc bằng nước trong một ngày một đêm, uống hết.]

 Muốn bảo vệ màng (lớp màng bọc tim và tạng phủ bên trong, không để độc xâm vào) thì phải dùng lạp phàn hoàn (viên sáp vàng và phèn chua). (Sáp ong vàng 2 lạng, phèn chua trắng 1 lạng, nấu chảy rồi vo thành viên. Uống với rượu, mỗi lần 10 viên; tăng dần đến 100 viên thì thuốc mới có sức, giúp độc không đánh vào tim. Có một phương thêm hùng hoàng (một loại khoáng chất màu vàng có tính giải độc), gọi là hùng phàn hoàn, người bị rắn cắn lại càng nên uống.) Cả hai phương đều là của quý trong dương khoa (ngành chữa mụn nhọt, lở loét).

 Các bài thuốc trị ung dương

 Thác lý thập bổ

 (tán; tức bài Thập tuyên tán trong sách "Cục phương", sách tập hợp các bài thuốc của Thái y cục đời Tống): nhân sâm, hoàng kỳ (?), xuyên khung, đương quy, quế tâm (phần lõi vỏ quế đã cạo bỏ lớp ngoài), bạch chỉ và phòng phong. Cam thảo, cát cánh, hậu phác, hòa với rượu mà uống. Ung nhọt mà mạch yếu thì nhờ bài này để bồi đắp cho đầy đủ.

 (Nhân sâm, hoàng kỳ, đương quy mỗi thứ 2 tiền; xuyên khung, quế tâm, bạch chỉ, phòng phong, cam thảo, cát cánh, hậu phác mỗi thứ 1 tiền. Hòa với rượu nóng mà uống. Sâm và kỳ bổ khí. Đương quy điều hòa huyết. Cam thảo giải độc. Phòng phong phát tán ra ngoài da (đẩy tà khí ra theo đường biểu bì). Hậu phác làm tan cảm giác đầy trướng. Quế chi và cát cánh đẩy mủ ra. Phần ngoài và phần trong, khí và huyết cùng được chữa một lúc, hợp lại thành công dụng nội thác (nâng đỡ từ bên trong để đẩy độc ra ngoài).)

 Các bài thuốc trị ung dương

 Thác lý ôn trung

 (thang; bài thuốc sắc của thầy thuốc Tôn Ngạn Hòa): gừng khô, phụ tử, khương hoạt; hồi hương, mộc hương, đinh hương, trầm hương, gộp lại là bốn vị hương. Thêm trần bì, ích trí nhân và cam thảo. Nhọt thuộc chứng hàn (lạnh) mà độc lặn sâu vào trong, kèm nôn mửa, tiêu chảy thì dùng bài này rất tốt.

 (Phụ tử (đã bào chế bằng cách nướng) 4 tiền; gừng khô nướng và khương hoạt mỗi thứ 3 tiền; mộc hương 1 tiền rưỡi; hồi hương, đinh hương, trầm hương, ích trí nhân, trần bì, cam thảo mỗi thứ 2 tiền; thêm 5 lát gừng sống rồi sắc. Chữa nhọt chuyển sang chứng hàn, độc lặn vào trong, vùng dưới tim đầy tức, phân lỏng nát, nấc cụt, đầu óc mê mờ (?).

 Vì nhọt bị hàn mà độc lặn vào trong, nên dùng gừng và phụ tử để làm ấm phần giữa cơ thể (tức tỳ vị, bộ máy tiêu hóa), giúp dương khí (sức nóng, sức hoạt động của cơ thể). Khương hoạt làm thông các khớp. Cam thảo nướng bồi bổ sức của tỳ. Ích trí nhân, đinh hương, trầm hương để cầm nấc và giúp ăn được. Hồi hương, mộc hương, trần bì để làm tan cảm giác đầy trướng, bĩ tức.

 Đây là bài Tôn Ngạn Hòa dùng chữa cho Vương Bá Lộc bị nhọt ở cánh tay. Giữa mùa hè nóng nực mà dùng bài thuốc nóng này, ấy là cách biến thông "bỏ qua thời tiết, theo chứng bệnh" (không theo mùa mà theo đúng tình trạng thực của bệnh).)

 Các bài thuốc trị ung dương

 Thác lý định thống

 (thang; bài thuốc sắc "nâng đỡ bên trong, làm hết đau"): gồm bài Tứ vật (gồm địa hoàng, xuyên khung, đương quy, bạch thược), thêm nhũ hương, một dược, quế tâm. Lại thêm anh túc xác (vỏ quả cây thuốc phiện) tẩm mật sao. Nhọt đã vỡ loét mà đau do cơ thể suy yếu thì cơn đau hết ngay như lấy tay nhặt bỏ đi.

 (Anh túc xác có tính thu liễm, làm săn rút, nên cầm được mọi chứng đau. Bài Tứ vật làm huyết lưu thông, nâng đỡ bên trong và làm đầy da thịt cho mau lành. Nhũ hương dẫn được khí độc ra ngoài, không để nó đánh vào trong; cùng với một dược đều tiêu sưng, giảm đau.)

 Các bài thuốc trị ung dương

 Tán thũng hội kiên

 (thang; bài thuốc sắc "làm tan sưng, phá vỡ khối rắn" của Đông Viên, tức danh y Lý Cảo hiệu Đông Viên): tri mẫu, hoàng bá, hoàng liên; thiên hoa phấn, hoàng cầm, long đởm thảo cùng làm cho thông tan. Thăng ma, sài hồ, liên kiều, cát căn, cùng cam thảo, cát cánh. Đương quy, thược dược, tam lăng, nga truật, côn bố (một loại rong biển) là đủ cả.

 [Hoàng cầm 8 tiền, một nửa sao với rượu, một nửa dùng sống (?). Tri mẫu, hoàng bá (sao với rượu), thiên hoa phấn, long đởm thảo (sao với rượu), cát cánh, côn bố mỗi thứ 5 tiền. Sài hồ 4 tiền. Thăng ma, liên kiều, cam thảo (nướng), tam lăng (sao với rượu), nga truật (rửa rượu rồi sao) mỗi thứ 3 tiền. Cát căn, đuôi rễ đương quy (rửa rượu), bạch thược (sao với rượu) mỗi thứ 2 tiền. Mỗi lần dùng 5–6 tiền, ngâm trước rồi mới sắc.

 Liên kiều, thăng ma, cát căn giải độc và thăng dương (đưa dương khí đi lên). Cam thảo, cát cánh, thiên hoa phấn đẩy mủ ra và làm thông vùng hoành cách (vùng ngực, quanh cơ hoành). Đương quy và thược dược làm huyết lưu thông. Côn bố làm tan đờm. Tam lăng và nga truật phá huyết ứ, làm khí lưu thông. Long đởm thảo, tri mẫu, hoàng bá, hoàng cầm, hoàng liên tả mạnh hỏa nhiệt ở các kinh (tức trừ mạnh nhiệt độc trên các đường kinh lạc trong cơ thể).]

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video