Thiên 5 — Quyển 5 — Hoa Đà: Ngoại khoa

 Quyển năm

 Những phương thuốc thần hiệu chữa bệnh ngoài da và mụn nhọt của Hoa Đà (danh y nổi tiếng cuối đời Đông Hán, Trung Quốc)

 Quyển năm

 5001. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ung thư thể dương chứng (ung thư: ở đây là nhọt độc, không phải bệnh ung thư ngày nay; "ung" là nhọt nông nổi cao, sưng đỏ, "thư" là nhọt sâu, mọc dưới da. Dương chứng: thể bệnh nóng, cấp, biểu hiện sưng đỏ, nổi rõ ra ngoài)

 Phàm nhọt độc thể dương chứng, khi mới phát thì nổi cao lên hơn một phân (phân: đơn vị đo chiều dài cổ, khoảng 3 mi-li-mét), màu đỏ, sưng bóng, đau đến kêu la. Nếu bệnh còn trong vòng năm ngày thì vẫn có thể dùng thuốc uống cho tan từ bên trong.

 Bài thuốc gồm: kim ngân hoa (hoa cây kim ngân, vị thuốc giải độc, chữa mụn nhọt) bốn lạng (lạng: đơn vị cân cổ; một lạng bằng mười tiền); bồ công anh (cây bồ công anh, thuốc mát, tiêu sưng) hai lạng; sinh cam thảo (rễ cam thảo dùng sống, không sao tẩm) hai lạng; đương quy (rễ cây đương quy, thuốc bổ máu) hai lạng; thiên hoa phấn (rễ cây qua lâu, thuốc tiêu sưng, làm bớt khát) năm tiền (tiền: một phần mười lạng). Sắc với nước mà uống. Uống một thang (một lần sắc thuốc đủ liều) thì nhọt tiêu, hai thang thì khỏi hẳn.

 Nếu chưa uống thuốc giải độc cho tan mà bệnh đã quá năm ngày, khiến nhọt thành mủ và vỡ loét, thì phải dùng dao kim loại cắt bỏ phần thịt thối ở quanh miệng nhọt, để hơi độc bên trong không còn chỗ ẩn nấp.

 Dao dài chừng ba tấc (tấc: mười phân), rộng khoảng ba phân, hai mặt lưỡi đều sắc. Xem xét kỹ chỗ bệnh, rạch một đường ngang một đường dọc thành hình chữ thập, rồi rắc thuốc bột lên trên miếng cao dán, dán vào thì hết đau ngay. Trong vòng ba ngày, mủ hỏng ra hết, nhọt tiêu đi không còn dấu vết.

 Đại khái mỗi miếng cao dán cần dùng hai tiền thuốc bột. Bài thuốc bột như sau: nhân sâm một lạng; long não (tinh thể thơm lấy từ cây long não, còn gọi băng phiến) một tiền; nhũ hương (nhựa thơm của cây nhũ hương, thuốc giảm đau, tan máu ứ) một tiền (bỏ dầu); huyết kiệt (nhựa đỏ của cây huyết kiệt, thuốc cầm máu, lên da non) loại trong suốt năm tiền; bột tam thất (rễ cây tam thất, thuốc cầm máu, tan máu ứ) một lạng; nhi trà (cao chát màu nâu nấu từ cây nhi trà, thuốc làm se, lên da non) một lạng (thủy phi — tán trong nước rồi gạn lấy phần mịn — để bỏ cát sạn rồi mới dùng); bội tử (tức ngũ bội tử, tổ sâu trên lá cây muối, vị chát, làm se vết thương) một lạng; đằng hoàng (nhựa vàng của cây đằng hoàng, có độc, dùng ngoài để tiêu độc) ba tiền; bối mẫu (củ cây bối mẫu, thuốc tiêu đờm, làm tan chỗ kết cục) hai tiền; khinh phấn (bột thủy ngân chế, chất khoáng có độc, dùng ngoài để diệt độc, lên da non) một tiền. Mỗi vị nghiền thành bột thật mịn, nghiền đến khi không còn nghe tiếng sạn lạo xạo là được.

 Bên trong uống bài thuốc sắc: đương quy một lạng; hoàng kỳ (?) (chữ thứ hai bị khuyết trong bản gốc, theo bài thuốc thì là hoàng kỳ: rễ cây hoàng kỳ, thuốc bổ khí) năm tiền; nhân sâm một tiền; kinh giới (cây kinh giới, thuốc làm ra mồ hôi, giải độc ngoài da) một tiền; kim ngân hoa hai lạng; sinh cam thảo ba tiền. Sắc với nước mà uống, hai thang là đủ.

 Quyển năm

 5002. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ung thư thể âm chứng (âm chứng: thể bệnh lạnh, suy, nằm sâu bên trong, biểu hiện không sưng đỏ rõ)

 Nhọt độc thể âm chứng phần nhiều sinh ở những người giàu sang, ăn uống béo bổ, những kẻ nóng vội muốn thành công, ham danh tiếng. Những người ấy vì tâm thận bất giao (tâm và thận không giao hòa với nhau: theo Đông y, hỏa của tim và thủy của thận phải điều hòa lẫn nhau, khi mất điều hòa thì sinh bệnh), âm dương (hai mặt đối lập nhưng nương nhau trong cơ thể: âm là phần vật chất, mát, tĩnh; dương là phần công năng, ấm, động) đều hao tổn, lại thêm buồn rầu uất ức, giận dữ kêu gào, khí không tan được, kết lại thành khối độc lớn. Dù mọc ở bộ phận nào cũng đều là chứng nguy hiểm.

 Khi mới phát, màu nhọt ắt tối sẫm, đau không dữ lắm, miệng nhọt cũng không nổi cao, hoặc hiện ra vô số miệng nhọt nhỏ để đánh lừa người đời, người bệnh lại thấy thân mình nặng nề. Nên dùng gấp: phụ tử (củ con của cây ô đầu đã chế, vị rất nóng, có độc, thuốc làm ấm, hồi dương) ba tiền; nhân sâm ba lạng; hoàng kỳ sống hai lạng; đương quy một lạng; kim ngân hoa ba lạng; bạch giới tử (hạt cải trắng, thuốc tiêu đờm, tán kết) hai tiền mà chữa.

 Bên ngoài dùng cao dán, thêm năm tiền thuốc bột sinh cơ (thuốc bột làm lên da non; xem bài trước) mà dán, mỗi ngày phải thay hai lần. Bài cao dán như sau: kim ngân hoa một cân (cân: mười sáu lạng); sinh địa hoàng (rễ tươi cây địa hoàng, thuốc mát máu) tám lạng; đương quy ba lạng; xuyên khung (thân rễ cây xuyên khung, thuốc hành khí hoạt huyết) hai lạng; ngưu tất (rễ cây ngưu tất, thuốc hoạt huyết, dẫn thuốc xuống dưới) một lạng; đan bì (vỏ rễ cây mẫu đơn, thuốc mát máu, tan máu ứ) một lạng; mạch đông (củ cây mạch môn, thuốc bổ âm, nhuận phổi) ba lạng; sinh cam thảo một lạng; kinh giới một lạng; phòng phong (rễ cây phòng phong, thuốc trừ phong) năm tiền; hoàng kỳ ba lạng; rễ thiến thảo (rễ cây thiến thảo, thuốc mát máu, cầm máu) năm tiền; nhân sâm năm tiền; huyền sâm (rễ cây huyền sâm, thuốc mát, giải độc, tiêu kết) năm tiền.

 Dùng năm cân dầu vừng, nấu sôi mấy dạo, lọc bỏ bã thuốc, lại nấu tiếp cho đến khi nhỏ giọt dầu vào nước thì đọng thành hạt tròn, rồi cho thêm các vị sau: quảng mộc hương (rễ cây mộc hương xứ Quảng, thuốc hành khí, giảm đau) một lạng; hoàng đan (bột chì đỏ, dùng làm chất kết cao) hai cân (sao rồi thủy phi để bỏ cát sạn); một dược (nhựa cây một dược, thuốc tan máu ứ, giảm đau) một lạng; nhũ hương một lạng; huyết kiệt một lạng; tượng bì (da voi, tán bột, thuốc làm liền vết thương)

 năm tiền; xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ con hươu xạ, thuốc thông khiếu, tan khối) một tiền. Mỗi vị tán bột mịn, cho vào dầu nấu thêm một lúc, cất trong hũ sứ để dùng dần. Mỗi miếng cao dùng hơn một lạng; nếu là nhọt ở lưng thì phải dùng từ hai lạng trở lên.

 Quyển năm

 5003. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bối ung (nhọt lớn mọc ở lưng)

 Khi nhọt lưng mới phát, nếu xét rõ là dương chứng, nên dùng: nhẫn đông đằng (dây cây kim ngân) hai lạng; thiến thảo ba tiền; tử hoa địa đinh (cây hoa tím mọc sát đất, thuốc thanh nhiệt giải độc, chữa đinh nhọt) một lạng; bối mẫu ba tiền; cam cúc hoa (hoa cúc vị ngọt, thuốc mát, giải độc) ba tiền; hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, thuốc đắng mát, trừ thấp nhiệt) một tiền; thiên hoa phấn ba tiền; cát cánh (rễ cây cát cánh, thuốc trừ đờm, bài mủ) ba tiền. Sắc với nước mà uống. Một thang thì bệnh nhẹ đi, hai thang thì nhọt tiêu, ba thang thì khỏi hẳn.

 Nếu là âm chứng thì dùng: nhân sâm hai lạng; hoàng kỳ hai lạng; kim ngân hoa nửa cân; phụ tử một tiền; kinh giới ba tiền (sao đen); sài hồ (rễ cây sài hồ, thuốc sơ thông khí gan, giải nhiệt) hai tiền; bạch thược (rễ cây thược dược trắng, thuốc bổ máu, dưỡng gan) một lạng. Dùng (?) hơn mười bát nước, sắc lấy hai bát, chia uống làm hai lần trước sau. Khi ấy âm chứng ắt chuyển thành dương chứng mà phát đau; uống thêm thang nữa thì hết đau, uống vài thang thì khỏi hẳn.

 Nếu nhọt đã loét nát, thủng sâu đến mức thấy cả phổi tạng, miệng nhọt không liền, đắp đủ trăm thứ thuốc mà không hề công hiệu, thì bài này chữa thần hiệu. Lại dùng: mạch đông một lạng; thục địa (rễ địa hoàng đã chưng chín, thuốc bổ máu, bổ thận) hai lạng; sơn thù du (quả cây sơn thù, thuốc bổ gan thận, làm se) một lạng; nhân sâm năm tiền; nhục quế (vỏ cây quế, vị cay nóng, thuốc làm ấm) một tiền; đương quy một lạng; nhẫn đông đằng một lạng; bạch truật (củ cây bạch truật, thuốc bổ tỳ vị, kiện tỳ) năm tiền. Sắc với nước mà uống, năm thang thì khỏi hẳn.

 Quyển năm

 5004. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa não ung (nhọt lớn mọc trên đỉnh đầu)

 Nhọt não phát ở nê hoàn cung (vùng đỉnh đầu, theo cách gọi của Đạo gia), tức ở trên đỉnh đầu. Nếu màu tím như quả nho, miệng nhọt không phải một, hoặc lổn nhổn như hạt kê vỡ, xung quanh cứng rắn, đỉnh nhọt màu đỏ tươi chứ không đen, đó là nhọt dương, còn có thể chữa được. Nếu màu tím mà đen sẫm không bóng, tinh thần bứt rứt rối loạn, mê man không biết gì, đó là âm chứng, mười người chết cả mười, trăm người chết cả trăm. Phải trong vòng trước năm ngày sắc thuốc liều mạnh (?) mà uống thì may ra còn đường sống; quá thời hạn ấy thì sống chết khó nói trước.

 Bài thuốc gồm: kim ngân hoa tám lạng; huyền sâm ba lạng; hoàng kỳ bốn lạng; mạch đông ba lạng; nhân sâm hai lạng. Trước hết dùng mười bát lớn nước sắc kim ngân hoa lấy nước, rồi dùng nước ấy sắc các vị kia lấy hai bát, mỗi ngày uống hai lần, uống liền bốn ngày thì nhọt dần khỏi. Sau đó đổi sang dùng Thập toàn đại bổ thang (bài thuốc bổ toàn diện gồm mười vị, bổ cả khí lẫn huyết), cho dùng nặng bốn lạng; lại đổi sang Bát vị địa hoàng thang (bài thuốc tám vị lấy địa hoàng làm chủ, bổ thận), cho người bệnh uống thoả thích, thì có thể khỏi hoàn toàn. Đây là cách chữa trong chín phần chết còn một phần sống.

 Ngoài ra, lúc nhọt chưa vỡ loét, cũng có thể dùng: xuyên khung một lạng; huyền sâm hai lạng; kim ngân hoa hai lạng; sơn thù du một lạng; mạch đông một lạng; bối mẫu ba tiền; mạn kinh tử (quả cây mạn kinh, thuốc trừ phong, chữa đau đầu) hai tiền. Dùng ba bát lớn nước sắc mà uống thì nhọt tiêu ngay, nhiều nhất hai thang là khỏi hẳn.

 Quyển năm

 5005. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt sau gáy (còn gọi là "lạc đầu thư", tức nhọt rụng đầu)

 Nhọt sau gáy mọc ở vùng ngọc chẩm (chỗ xương chẩm nhô lên ở phía sau đầu, chỗ gối lên gối), cũng có phân biệt dương chứng và âm chứng. Bệnh này tuy nhẹ hơn nhọt đỉnh đầu, nhưng nếu thầy thuốc chữa không đúng cách thì thối nát đến rụng đầu mà chết, cho nên có tên là nhọt rụng đầu. Phàm thuộc dương chứng thì nhọt nổi cao, sưng đỏ, có thể dùng: kim ngân hoa hai lạng; bồ công anh một lạng; cam thảo sống ba tiền. Dùng ba bát nước sắc còn tám phần (tám phần mười bát), uống vào. Nhọt chưa vỡ thì một thang tiêu ngay; đã vỡ thì phải uống ba thang mới hết mủ và lên thịt mới.

 Nếu là âm chứng thì bên cạnh ắt có vô số mụn nhỏ, trước ngứa sau đau, rồi đến loét nát; sưng mà không nổi cao lắm, màu ắt tối sẫm, thân thể nặng nề, mỏi mệt chỉ muốn nằm, rên rỉ không có sức. Có thể dùng: nhân sâm một lạng; hoàng kỳ sống một lạng; đương quy một lạng; kim ngân hoa hai lạng; bạch giới tử ba tiền; nhục quế một tiền; bạch truật sao một lạng. Sắc với nước mà uống: một thang thì cầm máu, hai thang thì lên thịt, ba thang thì miệng nhọt nhỏ lại, bốn thang thì da liền, thêm hai thang nữa thì khỏi hẳn.

 Quyển năm

 5006. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt ở eo lưng

 Nhọt eo lưng phát dưới xương sườn cụt, ở chỗ gần thắt lưng, nên chữa kết hợp cả hai mặt âm và dương. Bài thuốc gồm: bạch truật một lạng; đỗ trọng (vỏ cây đỗ trọng, thuốc bổ gan thận, mạnh lưng gối) một lạng; đương quy một lạng; kim ngân hoa ba lạng; phòng kỷ (rễ cây phòng kỷ, thuốc trừ thấp, lợi tiểu) một tiền; [cam] thảo (?) ba tiền. Sắc với nước mà uống.

 Quyển năm

 5007. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phế ung (nhọt mưng mủ trong phổi)

 Huyền sâm hai lạng; mạch đông ba lạng; sinh cam thảo năm tiền; kim ngân hoa mười lạng. Sắc với nước mà uống: một thang thì bớt đau, hai thang thì nhọt tiêu từ bên trong.

 Quyển năm

 5008. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa can ung (nhọt mưng mủ trong gan)

 Bạch thược ba lạng; đương quy hai lạng; chi tử sao (quả dành dành sao, thuốc mát, thanh nhiệt) ba tiền; sinh cam thảo ba tiền. Sắc với nước mà uống, khoảng hai thang thì khỏi.

 Quyển năm

 5009. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trường ung (nhọt mưng mủ trong ruột)

 Nhọt ruột sinh ở khoảng ruột già và ruột non. Triệu chứng là khát nước, tiểu tiện như bệnh lâm (tiểu rắt, tiểu buốt, nhỏ giọt), thường xuyên ra mồ hôi, bụng dưới sưng đau, tay không ấn vào được. Lại nữa, nếu sinh ở ruột già thì chân phải co mà không duỗi được; sinh ở ruột non thì chân trái co mà không duỗi được.

 Bài thuốc gồm: kim ngân hoa tám lạng; địa du (rễ cây địa du, thuốc mát máu, cầm máu) một lạng; ý dĩ nhân (hạt bo bo, thuốc lợi thấp, bài mủ) năm tiền; đương quy một lạng. Trước hết sắc kim ngân hoa lấy hai bát nước; các vị còn lại dùng hơn mười bát nước sắc còn hai bát, rồi cùng với nước kim ngân hoa chia làm hai lần uống: buổi sáng uống một lần, trước khi ngủ uống một lần. Hai thang thì khỏi.

 Phàm nhọt ruột thì phải làm cho tiêu từ bên trong, mà tà hỏa (nhiệt độc gây bệnh) rất gấp, không phải một chén nước mà cứu được, phải dùng liều lớn mới công hiệu. Nhưng dùng liều lớn thuốc giải độc thì sợ làm tổn thương nguyên khí (sức sống gốc của cơ thể); chỉ có kim ngân hoa vừa giải độc lại vừa bổ âm, cho nên có thể dùng nhiều. Nếu dùng quá ít thì ngược lại không công hiệu.

 Quyển năm

 5010. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt sau rốn

 Nhọt sau rốn phát ở huyệt mệnh môn (huyệt châm cứu nằm trên cột sống thắt lưng, ở giữa hai thận, đối thẳng với rốn) phía dưới lưng, đối thẳng với rốn. Bệnh này là do chân thủy (phần nước gốc, tức âm tinh của thận) suy yếu, tà hỏa bốc mạnh; nếu không bổ mạnh phần thủy thì tà hỏa không tan, độc không có cách nào tự tiêu.

 Lúc mới phát, nhọt chưa vỡ loét, nên dùng: kim ngân hoa năm lạng; [một vị bị khuyết tên] (?) năm tiền; thục địa một lạng; bạch truật một lạng; hoàng bá ba tiền; xa tiền tử (hạt cây mã đề, thuốc lợi tiểu, trừ thấp nhiệt) ba tiền. Trước hết dùng mười bát nước sắc kim ngân hoa lấy bốn bát, chia làm hai phần. Trước lấy hai bát sắc các vị thuốc kia còn một bát, uống lúc bụng đói; lát sau lại lấy hai bát nước kim ngân hoa còn lại, sắc tiếp bã thuốc lấy một bát mà uống. Uống liền hai thang.

 Nếu nhọt đã loét nát thì nên đổi dùng: nhân sâm ba lạng; bạch truật năm lạng; nhục quế ba tiền; phụ tử một tiền; sơn thù du một lạng; bắc ngũ vị tử (quả cây ngũ vị phương bắc, thuốc làm se, bổ thận) ba tiền; kim ngân hoa ba lạng; phục thần (phần nấm phục linh ôm quanh rễ thông, thuốc an thần) ba tiền. Dùng mười bát nước sắc lấy một bát nước thuốc mà uống.

 Quyển năm

 5011. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa huyền ung (nhọt ở vùng hội âm, giữa hậu môn và bộ phận sinh dục)

 Huyền ung còn gọi là "kỵ mã ung" (nhọt cưỡi ngựa, vì mọc đúng chỗ ngồi trên lưng ngựa), dân gian gọi là "chuột trộm phân". Bệnh phần nhiều do ham mê sắc dục, nín nhịn không cho xuất tinh mà phát ra. Bài thuốc gồm: kim ngân hoa bốn lạng; bồ công anh hai lạng; nhân sâm một lạng; đương quy một lạng; sinh cam thảo một lạng; đại hoàng (rễ cây đại hoàng, thuốc tả hạ, thanh nhiệt) năm tiền; thiên hoa phấn hai tiền. Sắc với nước mà uống, một thang thì tiêu, hai thang thì khỏi hoàn toàn.

 Quyển năm

 5012. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt "đáp thủ" (nhọt mọc trên lưng ở chỗ tay người bệnh với tới được)

 Cách chữa giống như khi nhọt lưng mới phát, rất thần hiệu.

 Quyển năm

 5013. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt đầu trâu

 Nhọt mọc ở trên đầu gối, sưng đỏ mà đau, còn gọi là nhọt đầu gối. Bài thuốc gồm: hoàng kỳ sống bốn tiền; đương quy một lạng; kim ngân hoa một lạng; phục linh (nấm mọc ở rễ cây thông, thuốc lợi thấp, kiện tỳ) ba tiền; ý dĩ nhân năm tiền; ngưu tất ba tiền; địa du một tiền; bạch truật ba tiền; thiên nam tinh (củ cây nam tinh, thuốc trừ đờm, tán kết) một tiền; sinh địa hoàng năm tiền. Dùng mấy bát nước sắc còn một bát, uống lúc bụng đói.

 Quyển năm

 5014. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt "đa cốt" (nhọt mọc thêm xương)

 Bệnh sinh ở giữa đùi: sau khi mọc nhọt, miệng nhọt không liền, trong chỗ thối nát bỗng mọc ra một mẩu xương, đau đớn khó chịu. Người đời cho đó là xương, thật ra là do độc thấp nhiệt (khí ẩm và nóng kết lại thành bệnh) biến hóa mà thành. Bên trong uống: phục linh một lạng; xa tiền tử một lạng; kim ngân hoa ba lạng; ngưu tất năm tiền; tử hoa địa đinh một lạng. Sắc với nước mà uống, sáu thang thì xương tiêu, thêm mười thang nữa thì khỏi hẳn. Bên ngoài dùng mật đà tăng (một loại khoáng chất chứa chì, dùng ngoài để sát trùng, lên da non) đã thủy phi, trộn với dầu trẩu làm cao, dán vào chỗ bệnh thì công hiệu càng nhanh.

 Quyển năm

 5015. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt "thoát cốt" (nhọt làm thối rụng đốt ngón)

 Bệnh này phát ở đầu ngón tay hoặc đầu ngón chân, trước ngứa sau đau, móng hiện màu tối, lâu ngày thì thối loét, các đốt lần lượt rụng ra. Nên dùng cam thảo sống thật to, tán thành bột mịn, trộn dầu vừng đắp thật dày, ngày nào cũng thay, mười ngày thì khỏi. Bên trong uống: kim ngân hoa ba lạng; huyền sâm ba lạng; đương quy hai lạng; cam thảo một lạng. Sắc với nước mà uống, uống liền mười thang thì sẽ khỏi.

 Quyển năm

 5016. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt sưng mà không có đầu mủ

 Lấy xác rắn lột đốt thành tro, trộn với mỡ lợn mà bôi, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5017. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa thạch thư (nhọt cứng như đá)

 Bệnh này sưng mà không đổi màu da, sưng lan rộng, đau nhức, cứng rắn như đá. Giã rễ thương lục tươi (rễ cây thương lục, có độc, dùng ngoài để tiêu sưng), thêm chút muối mà đắp, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5018. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phiêu thư (nhọt độc nhỏ mọc ở đầu ngón tay, ngón chân, đau nhức dữ, dễ ăn sâu vào xương)

 Xạ can (rễ cây rẻ quạt, thuốc thanh nhiệt, tiêu độc), cam thảo, chỉ thực (quả non cây cam chua, thuốc phá khí, tiêu tích), thăng ma (rễ cây thăng ma, thuốc giải độc, thăng khí), can địa hoàng (rễ địa hoàng phơi khô), hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, thuốc đắng mát, thanh nhiệt) mỗi vị tám phân (phân: một phần mười tiền); xạ hương hai phân; tiền hồ (rễ cây tiền hồ, thuốc trừ đờm, tán phong nhiệt) ba phân; tê giác (sừng tê giác, thuốc mát máu, giải độc) sáu phân; đại hoàng một tiền.

 Sắc với nước mà uống, khoảng ba thang thì có thể khỏi.

 Quyển năm

 5019. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa giáp thư (nhọt ở chân móng, thường do móng mọc quặp vào thịt)

 Bệnh này phát ra là do cắt móng làm tổn thương da thịt, hoặc móng mọc dài đâm vào thịt, khiến khí huyết bị ngăn trở (?) không lưu thông, lâu ngày thối loét mà sinh mụn bọng nước, hoặc thịt đỏ lồi ra, móng sưng đau. Cách chữa: nên (?) lấy bỏ cái móng đi thì không cần thuốc cũng khỏi.

 Hoặc dùng: thảo ô (củ cây ô đầu mọc hoang, có độc mạnh) năm tiền; bạch sửu (hạt bìm bìm trắng, thuốc tả hạ, trục nước) một lạng; long cốt (xương hóa thạch của động vật thời cổ, thuốc làm se, liền vết thương) hai tiền năm phân, cùng đập vụn; lại dùng văn cáp (tức ngũ bội tử) nguyên vẹn bốn lạng, cùng sao đến khi cháy đen, lấy ngũ bội tử tán bột, trộn dầu vừng mà đắp; nếu chỗ bệnh ẩm ướt thì rắc bột khô.

 Quyển năm

 5020. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt vú

 Bệnh này khi mới phát thì lên cơn nóng lạnh, trước đau rồi sau sưng. Bài thuốc gồm: bối mẫu ba tiền; thiên hoa phấn một tiền; bồ công anh một lạng; đương quy một lạng; sinh cam thảo hai tiền; xuyên sơn giáp (vảy con tê tê, thuốc thông sữa, làm vỡ mủ, tiêu sưng) một miếng (tán bột).

 Sắc với nước mà uống, một thang thì tiêu.

 Quyển năm

 5021. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa tỉnh thư (nhọt mọc ở giữa ngực)

 Nhọt tỉnh phát ở vùng ngực và vai (?). Bệnh này phải chữa sớm; nếu độc lan xuống vào bụng thì ắt chết. Dùng: nhân sâm một lạng; phục linh năm tiền; mạch đông năm tiền; thục địa một lạng; sơn dược (củ mài, thuốc bổ tỳ, bổ thận) một lạng; khiếm thực (hạt cây súng gai, thuốc bổ thận, làm se) một lạng; cam cúc hoa năm tiền; thược dược năm tiền; nhẫn đông đằng hai lạng; viễn chí (rễ cây viễn chí, thuốc an thần, tiêu đờm) ba tiền; thiên hoa phấn ba lạng; vương bất lưu hành (hạt cây vương bất lưu hành, thuốc hoạt huyết, thông sữa, tiêu sưng) ba tiền. Dùng mấy bát nước sắc còn một bát, uống một hơi hết; hai thang ắt khỏi. Nếu nhọt đã loét nát thì phải uống nhiều hơn.

 Quyển năm

 5022. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt co chân

 Nhọt mọc ở mặt ngoài đùi. Lấy đại kích (rễ cây đại kích, có độc, thuốc trục nước) và cam toại (rễ cây cam toại, có độc, thuốc trục nước, tiêu sưng) tán bột, trộn mật ong trắng mà đắp. Bên trong uống: thục địa một lạng; lộc giác giao (keo nấu từ sừng hươu, thuốc bổ thận dương, bổ huyết) ba tiền; nhục quế một tiền; cam thảo một tiền; ma hoàng (thân cây ma hoàng, thuốc làm ra mồ hôi, tán hàn) năm phân; bào khương (gừng khô nướng cháy, thuốc làm ấm) năm phân. Sắc với nước mà uống, bốn năm thang thì có thể khỏi. Không được dùng dao rạch; nếu rạch thì ắt thành tật co chân.

 Quyển năm

 5023. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt bụng dưới

 Bệnh này sinh ra do thất tình lục dục (bảy thứ tình cảm: mừng, giận, lo, nghĩ, buồn, sợ, kinh hãi; sáu thứ ham muốn của con người). Vị trí ở huyệt khí hải dưới rốn (một tấc năm phân), hoặc huyệt quan nguyên (hai tấc), hoặc huyệt đan điền (ba tấc) (đều là các huyệt châm cứu nằm trên đường giữa bụng dưới rốn; con số trong ngoặc là khoảng cách tính từ rốn theo tấc đo trên thân người bệnh). Theo phép chữa nhọt độc thể âm mà chữa thì có thể khỏi.

 Quyển năm

 5024. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa anh (bướu, thường mọc ở cổ)

 Bướu "anh" khác với u "lựu": bướu anh mọc liền với thịt, gốc to thì thân cũng to; còn u lựu thì gốc nhỏ mà thân to. Loại bướu anh rất nhiều, hình dạng cũng khác nhau, nhưng đều là bệnh thấp nhiệt, từ nhỏ thành to, từ to thì vỡ ra, từ vỡ mà dẫn đến chết. Lúc mới phát nên dùng dao nhỏ rạch vỡ, cho ra chút nước trắng, rồi đắp thuốc sinh cơ tán (thuốc bột làm lên da non) thì khỏi ngay.

 Cách chế sinh cơ tán như sau: nhân sâm một tiền; tam thất ba tiền; khinh phấn năm tiền; huyết kiệt loại kỳ lân (loại huyết kiệt tốt nhất) ba tiền; tượng bì một tiền; nhũ hương một tiền; một dược một tiền; vôi để lâu năm ba tiền; quảng mộc hương một tiền; băng phiến (tinh thể long não, thuốc mát, giảm đau, sát trùng) ba phân; nhi trà hai tiền. Mỗi vị tán thật mịn, nghiền đến khi không còn tiếng sạn là được. Khi pha trộn phải làm vào ngày Đoan ngọ (mồng năm tháng năm âm lịch), không được để người khác trông thấy.

 Nếu bướu đã bỏ lỡ không chữa, hình đã dần to lên, thì nên dùng thuốc chấm, chấm vào chỗ lõm của bướu. Nửa ngày thì thấy đau, ắt sẽ chảy nước ra. Thuốc chấm dùng: thủy ngân một tiền; hàn the một tiền; thước phấn (bột "thước", không rõ là vị gì) (?) một tiền; phân chim oanh một tiền; khinh phấn một tiền; băng phiến năm phân; triều não (long não chế ở vùng Triều Châu) năm phân; lục phàn (phèn xanh, sắt sunfat) một tiền; tạo phàn (phèn đen, một loại phèn sắt) một tiền; xạ hương ba phân. Cùng nghiền thật mịn, mỗi ngày chấm một lần.

 Ba ngày sau lại dùng: nhân sâm ba tiền; phục linh năm tiền; ý dĩ nhân một lạng; trạch tả (củ cây trạch tả, thuốc lợi tiểu, trừ thấp) hai tiền; hoàng kỳ một lạng; bạch thược năm tiền; sinh cam thảo một tiền; trần bì (vỏ quýt để lâu năm, thuốc hành khí, tiêu đờm) một tiền; sơn dược ba tiền. Sắc với nước mà uống, mười thang thì bướu tiêu hết. Phải kiêng chuyện vợ chồng một tháng, nếu không thì ắt vỡ ra, không liền miệng được, suốt đời thành lỗ rò.

 Quyển năm

 5025. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa bướu u ở dưới nách

 Lấy quả bầu hồ lô cán dài, đốt tồn tính (đốt cháy đen nhưng chưa thành tro trắng, để còn giữ tính thuốc), tán bột mà xoa vào, xoa cho đến khi bướu tiêu thì thôi. Hoặc trộn thêm dầu vừng mà đắp thì càng hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5026. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phấn lựu (u bã, u chứa chất bột như bã đậu)

 U bã khi mới mọc nên chữa ngay, nếu không thì ngày càng to thêm, khổ sở không chịu nổi. Trước hết dùng mồi ngải cứu đốt (?) mười mấy tráng (tráng: mỗi lần đốt cháy hết một mồi ngải gọi là một tráng); rồi lấy giấm (?) mài hùng hoàng (khoáng chất màu vàng cam chứa thạch tín, có độc, dùng để sát trùng, giải độc) bôi lên giấy, cắt bằng cỡ cái nắp vỏ ốc, dán lên chỗ vừa đốt ngải, bên ngoài lại dán thêm cao, một hai ngày thay một lần. Phải nặn hết chất bột nhão ở bên trong, đắp sinh cơ tán thì tự khỏi.

 Quyển năm

 5027. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhục lựu (u thịt)

 Thủy ngân một tiền; nhi trà một tiền; băng phiến ba phân; hàn the một tiền; xạ hương ba tiền; hoàng bá năm tiền; huyết kiệt ba tiền. Cùng tán bột mịn, xoa vào chân u, vừa xoa thì u vừa rụng.

 Quyển năm

 5028. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa huyết lựu (u máu)

 U máu nhỏ thì như cái túi mật, to thì như quả cà. Dùng dao sắc cắt đứt, liền lấy thìa bạc nung đỏ, áp vào một cái thì cầm máu ngay, lại không bị loét, cũng không mọc lại. Hoặc dùng: thủy ngân, khinh phấn, triều não, gỉ gương đồng, bối mẫu mỗi vị một tiền; hoàng bá ba tiền; nhi trà hai tiền; băng phiến ba phân. Cùng tán bột mịn, xoa vào thì u rụng ngay.

 Quyển năm

 5029. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phát lựu (u có lẫn tóc)

 U mọc ở sau tai, dưới chân tóc chừng một tấc, ấn vào không đau. Dùng kim chọc vỡ, nặn hết chất bột lẫn tóc ở trong, đắp sinh cơ tán thì khỏi ngay.

 Quyển năm

 5030. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa vật lựu (u có vật lạ ở trong)

 U vật có gốc rất to, được xem là khó chữa nhất; thỉnh thoảng lại động đậy, vô cớ tự kêu, hoặc như chim kêu, hoặc như côn trùng rả rích. Phải dùng dao rạch một lỗ ở giữa u thì vật bên trong khó ở yên, ắt sẽ phá vây chui ra. Sau đó đắp sinh cơ tán.

 Quyển năm

 5031. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa cân lựu (u gân)

 U gân không có hại gì lớn, vốn có thể để yên không chữa. Nếu dùng dao kim bừa bãi thì thường làm tổn thương gân, trái lại có thể đến chết, cho nên kiêng nhất là dùng dao cắt. Nếu muốn cắt bỏ thì phải làm ngay từ ngày u mới mọc: lấy sợi chỉ nhỏ đã nấu với nguyên hoa (hoa cây nguyên hoa, có độc, thuốc trục nước) mà buộc thắt lấy u, lâu ngày u tự rụng.

 Quyển năm

 5032. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa cốt lựu (u xương)

 U xương mọc trên da, ấn vào như có một khúc xương mọc ở bên trong, không thể chữa từ bên ngoài. Nên dùng: mai mực một tiền; bạch thạch anh (đá thạch anh trắng, thuốc làm ấm, an thần) hai phân; lưu huỳnh hai phân; thạch chung nhũ (thạch nhũ trong hang đá vôi, thuốc làm ấm phổi, bổ dương) ba phân; tử thạch anh (đá thạch anh tím, thuốc làm ấm, an thần) hai phân; can khương (gừng khô) một tiền; đan sâm (rễ cây đan sâm, thuốc hoạt huyết) tám phân; hổ phách (nhựa thông hóa thạch, thuốc an thần, tan máu ứ) một tiền; đại hoàng một tiền; phụ tử ba phân; phân chim én nhà một tiền; thạch phàn (phèn đá) một tiền. Sắc với nước mà uống, mười thang thì tiêu hết.

 Quyển năm

 5033. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa thạch lựu (u đá)

 U đá cũng mọc trên da, ấn vào cứng như đá, không thấy đau đớn; cách chữa giống như u xương.

 Quyển năm

 5034. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa khí lựu (u khí)

 U khí không đau không ngứa, lúc to lúc nhỏ, theo khí mà lớn lên hay co lại: khí mạnh thì u nhỏ, khí yếu thì u lại to; khí thư thái thì u mềm rộng ra, khí uất kết thì u căng cứng.

 Cách chữa phải bổ chính khí (sức chống bệnh vốn có của cơ thể), khai thông khí uất kết, thì u tự tan. Bài thuốc gồm: trầm hương (gỗ trầm, thuốc giáng khí, giảm đau) một lạng; mộc hương hai lạng; bạch thược bốn lạng; bạch truật tám lạng; nhân sâm hai lạng; hoàng kỳ tám lạng; chỉ xác (quả cam chua già, thuốc hành khí, tiêu đầy) một lạng; tân lang (hạt cau, thuốc hành khí, tiêu tích) một lạng; phục linh bốn lạng; hương phụ (củ cỏ gấu, thuốc hành khí, giải uất) hai lạng; phụ tử năm tiền; thiên hoa phấn bốn lạng. Mỗi vị tán bột mịn, luyện mật làm viên, mỗi ngày uống ba tiền; uống hết một mẻ thuốc thì u tiêu hết.

 Quyển năm

 5035. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa năm loại đinh nhọt (đinh: loại nhọt nhỏ, chân sâu và cứng như cái đinh, độc tính mạnh, dễ lan)

 Người bị đinh nhọt thì những người ăn uống béo bổ chiếm đến một nửa, đều do bồi bổ quá mức, hỏa độc phát ra ngoài mà thành. Tên gọi tuy có nhiều loại, vị trí cũng không nhất định, nhưng thật ra có thể gom lại thành năm loại theo tâm, phế, can, tỳ, thận (tim, phổi, gan, lá lách – tiêu hóa, thận): màu đỏ là đinh tâm, màu trắng là đinh phế, màu xanh tím là đinh can, màu vàng là đinh tỳ, màu đen là đinh thận.

 Lúc mới phát có thể dùng: tử hoa địa đinh một lạng; cam cúc hoa một lạng. Sắc với nước mà uống, sáu thang thì khỏi hẳn. Bên ngoài dùng: mười lá mướp; minh phàn (phèn chua trong) và hùng hoàng (tán bột) mỗi vị hai tiền. Giã lá mướp thật nát, lấy nước trộn với bột hai vị kia, dùng lông chim quét lên đinh nhọt, khô đến đâu quét cho ướt đến đó, vài ngày thì tiêu.

 Hoặc lấy lá cúc trắng cả rễ giã lấy một chén nước, chế rượu sôi vào mà uống; độc nặng thì phải uống nhiều lần. Bã thì đắp lên chỗ bệnh, chừa đầu nhọt ra không đắp. Đắp chăn cho ra mồ hôi thì độc tự tan.

 Khi không có lá cúc thì có thể dùng bốn lạng hoa cúc trắng ngọt thay vào; dùng ít thì không công hiệu.

 Quyển năm

 5036. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh nhọt chảy máu

 Uống một bát to dầu vừng nguyên chất thì cầm máu ngay; hoặc dùng dầu hạt cải cũng hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5037. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh nhọt tẩu hoàng (độc của đinh nhọt lan vào trong cơ thể, gây sốt cao, mê sảng, rất nguy hiểm)

 Nguyên nhân là do ăn thịt lợn mà ra, người mắc bệnh phần nhiều không biết điều đó. Nên lấy rễ cây chuối giã lấy nước, uống vào thì giải độc ngay.

 Quyển năm

 5038. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh nhọt không vỡ

 Xác ve sầu và bạch cương tàm (con tằm chết cứng vì nấm, thuốc trừ phong, tán kết), hai vị bằng lượng nhau, tán bột, trộn giấm đắp quanh chân nhọt; đợi chân đinh trồi ra thì nhổ đi, rồi bôi tiếp là khỏi.

 Quyển năm

 5039. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa chân đinh không ra

 Bột sắt một lạng; khinh phấn một tiền; xạ hương một ít. Các vị trên tán bột. Dùng kim rạch hình chữ thập trên nhọt, chấm thuốc vào bên trong, rồi lấy giấm trộn bột mì thành hồ mà đắp, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5040. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh chỉ đỏ

 Đinh chỉ đỏ thuộc loại đinh tâm, hình dạng từng sợi như sợi chỉ, chạy quấn quanh khắp người; nếu ở tay chân mà lan vào đến tim thì chết. Nên dùng kim lá thông chích cho ra máu, kiêng ăn đồ nóng. Hoặc dùng: rễ và lá cây cúc trắng; hùng hoàng chừng một tiền; hai con sên trần, cùng giã thật nát, đắp từ đầu đinh dọc theo đến chỗ sợi chỉ đỏ hết thì thôi, lấy dải lụa quấn chặt lại; sợi chỉ càng co lại thì bệnh tiêu (?).

 Lại nữa, đinh này mọc ở chân thì lan lên đến rốn, mọc ở tay thì lan đến tim, mọc ở môi mặt thì lan đến cổ họng, cũng đều chết. Phải gấp dùng kim hoặc mảnh sứ sắc chích vỡ chỗ cuối của sợi chỉ đỏ cho ra máu, lấy bèo tấm nhai nát bôi lên chỗ chích; dùng phèn trắng giã bột (chừng ba tiền) gói vào trong hành trắng giã nát mà nuốt, rồi uống một hai chén rượu hành, đắp chăn nằm yên, ra mồ hôi thì khỏi.

 Quyển năm

 5041. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh cà tím

 Nhà nông tưới phân xuống đất, bị nắng gắt hun nóng, người đi chân đất qua đó, nhiễm phải độc nóng, ngón chân sưng đau, như muốn loét mà chưa loét. Liền lấy lông vịt nấu nước, hòa với phèn đen mà rửa thì khỏi ngay.

 Quyển năm

 5042. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh lưỡi liềm

 Đầu đinh giống lá hẹ, dài một hai tấc, màu tím đen, kiêng chích kim. Phải gấp dùng: phèn chua ba tiền (tán bột); bảy củ hành trắng (giã nát).

 Chia làm bảy liều, mỗi liều uống với rượu nóng, uống xong nằm ngay, đắp chăn cho ra mồ hôi. Nếu không ra mồ hôi thì phải uống thêm hành trắng; bên ngoài bôi phân gà lỏng. Chậm trễ thì không chữa được.

 Quyển năm

 5043. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh lông dê

 Lúc mới phát thì đau đầu, lên cơn nóng lạnh, trước ngực sau lưng có những chấm đỏ, hình giống như ban sởi. Nên trước hết dùng kim chích vỡ, lấy ra những sợi lông như lông dê; rồi lấy ba tiền bột phèn chua, dùng vải xanh gói chặt, nhúng rượu nóng, xát vòng quanh ở ngoài chỗ mụn trước ngực chừng một hai tấc, dần dần thấy lộ ra miệng mụn, lông ấy liền chạy ra sau lưng; lại theo cách trên mà xát ở lưng, nhổ những sợi lông đặt lên mảnh vải rồi đem chôn xuống đất ngay. Bên trong uống: tử hoa địa đinh một lạng; kim ngân hoa ba lạng; phèn trắng và cam thảo mỗi vị ba tiền. Sắc với nước mà uống.

 Quyển năm

 5044. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh đầu rắn

 Mọc ở đầu ngón tay, sưng như đầu rắn, đau buốt thấu tim, nóng lạnh xen nhau. Lúc mới phát phải gấp dùng hùng hoàng và phác tiêu (muối khoáng natri sunfat thô, thuốc tả hạ, tiêu sưng) lượng bằng nhau, tán bột, thêm chút mật lợn và dầu vừng trộn mà bôi. Hoặc uống trong Thiềm tô hoàn (viên thuốc làm từ nhựa cóc), cho ra mồ hôi.

 Cách chế Thiềm tô hoàn như sau: thiềm tô (nhựa tiết ra từ tuyến sau tai con cóc, có độc, thuốc giải độc, tiêu sưng, giảm đau) hai tiền (hòa tan trong rượu); khinh phấn năm phân; khô bạch phàn (phèn chua đã phi khô), hàn thủy thạch (một loại khoáng chất vị lạnh, thuốc thanh nhiệt) (trong ngoặc ở bản gốc bị khuyết chữ) (?), đồng lục (gỉ đồng màu xanh), đảm phàn (phèn xanh, đồng sunfat), nhũ hương, một dược, xạ hương mỗi vị một tiền; hùng hoàng một tiền; chu sa (khoáng chất màu đỏ chứa thủy ngân, thuốc an thần, giải độc) ba tiền; ốc sên hai mươi mốt con.

 Vào giờ Ngọ (khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều) ngày Đoan ngọ, trong căn phòng sạch sẽ, trước hết nghiền nát ốc sên, trộn đều với thiềm tô cho dẻo đặc, rồi đem các vị kia tán bột, hòa với ốc sên và thiềm tô mà làm viên, to bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống ba viên: dùng năm tấc hành trắng, người bệnh tự nhai nát, nhả ra lòng bàn tay (nam tay trái, nữ tay phải), gói thuốc vào trong, uống với rượu nóng không pha vôi, đắp chăn nằm yên cho đến khi ra mồ hôi thì thôi. Bệnh nặng thì uống thêm một lần nữa.

 Quyển năm

 5045. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh mắt rắn

 Mọc ở hai bên móng tay, cách chữa giống bài trên.

 Quyển năm

 5046. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh lưng rắn

 Mọc ở dưới móng tay, cách chữa giống bài trên.

 Quyển năm

 5047. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh bụng rắn

 Còn gọi là nhọt bụng cá, mọc ở mặt trước đốt giữa ngón tay, sưng phồng như bụng cá, cách chữa giống bài trên.

 Quyển năm

 5048. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh ốc

 Mọc ở giữa các ngón tay. Có thể dùng rễ cây "lang kê" (không rõ là cây gì) (?) và thân rau sam, thêm cơm rượu, giã nát mà đắp, rất hiệu nghiệm. Phàm gặp chỗ bệnh nổi chấm đỏ thì dùng rau sam đỏ; nổi chấm trắng thì dùng rau sam trắng.

 Quyển năm

 5049. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh môi

 Đinh ở môi tuyệt đối không được dùng thuốc mát đắp lên nhọt, tốt nhất là lấy máu gà chấm vào. Bên trong dùng lá hoặc rễ cây ô [cữu] (?) (cây sòi, có độc, thuốc trục nước, giải độc) giã lấy nước uống vài chén. Nếu ở khoeo chân có gân tím thì có thể dùng kim bạc chích cho ra máu độc, có thể bảo đảm không lo gì.

 Quyển năm

 5050. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đinh nhân trung (nhân trung: rãnh nhỏ ở giữa mũi và môi trên)

 Còn gọi là đinh mõm ngựa. Trước hết dùng kim bạc khêu vỡ, sau dùng: mười bốn cánh lá hoa thụy hương (cây hoa thơm, hoa nở màu tím hồng), mười bốn hạt muối, mười bốn hạt cơm, cùng giã nát, đắp lên nhọt, ngày đêm thay thuốc, rất có hiệu quả.

 Quyển năm

 5051. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa tràng nhạc (?) (chữ thứ hai bị khuyết, đoán là tràng nhạc: bệnh nổi hạch thành chuỗi ở cổ, nách, có khi vỡ mủ lâu liền)

 Nguyên nhân mắc bệnh tràng nhạc có chín điều: một là do giận dữ; hai là do uất ức; ba là do ăn phải đồ chuột đã ăn; bốn là do ăn phải đồ bị dế dũi, thằn lằn, bò cạp làm hại; năm là do ăn đồ ong đã đậu (?); sáu là do ăn đồ rết đã bò qua; bảy là do quá vui mà ăn no hoa quả; tám là do buông thả sắc dục làm tổn thương thận, lại ăn no đồ có máu; chín là do sợ hãi, mất ngủ (?), khí không thuận.

 Cách chữa có ba: một là chữa tràng nhạc do gan mật uất kết. Bài thuốc gồm: bạch thược năm tiền; đương quy hai tiền; bạch giới tử ba tiền; sài hồ một tiền; cam thảo tám phân (chích, tức tẩm mật sao); toàn yết (cả con bò cạp, thuốc trừ phong, tán kết, có độc) ba con; bạch truật ba tiền; phục linh ba tiền; uất kim (củ nghệ, thuốc hành khí, giải uất) ba tiền; hương phụ ba tiền; thiên quỳ thảo (cây thiên quỳ, thuốc thanh nhiệt, tiêu tràng nhạc) ba tiền. Sắc với nước mà uống, uống liền mười thang thì tự khỏi.
 Thứ hai là bài chữa loa lịch (bệnh tràng nhạc, tức hạch nổi thành chuỗi ở cổ, lâu ngày có thể vỡ mủ) do tỳ vị (hệ tiêu hoá, gồm lá lách và dạ dày theo Đông y) sinh nhiều đàm (chất dịch đặc đọng lại trong cơ thể theo Đông y, có thể kết thành hạch). Bài thuốc gồm:
- nhân sâm (rễ cây sâm, vị thuốc bổ khí) 2 lượng (đơn vị cân thời xưa, khoảng 30–40 gam);
- bạch truật (thân rễ cây bạch truật, bổ tỳ, trừ thấp) 10 lượng;
- phục linh (một loại nấm mọc ở rễ cây thông, giúp lợi tiểu, kiện tỳ) 6 lượng;
- cam thảo (rễ cây cam thảo) 1 lượng, chích (tẩm mật rồi sao);
- tử tô (cây tía tô) 8 tiền (tiền là một phần mười lượng);
- bán hạ (củ cây bán hạ, chuyên trừ đàm) 2 lượng;
- khương trùng (?) (có lẽ là cương tằm, tức con tằm chết cứng, vị thuốc trừ phong, tan hạch) 2 lượng;
- trần bì (vỏ quýt phơi để lâu năm) 6 tiền;
- bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ) 7 tiền;
- mộc thông (thân dây mộc thông, giúp lợi tiểu) 1 lượng;
- kim ngân hoa (hoa cây kim ngân, giải độc) 10 lượng;
- thiên hoa phấn (rễ cây qua lâu, thanh nhiệt) 3 lượng.

 Các vị đều tán thành bột, trộn mật ong làm viên. Sau bữa ăn uống 3 viên. Uống hết một tễ (một mẻ thuốc pha theo bài) thì khỏi hẳn. Nhưng bắt buộc phải kiêng chuyện vợ chồng trong ba tháng.

 Thứ ba là bài chữa loa lịch do tâm thận bất giao (tim và thận không giao hoà với nhau theo Đông y: hoả ở tim bốc lên, thuỷ ở thận không đi lên để kiềm chế, gây mất ngủ, hồi hộp, nóng trong). Bài thuốc gồm:
- rùa lớn 2 con (một đực, một cái);
- viễn chí (rễ cây viễn chí, an thần) 2 lượng;
- mạch đông (củ cây mạch môn) 3 lượng;
- sơn thù du (quả cây sơn thù, bổ thận) 4 lượng;
- nhục quế (vỏ cây quế) 1 lượng;
- bạch truật 5 lượng;
- thương truật (thân rễ cây thương truật, trừ thấp) 2 lượng;
- thục địa (củ địa hoàng đã chưng chín, bổ huyết) 10 lượng;
- huyền sâm (rễ cây huyền sâm, mát huyết, tan hạch) 10 lượng;
- phục thần (phần nấm phục linh ôm quanh rễ thông, an thần) 4 lượng;
- hà thủ ô (củ cây hà thủ ô) 10 lượng;
- tang thầm (quả dâu tằm chín) 4 lượng;
- tử hoa địa đinh (cỏ địa đinh hoa tím, giải độc) 4 lượng;
- hạ khô thảo (cây hạ khô thảo, chuyên tan hạch) 5 lượng.

 Trước hết hấp chín rùa, sấy khô rồi tán bột. Sau đó tán bột các vị kia, trộn đều, dùng mật ong viên lại. Ngày uống 3 lần, mỗi lần 3 tiền. Uống hết một tễ là có thể khỏi hẳn.

 Quyển năm

 5052. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà (danh y nổi tiếng cuối thời Đông Hán) chữa các loại loa lịch không tiêu.

 Bài thuốc gồm:
- xương đầu và xương chân mèo 1 bộ (nướng giòn rồi tán bột);
- côn bố (một loại tảo biển) 1 lượng 5 tiền;
- hải tảo (rong biển) 1 lượng 5 tiền (hai vị trên phải rửa sạch nước mặn, phơi khô);
- liên kiều (quả cây liên kiều, giải độc, tan nhọt);
- hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, thanh nhiệt);
- kim ngân hoa;
- xuyên sơn giáp (vảy con tê tê);
- chỉ xác (quả chấp hoặc quả cam chua già, phơi khô);
- hương phụ (củ gấu);
- mỗi vị từ liên kiều đến hương phụ dùng 1 lượng;
- tạo giác (quả bồ kết) 5 tiền.

 Tất cả tán thành bột mịn, dùng huyền sâm làm chất kết viên, viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 70–80 viên, ngày 3 lần, chiêu với nước gừng.

 Quyển năm

 5053. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa loa lịch đã vỡ loét.

 Bệnh loa lịch, khi chưa vỡ thì dễ chữa, đã vỡ rồi thì khó lành hẳn. Trước hết có thể lấy đoạn gốc rễ cây kinh giới (một loại rau thơm dùng làm thuốc), cắt vụn, sắc với nước thành nước thuốc, rửa ấm thật lâu. Xem chỗ vỡ loét có chỗ nào màu tím đen thì lấy kim chích, cho máu ra, rồi rửa lại ba bốn lần. Sau đó dùng chương não (long não) và minh phàn (phèn chua), mỗi thứ 3 tiền, hoà với dầu vừng mà đắp. Hôm sau lại rửa, lại đắp, cho đến khi khỏi thì thôi. Tuyệt đối kiêng rượu và chuyện vợ chồng.

 Quyển năm

 5054. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa thử lậu (?) (tràng nhạc vỡ thành lỗ rò ở cổ, chảy nước mãi không lành; người xưa gọi tên theo con chuột).

 Thử lậu lâu ngày không khỏi thì có thể bắt lang thử (?) (có lẽ là một loài chuột lớn), không kể bao nhiêu, thường xuyên nấu canh hoặc cháo mà ăn tuỳ thích, ắt có hiệu nghiệm. Hoặc dùng phân của ngựa trắng, trâu bò, dê, gà, lợn, mỗi thứ 1 cân (đơn vị cân thời xưa, bằng 16 lượng), cùng lậu lô (rễ cây lậu lô, giải độc, tan nhọt) và cảo bản (?) (rễ cây cảo bản), mỗi thứ 1 cân.

 Đem tất cả đốt thành tro trên đá, nghiền thật mịn. Riêng lấy 1 thăng 3 hợp (thăng và hợp là đơn vị đo dung tích thời xưa, 1 thăng bằng 10 hợp) mỡ lợn, cho vào 1 lượng 5 tiền tóc rối mà nấu đến sôi. Đợi tóc tan hết thì cho bột thuốc vào, đun lửa nhỏ sôi lên năm sáu dạo là thuốc thành. Trước hết bóc bỏ vảy trên vết loét, dùng bông mới nhúng nước muối rửa vết loét, lau cho khô, rồi đắp cao thuốc. Ngày đắp 2 lần, phủ lên trên bằng vải lụa rồi băng lại. Rất có hiệu quả.

 Quyển năm

 5055. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa xà lậu (?) (một loại lỗ rò lở loét lâu ngày, gọi tên theo con rắn).

 Lấy xác rắn lột đốt thành tro, trộn với mỡ lợn làm vào tháng Chạp, hoà đều rồi đắp bịt lên.

 Quyển năm

 5056. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hà mô lậu (?) (lỗ rò gọi tên theo con cóc).

 Dùng đầu rắn bắt vào ngày mồng 5 tháng 5 và mỡ lợn rừng, cùng với rêu nước, trộn mà đắp bịt lên.

 Quyển năm

 5057. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa yết lậu (?) (lỗ rò gọi tên theo con bọ cạp).

 Giã rễ cỏ tranh lấy nước, nhỏ vào trong lỗ rò, thấy hiệu quả ngay.

 Quyển năm

 5058. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phong lậu (?) (lỗ rò gọi tên theo con ong).

 Lấy tổ ong đốt thành tro, trộn với mỡ lợn làm vào tháng Chạp, đắp vào trong lỗ rò.

 Quyển năm

 5059. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa khương lang lậu (?) (lỗ rò gọi tên theo con bọ hung).

 Lấy phân bò còn nóng bôi lên, thay nhiều lần, sẽ có bọ hung chui ra.

 Quyển năm

 5060. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa khâu dẫn lậu (?) (lỗ rò gọi tên theo con giun đất).

 Phân gà và phân giun đất, lượng bằng nhau, tán thành bột, trộn với tuỷ xương hàm dưới của lợn đực mà đắp.

 Quyển năm

 5061. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa tước lậu (?) (lỗ rò gọi tên theo con chim sẻ).

 Phân lợn nái (đốt thành tro), hoà với mỡ lợn làm vào tháng Chạp mà đắp, sẽ có con trùng hình như chim sẻ chui ra.

 Quyển năm

 5062. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa cửu tử dương (chuỗi mụn nhọt mọc liền nhau ở cổ, thường đủ chín cái).

 Bệnh này mọc ở cổ, nổi liên tiếp đủ chín cái. Thuốc chữa gồm:
- trứng gà 1 quả;
- xạ hương (chất thơm lấy từ túi xạ của hươu xạ đực) 1 phân (phân là một phần mười tiền);
- băng phiến (tinh thể thơm mát lấy từ cây long não) 5 phân.

 Trước hết hấp chín trứng gà, bổ làm đôi, bỏ lòng đỏ, giữ lòng trắng. Rắc hai vị thuốc lên mụn, bắt đầu từ mụn mọc đầu tiên, rồi úp nửa quả trứng lên. Bên ngoài lấy ngải khô đốt hơ, đến khi thấy đau là được; đau quá thì tạm ngừng, hết đau lại đốt tiếp. Lại tuỳ lúc mà thay trứng gà; ngày đêm đốt khoảng năm sáu lần. Hôm sau thay băng phiến và xạ hương mới, đốt hơ như trước, đến khi khỏi thì thôi.

 Thuốc uống trong gồm:
- bồ công anh (cây bồ công anh, giải độc, tan nhọt);
- hạ khô thảo;
- kim ngân hoa;
- mỗi vị 2 tiền;
- cam thảo tiết (đoạn mấu rễ cam thảo) 1 tiền.

 Sắc nước uống vài thang, công hiệu rất lớn.

 Quyển năm

 5063. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa lưu chú.

 Lưu chú (chứng độc chạy khắp người, nổi sưng chỗ này chỗ kia) là bệnh trước phát ở lưng, sau đó chạy lan, tản đi khắp lưng, eo và tay chân, khi đến khi đi, khi đau khi không, không có vị trí nhất định. Cách chữa nên dùng thuốc trừ phong, trừ hoả, đồng thời làm tan độc. Bài thuốc gồm:
- thăng ma (thân rễ cây thăng ma) 1 tiền;
- đương quy (rễ cây đương quy, bổ huyết) 5 tiền;
- hoàng cầm 1 tiền;
- qua lâu (quả cây qua lâu) 2 tiền;
- kim ngân hoa 1 lượng;
- cam thảo 2 tiền (chích);
- liên kiều 3 tiền;
- tần giao (rễ cây tần giao, trừ phong thấp) 2 tiền;
- thương nhĩ (cây ké đầu ngựa) 1 tiền;
- mã lan căn (rễ cây mã lan) 1 tiền;
- ngưu tất (rễ cây ngưu tất) 1 tiền;
- khiên ngưu (hạt cây bìm bìm) 1 tiền.

 Dùng 3 bát nước sắc uống vài thang thì tự khỏi.

 Quyển năm

 5064. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đàm hạch.

 Đàm hạch (hạch nổi dưới da do đàm kết lại): loại to gọi là ác hạch, loại nhỏ gọi là đàm kết. Gốc độc rất sâu, cực kỳ khó chữa. Khi chưa vỡ thì kiêng dán cao có tính mát, kiêng uống thuốc có tính mát.

 Cách chữa: lấy thiên nam tinh (củ cây thiên nam tinh, trừ đàm, tan hạch) mài với giấm chua, đắp vài lần thì tự tiêu. Hoặc bắt dơi, nướng thành tro, trộn với dầu hạt cải mà bôi, hai ba lần là khỏi.

 Quyển năm

 5065. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa sưng má (?).

 Má bỗng nhiên sưng lên, đó là chứng phong nhiệt (bệnh do khí độc từ bên ngoài, gọi là phong, kết hợp với nóng gây ra). Có thể lấy lá cúc dại giã nát, đắp quanh chỗ sưng thì tự tiêu. Hoặc lấy ốc sên nghiền chung với bột mì mà đắp, cũng có hiệu quả.

 Quyển năm

 5066. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa thiên bào sang.

 Thiên bào sang (bệnh nổi mụn bọng nước) mọc ở đầu mặt và khắp người, tay chân, phần nhiều vào mùa hè. Cách chữa nên bổ khí, phụ thêm thuốc giải nắng nóng, thì hoả độc tự tiêu, mụn cũng dễ khỏi. Bài thuốc gồm:
- hương nhu (cây hương nhu, giải cảm nắng);
- thiên hoa phấn;
- sinh hoàng kỳ (?) (rễ cây hoàng kỳ để sống, bổ khí);
- cam thảo chích;
- hoàng cầm;
- mỗi vị từ hương nhu đến hoàng cầm dùng 1 tiền;
- bạch truật, phục linh, mạch đông, mỗi vị 2 tiền;
- cát cánh (rễ cây cát cánh) 1 tiền 5 phân;
- nhân sâm và hậu phác (vỏ cây hậu phác, hành khí, trừ đầy), mỗi vị 5 phân;
- trần bì 3 phân.

 Sắc nước uống, vài thang thì tự khỏi.

 Thuốc dùng ngoài gồm:
- tinh bột 5 tiền (chỗ này nguyên văn bị khuyết chữ);
- khinh phấn (bột thuỷ ngân chế, có độc, chỉ dùng ngoài da) 5 phân;
- hùng hoàng (một loại khoáng chất màu vàng có chứa thạch tín, sát trùng, giải độc) 3 tiền.

 Ba thứ cùng nghiền thành bột mịn. Lấy lá mướp giã lấy nửa chén nước, hoà thuốc mà bôi lên mụn, hiệu nghiệm như thần.

 Nếu là trẻ nhỏ thì có thể dùng:
- muội khói đóng trên nắp lư hương 3 tiền;
- hoàng liên (thân rễ cây hoàng liên, rất đắng, thanh nhiệt) và thanh đại (bột chàm), mỗi vị 2 tiền;
- băng phiến 2 phân.

 Tán riêng từng vị thành bột mịn, hoà với lòng trắng trứng gà hoặc mật lợn mà đắp, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5067. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhân diện sang.

 Nhân diện sang (nhọt hình mặt người): nhọt này không mọc ở đầu gối thì mọc ở khuỷu tay. Hình dạng rất giống mặt người. Loại nặng có cả miệng, mũi, mắt, đều cử động được, trông như vẻ sầu khổ; cho thịt vào miệng nó thì nó tiêu hết ngay. Bài thuốc gồm:
- lôi hoàn (một loại nấm ký sinh ở rễ tre, dùng trừ giun sán) 3 tiền;
- khinh phấn 1 tiền;
- bạch phục linh (phục linh trắng) 1 tiền.

 Nghiền thật mịn, trộn đều, đắp lên thì nhọt tiêu ngay.

 Quyển năm

 5068. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa huyết phong sang.

 Huyết phong sang (bệnh lở ngứa ở chân) phần nhiều mọc ở mặt trong và mặt ngoài của ống chân (?), lan xuống tới mắt cá. Nguồn gốc là do thích uống rượu. Lúc mới mọc thì nhỏ và ngứa, lâu ngày thì ngứa dữ dội.

 Cách chữa trước hết phải kiêng rượu, sau đó dùng thuốc uống trong để bổ khí huyết, đồng thời tiêu phong thấp (khí độc gió và ẩm thấp gây bệnh). Bên ngoài dùng cao dán để đắp, không lâu sẽ khỏi.

 Bài thuốc uống trong gồm:
- bạch truật, đương quy, cành cây tạc, ý dĩ (hạt bo bo), mỗi vị 5 tiền;
- phục linh, sinh cam thảo (cam thảo để sống), tỳ giải (?) (củ cây tỳ giải, trừ thấp), trạch tả (củ cây trạch tả, lợi tiểu), mỗi vị 2 tiền;
- nhục quế và hồng hoa (hoa cây hồng hoa, hoạt huyết), mỗi vị 1 tiền;
- hoàng kỳ (?) 1 lượng.

 Sắc nước uống, uống càng nhiều càng tốt.

 Bài thuốc dùng ngoài gồm:
- phân giun đất và mã xỉ hiện (rau sam), mỗi vị 1 lượng;
- hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, thanh nhiệt, trừ thấp) 5 tiền;
- chu sa (khoáng chất màu đỏ chứa thuỷ ngân) 4 tiền;
- huyết kiệt (nhựa đỏ của cây huyết kiệt, cầm máu, liền da), một loại rễ cây chữ "ô" bị khuyết (?), hồ phấn (bột chì trắng), mỗi vị 3 tiền;
- triều não (long não) 2 tiền;
- khinh phấn 1 tiền;
- xạ hương 3 phân.

 Tất cả tán thành bột, hoà với mỡ lợn làm cao, phết lên giấy dầu. Xem nhọt to nhỏ thế nào mà dán cho vừa, bên ngoài băng lại, mặc cho nước vàng chảy ra. Mỗi lần thay cao thì trước hết lấy kim ngân hoa sắc nước, rửa ấm, chỉ vài ngày là khỏi.

 Quyển năm

 5069. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phiên hoa sang.

 Phiên hoa sang (nhọt lật như hoa nở): thịt trong miệng nhọt lồi ra như cây nấm, nên có tên ấy. Tuy không đau đớn, nhưng chảy máu tươi lâu ngày thì dễ sinh hư tổn. Nên chữa bằng cách bồi dưỡng can (gan), bổ huyết, ích khí, bồi đắp nguyên khí (sinh lực gốc của cơ thể). Bên ngoài dùng ô mai (quả mơ hun khói) đốt thành tro (?) mà đắp. Hoặc lấy rau sam đốt thành tro, hoà mỡ lợn mà đắp. Nặng thì dùng đồng lục (gỉ đồng màu xanh) và diên phấn (bột chì), lượng bằng nhau, nghiền mịn, hoà dầu vừng mà đắp. Hoặc lấy lá ké đầu ngựa giã lấy nước, mỗi ngày bôi vài lần, cũng có hiệu quả.

 Quyển năm

 5070. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt trong và nhọt ngoài.

 Nhọt có khác nhau về trong và ngoài. Có loại do trong tạng phủ (các cơ quan nội tạng) ủ thấp độc (độc tố ẩm thấp) mà phát ra ngoài thành nhọt. Cũng có loại do bị đánh, ngã, cào, va đập, hoặc bị sâu bọ độc, chó dữ cắn rách gây tổn thương mà thành nhọt. Cách chữa trước hết nên tiết chế dục vọng, cẩn thận chuyện vợ chồng.

 Thuốc uống trong gồm:
- nhân sâm 2 tiền;
- bạch truật 3 tiền;
- phục linh, đương quy, sinh hoàng kỳ (?), mỗi vị 2 tiền;
- sinh cam thảo, sài hồ (rễ cây sài hồ, sơ can, giải nhiệt), bán hạ, mỗi vị 1 tiền;
- kim ngân hoa 5 tiền;
- trần bì và thăng ma, mỗi vị 5 phân.

 Sắc nước uống, dùng liền 4 thang.

 Thuốc dùng ngoài gồm:
- long cốt (xương hoá thạch của động vật cổ, giúp liền miệng vết thương) 2 tiền;
- nhũ hương và một dược (hai loại nhựa cây thơm, giảm đau, sinh cơ), mỗi vị 1 tiền;
- huyết kiệt và khinh phấn, mỗi vị 5 phân;
- a nguỳ (nhựa cây a nguỳ, mùi hôi, tiêu tích) 2 phân.

 Nghiền thành bột mịn. Lại lấy 1 lượng hoàng đan (bột chì đỏ) đã thuỷ phi sạch (nghiền trong nước rồi gạn lấy phần mịn), 1 hợp vừng sống (giã nhỏ), 3 lượng dầu vừng, cùng cho vào nồi nấu sôi vài dạo. Cho bột các vị thuốc kia vào. Lúc sắp nhấc nồi xuống thì thêm băng phiến và xạ hương, mỗi thứ 1 phân, quấy đều. Lấy giấy dầu đã nấu với cam thảo cả hai mặt, phết cao thuốc lên đó. Khi dùng, trước hết lấy 2 cây hành rửa sạch miệng nhọt, lại lấy bã thuốc uống trong sắc với nước rửa miệng nhọt một lần, rồi dán cao thuốc lên. Vài ngày là khỏi.

 Quyển năm

 5071. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hoàng thuỷ sang.

 Hoàng thuỷ sang (bệnh chốc lở chảy nước vàng) còn gọi là trích nùng sang (nhọt nhỏ mủ), nghĩa là nước mủ chảy tới đâu thì thành nhọt tới đó. Cách chữa nên uống trong thuốc trừ thấp, thanh nhiệt, phụ thêm thuốc làm mát huyết.

 Bài thuốc uống gồm:
- phục linh 3 tiền;
- thương truật, kinh giới, bồ công anh, mỗi vị 2 tiền;
- phòng phong (rễ cây phòng phong, trừ phong), hoàng cầm, bán hạ, mỗi vị 1 tiền;
- đương quy 5 tiền.

 Sắc nước uống 4 thang.

 Thuốc dùng ngoài gồm:
- hùng hoàng và phòng phong, mỗi vị 5 tiền;
- kinh giới và khổ sâm (rễ cây khổ sâm, rất đắng, trừ thấp, sát trùng), mỗi vị 3 tiền.

 Sắc nước, lấy 2 bát rửa nhọt thì khỏi.

 Quyển năm

 5072. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa qua đằng sang.

 Qua đằng sang (nhọt mọc thành chuỗi như dây dưa) một lần mọc ra hơn mười cái, rất dễ lan rộng. Nên dùng khoai đuôi nhọn (một loại cây họ ráy), lá cà, ngải cứu hái tháng 5, hành, gừng, cùng giã nát, nấu với giấm rồi bôi đắp.

 Quyển năm

 5073. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa thiên xà sang.

 Thiên xà sang (nhọt rắn trời) mọc ở ngoài da, giống bệnh hủi mà không phải hủi, do bị nhện hoa trong cỏ đốt mà ra. Nên chữa bằng thuốc uống trong.

 Lấy tần giao sắc nước mà uống. Bên ngoài dùng 1 con rết nghiền thành bột, trộn với mật lợn mà bôi.

 Quyển năm

 5074. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa tri chu sang.

 Tri chu sang (nhọt hình mạng nhện) có hình như mạng nhện, ngứa không chịu nổi. Trước hết dùng sợi gai chà lên nhọt cho nước chảy ra. Sau đó dùng hùng hoàng và khô phàn (phèn chua đã nung khô), lượng bằng nhau, tán bột, xoa khô lên, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5075. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa xà hình sang.

 Nhọt có hình như con rắn nên có tên ấy. Uống trong: hùng hoàng hoà với rượu mà uống. Dùng ngoài: hùng hoàng hoà với dầu vừng mà đắp, khá hiệu quả.

 Quyển năm

 5076. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phong oa sang.

 Nhọt có hình như tổ ong nên có tên ấy. Dùng hồ phấn và chu sa, lượng bằng nhau, tán bột, hoà mật ong trắng mà đắp, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5077. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ngư tề sang.

 Ngư tề sang (nhọt hình rốn cá) mọc ở vùng thịt khuỷu tay và bắp chân, rất đau. Mới phát một hai ngày thì trước hết dùng phép cứu (đốt ngải hơ trên da), rất dễ tan.

 Thuốc uống trong gồm:
- kim ngân hoa 1 lượng;
- đương quy và hoàng kỳ (?), mỗi vị 5 tiền;
- sinh cam thảo, thanh đại, địa du (rễ cây địa du, cầm máu, mát huyết), mỗi vị 2 tiền;
- bạch phàn (phèn chua) 1 tiền.

 Sắc nước uống.

 Quyển năm

 5078. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa ngư tích sang.

 Ngư tích sang (nhọt hình sống lưng cá) phần nhiều mọc ở khoảng gân xương, rắn chắc và đau. Lúc mới phát là bọng nước nhỏ màu trắng, dần dần lớn thành hình sống lưng cá, lâu ngày vỡ ra chảy nước vàng. Nên lúc mới phát thì lấy tỏi già thái lát, dày bằng ba đồng tiền chồng lên nhau, đặt lên nhọt. Lại lấy một nắm ngải to bằng hạt đậu, đặt lên lát tỏi mà đốt. Tỏi hỏng thì thay lát khác, khi hết đau mới thôi.

 Thuốc uống trong gồm:
- nhân sâm, bạch truật, phục linh, xuyên khung (thân rễ cây xuyên khung, hoạt huyết), kim ngân hoa, đương quy, mỗi vị 1 tiền;
- bạch chỉ, tạo giác thích (gai cây bồ kết), cát cánh, cam thảo, mỗi vị 5 phân.

 Dùng 2 bát nước sắc còn tám phần mười bát, uống sau bữa ăn. Người tỳ yếu thì bỏ bạch chỉ, tăng gấp đôi nhân sâm.

 Quyển năm

 5079. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa miêu nhãn sang.

 Nhọt có hình giống mắt mèo và có ánh sáng, nên có tên ấy. Không có mủ, không có máu, lúc đau lúc ngứa, còn gọi là hàn sang (nhọt do lạnh). Bài thuốc gồm:
- sinh thảo ô (củ cây ô đầu để sống, rất độc) 3 lượng;
- gừng sống 2 lượng;
- bạch chỉ nướng vùi tro và thiên nam tinh sao, mỗi vị 1 lượng;
- nhục quế 5 tiền.

 Tất cả tán bột, hoà rượu trắng mà đắp. Nên ăn nhiều gà, cá, tỏi, hẹ. Kiêng ăn một loại cá (nguyên văn khuyết chữ), tôm, cua.

 Quyển năm

 5080. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa triền yêu long.

 Triền yêu long (bệnh rồng quấn eo, tức zona) mọc dưới eo, dài một hai tấc. Hoặc mọc lấm tấm như hạt cơm, hoặc đỏ quanh eo và cứng (?). Lấy hùng hoàng nghiền bột, hoà giấm mà đắp, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5081. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa quyển mao sang.

 Quyển mao sang (nhọt làm xoăn tóc) mọc trên đầu, hình như chùm nho. Dùng hoàng bá 1 lượng và nhũ hương 2 tiền 5 phân (cùng tán bột), cùng với hoa hoè (sắc lấy nước đặc).

 Hai thứ hoà lại nặn thành bánh, dán lên miệng nhọt. Đồng thời lấy ngô thù du (quả cây ngô thù du) nghiền bột, hoà giấm, đắp vào hai lòng bàn chân thì khỏi.

 Quyển năm

 5082. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa hàn mao sang.

 Lấy bã đậu phụ sao nóng, đắp lên chỗ bệnh, lấy vải bọc chặt. Nguội thì thay, qua một đêm là khỏi.

 Quyển năm

 5083. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa đối khẩu sang.

 Đối khẩu sang (nhọt mọc ở gáy, đối diện với miệng) mọc ngay giữa gáy. Lấy 14 quả cà tươi và 2 lượng hà thủ ô sống, sắc uống hai ba thang. Nhọt chưa vỡ thì tiêu ngay. Đã vỡ thì thuốc rút mủ, làm lên da non; dù chân nhọt rộng tới tám chín tấc, loại to như thế cũng có hiệu quả. Bên ngoài lấy bối mẫu (củ cây bối mẫu, tan kết, trừ đàm) nghiền bột mà đắp. Hoặc tìm bắt giun đất ở luống hẹ, giã nát, hoà nước lạnh mà đắp.

 Quyển năm

 5084. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa cốt tiện sang.

 Nhọt này mọc ở hai huyệt Thần đường, hoặc ở huyệt Cách quan, huyệt Cách du (huyệt là các điểm trên cơ thể dùng trong châm cứu; các huyệt này nằm ở vùng lưng trên, hai bên cột sống). Nhọt này không đau mà ngứa, ngứa quá ắt phải gãi, càng gãi càng ngứa, cuối cùng đến rách da, nát thịt, lộ cả xương ra. Bài thuốc gồm:
- nhân sâm 5 tiền;
- đương quy và hoàng kỳ (?), mỗi vị 1 lượng;
- kim ngân hoa 2 lượng;
- phục linh và bối mẫu, mỗi vị 3 tiền.

 Sắc nước uống, sau vài thang thì hết ngứa mà khỏi.

 Quyển năm

 5085. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa dương hồ sang.

 Dương hồ sang (nhọt mọc chỗ râu dê) mọc ở môi dưới và dưới cằm. Nên uống thuốc trừ thấp, thanh nhiệt.

 Bài thuốc uống gồm:
- phục linh 2 tiền;
- thiên hoa phấn 1 tiền 5 phân;
- cam thảo chích, bạch truật, thương truật, bồ công anh, trạch tả, trư linh (một loại nấm mọc ở gốc cây, lợi tiểu), mỗi vị 1 tiền;
- bạch chỉ và khương hoạt (thân rễ cây khương hoạt, trừ phong thấp), mỗi vị 5 phân.

 Sắc nước uống.

 Thuốc dùng ngoài gồm:
- khinh phấn 1 tiền;
- hoàng đan 3 tiền;
- nhi trà (cao cô đặc từ cây keo cau, giúp săn da, liền miệng nhọt) và hoàng bá sao, mỗi vị 3 tiền;
- khô phàn 5 phân;
- băng phiến 3 phân.

 Tán riêng từng vị thành bột mịn. Nhọt ướt thì rắc bột khô lên; nhọt khô thì hoà dầu vừng mà đắp. Vài ngày là khỏi.

 Quyển năm

 5086. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa toạ bản sang.

 Toạ bản sang (nhọt do ngồi ván) mọc ở mông, vừa ngứa vừa đau.

 Thuốc uống trong gồm:
- bạch truật 5 tiền;
- phục linh 3 tiền;
- trạch tả 2 tiền;
- trư linh và hoàng bá, mỗi vị 1 tiền;
- nhục quế 2 phân.

 Sắc nước uống.

 Thuốc dùng ngoài: hạt giống củ cải 1 lượng, đốt cháy mà vẫn giữ tính thuốc (?) (nguyên văn khuyết một chữ), tán bột, rải lên viên ngói mới, hơ cho hơi nóng rồi ngồi lên, vài lần thì tự khỏi. Hoặc lấy tùng hương (nhựa thông) 5 tiền và hùng hoàng 1 tiền nghiền bột; nếu ướt và ngứa thì thêm thương truật 3 tiền. Dùng giấy bông se thành sợi, ngâm mỡ lợn cho thấm đẫm, đốt lấy dầu mà bôi lên thì khỏi ngay. Lại có cách lấy rau dền tro đốt tán bột, rắc lên nhọt, cũng có hiệu quả. Hoặc dùng khinh phấn 2 tiền và thạch cao (khoáng chất màu trắng, tính mát) 6 tiền, cùng tán bột, hoà dầu đèn mà đắp thì khỏi.

 Quyển năm

 5087. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa xà oa sang.

 Xà oa sang (nhọt ổ rắn) mọc ở vùng rốn và bụng, trên dưới trái phải không có chỗ nhất định, hình như con rắn. Loại nặng thì loét sâu, loại nhẹ thì thối nông. Có khi có da thịt ngọ nguậy ngầm bên trong, như muốn bò đi mà không bò được. Thuốc chữa gồm:
- rết 10 con;
- hùng hoàng và sinh cam thảo, mỗi vị 3 tiền.

 Nghiền thành bột, ngâm vào 2 lượng dầu vừng, vừa ngâm vừa bôi, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5088. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa thạch tiết.

 Mụn nhọt loại nhỏ gọi là tiết (mụn nhọt nhỏ, nông), loại chân cứng gọi là thạch tiết (mụn nhọt cứng như đá). Lấy lá cúc trắng giã lấy nước, hoà mật ong trắng mà đắp. Lại lấy bã đắp xung quanh, chừa đầu mụn không đắp. Đợi nước độc chảy hết thì tiêu.

 Quyển năm

 5089. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhuyễn tiết.

 Nhuyễn tiết (mụn nhọt mềm): dùng đại giả thạch (một loại khoáng chất màu đỏ nâu), quắc đan (bột chì đỏ), keo da trâu, lượng bằng nhau, tán bột, lấy một bát rượu lâu năm hoà vào, đợi lắng trong rồi uống. Lại lấy bã đắp bên ngoài, khô thì thay.

 Quyển năm

 5090. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mụn nhọt (?) (nguyên văn khuyết chữ chỉ loại nhọt).

 Lấy mảnh ngói thật cũ nung trong lửa (nguyên văn khuyết một chữ), nhúng vào giấm, làm như vậy bảy lần, rồi tán bột, hoà dầu vừng mà đắp.

 Quyển năm

 5091. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trĩ.

 Bệnh trĩ có rất nhiều loại. Như bên hậu môn mọc thịt thừa, giống vú chuột thò ra ngoài lỗ, thường chảy mủ máu, gọi là mẫu trĩ. Nếu mép hậu môn sưng đau mọc nhọt, gọi là tửu trĩ. Mép hậu môn có hạch đau và sốt nóng sốt lạnh, gọi là trường trĩ. Nếu mỗi lần đi đại tiện đều ra máu, gọi là huyết trĩ. Nếu đại tiện khó, hậu môn lòi ra rất lâu mới chịu thụt vào, gọi là khí trĩ. Các phương chữa chung cũng rất nhiều.

 (1) Nhi trà và xạ hương, hoà với nước bọt mà đắp.

 (2) Trước hết đốt bồ kết lấy khói xông, sau đó lấy mật ngỗng hoà bột bạch chỉ mà bôi.

 (3) Rết chân đỏ sấy khô tán bột, nghiền chung với một chút băng phiến, hoà nước bọt mà đắp.

 (4) Bài thuốc gồm:
- hoè sống (sắc) 5 phân;
- bồ kết 2 lượng;
- xạ hương, hùng hoàng, lãng đãng (hạt cây thiên tiên tử, có độc, giảm đau), đinh hương (nụ hoa cây đinh hương), mộc hương (rễ cây mộc hương, hành khí, giảm đau), cá chình nướng, mỗi vị 2 phân.

 Các vị trên làm thành 5 viên. Lấy một cái bình sạch chứa được 1 thăng, đào đất chôn xuống, đặt một cái đĩa lên miệng bình, khoan một lỗ trên đĩa. Cho lửa vào trong bình, lấy tro phủ lên, rồi bỏ một viên thuốc vào đốt. Người bệnh ngồi sao cho hậu môn đặt trên lỗ đĩa, sẽ ra mồ hôi. Đốt hết một viên thì thôi.

 (5) Lấy lá sung (vô hoa quả) sắc nước, xông rồi rửa, có thể giảm đau, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5092. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trĩ ngứa.

 Thuỷ ngân và cao táo (thịt quả táo nấu nhừ), mỗi thứ 2 lượng, nghiền chung, bọc bằng bông rồi nhét vào hậu môn. Hôm sau trùng ra, hết ngứa. Hoặc lấy 6 lượng ruột già lợn và hơn mười con giun đất nấu nhừ, bỏ giun, ăn ruột, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5093. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trĩ chảy máu.

 Thuốc uống trong gồm:
- đương quy vĩ (phần đuôi rễ đương quy) 1 tiền 5 phân;
- sinh địa (củ địa hoàng tươi hoặc phơi khô, mát huyết) 2 tiền;
- xích thược (rễ cây thược dược đỏ) 1 tiền;
- hoàng liên 2 tiền;
- chỉ xác 1 tiền;
- hoàng cầm sao 1 tiền;
- hoè giác sao (quả cây hoè) 3 tiền;
- địa du sao 2 tiền;
- kinh giới sao 1 tiền;
- thăng ma 5 phân;
- thiên hoa phấn 8 phân;
- cam thảo 5 phân;
- trắc bá diệp sống (lá cây trắc bách, cầm máu) 2 tiền.

 Sắc nước uống, sau ba bốn thang thì hết đau, tiêu sưng.

 Thuốc dùng ngoài gồm:
- địa cốt bì (vỏ rễ cây câu kỷ), hoa hoè, rễ hẹ, phác tiêu (muối khoáng thô, tính mát, làm mềm chỗ cứng), mỗi vị 2 lượng;
- bạch phàn và lá tía tô, mỗi vị 5 tiền;
- củ hành 7 củ.

 Dùng 15 bát lớn nước, nấu sôi thật lâu, đổ vào thùng sạch, cho người bệnh ngồi lên. Bốn phía bịt kín, đừng để hơi thoát ra. Trước xông, sau rửa, đến khi búi trĩ chảy nước vàng ra là được.

 Quyển năm

 5094. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trĩ rò lâu năm.

 Bài thuốc gồm:
- rêu xanh mọc trên tường (cạo lấy 5 tiền, sấy khô trên lửa, tán bột mịn);
- vỏ móng chân dê 5 bộ;
- bạch truật sao và bạch chỉ, mỗi vị 1 lượng;
- phục linh 2 lượng;
- hoa hoè 5 tiền.

 Tất cả tán bột mịn, dùng cơm làm viên. Mỗi tối trước khi đi ngủ uống trước 1 tiền, sau đó ăn chút đồ ngon để đè thuốc xuống (?). Ăn uống tử tế trong một tháng là khỏi.

 Quyển năm

 5095. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trĩ sưng đau.

 Lấy một con ốc sên cõng vỏ bò trên tường, giã nát như bùn, cho vào một ít băng phiến và bạc hà, đắp chung, rất hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5096. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trĩ nội và trĩ ngoại.

 Trĩ có ở cả trong và ngoài hậu môn, hễ đi đại tiện là ra máu và đau thì chính là bệnh này. Bài thuốc gồm:
- hồ hoàng liên (thân rễ cây hồ hoàng liên, thanh nhiệt) 5 tiền;
- huyết kiệt và nhi trà, mỗi vị 2 tiền;
- mật gấu 3 tiền;
- băng phiến 1 tiền;
- xạ hương 3 phân.

 Cùng nghiền mịn, hoà nước mà đắp, mỗi ngày ba bốn lần.

 Quyển năm

 5097. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trĩ nội.

 Trĩ ở bên trong hậu môn. Khi đại tiện thì ra máu; đi xong lấy tay ấn vào, rất lâu mới thụt vào.

 Thuốc uống trong: chỉ xác sống 3 lượng và trần bì 1 lượng, sắc nước uống.

 Thuốc dùng ngoài gồm:
- đầu nhọn của củ thảo ô sống 1 tiền;
- bột da nhím 3 tiền;
- khô phàn 5 phân;
- băng phiến 3 phân.

 Tán riêng từng vị thành bột mịn, lấy nước hành hoà thuốc rồi đưa vào hậu môn. Chừng hơn một thời thần (khoảng hai giờ đồng hồ) thì búi trĩ lòi ra; rửa cho sạch. Lại dùng 4 lượng phân gà. Cách lấy: bắt một con gà trống và một con gà mái, bỏ đói hai ngày; sáng hôm sau lấy tuỵ lợn thái nhỏ, trộn với một hai hợp bột gạo nếp cho gà ăn.

 Lấy phân gà, cùng các thứ, tán thành bột (?) (nguyên văn có chỗ thiếu), đổ vào bình bạc, nung lửa (nguyên văn khuyết một chữ) đến khi bốc khói xanh là được. Thêm nhũ hương và một dược mỗi vị 3 tiền, băng phiến 5 phân, hoà nước bọt mà đắp. Sau bảy ngày búi trĩ tự rụng. Sau đó dùng Trân châu tán đắp lên để vết thương liền miệng. Bên trong uống Thu giang tán (thuốc bột giúp co hậu môn lại).

 Bài Trân châu tán như sau: trân châu (ngọc trai), thạch cao, xích thạch chi (một loại đất sét đỏ, giúp săn se, liền da), khinh phấn, mỗi vị 1 tiền; bạch long cốt (long cốt trắng) 3 tiền; hài nhi cốt (?) 5 phân; băng phiến 2 phân. Tất cả tán bột.

 Bài Thu giang tán như sau: trần bì 3 lượng, chỉ xác 1 lượng; dùng 2 bát nước sắc còn 1 bát mà uống.

 Quyển năm

 5098. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa trĩ ngoại.

 Kim cước thạch tín (thạch tín loại tốt, rất độc) 2 tiền và bạch phàn 1 lượng, cùng tán bột, đổ vào bình bạc, nung (nguyên văn khuyết một chữ) đến khi hết khói là được. Thêm 7 cái đuôi bọ cạp và thảo ô sống nghiền bột, trộn vào thuốc trên, bôi lên búi trĩ. Sau bảy ngày thì chân trĩ rụng.

 Quyển năm

 5099. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa kê quan trĩ.

 Kê quan trĩ (trĩ hình mào gà): lấy bột hoàng liên đắp lên; thêm bột đậu đỏ thì càng hiệu nghiệm.

 Quyển năm

 5100. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa dã kê trĩ.

 Dã kê trĩ (một loại trĩ, tên gọi theo con gà rừng): trước hết lấy cành hoè, cành liễu sắc nước xông rửa, sau đó cứu bằng ngải bảy tráng (mỗi tráng là một mồi ngải đốt cháy hết) thì khỏi.

 Quyển năm

 5101. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa phiên hoa trĩ.

 Phiên hoa trĩ (trĩ lật ra như hoa nở): quanh hậu môn lật ra to như cái bát, thịt màu tím đen, đau dữ dội, thường chảy nước máu.

 Thuốc uống trong gồm:
- cang sa (?) 1 lượng (ngâm nước nửa tháng, nung nhẹ);
- điều cầm (loại rễ hoàng cầm non, chắc) 2 lượng (cứ mỗi cân điều cầm thì dùng tạo giác, bá tử nhân (nhân hạt cây trắc bách) và trắc bá, mỗi thứ 4 lượng, sắc nấu nửa ngày cho đến khi cạn nước);
- hoàng liên và hoè giác, mỗi vị 2 lượng;
- chi tử (quả dành dành, thanh nhiệt) và hoàng hoa địa đinh (cỏ địa đinh hoa vàng), mỗi vị 1 lượng;
- thanh đại 5 tiền.

 Tất cả tán bột, lấy thịt quả hồng khô làm viên, to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 40–50 viên, uống lúc bụng đói, chiêu với nước sôi để nguội.

 Bên ngoài dùng nước thuốc xông rửa (xem mục trĩ chảy máu, điều 5093), sau đó dùng chỉ thuốc buộc búi trĩ. Cách làm chỉ thuốc như sau: rễ cây nguyên hoa tươi (một loại cây có độc, dùng làm thuốc tả mạnh) 1 tiền, lôi hoàn 1 tiền, thiềm tô (nhựa trắng tiết ra từ tuyến da con cóc, rất độc) 1 tiền, thảo ô 3 tiền. Dùng 2 bát nước sắc còn 1 bát, bỏ bã lấy nước. Lấy 1 tiền tơ sống cho vào nước thuốc, đun lửa nhỏ đến khi nước gần cạn thì lấy ra phơi khô. Lại ngâm, lại phơi, cho đến khi hết nước thuốc thì thôi; cất giữ chờ dùng. Đến tháng sáu, tháng bảy, lấy tơ nhện giăng ngoài trời bện chung lại thành chỉ thuốc.

 Quyển năm

 5102. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa huyết tiễn trĩ.

 Huyết tiễn trĩ (trĩ phun máu như mũi tên) giống trĩ nội, chỉ là không đau, không ngứa. Khi đại tiện, bất kể trước hay sau khi ra phân, đều phun máu ra như mũi tên. Bài thuốc gồm:
- bách thảo sương (muội đen dưới đáy nồi đun bằng cỏ) 4 lượng;
- hoàng cầm và chi tử, mỗi vị 1 lượng;
- hoàng liên, hoa hoè, địa du, mỗi vị 5 tiền.

 Tất cả tán bột, dùng hồ làm viên. Mỗi lần uống 3 tiền, chiêu với nước sôi để nguội.

 Quyển năm

 5103. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa vô danh thũng độc.

 Vô danh thũng độc (khối sưng độc không có tên) là vì nó mọc tuỳ chỗ, không theo vị trí các huyệt, nên không thể đặt tên được. Nếu không chữa gấp thì thường nguy đến tính mạng.

 Bài thuốc gồm:
- chu sa, hùng hoàng, bằng sa (hàn the), huyết kiệt, khổ đình lịch (hạt cây đình lịch vị đắng, lợi thuỷ), một dược (bỏ dầu), mỗi vị 2 tiền;
- nhũ hương (bỏ dầu);
- thiềm tô (ngâm sữa người);
- ngưu hoàng (sỏi mật của trâu bò, thanh nhiệt, giải độc).

 Trước hết nghiền các vị thành bột mịn. Sau đó lấy sữa người ngâm cho thấm đẫm thiềm tô, nghiền vào chung với các vị thuốc, trộn đều, làm viên to bằng hạt ngô đồng, lấy lá vàng bọc ngoài làm áo.

 Hễ gặp khối sưng độc không tên và các loại nhọt độc, có thể dùng một viên thuốc đặt dưới cuống lưỡi, ngậm cho tan, theo nước bọt mà nuốt xuống. Thuốc tan hết thì dùng hành trắng với rượu, theo… (?) (nguyên văn đứt đoạn tại đây).

 Quyển năm

 5104. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa vô danh ác sang.

 Bài này công hiệu rất lớn, có thể cứu người sắp chết sống lại, giành lấy quyền năng của tạo hoá. Phàm các loại ung (nhọt lớn, sưng nóng, ở nông), thư (nhọt lớn, ăn sâu, ở trong), đinh độc (nhọt nhỏ, chân cứng và sâu như đinh, rất độc), cùng các loại nhọt do ăn phải thịt chim độc, thú dữ mà sinh ra, đều chữa được. Bài thuốc gồm:
- bằng sa, hoàng đan, nao sa (?) (một loại khoáng chất, nguyên văn khuyết chữ đầu), ba đậu (hạt cây ba đậu, tẩy mạnh, có độc; đã bỏ dầu), nhân ngôn (thạch tín), mỗi vị 1 tiền;
- chu sa 2 tiền;
- ban miêu (một loài sâu cánh cứng có độc), thiềm tô, nhũ hương, huyết kiệt, một dược, mỗi vị 3 tiền;
- xạ hương và bán hạ, mỗi vị 5 phân.

 Cùng nghiền thành bột mịn. Dùng sữa của người mẹ sinh con lần đầu giã với ốc sên làm viên, to bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống 5 đến 7 viên, tuỳ chứng bệnh mà chiêu với thứ nước thích hợp; lại chia ra bệnh ở phần trên hay phần dưới cơ thể mà uống trước hay sau bữa ăn.

 Quyển năm

 5105. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa mọi chứng phong độc.

 Phàm các vùng vai lưng, huyệt Yêu du (huyệt ở vùng thắt lưng), cánh tay, đùi, huyệt Hoàn khiêu (huyệt ở hai bên mông), vùng sát xương…, bị nhiễm khí phong, hàn, thấp (gió, lạnh, ẩm), đến nỗi sưng lan không có đầu nhọt, màu da không đổi, ê ẩm đau nhức, tê dại, thì gọi là phong độc. Có thể dùng gấp:
- trầm hương (gỗ cây dó có nhựa thơm), đinh hương, mộc hương, mỗi vị 5 phân;
- nhũ hương 6 phân;
- xạ hương 1 phân.

 Cùng nghiền đều. Lấy nửa vỏ quả hồ đào to, nhồi (?) bột thuốc vào gần đầy, úp lên chỗ đau. Bên ngoài cứu bằng ngải một hai tráng; nếu không thấy nóng thì cứu hơn mười tráng, đến khi hơi thấy đau là khỏi.

 Quyển năm

 5106. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa các loại nhọt không vỡ đầu.

 Bài thuốc gồm:
- nao sa (?) (nguyên văn khuyết chữ đầu) 2 tiền 5 phân;
- bạch đinh hương (phân chim sẻ đực, giúp phá nhọt) và khinh phấn, mỗi vị 1 tiền 5 phân;
- ba đậu 5 phân.

 Cùng tán bột mịn, hoà giấm bôi lên nhọt, đầu nhọt tự vỡ.

 Quyển năm

 5107. Phương thuốc thần hiệu của Hoa Đà chữa nhọt độc không liền miệng.

 Bài thuốc gồm:
- khinh phấn và diên phấn, mỗi vị 1 lượng;
- trân châu 1 tiền;
- phi thần sa (chu sa đã nghiền trong nước gạn lấy phần mịn) 4 phân;
- băng phiến 2 phân.

 Cùng tán bột, rắc lên nhọt, chẳng mấy ngày là liền miệng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video