Phẩm thứ tám: "Công đức không lỗi lầm của Như Lai" (Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý như thật), phần hai.
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là sự tự tại (làm chủ hoàn toàn, không bị điều gì ràng buộc hay ngăn trở) của Như Lai?"
Đáp: "Thưa Đại vương, Sa-môn (người xuất gia tu hành) Cù-đàm (họ của Phật Thích-ca) có mười điều tự tại. Một là mệnh tự tại (làm chủ sự sống). Hai là tâm tự tại. Ba là vật tự tại (làm chủ của cải, vật chất). Bốn là nghiệp tự tại (nghiệp là những việc làm bằng thân, lời nói, ý nghĩ và hệ quả của chúng). Năm là sinh tự tại (làm chủ nơi sinh ra và các cảnh giới thiền định). Sáu là như ý tự tại (muốn làm gì được nấy). Bảy là tín tự tại (làm chủ sự hiểu biết và tin nhận chắc chắn). Tám là nguyện tự tại. Chín là trí tự tại. Mười là pháp tự tại (pháp ở đây là chân lý và mọi sự vật, hiện tượng)."
"Đại vương nên biết: được cam lộ cao nhất (cam lộ là nước ngọt bất tử, ví cho Niết-bàn, cảnh giới thoát khỏi sinh tử) gọi là mệnh tự tại. Biết được rằng tất cả chỉ là một tâm, gọi là tâm tự tại. Trong khoảng không trung nắm lấy mà thành châu báu, gọi là vật tự tại. Xa lìa mọi phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, đau khổ như tham, giận, si mê) cùng tập khí (thói quen còn sót lại của phiền não), vô minh (sự mê muội, không thấy chân lý) và các sử (phiền não, gọi là "sử" vì chúng sai khiến con người), gọi là nghiệp tự tại. Đối với thiền định sâu, giải thoát, tam-muội (trạng thái tâm chuyên nhất, an định) và tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu trong đó tâm đạt sự quân bình hoàn toàn), muốn xoay chuyển ra vào thế nào cũng được, gọi là sinh tự tại. Đối với mọi việc làm đều tự nhiên mà làm được, gọi là như ý tự tại. Đối với các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng, như mắt với hình sắc, tai với âm thanh) đều quán xét một cách tự tại, gọi là tín tự tại. Ngay khi vừa khởi tâm thì mọi việc liền hiện ra thành tựu, gọi là nguyện tự tại. Việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ đều lấy trí tuệ làm gốc, gọi là trí tự tại. Hiện đang an trú trong pháp giới chân như bình đẳng (chân như là bản chất thật như vậy của mọi sự vật, không thay đổi; pháp giới là toàn thể thế giới các pháp), nơi thực tế không nhơ bẩn (thực tế là tận cùng của sự thật), gọi là pháp tự tại."
"Đại vương nên biết: xa lìa việc giết hại, không có lòng giận dữ muốn làm hại, đó là nhân của mệnh tự tại. Với tâm bình đẳng, buông bỏ mọi sự vật để cầu đại Bồ-đề (sự giác ngộ lớn, tức quả vị Phật), đó là nhân của vật tự tại. Mọi việc làm của ba nghiệp (thân, lời nói, ý nghĩ) đều trong sạch, không nhiễm ô, đó là nhân của nghiệp tự tại. Lấy tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ mọi loài) gom giữ mọi căn lành (những việc thiện làm gốc rễ sinh ra quả tốt), đó là nhân của sinh tự tại. Buông bỏ mọi sự cúng dường, cung kính, lễ lạy, khen ngợi (người khác dành cho mình), đem voi ngựa xe cộ bố thí cho chúng sinh, đó là nhân của như ý tự tại. Thường giảng nói về Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp là lời dạy, Tăng là đoàn thể người tu) để giáo hóa chúng sinh, đó là nhân của tín tự tại. Đáp đúng điều mà mọi chúng sinh mong cầu, kịp thời ban cho, đó là nhân của nguyện tự tại. Thường bố thí pháp (đem giáo lý chỉ dạy cho người) mà không vì lợi lộc, danh tiếng hay sự kính trọng, đó là nhân của trí tự tại. Thường vì chúng sinh mà nói rằng chư Như Lai và mọi chúng sinh đều lấy pháp thân chân như bình đẳng (pháp thân là thân chân lý, bản thể giác ngộ) làm thể, chứ không phải thân nuôi bằng ăn uống, đó là nhân của pháp tự tại."
"Đại vương nên biết: vì được mệnh tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ sinh tử. Vì được tâm tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ phiền não. Vì được vật tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ nghèo khổ. Vì được nghiệp tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ rơi vào đường ác (những cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Vì được sinh tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ bị trói buộc vào sự sinh ra. Vì được như ý tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ do mải miết theo đuổi mong cầu. Vì được tín tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ do phỉ báng chánh pháp. Vì được nguyện tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ do tâm niệm trói buộc. Vì được trí tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ do gai nhọn nghi ngờ. Vì được pháp tự tại nên trừ được mọi nỗi sợ trước đông người."
"Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm đã thành tựu trọn vẹn những sự tự tại như vậy, cho nên tôi nói Ngài không có lỗi lầm." Rồi nói kệ (bài thơ tụng) rằng:
Cù-đàm tu hạnh chân chính, vì lợi ích muôn loài,
Cho nên trong mọi pháp, tất cả đều tự tại.
Luôn nghĩ đến, che chở chúng sinh, không có lòng giết hại, trộm cắp,
Cho nên đối với của cải, mạng sống, nơi sinh ra, luôn được tự tại.
Thường bố thí thiền định và giáo pháp, dứt hẳn mọi nhân ác,
Tâm và nghiệp không chướng ngại, nơi sinh ra luôn tự tại.
Luôn nhớ gốc của Bồ-đề, không làm phiền lòng chúng sinh,
Khen ngợi phúc đức Tam bảo, rộng làm lợi cho muôn loài.
Ba nghiệp đều làm theo trí tuệ, tâm luôn an trú nơi pháp giới,
Nên sinh, như ý, tín, nguyện, trí và pháp đều luôn tự tại.
"Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm đã thành tựu trọn vẹn ba mươi bảy phẩm Bồ-đề phần pháp (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), đó là: Tứ niệm xứ (bốn chỗ đặt chánh niệm: thân, cảm thọ, tâm, pháp), Tứ chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính trong việc dứt ác, làm lành), Tứ như ý túc (bốn nền tảng giúp đạt định và thần thông), Ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, chánh niệm, định, trí tuệ), Ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), Thất giác phần (bảy yếu tố giác ngộ) và Bát chánh đạo (tám con đường chân chính). Sa-môn Cù-đàm thành tựu đạo pháp thanh tịnh như vậy, cho nên tôi nói Ngài không có lỗi lầm."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là Tứ niệm xứ của Như Lai?" Đáp: "Thưa Đại vương, Tứ niệm xứ của Sa-môn Cù-đàm là: một, thân niệm xứ (quán xét thân); hai, thọ niệm xứ (quán xét cảm thọ, tức các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ); ba, tâm niệm xứ (quán xét tâm); bốn, pháp niệm xứ (quán xét các pháp, tức mọi hiện tượng)."
"Đại vương nên biết, thân niệm xứ của Sa-môn Cù-đàm là quán thân bên trong, thân bên ngoài, và thân cả trong lẫn ngoài. Đối với thân này, Ngài quán theo hai cách: một là bất tịnh quán (quán thân là không sạch), hai là tịnh quán (quán thân thanh tịnh). Bất tịnh quán là quán thân này không sạch, đầy dẫy dơ bẩn xấu xa, vì nó lừa dối kẻ phàm phu. Tịnh quán là suy nghĩ như vầy: 'Nay ta nhờ thân bất tịnh này mà được thân Phật thanh tịnh, được pháp thân thanh tịnh, thân công đức thanh tịnh, thân mà mọi chúng sinh đều ưa nhìn thấy.'"
"Quán như vậy rồi thì làm trong sạch được hai hạnh: một là vô thường, hai là thường. Thế nào là vô thường? Quán thân là vô thường, chắc chắn sẽ phải chết. Quán như vậy rồi thì không vì thân mà tạo các nghiệp ác, không sống bằng tà mạng (kiếm sống bằng cách sai trái, gian dối). Phải vì thân này mà tu ba pháp bền chắc: một là tu thân bền chắc, hai là tu mạng bền chắc, ba là tu của cải bền chắc (tức đem thân, mạng, của cải mong manh đổi lấy công đức bền vững). Quán như vậy rồi thì xa lìa mọi sự cong vạy của thân, lời nói, ý nghĩ, mà sống với tâm ngay thẳng."
"Thế nào là thường? Quán vô thường rồi thì được thân thường còn. Nhờ vô thường mà được thân công đức. Nhờ vô thường mà không cắt đứt hạt giống Phật, hạt giống Pháp, hạt giống Tăng. Vì sao vậy? Vì tu thân niệm xứ, quán xét thân của tất cả chúng sinh, rốt cuộc thành tựu pháp thân của chư Phật. Vì có pháp thân, vì quán như vậy, nên được tâm bình đẳng, tâm không phân biệt, không khởi các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm), đó là dục lậu (phiền não do ham muốn), hữu lậu (phiền não do bám vào sự tồn tại), vô minh lậu (phiền não do mê muội). Không thấy có 'ta' và 'cái của ta', an trú nơi thực tế như thật mà thành tựu Nhất thiết trí (trí biết hết thảy của Phật). Đó gọi là thân niệm xứ."
"Đại vương nên biết, thọ niệm xứ của Sa-môn Cù-đàm là quán cảm thọ bên trong, cảm thọ bên ngoài, và cảm thọ cả trong lẫn ngoài. Đối với cảm thọ, Ngài quán theo hai cách, tức là thường và vô thường. Ngài khởi lòng từ bi mà quán các chúng sinh: khi cảm thấy vui thì sinh lòng tham, khi cảm thấy khổ thì sinh lòng giận, khi có cảm thọ không khổ không vui thì sinh lòng si mê. Ngài suy nghĩ như vầy: 'Hễ có cảm thọ là đều khổ. Niềm vui rốt ráo là dứt hết mọi cảm thọ, đó chính là niềm vui thường còn.' Tùy theo cảm thọ nào phát sinh, Ngài luôn sinh lòng từ (thương, muốn đem vui cho người) và lòng bi (xót, muốn cứu khổ cho người)."
"Khi chính mình hay người khác có cảm thọ vui, Ngài xa lìa tâm nhiễm đắm mà sinh lòng từ. Khi có cảm thọ khổ, Ngài quán ba đường ác, xa lìa lòng giận mà sinh lòng bi. Khi có cảm thọ không khổ không vui, Ngài lìa tâm vô minh mà sinh lòng xả (buông bỏ, không thiên lệch). Ngài quán mọi cảm thọ là vô thường, khổ, vô ngã (không có cái 'ta' thường còn). Thấy cảm thọ vui thì biết đó là khổ. Thấy cảm thọ khổ thì như thấy ung nhọt, ghẻ lở. Thấy cảm thọ không khổ không vui thì biết nó không tịch tĩnh. Quán cảm thọ vui thì biết là vô thường. Quán cảm thọ khổ thì biết là không (trống rỗng, không có thực thể). Quán cảm thọ không khổ không vui thì biết là vô ngã. Quán như vậy gọi là thọ niệm xứ."
"Đại vương nên biết, tâm niệm xứ của Sa-môn Cù-đàm là quán tâm bên trong, tâm bên ngoài, và tâm cả trong lẫn ngoài. Đối với tâm, Ngài quán theo hai cách, tức là thường và vô thường. Quán thường là quán tính Bồ-đề nơi chính mình, không quên, không mất, chánh niệm không tán loạn; quán tâm như vậy. Lại quán tâm Bồ-đề mình đã phát khởi: tính của tâm này vừa sinh liền diệt, từng niệm từng niệm không dừng lại, không ở nơi nhập bên trong (các giác quan), không ở nơi nhập bên ngoài (các đối tượng), không ở nơi nhập cả trong lẫn ngoài, không ở trong các ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm thọ, tri giác, hành động tạo tác, ý thức), không ở trong các giới (mười tám yếu tố của nhận thức gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức)."
"Ngài suy nghĩ như vầy: 'Tâm với đối tượng mà nó duyên vào (hướng tới, nương vào) là khác nhau hay không khác? Nếu tâm khác với đối tượng thì trong cùng một lúc có hai tâm. Nếu tâm chính là đối tượng thì không thể quay lại quán chính tâm mình được, cũng như đầu ngón tay không thể tự chạm vào chính nó. Tâm cũng như vậy.' Quán như vậy rồi, thấy tâm không trụ lại, vô thường, biến đổi, liền biết tâm này không phải từ duyên sinh, cũng không phải không do duyên sinh; không phải thường còn cũng không phải đoạn mất; không phải ở trong cũng không phải ở ngoài; không phải có cũng không phải không. Tâm Bồ-đề cũng lại như vậy. Tâm này không phải là sắc (vật chất có hình tướng), không thể nhìn thấy, như huyễn như hóa (như trò ảo thuật, như vật biến hiện), không bị vướng mắc gì."
"Tự quán tâm mình xong, Ngài quán tính tâm của tất cả chúng sinh cũng như tính tâm của mình. Như tính tâm của mình, như tướng tâm của mình, thì tính tâm và tướng tâm của mọi chúng sinh cũng như vậy. Biết tâm mình là không, thì tâm mọi chúng sinh cũng là không. Quán tâm mình bình đẳng, thì quán tính tâm của mọi chúng sinh cũng bình đẳng như vậy. Đó gọi là tâm niệm xứ."
"Đại vương nên biết, pháp niệm xứ của Sa-môn Cù-đàm là quán pháp bên trong, pháp bên ngoài, và pháp cả trong lẫn ngoài. Đối với các pháp, Ngài quán theo hai cách, tức là thường và vô thường. Ngài thường dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết hết thảy) mà thấy mọi pháp, cho đến khi ngồi nơi đạo tràng (chỗ thành đạo) cũng chưa từng mất giữa chừng. Khi quán các pháp, Ngài không thấy có một pháp nào, cho đến mọi tướng nhỏ nhiệm, mà lìa ngoài không, vô tướng (không có hình tướng cố định), vô nguyện (không có gì để mong cầu, bám giữ), vô tác (không có kẻ tạo tác), vô sinh, vô diệt, vô vật (không có vật thể thật). Không thấy có pháp nào, cho đến tướng nhỏ nhiệm, mà không nằm trong mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử). Thấy pháp và phi pháp, thì không gì không phải là pháp (?)."
"Thế nào là pháp? Đó là không có ta, không có chúng sinh, không có thọ mạng, không có người; đó gọi là pháp. Thế nào là phi pháp? Đó là ngã kiến (chấp có cái ta), chúng sinh kiến (chấp có chúng sinh), mạng kiến (chấp có sinh mạng thường còn), nhân kiến (chấp có con người thật), đoạn kiến (chấp rằng chết là mất hẳn), thường kiến (chấp rằng có cái tồn tại mãi mãi), hữu kiến (chấp là có), vô kiến (chấp là không); đó gọi là phi pháp. Sa-môn Cù-đàm quán mọi pháp là pháp và phi pháp. Vì sao vậy? Quán không, vô tướng, vô nguyện, đó gọi là mọi pháp là pháp. Ngã mạn, kiêu mạn (tự cao tự đại), chấp ta và cái của ta, nắm giữ các kiến chấp, đó gọi là mọi pháp là phi pháp."
"Quán tính của các pháp như vậy rồi, Ngài không thấy có pháp nào không phải là nhân của Bồ-đề, không phải là nhân để ra khỏi sinh tử; tất cả đều là pháp đưa ra khỏi. Nếu không cầu các pháp theo cách như vậy thì gọi là pháp tiêu mất (?). Ra khỏi là do duyên, tiêu mất cũng do duyên. Khi quán như vậy, Ngài quán ba hạnh, đó là ác hạnh, thiện hạnh và bất động hạnh (hạnh tu thiền định sâu, đưa đến các cõi trời cao không bị lay động). Trong ba hạnh ấy, Ngài thường làm hạnh tạo phúc, thực hành mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không si mê), để làm trong sạch ba nghiệp."
"Làm trong sạch thân nghiệp là để cầu ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp của chư Phật, khiến người khác không thể làm hại. Làm trong sạch khẩu nghiệp (nghiệp của lời nói) là để khi nói pháp thì chúng sinh ưa nghe. Làm trong sạch ý nghiệp là để đối với mọi chúng sinh tâm luôn bình đẳng, thường nhập thiền định. Dùng phương tiện như vậy mà quán pháp niệm xứ, lìa mọi cấu bẩn ngăn che Bồ-đề, không chấp vào thường kiến, không chấp vào đoạn kiến, mà đi theo trung đạo (con đường giữa, không rơi vào hai cực đoan)."
"Trung đạo như vậy, trí tuệ thế gian không thể thấy được, không thể nói ra, không thể chỉ bày, không có hình tướng, không có sắc, không có nơi chốn, không thể nắm lấy, không thể buông bỏ, trong sạch, vắng lặng, mắt không thể thấy, cho đến thân không thể chạm, cũng không có chỗ đến; không ở trong thế gian, không ra ngoài thế gian, không thể nói ra; không nhiều không ít, không thường không đoạn, không phải tướng cũng không phải không tướng, không phải giác cũng không phải không giác, không hư không thực, không phải cái này cũng không phải cái kia, không có không không, không phải hữu vi (do nhân duyên tạo thành) cũng không phải vô vi (không do nhân duyên tạo thành), không phải hành cũng không phải không hành, không phải sinh không phải chết, không phải Niết-bàn cũng không phải pháp tạo tác. Đó gọi là trung đạo."
"Ngài không dùng nhục nhãn (mắt thịt), thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa và thấy được những gì mắt thường không thấy), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy lý không) để quán pháp niệm xứ. Vì sao vậy? Vì đối với ba con mắt ấy, (trung đạo) không có tướng mạo để thấy (?). Cho nên Ngài quán pháp bằng pháp nhãn (mắt thấy rõ các pháp để cứu độ chúng sinh), tâm không chấp vào mà cũng không đánh mất các pháp. Đó gọi là pháp niệm xứ."
"Đại vương nên biết, tu Tứ niệm xứ thì được bốn pháp lìa bỏ: quán thân là bất tịnh thì ra khỏi tịnh đảo (cái thấy điên đảo cho rằng thân là sạch); quán cảm thọ là khổ thì ra khỏi lạc đảo (cái thấy điên đảo cho rằng là vui); quán tâm là vô thường thì ra khỏi thường đảo (cái thấy điên đảo cho rằng là thường còn); quán pháp là vô ngã thì ra khỏi ngã đảo (cái thấy điên đảo cho rằng có ta). Lại nữa, quán thân niệm xứ thì lìa đoàn thực (thức ăn thô, ăn từng nắm, nuôi thân); quán thọ niệm xứ thì lìa xúc thực (sự tiếp xúc của giác quan với đối tượng, nuôi cảm thọ); quán tâm niệm xứ thì lìa thức thực (thức ăn là ý thức, duy trì sự sống và tái sinh); quán pháp niệm xứ thì lìa tư thực (thức ăn là ý muốn, ý chí thúc đẩy hành động). Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm đã thành tựu trọn vẹn niệm xứ như vậy, cho nên tôi nói Ngài không có lỗi lầm."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là pháp Tứ chánh cần của Như Lai?" Đáp: "Thưa Đại vương, Tứ chánh cần của Sa-môn Cù-đàm là bốn loại tinh tấn (siêng năng, nỗ lực không lui), để ngăn hai loại pháp ác và gom góp hai loại pháp lành. Sa-môn Cù-đàm đã thành tựu tính lành, tâm luôn an trú trong pháp lành, nên đối với pháp ác chưa sinh và pháp ác đã sinh, Ngài không cần dùng tinh tấn để làm cho diệt; đối với pháp lành chưa sinh và pháp lành đã sinh, Ngài không cần dùng tinh tấn để làm cho sinh. Vì sao vậy? Vì Sa-môn Cù-đàm trong vô lượng đời đã thường tu tính lành, nên mọi pháp ác tự nhiên không sinh, mọi pháp lành tự nhiên đầy đủ."
"Pháp ác là những gì không phải bạn đồng hành của nhóm giới (giữ giới luật), không phải bạn đồng hành của nhóm định (thiền định), không phải bạn đồng hành của nhóm tuệ (trí tuệ). Khi quán Tứ niệm xứ, các tâm lười biếng, năm cái (năm thứ phiền não che lấp tâm: ham muốn, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ) che lấp mắt tâm, khiến lìa xa năm căn lành như lòng tin v.v... Những pháp ác ấy, chưa sinh thì không cho sinh, đã sinh thì diệt ngay, nhờ siêng năng tinh tấn. Pháp lành là các căn lành như lòng tin v.v..., chưa sinh thì làm cho sinh, đã sinh thì làm cho thêm rộng lớn, nhờ siêng năng tinh tấn. Đó gọi là pháp Tứ chánh cần. Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm đã thành tựu trọn vẹn pháp Tứ chánh cần như vậy, cho nên tôi nói Ngài không có lỗi lầm."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là Tứ như ý phần của Như Lai?" Đáp: "Thưa Đại vương, Tứ như ý phần (bốn nền tảng giúp thành tựu định và thần thông theo ý muốn) của Sa-môn Cù-đàm là: một, dục như ý (do ý muốn mạnh mẽ); hai, tinh tấn như ý (do siêng năng); ba, tâm như ý (do chuyên tâm); bốn, tư duy như ý (do suy xét quán chiếu). Bốn pháp này lấy từ, bi, hỷ, xả làm gốc. Đó là Tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ là đem vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo niềm vui của người, xả là buông bỏ, bình đẳng), Ngài thường gần gũi. Vì thường gần gũi nên tâm được điều hòa mềm mại. Vì tâm điều hòa mềm mại nên được vào Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền, Tứ thiền (bốn tầng thiền định từ thấp đến cao). Vì vào các tầng thiền nên thân được nhẹ nhàng mềm mại. Thành tựu thân nhẹ tâm mềm như vậy thì vào được như ý phần. Khéo vào như ý phần rồi thì liền sinh thần thông."
"Hoặc dục, hoặc tinh tấn, hoặc tâm, hoặc tư duy: dục là chuyên hướng về pháp ấy; tinh tấn là thành tựu pháp ấy; tâm là quán xét pháp ấy; tư duy là dùng phương tiện thành tựu pháp ấy. Như ý phần như vậy đã có thể đạt được thần thông. Dục là trang nghiêm, tinh tấn là thành tựu, tâm là an trú chân chính, tư duy là khéo phân biệt. Sa-môn Cù-đàm đạt được Tứ như ý, tùy theo điều mình hiểu mà làm đúng như vậy, tâm được tự tại, tùy ý đi đến đâu cũng khéo làm các việc, rốt cuộc thành tựu mọi hạnh nguyện xưa, như gió đi trong không trung, không vướng mắc gì."
"Ngài được bốn điều tự tại: một là mệnh tự tại, hai là thân tự tại, ba là pháp tự tại, bốn là thần lực tự tại. Mệnh tự tại là: để điều phục chúng sinh, tùy nơi sinh ra, hoặc cõi trời hoặc cõi người, trong chỗ mạng ngắn có thể hiện ra sống lâu, trong chỗ sống lâu có thể hiện ra mạng ngắn. Đó gọi là mệnh tự tại. Thân tự tại là: nhờ tự tại nên tùy tâm mà tạo thân, tùy tâm mà tạo hình sắc, hiện ra oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm); vì chúng sinh, nếu muốn có thân tướng giống như mọi chúng sinh thì đều làm được cả. Đó gọi là thân tự tại. Pháp tự tại là: biết được mọi pháp xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian), chỉ bày cho chúng sinh những việc thế gian, khéo biết mười hai nhân duyên rất sâu xa, được biện tài vô ngại (tài ăn nói không bị trở ngại), có thể theo đủ loại ngôn ngữ của chúng sinh, khiến họ an trú trong lòng tin chân chính. Đó gọi là pháp tự tại."
"Thần lực tự tại là: có thể khiến nước bốn biển lớn hợp lại thành một biển, mà không đến không đi, không có tướng lay động; có thể khiến các núi Tu-di (núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) trong Tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) hợp lại thành một núi, mà không đến không đi, không thêm không bớt, vẫn như cũ không khác; đối với cõi Tứ Thiên vương (cõi trời của bốn vị vua trời hộ trì bốn phương) và cõi trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi, nơi ba mươi ba vị trời cai quản) cũng không gây cản trở gì. Muốn khiến Tam thiên đại thiên thế giới đều được trang hoàng bằng vàng, bạc, bảy báu, gỗ chiên-đàn (một loại gỗ thơm quý), hoa thơm, thì tùy ý hiện ra đều làm được. Đó gọi là thần lực tự tại."
"Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm đã thành tựu trọn vẹn Tứ như ý phần như vậy, cho nên tôi nói Ngài không có lỗi lầm. Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm thành tựu Tứ như ý phần như vậy rồi thì có thể vào mọi thiền định, giải thoát, thần thông vô ngại và Tứ vô lượng tâm."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là thiền định của Như Lai?" Đáp: "Thưa Đại vương, Sa-môn Cù-đàm có chín định thứ lớp (chín tầng định đi lần lượt từ thấp lên cao), vào tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu trong đó tâm đạt sự quân bình hoàn toàn). Một là Sơ thiền, hai là Nhị thiền, ba là Tam thiền, bốn là Tứ thiền, năm là Không xứ (định quán không gian vô biên), sáu là Thức xứ (định quán thức vô biên), bảy là Bất dụng xứ (định không có gì cả, còn gọi là Vô sở hữu xứ), tám là Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (định không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng, tức tầng định mà tri giác vi tế đến mức không thể nói là có hay không), chín là vào Diệt tận xứ (định diệt hết cảm thọ và tri giác)."
"Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm lìa các dục và các pháp ác bất thiện, có giác có quán (giác là sự tìm xét thô, quán là sự dò xét tinh tế của tâm), có hỷ lạc (niềm vui mừng và an lạc) do lìa dục mà sinh, vào hạnh Sơ thiền. Lìa các dục ác là các pháp ái nhiễm đối nghịch với Sơ thiền; xa lìa những pháp ấy gọi là lìa các dục. Lìa các pháp ác bất thiện là: do tham, giận, si mà khởi mười nghiệp bất thiện như giết hại v.v..., đó gọi là pháp bất thiện; xa lìa những pháp ấy gọi là Sơ thiền."
"Có giác nghĩa là cùng có giác. Thế nào là giác? Nương vào cảnh giới nào mà thuận theo Sơ thiền; giác ấy có nhiều loại, đó là biết, cảm nhận, suy nghĩ, quán, gom góp, định v.v..., gọi là giác. Thế nào là quán? Chính là hạnh giác thuận theo Sơ thiền ấy mà suy nghĩ, quán xét cảm thọ, ý muốn, định, sự biết và cảm nhận, gọi là quán (?). Nương vào hạnh nhàm chán (dục lạc), cùng với giác và quán ấy mà thành chỗ nương của Sơ thiền; nương vào hạnh nhàm chán, cùng với hỷ và lạc ấy mà thành hạnh Sơ thiền. Đó gọi là có hỷ có lạc vào hạnh Sơ thiền. Hạnh là những điều như thọ trì, giữ gìn chánh niệm, hỷ, lạc, biết rõ v.v..., gọi là hạnh."
"Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm an trú trong Sơ thiền, được Vô sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu và an nhiên chấp nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt), lòng mong muốn tiến lên càng tăng. Cho nên vào Sơ thiền là để cầu Vô sinh pháp nhẫn. Vì cầu Vô sinh nhẫn ngày càng thù thắng hơn, nên trong Sơ thiền sinh ý nghĩ rằng nó không bền chắc, khởi lòng mong muốn cao hơn, bỏ Sơ thiền ấy mà cầu Nhị thiền."
"Vì muốn vào Nhị thiền ấy, Ngài lìa tâm có giác có quán của Sơ thiền, diệt tâm ấy, lìa tâm ấy, làm trong sạch tâm ấy, làm vắng lặng tâm ấy; bên trong trong sạch, tâm chuyên vào một chỗ, không giác không quán, có hỷ lạc do định sinh ra, vào hạnh Nhị thiền. Bên trong trong sạch là đối trị những pháp ngăn trở Nhị thiền, làm cho những pháp ấy vắng lặng, trong sạch không vẩn đục, gọi là bên trong trong sạch. Tâm chuyên vào một chỗ là diệt hết mọi giác quán của Sơ thiền, vắng lặng chỉ còn một vị, ví như biển lớn, mọi dòng nước chảy vào đều thành một vị, tức là vị mặn. Vào Nhị thiền thì diệt mọi giác quán của Sơ thiền, vắng lặng một vị, không giác không quán; như vậy gọi là được tam-muội không giác không quán. Nương vào tam-muội ấy mà sinh hỷ, tức là đối với Phật, Pháp, Tăng sinh lòng vui mừng. Nương vào lòng vui mừng ấy mà mọi công đức lành tự nhiên đầy đủ."
"Vì muốn cho Vô sinh pháp nhẫn ấy ngày càng tăng thêm, ngày càng sáng tỏ, ngày càng tốt đẹp, ngày càng mềm mại, Ngài được lòng mong muốn cao hơn, nên đối với Nhị thiền không dừng lại, không ưa thích, mà lại cầu hạnh Tam thiền cao hơn. Ngài sinh tâm như vầy: biết rằng tâm hỷ ấy ngăn trở Tam thiền và Vô sinh pháp nhẫn. Cho nên lìa hỷ, an trú trong xả, giữ chánh niệm, an trú trong trí tuệ, thân cảm nhận an lạc; thứ an lạc này bậc thánh nói tới và cũng xả bỏ. Nương vào lòng mong muốn Vô sinh pháp nhẫn cao hơn ở Nhị thiền, Ngài lìa hỷ lạc ấy, vào hạnh Tam thiền, được niềm vui của tam-muội."
"Nhàm chán hỷ ấy, Ngài sinh tâm như vầy: 'Niềm an lạc không có hỷ này là niềm vui vô thường, là pháp sẽ tan mất, không thường không bền, không phải niềm vui chân thật, không phải niềm vui rốt ráo.' Biết như vậy rồi, Ngài lại khởi lòng mong muốn Vô sinh nhẫn thù thắng hơn nữa. Nương vào lòng mong muốn nhẫn thù thắng ấy, Ngài không ưa khổ vui, xa lìa khổ vui, trước đã diệt buồn vui, không khổ không vui, xả và niệm đều trong sạch, vào hạnh Tứ thiền, được tam-ma-bạt-đề của Tứ thiền, với tâm mềm mại, tâm tự tại, tâm vắng lặng, tâm sáng suốt, tâm ngay thẳng. Ngài đem mọi sự an lạc mình có trao cho chúng sinh. Khi ban cho chúng sinh niềm an ổn vui vẻ, liền được ánh sáng của Vô sinh nhẫn thù thắng hiện ra trước mắt. Vì được ánh sáng của nhẫn thù thắng ấy hiện ra trước mắt nên việc tu tiến rất nhanh."
"Đối với niềm vui nhiệm mầu của Tứ thiền, Ngài không sinh lòng ưa thích, xa lìa niềm vui ấy, xả và niệm trong sạch, chỉ thấy khoảng không vô biên hiện ra trước mắt, vượt qua mọi sắc tướng (hình tướng vật chất), diệt mọi hữu đối tướng (tướng có đối ngại, tức sự va chạm, ngăn cản lẫn nhau của vật chất), không nghĩ đến các tướng sai khác, biết khoảng không vô biên, liền vào hạnh Không vô biên (định quán không gian vô tận)."
"Quán sắc như vậy, nói gọn có hai loại: một là tứ đại, hai là những gì nương vào tứ đại. Tứ đại (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất) là đất, nước, lửa, gió. Những gì nương vào tứ đại là hình sắc, mùi, vị, xúc chạm. Nói rộng ra như vậy có tám loại sắc tướng. Lìa những sắc tướng ấy, không có những sắc tướng ấy, diệt hết mọi sắc tướng ấy, gọi là vượt qua mọi sắc tướng. Hễ pháp nào có sắc tướng thì pháp ấy tất có tướng đối ngại. Diệt hết mọi tướng đối ngại ấy, không nghĩ, không theo các tướng sai khác, mà vượt qua được các tướng sai khác ấy; vì không nghĩ đến các tướng sai khác ấy nên chỉ thấy tướng hư không. Cho nên biết khoảng không vô biên, liền vào hạnh Không vô biên. Vì vậy nói rằng: vượt qua mọi sắc tướng."
"Vào tam-muội Không vô biên ấy rồi, Ngài sinh tâm như vầy: 'Hư không không có biên, hư không không có giới hạn, hư không không có bờ.' Hễ pháp nào, vì không có biên v.v..., thì pháp ấy không có quá khứ, hiện tại, vị lai (không có thời điểm trước, giữa, sau). Quán mọi pháp không có trước, giữa, sau như vậy, Ngài vào tam-muội như vậy, liền đối với mọi chúng sinh khởi lòng đại từ, liền buông bỏ mọi pháp, được trí bình đẳng hiện ra trước mắt. Lúc ấy, trong Vô sinh nhẫn kia mới được ánh sáng tiến lên thù thắng hiện ra, vượt qua mọi tướng hư không vô biên, hiện tiền biết tướng thức vô biên, vào hạnh Thức vô biên xứ."
"Ngài sinh tâm như vầy: 'Tướng hư không vô biên này chỉ là sự phân biệt của tưởng do thức tạo ra.' Được tâm như vậy, Ngài biết mọi pháp chỉ là tướng của thức, mà thức thì vô lượng. Vào tam-muội như vậy, được Vô sinh pháp nhẫn nhưng chưa thành tựu rốt ráo. Vượt qua mọi chỗ tướng thức vô biên, hiện tiền biết chỗ không có gì cả, vào hạnh Vô sở hữu thiểu xứ (chỗ không có gì, không còn chút nào). Không có gì cả là không có các tâm phân biệt như tham, giận, si v.v..., không có đủ loại phân biệt, phân biệt hư dối. Mọi pháp hữu vi trong thế gian đều sinh ra từ tâm phân biệt hư dối. Vì không có những thứ ấy nên nói là không có gì cả. Chút ít là như đã nói ở trên, trong các pháp có tướng nhỏ, tướng tinh tế, tướng vi tế v.v..., gọi là tướng chút ít. Vì không có tướng chút ít ấy nên nói là không có chút nào. Vì vượt qua mọi tưởng thô và tế ấy nên nói là không có gì cả, không còn chút nào."
"An trú trong tam-muội này, Ngài được ánh sáng của Vô sinh pháp nhẫn thù thắng hơn hiện ra trước mắt. Vì để được Vô sinh pháp nhẫn thù thắng ấy, Ngài không ưa thích tam-muội không có gì không còn chút nào ấy, mà sinh lòng mong muốn cao hơn, lại cầu hạnh tam-muội thù thắng hơn nữa. Ngài sinh tâm như vầy: 'Tướng hạnh không có gì không còn chút nào này cũng là tướng tinh tế, là phân biệt hư dối.' Cho nên tiếp đó quán Phi tưởng phi phi tưởng. Thế nào là Phi tưởng phi phi tưởng? Phi tưởng (không phải tưởng) là không; phi phi tưởng (không phải không tưởng) là từ nhân duyên sinh ra. Lúc ấy tam-muội Phi tưởng phi phi tưởng hiện ra trước mắt, vượt qua mọi tướng chút ít của Vô sở hữu xứ, vào tam-muội Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đi và ở trong cảnh giới ấy."
"Ngài sinh tâm như vầy: 'Cảnh giới Phi tưởng phi phi tưởng ấy cũng không có gì đáng ưa thích.' Ngài xa lìa pháp ấy, liền chứng tam-muội các pháp không sinh không diệt hiện ra trước mắt, biết mọi pháp không sinh không diệt, thấy mọi pháp tự tính vắng lặng, không đi không dừng. Lúc ấy gọi là được Vô sinh pháp nhẫn thanh tịnh cao tột. Đó gọi là chín bậc lần lượt vào tam-ma-bạt-đề. Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm đã thành tựu trọn vẹn pháp định như vậy, cho nên tôi nói Ngài không có lỗi lầm."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là tướng giải thoát của Như Lai?" Đáp: "Thưa Đại vương, giải thoát của Sa-môn Cù-đàm có tám loại. Một là có sắc thấy sắc. Hai là bên trong có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài. Ba là tin sạch. Bốn là vượt qua mọi sắc tướng, diệt mọi tướng đối ngại, không nghĩ đến mọi tướng sai khác, biết khoảng không vô biên, liền vào hạnh Không vô biên. Năm là vượt qua mọi tướng hư không vô biên, biết thức vô biên, liền vào hạnh Thức vô biên. Sáu là vượt qua mọi tướng thức vô biên, biết không có gì không còn chút nào, liền vào hạnh Vô sở hữu xứ. Bảy là vượt qua mọi Vô sở hữu xứ, biết Phi hữu tưởng phi vô tưởng là an ổn, liền vào hạnh Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ. Tám là vượt qua mọi hạnh Phi hữu tưởng phi vô tưởng, diệt hết mọi cảm thọ và tri giác, vào hạnh Diệt tận định. Đó gọi là tám giải thoát."
"Có sắc thấy sắc: có sắc là những gì đều là pháp do nhân duyên sinh ra; thấy là không, không có kẻ sống thật (thọ giả). Thấy được như vậy thì thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Bên trong có tướng sắc thấy sắc bên ngoài: thấy là không, không có kẻ sống thật, tất cả đều là pháp do nhân duyên sinh ra. Thấy được như vậy thì thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Tin sạch: nếu phân biệt tướng sạch và không sạch thì gọi là tà kiến (cái thấy sai lầm); nhờ tin sạch nên thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát."
"Vượt qua mọi sắc tướng, diệt mọi tướng đối ngại, không nghĩ đến tướng sai khác, biết khoảng không vô biên, liền vào hạnh Không vô biên: hư không vô lượng; đối với hư không mà biết được như vậy thì thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Vượt qua mọi tướng hư không vô biên, biết thức vô biên, liền vào hạnh Thức vô biên: thức vô lượng, thức vô biên, thức vô biên này chính là không. Biết được như vậy thì thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Vượt qua thức vô biên, biết không có gì không còn chút nào, liền vào hạnh Vô sở hữu: 'cái có' là phiền não tham, giận, si; vào hạnh không có gì là diệt những phiền não ấy. Biết được như vậy thì thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát."
"Vượt qua Vô sở hữu, biết Phi hữu tưởng phi vô tưởng là an ổn, liền vào hạnh Phi hữu tưởng phi vô tưởng: không phải có tưởng là vì tính vốn không, vắng lặng; không phải không có tưởng là vì nương vào nhân duyên mà có. Thấy được như vậy thì thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Vượt qua mọi Phi hữu tưởng phi vô tưởng, diệt hết mọi cảm thọ và tri giác, vào hạnh Diệt tận định: thấy như vầy, tưởng như ảo ảnh sóng nắng, cảm thọ như bọt nước; tưởng chính là thọ, thọ chính là tưởng; không có kẻ biết, không có kẻ sống. Thấy được như vậy thì thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Đại vương nên biết, Sa-môn Cù-đàm đã thành tựu trọn vẹn giải thoát như vậy, cho nên tôi nói Ngài không có lỗi lầm."
Vua hỏi: "Thưa Đại sư, thế nào là hạnh trí thần thông của Như Lai?" Đáp: "Thưa Đại vương, hạnh thần thông của Sa-môn Cù-đàm có sáu loại. Một là Thiên nhãn thông (thấy được mọi hình sắc xa gần, thô tế khắp nơi). Hai là Thiên nhĩ thông (nghe được mọi âm thanh khắp nơi). Ba là Tha tâm thông (biết được tâm ý người khác). Bốn là Túc mạng thông (biết được các đời trước). Năm là Như ý thông (biến hóa, đi lại tùy ý). Sáu là Lậu tận thông (dứt sạch mọi phiền não)."
"Đại vương nên biết, thiên nhãn của Sa-môn Cù-đàm vượt hơn thiên nhãn của tất cả trời, rồng, tám bộ chúng (tám loại chúng sinh siêu phàm hộ trì Phật pháp, gồm trời, rồng và các loài thần linh khác), của Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, hướng tới quả A-la-hán) và Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán lý nhân duyên). Thiên nhãn ấy do công đức và trí tuệ tạo thành, đều có thể thấy rõ khắp mười phương (tám hướng cùng trên và dưới), thấy hết mọi hình sắc, ánh sáng, hình tượng trong mười phương, dù thô hay tế, dù gần hay xa, đều thấy rõ ràng, phân biệt tỏ tường. Mọi chúng sinh trong đó, sinh tử nối nhau khắp các đường tái sinh, cùng nghiệp và quả của nghiệp, sự phân biệt các căn (năng lực, căn tính) của họ, Ngài đều biết không sót. Những cõi nước thanh tịnh nhiệm mầu, trang nghiêm của chư Phật Như Lai trong các thế giới mười phương, Ngài cũng thấy; và những nghiệp hạnh mà các Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ để cứu độ chúng sinh), Thanh văn, chúng sinh năm đường (trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) trong đó tu tập, Ngài đều thấy không sót."
"Vì sao vậy? Mắt ấy thanh tịnh vì thấy không bị ngăn ngại. Mắt ấy không ô nhiễm vì không bám vào hình sắc. Mắt ấy giải thoát vì đã xa lìa sự trói buộc của các kiến chấp và phiền não. Mắt ấy trong sạch vì bản tính sáng tỏ. Mắt ấy không nương tựa vì đã lìa đối tượng bám víu. Mắt ấy không khởi động vì đã dứt phiền não. Mắt ấy không nhơ vì đã dứt mọi điều ác. Mắt ấy không bị màng che vì đã dứt lưới nghi. Mắt ấy không khởi vì đã dứt chướng ngại. Mắt ấy không tham, không giận, không si vì đã dứt được mọi kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến). Mắt ấy được sáng vì soi rõ các pháp. Mắt ấy biết bằng chánh niệm vì không đi theo thức phân biệt. Mắt ấy vô thượng (cao nhất) vì đã rốt ráo thánh đạo. Mắt ấy không ngăn ngại vì soi chiếu chúng sinh một cách bình đẳng. Mắt ấy không nhiễm vì bản tính thanh tịnh."
"Vì sao vậy? Vì Sa-môn Cù-đàm an trú trong tâm đại bi, khéo phân biệt nghĩa lý, không tranh cãi, tùy điều thấy nghe mà nói, bỏ mọi điều bất thiện, hướng về đạo tràng, tâm không chướng ngại. Thấy người keo kiệt tham lam thì có thể đem của cải bố thí; thấy người phạm giới thì khuyên giữ gìn các căn (các giác quan); thấy người hay giận dữ thì khuyên nhẫn nhịn, không tranh cãi; thấy người lười biếng thì khuyên siêng năng tinh tấn; thấy người tâm tán loạn thì chỉ cho niềm vui của thiền định; thấy người ngu si thì dạy tu trí tuệ. Cho nên được thiên nhãn thanh tịnh, không chướng ngại. Đó gọi là hạnh trí thần thông thiên nhãn."
"Đại vương nên biết, thiên nhĩ của Sa-môn Cù-đàm nghe khắp các thế giới mười phương, mọi âm thanh trong đó: tiếng của trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, hiếu chiến), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và loài phi nhân (các loài giống người mà không phải người), Ngài đều phân biệt được; cũng biết tiếng thuyết pháp của chư Phật, tiếng của Bồ-tát, Thanh văn, Duyên giác, mọi âm thanh mà tai có thể tiếp nhận, cho đến mọi tiếng của địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói), muỗi mòng, ruồi, bọ chét, Ngài đều nghe được cả. Nếu chúng sinh trong tâm có điều hướng tới, những âm thanh phát ra dù lành, dữ hay vô ký (không lành không dữ), Ngài đều hiểu rõ; Ngài nghe hết mọi âm thanh của quá khứ và vị lai, cho đến tận cùng gốc nguồn. Vì sao vậy? Vì Sa-môn Cù-đàm an trú trong đại bi, có thể nghe mọi âm thanh không bị chướng ngại, vì đã dứt các phiền não, tập khí đã diệt. Đó gọi là hạnh trí thần thông thiên nhĩ."
"Đại vương nên biết, hạnh trí thần thông tha tâm của Sa-môn Cù-đàm: tất cả chúng sinh, những gì thuộc về chúng sinh, tâm họ nghĩ thế nào, tức là tâm lành, tâm bất thiện, tâm vô ký, tâm thuận theo phiền não, tâm quay lưng với phiền não, tâm Thanh văn, tâm Bích-chi Phật (tức Duyên giác, bậc tự giác ngộ một mình), tâm Bồ-tát, tâm Phật, tâm trời, tâm rồng, tâm dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh mẽ, nhanh nhẹn), tâm càn-thát-bà, tâm a-tu-la, tâm ca-lâu-la, tâm khẩn-na-la, tâm ma-hầu-la-già, tâm người và phi nhân, tâm của địa ngục, tâm của súc sinh, tâm của ngạ quỷ, tâm của chúng sinh ở cõi vua Diêm-la (vị vua cai quản cõi âm, xét xử người chết), tâm quá khứ, tâm vị lai, Ngài đều phân biệt biết rõ. Vì sao vậy? Vì Sa-môn Cù-đàm an trú trong đại bi, có thể biết tâm người khác không ngăn ngại, không chướng ngại, vì không còn các phiền não, vì đã dứt các tập khí, vì soi chiếu mọi pháp, nên có thể hiểu được như vậy. Đó gọi là hạnh trí thần thông tha tâm."
"Đại vương nên biết, hạnh trí thần thông túc mạng của Sa-môn Cù-đàm nhớ biết quá khứ một đời, hai đời, cho đến mười đời, trăm đời, nghìn đời, vô lượng trăm đời, vô lượng nghìn đời, vô lượng trăm nghìn đời, và sự thành hoại của trời đất, vô lượng thế giới thành, vô lượng thế giới hoại, vô lượng thế giới thành hoại, vô lượng kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) thành hoại; biết các chúng sinh sinh ra trong đó với dòng họ như thế, tên tuổi như thế, hình dáng như thế, tuổi thọ như thế, chịu khổ như thế, hưởng vui như thế, chỗ ở như thế, áo mặc ăn uống như thế; chết ở chỗ này lại sinh ở chỗ này, chết ở chỗ kia lại sinh ở chỗ kia, chết ở đây sinh ở kia, chết ở kia sinh ở đây, cho đến tận cùng quá khứ, đều biết không sót."
"Lại biết tất cả chư Phật trong quá khứ cho đến tận cùng quá khứ: quyến thuộc, cha mẹ, vợ con, anh em, chị em như thế; từ lúc mới phát tâm, xuất gia cầu đạo, tu tập hạnh nguyện, cúng dường chư Phật, giáo hóa điều phục mọi chúng sinh, ngồi dưới cây Bồ-đề thành Đẳng chánh giác (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, ngang bằng với chư Phật); danh hiệu như thế, chỗ ở như thế, tòa ngồi thù thắng như thế, hàng Thanh văn như thế, thị giả (người hầu cận) như thế, chư thiên như thế, loài người như thế, đại chúng như thế, ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật pháp) như thế, thuyết pháp như thế, độ chúng sinh như thế, tuổi thọ như thế, diệt độ (nhập Niết-bàn, tức qua đời) như thế, thời Chánh pháp (thời kỳ giáo pháp còn nguyên vẹn, có người tu chứng) tồn tại như thế, thời Tượng pháp (thời kỳ giáo pháp chỉ còn giống như thật, hình thức nhiều mà chứng ngộ ít) tồn tại như thế, Ngài đều nhớ biết được."
"Vì sao vậy? Vì an trú trong đại bi, khéo hiểu việc làm. Trí ấy không phiền não vì an trú trong thiền định. Trí ấy không sợ hãi vì khéo thâu giữ trí tuệ. Trí ấy tự nhiên mà có vì không do cầu ở người khác mà hiện tại tự khéo biết. Trí ấy nhớ đúng vì rốt cuộc không bao giờ mất. Trí ấy là công đức vì rốt ráo Đại thừa (cỗ xe lớn, giáo pháp hướng đến cứu độ tất cả chúng sinh và thành Phật). Trí ấy là căn lành vì sinh ra từ các ba-la-mật (các hạnh tu hoàn hảo đưa người sang bờ giải thoát) mà đến được bờ bên kia. Đó gọi là hạnh trí thần thông biết túc mạng."
Kinh Đại Tát-già Ni-kiền Tử Thọ Ký (kinh kể việc vị thầy Tát-già thuộc phái Ni-kiền, tức đạo Kỳ-na, được Phật thọ ký, nghĩa là được Phật báo trước sẽ thành Phật trong tương lai), quyển thứ tám.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video