Thiên 16 — Phẩm 10: Thuyết pháp (phần một)

 Phẩm Thuyết Pháp (phẩm: chương của kinh; thuyết pháp: giảng giải lời dạy của Phật), thứ mười, phần một.

 Bấy giờ Tuệ mạng (tiếng tôn xưng một vị tăng, ý nói người lấy trí tuệ làm mạng sống) Xá-lợi-phất (vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) thấy Đại Tát-già Ni-kiền tử (vị tu sĩ thuộc phái Ni-kiền, một phái tu khổ hạnh ngoài đạo Phật; nhân vật chính của kinh này) ngồi trước Phật, một lòng chắp tay, nhìn Phật không rời, lặng lẽ ngồi yên. Ngài nghĩ thầm: "Vị Tát-già Ni-kiền tử này đến chỗ Phật vì việc gì?" Nghĩ xong, ngài hỏi Đại Tát-già Ni-kiền tử: "Ông đến chỗ Phật vì việc gì? Để được thấy Phật, hay để nghe Pháp (lời dạy của Phật)?"

 Tát-già Ni-kiền tử đáp Tuệ mạng Xá-lợi-phất: "Thưa Đại đức (tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức lớn) Xá-lợi-phất, nay tôi đến chỗ Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) không phải để thấy Phật, cũng không phải để nghe Pháp. Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, nay tôi không vì bất cứ pháp nào (pháp: ở đây chỉ mọi sự vật, hiện tượng, mọi điều có thể nghĩ đến) mà đến chỗ Phật.

 Vì sao vậy? Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, không phải vì thấy sắc (phần vật chất, hình tướng, thân xác) mà gọi là thấy Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật). Không phải vì thấy thọ, tưởng, hành, thức (bốn phần tinh thần của con người: cảm nhận khổ vui, hình dung nhận biết, ý muốn tạo tác, và hiểu biết phân biệt; cùng với sắc gọi là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người) mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy địa tánh (tính chất của đất, tức tính cứng chắc) mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy thủy tánh, hỏa tánh, phong tánh (tính chất của nước, lửa, gió; cùng với đất là bốn yếu tố tạo nên mọi vật chất) mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy ngã (một cái "tôi" có thật, thường còn) mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy chúng sinh (loài có sự sống, xem như thực thể có thật) mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy thọ mạng (một sự sống kéo dài có thật) mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy nhân (con người như một thực thể có thật) mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy tác giả (một kẻ làm ra hành động) mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy ngã sở (những gì thuộc về cái "tôi") mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy những sự việc được thấy mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy tướng (hình tướng, dấu hiệu bên ngoài để nhận biết) mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy vô tướng (cái không có hình tướng) mà gọi là thấy Như Lai.

 Vì sao vậy? Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, không thấy mọi tướng, gọi là thấy Như Lai. Không bám chấp vào sự thấy, gọi là thấy Như Lai. Vì không thấy vật, gọi là thấy Như Lai. Vì thấy đúng như thật, gọi là thấy Như Lai. Vì thấy thật tế (chỗ chân thật tận cùng của sự vật) mà chẳng phải là một bờ mé, gọi là thấy Như Lai. Vì chán lìa mắt, chán lìa hình sắc, gọi là thấy Như Lai. Vì không thấy tai, không nghe tiếng, gọi là thấy Như Lai. Vì không thấy mũi, không ngửi mùi, gọi là thấy Như Lai. Vì không thấy lưỡi, không biết vị, gọi là thấy Như Lai. Vì không thấy thân, không thấy sự xúc chạm, gọi là thấy Như Lai. Vì không thấy ý và pháp (pháp: đối tượng mà ý nghĩ tới), không phân biệt ý và pháp, gọi là thấy Như Lai."

 Xá-lợi-phất nói: "Thưa Đại đức Tát-già, nếu thấy theo những tướng như thế đều không phải là thấy Như Lai, thì thế nào mới gọi là thấy Phật Thế Tôn?" Tát-già Ni-kiền tử đáp: "Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, không phải vì thấy gia đình mà gọi là thấy Như Lai. Không phải vì thấy dòng họ mà gọi là thấy Như Lai. Không phải tướng nên gọi là thấy Như Lai. Không phải phi tướng nên gọi là thấy Như Lai. Không phải pháp nên gọi là thấy Như Lai. Không phải phi pháp nên gọi là thấy Như Lai. Không phải thật nên gọi là thấy Như Lai. Không phải không thật nên gọi là thấy Như Lai. Không phải quán xét nên gọi là thấy Như Lai. Không phải không quán xét nên gọi là thấy Như Lai. Không phải nghĩ nhớ nên gọi là thấy Như Lai. Không phải không nghĩ nhớ nên gọi là thấy Như Lai. Không phải phân biệt nên gọi là thấy Như Lai. Không phải không phân biệt nên gọi là thấy Như Lai. Không phải hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) nên gọi là thấy Như Lai. Không phải vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt) nên gọi là thấy Như Lai. Không phải có vật nên gọi là thấy Như Lai. Không phải không có vật nên gọi là thấy Như Lai. Không phải hợp lại nên gọi là thấy Như Lai. Không phải chia lìa nên gọi là thấy Như Lai. Không phải sắc nên gọi là thấy Như Lai. Không phải thọ, tưởng, hành, thức nên gọi là thấy Như Lai. Không phải nắm giữ nên gọi là thấy Như Lai. Không phải không nắm giữ nên gọi là thấy Như Lai. Không phải sinh nên gọi là thấy Như Lai. Không phải không sinh nên gọi là thấy Như Lai."

 Bấy giờ Tuệ mạng Xá-lợi-phất nói với Đại Tát-già Ni-kiền tử: "Thưa Đại đức Tát-già, nếu thấy như thế gọi là thấy Như Lai, thì thưa Đại đức Tát-già, ngài thấy Phật Thế Tôn như thế nào?" Tát-già Ni-kiền tử đáp: "Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, tôi không thấy sắc mà thấy Như Lai, cũng không lìa sắc mà thấy Như Lai; tôi không diệt hoại sắc mà gọi là thấy Như Lai. Cũng vậy, không thấy thọ, tưởng, hành, thức mà gọi là thấy Như Lai; không lìa thọ, tưởng, hành, thức mà gọi là thấy Như Lai; tôi không diệt hoại thọ, tưởng, hành, thức mà gọi là thấy Như Lai. Tôi không thấy Như Lai thuộc về thế gian, cũng không thấy Như Lai thuộc về xuất thế gian (cảnh giới vượt ra ngoài thế gian). Tôi không thấy Như Lai thuộc về ấm (tức uẩn, năm nhóm hợp thành con người), không thấy Như Lai thuộc về giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng của chúng và sáu loại nhận biết), không thấy Như Lai thuộc về nhập (mười hai nhập: sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng). Tôi thấy Như Lai lìa mọi âm thanh, lời nói.

 Nay tôi thấy Như Lai như thế này: không thấy, cũng chẳng phải không thấy; không biết, không phân biệt; không khởi lên, không chỉ bày; không sinh, không tăng trưởng; không lấy, không bỏ; không hý luận (bàn luận suông, phân biệt vô ích); không tạo ra tướng; không làm, cũng chẳng phải không làm; không tạo ra vật, cũng chẳng phải không tạo ra vật; không nhận, không giữ; chẳng phải thấy bằng tâm tạo tác, chẳng phải thấy một cách tự nhiên, chẳng phải thấy bằng quán xét, chẳng phải thấy khi không quán xét, chẳng phải cái thấy có thể nói ra, chẳng phải cái thấy không thể nói ra; lìa mọi lời nói, tên gọi, câu chữ, âm thanh, đó gọi là thấy Như Lai. Vì sao vậy? Vì không thể thấy Ngài bằng những tướng như thế. Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, các Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn) thấy Phật như vậy, tôi cũng thấy Như Lai như vậy."

 Xá-lợi-phất nói: "Thưa Đại đức Tát-già, nếu thấy Như Lai được như thế, thì khi Như Lai thuyết pháp, Đại đức làm sao nghe được?" Đáp: "Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, nếu tôi khởi lên pháp tướng (ý niệm 'đây là pháp') hay phi pháp tướng (ý niệm 'đây chẳng phải pháp'), thì mới gọi là nghe pháp do Như Lai nói. Vì sao vậy? Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, các Bồ-tát ma-ha-tát nghe tiếng thuyết pháp trong mọi tên gọi, câu chữ, lời nói âm thanh, mà tâm không khởi lên pháp tướng hay phi pháp tướng. Vì sao vậy? Vì đã lìa tướng của mọi pháp."

 Xá-lợi-phất nói: "Thưa Đại đức Tát-già, ông đến chỗ Phật không phải vì Pháp mà đến sao?" Đáp: "Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, tôi không vì Pháp, cũng chẳng phải không vì Pháp mà đến chỗ Phật. Vì sao vậy? Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, phàm người vì Pháp thì không vì một pháp nào cả, mới gọi là vì Pháp. Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, nếu có người nói mình vì Pháp mà đến, thì đối với người ấy: không bám vào pháp này gọi là Phật, không thấy pháp này gọi là Pháp, không bám vào sự sinh gọi là Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành). Phàm người vì Pháp thì không vì để biết khổ, không vì để lìa tập (nguyên nhân gây ra khổ), không vì để tu đạo (con đường dứt khổ), không vì để chứng diệt (sự dứt sạch khổ) — khổ, tập, diệt, đạo là bốn chân lý căn bản Phật dạy; không vì để vượt qua Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục tình), không vì để vượt qua Sắc giới (cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), không vì để vượt qua Vô sắc giới (cõi trời chỉ còn tâm thức, không còn hình thể); không vì để được Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử). Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, ngài nên theo lẽ này mà biết rằng nay tôi không vì Pháp mà đến chỗ Phật."

 Bấy giờ Tuệ mạng Xá-lợi-phất bảo Đại Tát-già Ni-kiền tử: "Thưa Đại đức Tát-già, nay ông dựa vào pháp nào mà nói như vậy?" Đáp: "Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, nay tôi hoàn toàn không dựa vào một pháp nào mà nói như vậy. Vì sao vậy? Trong pháp giới (toàn thể mọi pháp, xét về bản chất chân thật đồng nhất của chúng) không có chỗ dựa; trong pháp giới, chỗ dựa không thể nắm bắt; trong pháp giới, cái 'không có chỗ dựa' cũng không thể nắm bắt. Vì sao vậy? Vì không thấy có hai."

 Xá-lợi-phất nói: "Thưa Đại đức Tát-già, nay ông không dựa vào sáu đường (sáu cõi mà chúng sinh luân hồi qua lại: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) mà đi lại sao?" Đáp: "Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, nếu tôi thấy tướng của sáu đường ấy thì mới có đi lại. Nếu tôi có sinh thì cũng phải thọ sinh; có thoái (rời bỏ một đời, tức chết đi) thì phải thoái; có đi thì phải đi. Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, mọi pháp đều không động, không chuyển, không đi, không thoái, không sinh."

 Xá-lợi-phất nói: "Này Tát-già Ni-kiền tử, nếu như thế, thì vì sao Như Lai nói: 'Này các tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ), các ông có sinh, già, chết, có thoái, có sinh'?" Đáp: "Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, Như Lai vì chúng sinh còn bám vào sáu đường mà nói như vậy; vì muốn nhổ bỏ sự nương bám vào sáu đường của họ nên Như Lai mới nói như vậy. Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, trong Phật pháp không đi, không đến, không thoái, không sinh."

 Xá-lợi-phất nói: "Lành thay, lành thay! Thưa Đại đức Tát-già, đúng như lời Đại đức Tát-già nói, ấy là người tu hạnh Đại thừa (cỗ xe lớn, đường tu cứu độ cả mình lẫn mọi người để thành Phật), là người biết nghĩa và biết chữ." Tát-già Ni-kiền tử nói: "Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, ngài biết thế nào là nghĩa, thế nào là chữ?" Xá-lợi-phất nói: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành, tiếng gọi thân mật người có lòng lành), tôi không muốn nói, tôi muốn được nghe nói. Đại đức hãy nói thế nào là nghĩa, thế nào là chữ."

 Bấy giờ Tát-già Ni-kiền tử nói với Xá-lợi-phất: "Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, cái gọi là nghĩa, tức là cái không thể nói; nói về cái không thể nói, thì gọi là chữ. Cái gọi là nghĩa, tức là cái không thể dùng lời; dùng lời nói về nó, thì gọi là chữ. Cái gọi là nghĩa, tức là cái không thể đặt tên; nói ra tên của nó, thì gọi là chữ. Cái gọi là nghĩa thì không thể lay động, không thể biết, không thể hý luận, không thể phân biệt, không thể sinh, không thể gom góp, chẳng phải vật, chẳng phải thật (?), không có ngã, không khởi lên, không thể nắm lấy, không thể nương dựa, xa lìa mọi sự nương dựa vào lời nói và tên gọi. Còn cái gọi là chữ, là suy nghĩ, đếm, cân lường, quán sát, làm cho người khác hiểu, thì gọi là chữ. Cái gọi là nghĩa, là nghĩa vô ngại (thông suốt nghĩa lý không gì trở ngại). Cái gọi là chữ, là pháp vô ngại (thông suốt mọi giáo pháp và danh từ), từ vô ngại (thông suốt mọi ngôn ngữ, lời lẽ), nhạo thuyết vô ngại (ưa giảng nói, biện luận tự tại không cùng). Thưa Đại đức Xá-lợi-phất, đó gọi là nói tóm tắt về nghĩa, nói tóm tắt về chữ."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Tát-già Ni-kiền tử: "Lành thay, lành thay, Tát-già! Thật hay thay, lành thay! Nếu có thiện nam tử nào muốn thuyết pháp thì nên nói như vậy, như lời ông vừa nói, nói pháp môn (cửa vào đạo, tức một bài giáo lý) này." Lúc ấy trong chúng có ba nghìn thiên tử (các vị trời), nghe tài biện luận ưa nói của Đại Tát-già Ni-kiền tử, chứng được Vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an trú vững vàng vào chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt); hai mươi nghìn chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật).

 Kinh Đại Tát-già Ni-kiền tử thọ ký (thọ ký: Phật báo trước cho một người biết khi nào sẽ thành Phật, hiệu là gì), quyển thứ mười.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video