Khắc in lại sách "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (Những điều người làm con cần biết – giúp trọn đạo hiếu: tổng hợp cốt lõi của môn địa lý, tức phong thủy), quyển sáu thượng, phần hai.
Từ Thiện Kế, người ở ẩn trong núi thuộc huyện Đức Hưng, thuật lại; cùng soạn (?).
Bàn về các loại nước, gồm hai mươi hai điều.
Nước triều biển
Biển là nơi nước của tứ độc (bốn con sông lớn đổ thẳng ra biển: Trường Giang, Hoàng Hà, Hoài Thủy, Tế Thủy) dồn về. Thế nước đã dồn tụ thì thế long (long: mạch núi, dãy đất chạy dài uốn lượn như con rồng, mang theo sinh khí) cũng dừng lại lớn ở đó. Vì vậy những đại cán long (mạch núi chính, lớn nhất, chạy xa nhất) phần nhiều dừng ở ven biển. Chỗ chúng dung kết (khí tụ lại thành huyệt tốt) có khi sinh ra vương hầu, có khi sinh ra người giàu sang.
Còn khi nước triều dâng đến, cũng có thể xét được điều lành điều dữ. Đầu con triều cao và màu trắng là tốt. Bài ca xưa nói: "Nước biển dâng triều ngược, người quý tiếc; anh hùng hai xứ Chiết (vùng Chiết Đông, Chiết Tây) từ đó ra; ngày rằm không có triều, người than thở." Lại nói: "Khí đẹp của Giang Tả (vùng hạ lưu phía đông Trường Giang) nằm ở nước triều; khi triều trắng thì người nhiều giàu sang." Như huyện Côn Sơn, mấy chục năm gần đây nước triều ba lần dâng tới huyện thành, thì cũng có ba người đỗ trạng nguyên (người đỗ đầu khoa thi Đình, kỳ thi cao nhất do vua chủ trì) ứng theo. Lại như ở Tuyền Châu, con sông triều bị cát lấp, mấy năm gần đây được khơi thông, nước triều dâng tới thành, thì nhân tài thịnh nhất cả Bát Mân (tám phủ của Phúc Kiến, tức toàn tỉnh Phúc Kiến). Huyện Tiên Du xưa có triều dâng tới huyện, nên có nhiều người hiển quý. Đầu đời Tống, Bồ Điền vì đắp đập Mộc Lan, nước triều dừng dưới đập, nên người sang quý tụ về Bồ Dương (tức Bồ Điền). Cho nên triều biển quan hệ tới việc khí đất thịnh hay suy.
Hơn nữa, âm địa (đất làm mộ phần) mà được nước triều là tốt nhất. Như khu mộ của nhà Tôn Trung Liệt công ở Dư Diêu, trước huyệt (điểm chính xác đặt quan tài, nơi khí tụ) có nước triều giao hội, nên cả nhà họ Tôn đều mặc áo đỏ áo tía (tức làm quan to). Lại như mộ tổ của tiên sinh Vương Dương Minh, ở cách huyện mười dặm về phía tây, huyệt kết ở bình dương (vùng đất bằng phẳng). Nước trước huyệt uốn khúc mà chảy đi, khi triều biển lên thì nước tràn vào chầu về huyệt. Bài ký xưa nói: "Phong Sơn một khu đất khó tìm nhất, huyệt nằm nơi đất bằng có nước vòng quanh. Núi lạ thấp thoáng hiện giữa mây trời, văn thì đứng đầu thiên hạ, võ thì được phong hầu." Sau khi táng, thân phụ tiên sinh Dương Minh là Hải Nhật công Vương Hoa đỗ trạng nguyên năm Tân Sửu niên hiệu Thành Hóa (năm 1481), làm quan đến Lại bộ thượng thư (người đứng đầu bộ Lại, bộ lo việc tuyển bổ quan lại) ở Nam Kinh. Dương Minh đỗ hội khôi (người đỗ đầu một môn kinh trong kỳ thi Hội), cuối niên hiệu Chính Đức làm đô ngự sử (quan đứng đầu Đô sát viện, coi việc giám sát, thường được cử đi trấn giữ một vùng) vùng Nam Cám; nhờ công dẹp loạn Thần Hào (Ninh vương Chu Thần Hào làm phản) được phong tước Tân Kiến bá, làm Binh bộ thượng thư ở Nam Kinh. Đầu niên hiệu Long Khánh được truy phong Tân Kiến hầu, đặt tên thụy (tên hiệu triều đình đặt sau khi mất để đánh giá cuộc đời) là Văn Thành, quả đúng như lời nghiệm "văn thì đứng đầu thiên hạ, võ thì được phong hầu".
Nước sông Hoàng Hà
Trong các dòng nước thiên hạ, sông có nguồn xa nhất chỉ có Hoàng Hà. Cho nên hai bên bờ sông phần nhiều là những đô hội lớn, như Lạc Ấp, An Ấp, Bình Dương, Bồ Phản. Nhưng thế nước chảy xiết và dốc, biến đổi thất thường. Vì Hoàng Hà trên thông với vận trời, quan hệ rất lớn, nên nước bốn mùa đều đục. Nếu có lúc nước trong lại thì đó là điềm ứng có bậc minh quân ra đời. Tục ngữ nói: "Hoàng Hà trong, thánh nhân sinh." Bài ca xưa nói: "Hoàng Hà ở phía bắc bốn mùa đục, gió dữ cuộn sóng, bùn cát hung hãn. Năm trăm năm mới trong một lần, ấy là thánh đế Nam triều ra đời" chính là ý ấy. Ở triều ta, Hoàng Hà quan hệ tới lăng tẩm (khu lăng mộ của các vua), lại thường vỡ đê bất chừng, không thể không lo. Người coi việc lớn của nước nên có cách phòng bị vậy.
Nước sông lớn (Trường Giang)
Sông lớn đứng đầu trong tứ độc, cũng là nơi các dòng nước đổ vào. Nhưng thế nước đã mênh mông thì ắt phải cong vòng ôm lấy, uốn khúc mới là tốt. Cho nên Kim Lăng (tức Nam Kinh) có sông Trường Giang quấn quanh như vạt áo, dải đai, mà thành đô hội của thiên hạ, quả là có lý do.
Nước hồ
Nước hồ là chỗ các dòng nước dồn tụ đổ vào, mênh mang rộng lớn, muôn khoảnh phẳng lặng như một, là loại nước tốt nhất. Không kể hồ lớn hay hồ nhỏ, dù là âm trạch (mộ phần) hay dương trạch (nhà ở, thành ấp) gặp được đều tốt. Thời Vũ Túc vương họ Tiền nước Ngô Việt (tức Tiền Lưu, người lập nước Ngô Việt thời Ngũ Đại), có người lạ dạy vương lấp đắp Tây Hồ để dựng phủ trị, thì phúc nghiệp truyền đời có thể lâu dài không dứt; nếu không thì vương khí (khí vận làm vua) không đầy trăm năm. Vương không nghe, quả nhiên chín mươi năm thì dứt.
Nước khe suối
Phàm đất của đại cán long phần nhiều nằm bên sông, hồ, biển lớn, như đã bàn kỹ ở trên. Nhưng những nhánh nhỏ, cành nhỏ của mạch long lại càng hay kết huyệt giữa các khe suối, nên nước khe suối không thể không xét. Nước ấy cốt phải uốn khúc vòng quanh, dồn tụ, sâu và chảy chậm mới đẹp. Nếu chảy thẳng mà quá xiết, chảy tuột có tiếng kêu, dốc mà đổ thành thác, thì đều không tốt. Cho nên bài Phú nói: "Nước uốn khúc chầu về, chẳng kể khe lớn khe nhỏ" – là nói cái tốt của sự uốn khúc. Sách của Quách Phác (tác giả "Táng thư", sách tổ của phong thủy) nói: "Lấy nước làm Chu Tước (phương phía trước huyệt) thì kỵ nhất là chảy xiết dội đập, gọi là tiếng khóc than" – là nói nước có tiếng thì hung.
Nước ruộng bằng
Nước ruộng bằng là nước tản trong ruộng, phẳng lặng, chậm rãi, không xung (đâm thẳng vào), không xạ (bắn thẳng vào như mũi tên), không cắt ngang, không xuyên qua, không mang sát khí hung dữ. Phàm huyệt có được nước này là tốt nhất. Cũng phải có tình chầu về huyệt, chảy đến minh đường (khoảng đất trống phía trước huyệt, nơi nước và khí tụ lại) mà dồn tụ thì mới đẹp. Nếu vô tình, không đến minh đường, thì dù có các điều tốt khác cũng chẳng giúp ích gì.
Nước mương rãnh
Nước mương rãnh là nước trong kênh, mương, rãnh ruộng. Ở chỗ kết huyệt cũng cần nó uốn khúc, chậm rãi tụ lại; kỵ chảy thẳng xiết, quẫy vẹo đi ra ngoài, xung xạ, xuyên cắt, vô tình – những thứ ấy đều không tốt.
Nước ao đầm
Nước ao đầm là chỗ thế đất trũng thấp, gom tụ các dòng nước. Nếu là ao trời sinh vốn có sẵn thì cũng thuộc loại "trữ lộc" (chứa của cải, bổng lộc); trước huyệt có được là tốt nhất, không được lấp. Nếu lỡ lấp đi thì tai họa ứng ngay. Còn nếu đào ao khoét đầm thì cũng phải xét kỹ, không được đào bừa, làm tổn hại long mạch (mạch đất mang sinh khí), làm tiết lậu khí đất, sẽ chuốc lấy tai họa ngay. Lại nữa, ao đầm loại hung gọi là "chiếu bồn sát" (sát khí do ao như cái chậu nước soi thẳng vào huyệt), chủ về người chết trẻ. Phép đoán nói: "Ao trên nối ao dưới, mẹ góa giữ phòng không." Không thể không cẩn thận.
Khu đất (trong hình) bên phải ở cách huyện Phù Lương năm dặm về phía đông, tên địa phương là Cao Viên. Mạch long phát ra từ làng phía đông, có hai con suối kẹp hai bên đưa tiễn hơn trăm dặm rồi giao hội; đến chỗ sắp hết mà chưa hết, thì trở mình dựng lên một "đại trướng" hình Thủy tinh (dãy núi có nhiều đỉnh tròn lượn sóng nối nhau như tấm màn trướng; Thủy tinh là dạng núi uốn lượn như sóng nước). Từ giữa trướng xuất mạch, đứt hẳn xuống qua hiệp (chỗ mạch núi thắt hẹp, hạ thấp nối giữa hai đoạn núi), rồi vụt dựng lên một ngọn Thổ tinh dáng "ngự bình" (núi đỉnh bằng, vuông vức như tấm bình phong sau ngai vua), vuông vắn, thanh tú, lạ đẹp. Ở giữa xuất ra một "nhũ" nhỏ (huyệt dạng gò nhô ra như bầu vú), hai bên có long hổ (Thanh Long là cánh núi bên trái, Bạch Hổ là cánh núi bên phải huyệt) sát thân ôm lấy có tình, kết thành huyệt tự nhiên. Long hổ vòng ngoài từ hai cánh của trướng Thủy tinh ôm vòng lại, giao nhau như thắt nút, như trải thảm và như giắt hốt (cầm tấm hốt của quan khi chầu vua), nằm phẳng, vững chãi. Ngọn núi phía trước cao vút tận mây, chầu riêng về huyệt. Các "sa" theo hầu (sa: những gò, núi nhỏ quanh huyệt) như quý nhân, thiên mã (núi dáng ngựa trời), cáo phụ (núi dáng tờ sắc phong), cờ trống… đủ loại bày ra. Dưới huyệt có linh tuyền (mạch suối thiêng) dồn tụ, nội đường (minh đường bên trong) khép kín tụ khí, ngoại dương (khoảng đất trống mênh mông phía ngoài) rộng rãi. Lời đoán nói: "Thanh Long giắt hốt, Bạch Hổ trải thảm, sau hai kỷ (một kỷ mười hai năm, hai kỷ là hai mươi bốn năm) sẽ làm thầy của bậc đế vương." Quả nhiên trong khoảng hai kỷ, thượng thư Chu Bì Tôn làm sư bảo (quan dạy dỗ và phò tá vua) của vua Tống Lý Tông. Cùng lúc ấy cả nhà họ Chu đều làm quan áo đỏ áo tía, có tiếng là "chín con mười thần đồng"; vì khi ấy đứa cháu ngoại cũng đỗ khoa thần đồng (khoa thi dành cho trẻ em có tài đặc biệt), nên mới nói vậy. Về sau con cháu không biết khu đất này quý ở chỗ có linh tuyền, bèn san phẳng làm ruộng, thế là làm vỡ mất cái khí đẹp, họ Chu liền suy bại.
Lời truyền lại, chưa chắc thật: Lúc họ Chu vinh hiển rất thịnh, vua Lý Tông từng bảo Bì Tôn vẽ mộ tổ để xem, Bì Tôn bèn dâng bức đồ này. Vua lấy bút son chấm vào ngọn núi phía trước mà nói: "Khanh làm thầy của trẫm là nhờ khí đẹp hun đúc của ngọn núi này, nên phong làm núi Vương Sư (núi Thầy của vua)." Ngay lúc ấy ngọn núi bị lở một mảng, trông hệt như chấm son; đến nay người trong làng vẫn gọi là núi Vương Sư.
Khu đất bên phải ở Nam Xương, tên địa phương là Trì Cảng. Mạch long khởi từ Tiệm Lĩnh, tản xuống đất bằng hơn hai mươi dặm. Đến đầu mạch thì mở ngang một "trướng" hình Kim–Thủy mặt phẳng (dãy gò thấp tròn và lượn sóng xếp ngang như màn), từ giữa trướng rút ra một mạch nhỏ dài mảnh như "roi lau", rồi lại nhô lên một gò giữa đất bằng để kết huyệt. Bốn mặt đều là nước, trước mặt có sông lớn vòng ngang, nên lấy dáng "nhạn bay sà xuống hồ". Mạch long đến từ phương Cấn (đông bắc) chuyển sang phương Mão (chính đông), đặt huyệt quay về hướng Canh (tây hơi lệch nam) kiêm Dậu (chính tây). Bài kệ xưa nói: "Trên là Thượng Phường, dưới là Trì Cảng, trên có hình chữ 'cá' (chữ Hán hình ba nét tỏa xuống như mái nhà) như quả bầu. Nước đẹp chảy tới, Giáp quay sang Canh (tựa phương Giáp – đông hơi lệch bắc, nhìn về phương Canh), táng vào thì sinh trạng nguyên." Sau khi táng quả nhiên sinh ra Cát Sở công tên Đống, đỗ hội nguyên (đỗ đầu kỳ thi Hội) và thám hoa (người đỗ thứ ba kỳ thi Đình) năm Ất Sửu niên hiệu Gia Tĩnh (năm 1565). Về sau vì đắp đập chặn dòng nước, phúc lực bèn dứt.
Khu đất (trong hình) phía dưới ở Cảng Tây huyện Phong Thành, là đất mộ tổ của thị lang (quan phó của một bộ) Đỗ Chửng. Mạch long đến từ núi Khởi Thăng, đâm ra một nhánh non, gồ ghề mấy đốt, rồi trở mình theo thế ngược mà kết huyệt. Các ngọn núi hùng mạnh, phía dưới trải ra "dư chiên" (phần đất thừa phẳng rộng trải ra dưới huyệt như tấm thảm), dân gian gọi là dáng "hổ nằm ngủ". Họ Đỗ đào một cái ao lớn trước huyệt, trong vòng một tháng, ông thị lang liền bị giặc đâm chết.
Xét: Ba khu đất trên đều vì sửa đổi bừa bãi trước huyệt mà chuốc lấy tai họa, suy bại. Họ Đỗ đào bới lớn hơn cả, nên tai họa càng thảm. Liêu công (Liêu Vũ, nhà phong thủy đời Tống) nói: "Đào ao khoét giếng có nhiều điều kiêng kỵ, phải xét kỹ, chớ làm dễ dãi." Chu Tử (Chu Hy, đại nho đời Tống) nói: "Bên cạnh mộ tổ mà nhiều lần động thổ, làm kinh động, cũng có thể chuốc tai họa." Há chẳng đáng tin sao! Làm con cháu, há có thể không thận trọng? Sao lại tùy tiện động thổ, tự rước lấy họa dữ! Những việc tôi tận mắt thấy không thể kể hết, tạm đưa ra ba ví dụ này để báo cho người sáng suốt biết, nên hiểu mà thận trọng vậy.
Có người nói: khu đất họ Đỗ có dáng hổ, không thể xúc phạm nhẹ dạ; nay lại động thổ đào ao làm kinh động nó, nên tai họa đến nhanh trong vòng một tháng là vì thế. Dáng hình thì không nhất thiết phải câu nệ, nhưng cũng thường có ứng nghiệm, loại này chính là như vậy. Xưa anh em tôi đi chơi đất Mân (Phúc Kiến), xem khu thọ tàng (mộ xây sẵn khi còn sống) mà tiên sinh Thái Mục Đường (Thái Phát, nhà nho và nhà phong thủy đời Tống) tự chọn, ở huyện Sùng An, tên địa phương là Nhược Sơn. Người trong làng nói đó là đất dáng hổ. Khi ấy Mục Đường dặn: "Người xưa có tế ở miếu, không có tế ở mộ." Bèn dựng riêng một hưởng đường, tức nhà thờ họ, cách mộ rất xa. Đến nay con cháu vẫn giữ lời, không dám bày tế ở mộ. Tôi trộm nghĩ, cha con Mục Đường từng đi theo con đường đạo học (học phái Lý học của Chu Hy); việc họ bàn về đất thấy trong các sách như "Phát vi luận", vốn là thuần chính không tì vết, vậy mà cũng câu nệ vào hình tượng đến thế sao? Có thể thấy đất mà tình cờ hợp với một hình tượng nào đó thì cũng nên theo tục mà kiêng tránh. Như người ta nói, việc gì không hại đến lẽ phải thì theo tục cũng được, hà tất phải bác bỏ gắt gao!
Nước thiên trì
Nước thiên trì (ao trời) là ao nước trên đỉnh núi cao. Vì nó cao trên đỉnh núi, giữa mây trời, nên gọi là ao trời. "Long kinh" (sách "Hám long kinh" của Dương Quân Tùng) nói: "Trên đỉnh núi cao có ao nước, hai dòng nước kẹp lấy mà chân long (mạch long thật, có khí) chạy. Hỏi anh đỉnh cao sao lại có nước? Đó là khí trên lầu của chân long. Trên lầu điện sinh ra suối nước, nước chảy xuống chỗ nào thì hai bên đón lấy, chân long lại đi qua giữa dòng suối." Lại có trường hợp mạch long ở đất bằng mà trên thân có hồ, cũng là thiên trì. Mạch long đi qua chỗ hiệp đứt mà có ao, cũng gọi là thiên trì. Vậy không nhất thiết phải là ao trên đỉnh núi cao mới gọi là thiên trì; hễ ao nằm trên thân long đều gọi là thiên trì. Nếu không nằm trên thân long thì chỉ là nước ao đầm thôi, sao gọi là thiên trì được? Trên chỗ hiệp có hai ao trái phải, mạch đi ra ở giữa, gọi là "tả thị hữu vệ" (bên trái hầu, bên phải giữ), cũng gọi là "nước dưỡng ấm" (nước nuôi dưỡng, che chở mạch). Liêu thị nói: "Trên mạch long nếu sinh hai ao nước, thì dưỡng ấm mới là đẹp" chính là thế. Cũng có khi một bên có ao, một bên không có; Kinh nói: "Cũng có một ao đơn ôm ở bên, ao đơn rốt cuộc không bằng hai ao" là thế.
Thiên trì còn có tên là Thiên Hán (sông Ngân), lại có tên là Thiên Hoàng (tên chòm sao gần sông Ngân). Kinh nói: "Ao phẳng, hai dòng nước kẹp lại trong vắt, chỗ ấy gọi là sao Thiên Hán. Thiên Hán, Thiên Hoàng đi vào Các Đạo (tên chòm sao như con đường lầu gác), sao này vào làm tể tướng, ở chốn thiên đình." Thái Văn Tiết công (Thái Nguyên Định, con Thái Mục Đường) nói: "Mạch long mang theo thiên trì thì có khí quý mà lâu bền." Cho nên phàm thân long có ao này thì chỗ nó kết huyệt có sức mạnh rất lớn. Nhưng phải bốn mùa có nước đầy mới đẹp; nếu bỗng nhiên khô cạn thì suy bại, tai họa đến ngay.
Thơ nói: "Ao trời trên đỉnh núi ít người biết, vòng quanh sâu rộng là lạ nhất. Chứa được ao trời che chở long mạch, đầy hay cạn còn nghiệm được thịnh suy." Lại nói: "Ao trời trên sườn bằng vừa lớn vừa sâu, mạch chân long thịnh nên đọng lại mà thành. Bốn mùa nước đầy thì cực kỳ vinh quý, một mai khô cạn thì suy sụp ngay." Cho nên thiên trì mà nông cạn, lúc có lúc không thì cũng không tốt. Thơ nói: "Nước ao trời nông mà phẳng, lúc không lúc có hoặc nghiêng lệch, hồ này không dám nói là lạ quý, giàu sang khó trông, chỉ giữ được cơ nghiệp mà thôi." Vì thế phàm nước thiên trì nên sâu, đầy, bốn mùa không cạn mới tốt. Đại để thiên trì thật thì nước tự nhiên sâu, tụ, trong lặng, bốn mùa như một, hiếm khi có nạn cạn kiệt, nghiêng lở; người hiểu biết nên xét kỹ.
Nước chú mạch. (Nước ở mục trước thuộc thân long, nước này là nước ở trước huyệt.)
Nước chú mạch là nước hồ đổ vào trước huyệt, còn gọi là "hồ ngửa mặt lên trời". Mạch long lớn, hình thế rất mạnh, đến chỗ tận cùng không có huyệt để đặt, thì ắt ở chỗ chưa tận cùng kết thành huyệt hồ trời. Tuy là lúc mạch long đang đi, nhưng ắt có dòng nước chú mạch bốn mùa không cạn; đó chính là chân khí (khí thật của mạch) dung kết, nên tìm huyệt ở đây. Mạch đất sau khi nước đổ vào mà đi tiếp, hoặc lại nổi lên làm án (gò, núi thấp nằm ngay trước huyệt như cái bàn), hoặc làm quan diệu (gò nhỏ nhô ra phía sau án, như vật tùy tùng của án), đều quý. Đất mà Chu Văn công (tức Chu Hy) táng mẹ hợp với cách này.
Khu đất bên phải ở phía nam hồ trời, núi Hàn Tuyền, làng Sùng Thái, huyện Kiến Dương, là mộ của mẹ Văn công, phu nhân họ Chúc. Mạch long từ núi cao thoát mạch xuyên qua ruộng, nổi lên thành gò bằng; lại uốn lượn mấy đốt thành ruộng hồ, hai mạch hợp lại làm huyệt. Huyệt nằm ở nước hồ, mà phía trước của chính nó nổi lên thành gò cao, làm án dạng Thái Âm văn tinh (gò tròn thấp như nửa vầng trăng, chủ về văn chương). Ngoại dương ngầm chầu về, trái phải ánh vờn, suối lớn vòng ngang – thật là đất đẹp "được nước, giấu gió". Con của Văn công là Tại, cháu là Giám đều làm quan thị lang; chắt là Tuấn lấy công chúa của vua Lý Tông. Đến nay ở hai nơi Huy Châu và Kiến Ninh, đời đời được thế tập chức bác sĩ (chức học quan Ngũ Kinh bác sĩ, ban cho con cháu bậc hiền nho, cha truyền con nối); ở Khảo Đình thì giàu thịnh, khoa cử không dứt. Tuy vậy, đức của Văn công lẽ ra khiến con cháu muôn đời càng thịnh, chưa hẳn chỉ nhờ ở đất. Nhưng núi sông như thế, hun đúc linh khí, ấp ủ tinh hoa, thì việc truyền đời hiển đạt cũng là lẽ đương nhiên. Người xưa nói: "Núi cao giáng thần, sinh ra Phủ hầu và Thân bá (hai bề tôi hiền đời Chu)." Há phải lời suông đâu! Văn công có ba con: Thục, Dã, Tại. Thục ở Vụ Nguyên thuộc Huy Châu, nay được thế tập bác sĩ; Dã ở Khảo Đình, nay giàu thịnh, có người đỗ khoa cử; Tại ở phủ thành Kiến Ninh, nay đời đời thế tập bác sĩ. Cả ba nhà đều người đông con đàn.
Nước đầu nguồn
Đầu nguồn là chỗ mạch long mới phát nguồn. Ở đó nguồn nước đến thì ngắn mà đi thì dài, chân long không dừng lại. Bài Phú nói: "Nguồn cùng, xó hẻo lánh, há có chân long?" Ngô công nói: "Đất đầu nguồn, núi cuối nước, thầy địa lý đến đây chẳng cần bàn." Nhưng tôi từng thấy cũng có mạch long lớn kết huyệt trong hang núi, mà nguồn nước ở nội đường rất ngắn, giống như đầu nguồn cuối nước, thì càng phải xét kỹ, không thể bàn một cách vơ đũa cả nắm. Như mộ tổ của thị lang họ Lý ở Phù Lương (hình xem ở quyển Diệu), mộ tổ của Thái Văn Túc công ở Kiến Dương, tức mộ của Tây Sơn tiên sinh (Thái Nguyên Định) (hình mộ Tây Sơn xem ở quyển Sa).
Nước ẩm lầy
Nước ẩm lầy không phải là hang suối lạnh, mà là khắp núi khắp đất thường ẩm ướt; nhìn thì không thấy nước, giẫm lên thì đế giày đều ướt. Hoặc trong núi đá, như tấm da trâu chết, bất kể bốn mùa thường rịn ướt như mồ hôi. Hoặc đào hố thì nước liền đầy. Hoặc mùa xuân hạ có suối chảy, thu đông thì khô cạn, nhưng vẫn thường lầy ướt thấm dần – những thứ ấy đều là nước ẩm lầy. Trương Tử Vi nói: "Nước ẩm lầy là do khí của mạch núi suy, mạch tản, như người mắc bệnh, khí không thông mà huyết chạy càn. Đàn bà thì băng huyết rong huyết, đàn ông thì trĩ và rò, đều bắt nguồn từ khí suy huyết trệ, năm này qua năm khác không khỏi, tuổi thọ không dài, tai hại sinh ra từ đó. Dù có may mà kéo dài được thì cũng mặt mày tiều tụy, thân thể héo hon, bất kể nam nữ đều không sinh con. Chỉ thấy lay lắt, chẳng biết cái chết sắp đến. Loại đất này tuyệt đối không nên lấy." Lại nói: "Nếu có thạch diệu (đá nhô lên gần huyệt) mà ẩm ướt như mũi trâu thì cẩn thận chớ dùng." Đều là lời bàn xác đáng.
Nước hôi bẩn
Nước hôi bẩn là vũng trâu dầm, vũng heo lăn, hoặc thối rữa thành nước sền sệt, hoặc đục đặc ứ đọng, khuấy lên thì tanh tưởi, không ngửi nổi. Âm trạch hay dương trạch đều kỵ. Có thứ nước này thì chủ về đàn bà băng huyết, đàn ông trĩ rò, lở loét (?), chết yểu, mù lòa, dâm loạn hung ác; lại chủ về nhà cửa suy sụp, sản nghiệp tiêu tán. Sách "Minh đường nội kinh" nói: "Mủ chảy thành suối, thối rữa thành nước sệt, vũng trâu vũng heo, dơ bẩn đục vàng, chủ về ôn dịch, cảnh nhà không thịnh, nhọt độc trĩ rò, con cháu chết trẻ" chính là thế.
Nước bùn
Nước bùn là ao lúc khô lúc ướt: mưa xuống thì đầy, tạnh mưa thì cạn. Trông thì như có thể tung bụi, giẫm vào có khi lút ống chân, rỉ rả thấm ướt, lúc nào cũng có bùn nhão. Đây là đất không tốt, mạch đất thưa hở rò rỉ, xấu nhất; chủ về chết nơi đất khách, xác phơi bỏ, người suy của tán, hay mắc bệnh dai dẳng khó chữa.
Nước tiễn rồng
Nước tiễn rồng là ở chỗ mạch long mới cất bước, có hai dòng nước phân giới hai bên đưa tiễn, cho đến khi mạch long hết thì hợp lại. Với cán long (mạch chính) thì xét nước sông, nước suối; với chi long (mạch nhánh) thì hoặc khe núi, hoặc nguồn ruộng kẹp hai bên đưa tiễn mạch long. Nhưng nước tiễn rồng này không nhất thiết phải cả hai dòng cùng hội ở minh đường; chỉ một bên đến minh đường, một bên không lên minh đường cũng không hại. Nếu hai dòng cùng đến trước mặt mà hợp lại thì chỉ huyệt có nước chảy đi mới như vậy; các huyệt khác thì có khi hợp ở bên trái, có khi bên phải, có khi phía sau. Nguồn nước này dài thì mạch long dài, nguồn nước cạn thì mạch long ngắn; sức mạnh lớn hay nhỏ, xét điều này là biết.
Nước chảy khô
Nước chảy khô là: chỗ cao là núi, chỗ thấp là nước, nên dù không có suối chảy nhỏ giọt cũng gọi là nước, gọi là "chảy khô". Mưa xuống thì cũng có nước chảy ròng, mưa tạnh thì không có nước này để phân giới mạch, bó khí lại. Sát hai bên trái phải huyệt cần phải có thì mới hay. Nếu dòng chảy khô ở dưới huyệt thì rất kỵ thẳng dài, dốc đổ; cũng nên bằng phẳng, chậm, uốn vòng. Vì điều này quan hệ nhất tới họa phúc những năm đầu sau khi táng.
Nước hợp vạt áo
Nước hợp vạt áo là dòng nước phân giới mạch trước huyệt, trên thì tách ra, dưới thì hợp lại, như hai vạt áo trước ngực giao nhau, nên gọi là nước hợp vạt áo. Bởi mạch đến thì có nước tách ra dẫn lối, mạch dừng thì có nước hợp lại phân giới, nên có tiểu phân hợp và đại phân hợp. Sự dung kết có ba lần tách ba lần hợp: trước sau huyệt là một lần tách hợp; từ ngọn khởi chủ (ngọn núi chính ngay sau huyệt) đến chỗ long hổ giao nhau là lần thứ hai; từ ngọn thiếu tổ (ngọn núi tổ gần, nơi mạch huyệt phát ra) đến chỗ núi nước hội lớn là lần thứ ba. Hợp nhỏ thành tiểu minh đường, hợp lớn thành đại minh đường; hợp trong long hổ là nội minh đường, hợp ngoài long hổ là ngoại minh đường. Dựa vào sự tách hợp của nước phân giới bên trong mà xét khí mạch, định xem huyệt tụ hay tán; dựa vào sự tách hợp của nước phân giới bên ngoài mà xét minh đường, định xem cục thế (cả cuộc đất bao quanh) tụ hay tán. Nước phân giới bên trong mờ nhỏ khó thấy, nước phân giới bên ngoài rõ ràng dễ thấy.
Nước phân giới bên trong thu được chặt, hợp dòng không tán, gọi là "thiên tụ" (trời tụ), đó là âm dương (thư hùng: mái và trống, chỉ hai mặt âm dương của núi nước) tự nhiên hội nhau. Nước phân giới bên trong chảy ra, cùng với nước phân giới bên ngoài bị khóa giữ được, hợp ở minh đường, gọi là "nhân tụ" (người tụ), đó là âm dương ngầm hội nhau. Ngoài minh đường có long hổ bao bọc, không thấy nước chảy ra, gọi là "địa tụ" (đất tụ), đó là âm dương rõ ràng hội nhau. Đó gọi là ba hợp ba tách, là nước hợp vạt áo đúng phép tắc. Có được như vậy thì gần có "râu tôm, mắt cua" (những đường nước nhỏ quanh huyệt như râu con tôm, những chỗ trũng nhỏ như mắt con cua) đầy đủ, xa có "cánh ve" (gò mỏng hai bên huyệt như cánh ve), long hổ, các lớp núi quấn quanh hộ vệ rõ ràng, phía trước có chỗ thân, phía sau có chỗ dựa phân minh – như thế mới là dung kết thật sự.
Dư Hựu người Bà Dương nói: Nước hợp vạt áo tức là nước âm dương (thư hùng) gồm nhánh rõ nhánh ngầm. Hai dòng nước râu tôm, mắt cua từ hai bên phía sau huyệt vòng quanh đến trước huyệt, giống như râu con tôm. Hai dòng nước trên có tách, dưới có hợp thì âm dương giao hòa giúp nhau, mái trống xứng đôi. Nếu hai dòng trên có tách mà dưới không hợp thì âm dương lìa rời, mái trống không xứng, gọi là "thất kinh". Kinh nghĩa là lẽ thường; mái trống không xứng thì mất lẽ thường vậy. Bàn về nước phân giới của huyệt, chẳng qua là như vậy.
Thế mà lời của các thầy thuật lại nói nào là chữ "cá", ba chạc, vết chân gà, mắt cua, cánh ve, mang cá, chữ thập, mái hiên tròn, đầu hóa sinh, cung nê hoàn; lại có cái gọi là mắt trong nước, kéo cắt giao nhau, ngồi trong nước, nằm trong nước, hang ốc sên, mũi con sò, giao kim, giới ngọc, ngực gà, đuôi chim cưu, dải thọ, vạt áo trẻ con, la văn thổ tú, rùa sống ba ba chết, ngủ khô tựa ướt, cắt chân sát đầu, miệng lớn ra miệng nhỏ, nước qua mà núi không qua…; lại có cái gọi là hai mảnh sa sừng trâu, một giọt nước mắt cua, đầu lưỡi có thể táng chớ làm tổn môi, khe răng có thể đặt chớ gần xương, mái hiên trống mưa qua tiếng còn nhỏ giọt, đỉnh cổ khói tắt hơi còn bốc, lúc nước tuyết tan nước hồ dâng, bên nước hoa nở trong nước đỏ… đủ loại nhiều đường. Trong đó phần nhiều chỉ cùng một việc; một ý mà nói ra hai ba kiểu, vốn chẳng đáng lấy. Sao lại còn có lời lẽ của bọn thầy tầm thường quê kệch rằng: "Tay không cầm cuốc, đi bộ cưỡi trâu. Người đi qua cầu, cầu trôi nước chẳng trôi. Thỏ chạy trên gò cỏ tranh, chim ưng bay đến trên mặt nước. Chuột chạy qua xà nhà, mèo con chẳng hề hay" v.v., mượn danh Dương công (Dương Quân Tùng, bậc thầy phong thủy đời Đường) để lấy lòng tin của người. Dương công há có những lời quái dị ấy! Đó đều là bọn thầy thuật không hiểu lẽ chính, bày ra những tên lạ lời quái để lừa đời, làm người ta kinh sợ, tự thần thánh hóa nghề của mình mà thôi. Người quân tử hiểu lẽ cứ gác đi, đừng bàn là được.
Xét: Lời bàn của họ Dư xác đáng, nên chép lại để biện rõ vậy.
Bên phải là hình nước hợp vạt áo. Trên tròn như quả cầu, dưới như mái hiên nhỏ giọt đứt đoạn, nên gọi là "cầu thiềm" (quả cầu và mái hiên). Phía sau dựa vào núi tam long (?), trên tách ra nước tiễn rồng, còn gọi là nước theo rồng. Phía trước gần với nước tam long (?), dưới hợp nước tiễn rồng; không nhất thiết hợp ở trước huyệt, nhiều khi hợp ở bên trái, bên phải hoặc phía sau huyệt. Hợp ở phía sau thì gọi là nước hợp vạt áo phía sau.
Nước quầng thái cực
Nước quầng thái cực: huyệt thật ắt có quầng thái cực (một vòng tròn mờ, hơi nhô lên rồi hơi trũng xuống quanh điểm huyệt, như quầng quanh mặt trăng). Khẩu quyết nói: "Mờ mờ nhạt nhạt, phảng phảng phất phất, nhìn qua thì có hình, nhìn kỹ thì không thấy gì." Lại nói: "Nhìn xa như có, nhìn gần thì không; nhìn nghiêng thấy nhô, nhìn thẳng mơ hồ." Đều là những khẩu quyết tả rất khéo cái diệu của quầng thái cực. Cho nên phàm vào đến huyệt, quay đầu thấy vòng quầng tròn thấp thoáng nửa ẩn nửa hiện, đó là có quầng tròn thái cực. Nước ở đây không thật là nước, mà là chỗ thấp thì gọi là nước. Khẩu quyết nói: "Cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước." "Táng thư" của Quách Cảnh Thuần (Quách Phác) nói "cưỡi kim, xem thủy, huyệt thổ, ấn mộc" (?), và câu của Liêu thị "Tử Vi, Thái Ất, mạch vượng, Mộc tinh" (?) cùng một nghĩa với điều này. Cho nên quầng thái cực này không chỉ bàn về nước, mà càng thiết yếu với huyệt. Liêu thị nói: "Nếu cuốc vỡ quầng thái cực thì nước và kiến sẽ xâm vào quan tài" – chính là nói quầng này. Có kèm hình quầng thái cực.
Nước nguyên thần
Nước nguyên thần là nước ở chỗ hợp vạt áo trước huyệt, bên trong long hổ, là nước sát thân của chính huyệt. Bất kể là dòng chảy khô hay dòng chảy ướt, đều gọi là nước nguyên thần. Nước này rất kỵ dốc đổ chảy đi; ví như nguyên khí của thân long, một giọt cũng không được tiết ra. Phải có sa hai bên trái phải chặn lại, khiến nó uốn khúc mới đẹp. Bốc thị (Bốc Tắc Ngụy, tác giả "Tuyết Tâm phú") nói: "Nước nguyên thần chảy thẳng ra giữa, chưa thể nói là hung" – đó là lời quyền biến, răn người đừng cố chấp một chiều. Thật ra nước nguyên thần chảy thẳng ra giữa mà dài là điều rất kỵ của đất. Cho nên câu sau lại cứu vãn rằng: "Bên ngoài có núi quay đầu chắn ngang, được thế ấy lại thành tốt." Bởi đất vốn có khi mạch long thật, huyệt đúng, chẳng may nước nguyên thần lại dài, thì phải cục thế khép chặt, khéo léo mới được. Nếu cứ chảy thẳng một mạch mà cục thế lại trống trải, thì chân khí không tụ, ắt không có dung kết. Cũng có khi mạch long lớn khí thịnh, đã kết huyệt xong mà khí thừa phun ra thành "chiên nhục" (đất thừa trải ra như thảm đệm), thành "diệu khí" (gò nhô ra do khí thừa), thu gom không hết nên có nước nguyên thần chảy ra; nhưng đời đầu không lợi, phải đợi đến khi vận đi đến chỗ sa chặn nước ngăn mới phát tài lộc. Nhưng đất loại này phần nhiều thanh quý, tuy chức vị hiển hách mà của trong nhà rốt cuộc không giàu có đầy đủ. Nếu cũng có nhà tích được nhiều của thì ắt phải sau mấy đời. Có kèm hình nước nguyên thần tốt và xấu.
Nước nguyên thần này chảy thẳng ra, có dòng nước bên ngoài chắn ngang, tốt, nhưng chủ về đời đầu không lợi.
Nước nguyên thần này chảy thẳng ra, có núi bên ngoài chắn ngang, tốt, nhưng chủ về đời đầu không lợi.
Nước nguyên thần này uốn khúc mà ra, năm đầu cũng phát, rất tốt.
Nước nguyên thần này thẳng và dài, không có sa hay nước chặn lại, không kết đất, cực xấu.
Nước thiên tâm
Thiên tâm (tâm trời) là chỗ chính giữa minh đường trước huyệt. Nếu có nước dồn tụ ở đó gọi là "nước tụ thiên tâm", chủ về giàu lớn, hiển quý. Bốc thị nói: "Nước tụ thiên tâm, ai chẳng biết là giàu sang?" Nếu ở chỗ này nước xuyên qua minh đường chảy thẳng đi, gọi là "nước phá thiên tâm", chủ về của cải không tụ, người trong nhà thưa thớt. Hơn nữa nước đã xuyên thẳng thì khí ắt không tụ, không thể tìm huyệt; nếu có huyệt thì cũng là huyệt giả, không thật. Lỡ táng vào thì chủ về của tan người suy. Bài Phú nói: "Người không có con, chỉ vì nước phá thiên tâm." Cho nên nước ở thiên tâm nên tụ, không nên tán; nên cong vòng, không nên kéo thẳng. Lại có thuyết nói: nước phân giới chảy dội lên đầu mộ cũng gọi là nước phá thiên tâm, chủ về không có con. Cả hai đều hung, phải xét kỹ. Tóm lại, nước dội lên đầu mộ thì họa còn nặng hơn.
Đây là nước tụ thiên tâm, chủ về giàu sang.
Đây là nước phá thiên tâm, chủ về nghèo khổ, tuyệt tự.
Nước chân ứng
Nước chân ứng là mạch suối đổ ra trước huyệt để ứng với chỗ kết huyệt của chân long. Bởi mạch long tốt thịnh vượng, sau khi kết huyệt rồi, khí đẹp chưa hết, tràn ra thành suối để ứng với huyệt thật. Không kể lớn nhỏ, chỉ cần trong vắt, ngọt lành, mùa xuân hạ không tràn, mùa thu đông không cạn, đọng lại không chảy, lặng yên không tiếng mới đúng. Còn gọi là linh tuyền. Nếu có nước này thì ắt có đất đại quý, nên tìm kiếm ở chỗ ấy, không được xem nhẹ. Như mộ tổ của Hạ Tĩnh công (?) (Hạ Nguyên Cát) ở Hồ Quảng, và mộ tổ của Lã Văn Giản công (Lã Điều Dương) người Quảng Tây, đều có nước chân ứng, chính là cách ấy.
Khu đất bên phải cách huyện lỵ Đức Hưng bốn mươi dặm về phía nam, tên địa phương là Mao Kiều. Mạch long lấy núi Mao Sơn dạng Liêm Trinh (sao Liêm Trinh: núi đỉnh nhọn lởm chởm như ngọn lửa, thường làm núi tổ) làm tổ, có thế "bảo điện long lâu" (núi cao chồng lớp như cung điện, lầu rồng), phát xuống một ngọn Thổ tinh chạm trời – tức ngự bình – vuông vắn, xương cốt dựng đứng, thanh tú sát chân trời. Ở giữa xuất ra một mạch, lên xuống ngoằn ngoèo, chỗ xuyên qua ruộng có bốn gò Kim tinh (núi đỉnh tròn) chiếu nhau. Lại đi mấy đốt, mở trướng, lóe xuống lệch ra bên phải, xuống đất bằng kết huyệt, mở hai cánh ôm rất khéo. Trong cái "kiềm" (huyệt dạng hai cánh chĩa ra như cái kìm) có nước chân ứng không cạn không tràn. Phía trước có quý nhân dưới trướng chầu về, sông lớn vòng như dải đai, có núi dáng lư hương quỳ cao trấn giữ thủy khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi cuộc đất). Đứng trên huyệt quay đầu lại, ngồi ngay ngắn trước ngự bình, đáng yêu. Chỉ có điều bên phải chỗ nhập thủ (đoạn mạch cuối cùng đi vào huyệt) bị gió thổi, nên sau khi táng có một người làm quan với nhà Nguyên mà chết vì nạn nước. Bên trái có diệu tinh (gò nhô ra) xuôi theo nước không quay lại, nên Thời Mẫn công dời đến ở Tương Âm, nhờ con quý hiển mà được tặng chức thiếu bảo (một trong ba chức hàm cao quý phò tá thái tử, gọi chung "tam cô"). Đầu triều ta, Trung Tĩnh công Hạ Nguyên Cát làm đến Hộ bộ thượng thư (đứng đầu bộ Hộ, coi việc tiền lương, hộ khẩu), được thăng hàm công cô (hàm tam công, tam cô – bậc tôn quý nhất trong triều), được tặng phong ba đời; Thư Trực Am công tên Thanh, làm phương bá (quan đứng đầu một tỉnh, tức bố chính sứ), người huyện ta, có viết truyện cho ông (xem huyện chí Ngân Thành, tức Đức Hưng). Con của Trung Tĩnh công là Tuyên, làm thái thường thiếu khanh (quan phó ở Thái thường tự, coi việc tế lễ). Cháu là Sùng Văn đỗ tiến sĩ, làm thông chính tham nghị (quan ở Thông chính ty, coi việc chuyển tấu chương) ở Nam Kinh.
Khu đất bên trái cách huyện Đại Dã, Hồ Quảng sáu mươi dặm về phía tây, tên địa phương là Mao Đàm. Mạch long đến từ rất xa, không thuật kỹ. Đến khi vào cục thì mở trướng lớn. Mạch núi trong trướng nổi liền mấy ngọn, hình như ngựa lớn ngựa nhỏ đang chạy (khẩu quyết nói: "Ngựa lớn đuổi ngựa nhỏ, giàu sang truyền thiên hạ"). Lại lên xuống uốn lượn mấy dặm, xuyên qua hiệp thành roi lau mềm mại. Chỗ nhập thủ nổi lên một gò Kim tinh cao dạng Thái Âm, huyệt kết ở phần trên (thượng tụ), phía dưới trải dư chiên thong thả, trước mặt có nước chân ứng không cạn không tràn làm chứng. Ở hạ quan (chỗ núi chắn phía dưới để khóa khí) có một ngọn núi như sừng trâu cong ôm có tình. Nước hồ ở minh đường dồn tụ. Phía trước chầu về có núi dạng long lâu bảo điện, quý nhân thanh tú. Nhưng án gần mang đá như cái mũ trụ, nên sau khi táng ngay đời ấy có người bị sung quân đồn thú ở Quảng Tây. Đến đời thứ ba Chương công mới đỗ đạt, làm huyện lệnh, nhờ con quý hiển được tặng thiếu bảo. Con ông huyện lệnh tức là Văn Giản công Lã Điều Dương, đỗ bảng nhãn (người đỗ thứ hai kỳ thi Đình) khoa Canh Tuất (năm 1550), thăng dần đến thiếu bảo kiêm thái tử thái phó (thầy dạy thái tử), Lại bộ thượng thư, Vũ Anh điện đại học sĩ (một trong các chức đại học sĩ ở Nội các, ngang tể tướng). Con là Hưng Chu đỗ tiến sĩ khoa Canh Thìn (năm 1580), cùng các ông khác liên tiếp đỗ khoa giáp, đến nay giàu sang đang thịnh.
Nước trữ lộc
Nước trữ lộc là nước dồn tụ như bổng lộc được tích trữ. Hoặc trước huyệt, hoặc sau huyệt, hoặc hai bên trái phải huyệt, hoặc ở thủy khẩu, có đầm, hồ, ao, chuôm, đầm nhỏ, vũng sâu đọng tụ thì đều là nước này; hoặc nước chứa tụ hội cũng vậy. Cốt phải sâu rộng, không khô cạn mới đẹp. Chủ về bổng lộc hậu, chủ về tích trữ giàu lớn, lâu dài không suy.
Bàn về các loại suối, gồm mười bốn điều.
Suối lành
Suối lành là suối có vị ngọt, màu trong sáng, hơi thơm. Còn gọi là suối ngọt. Để lắng thì càng trong, khuấy lên khó đục; mùa xuân hạ không tràn, mùa thu đông không cạn; trời nóng thì mát, trời lạnh thì ấm, bốn mùa trong vắt. Suối này đẹp nhất. Huyệt mộ ở gần nó là do khí mạch long thịnh vượng bung ra không giữ nổi, chỉ đất đại phú quý mới có điềm ứng này, cũng gọi là nước chân ứng. Nhà ở mà có suối lành này, dân uống vào thì giàu sang sống lâu, cả vùng nhiều điều mừng.
Suối nước lạnh đục
Suối nước lạnh đục là suối có vị nhạt, màu đục, hơi tanh. Còn gọi là suối nước bùn. Không thể tưới ruộng, không dùng rửa ráy được, không nên nấu ăn uống. Hoặc rỉ rả thấm ướt, trong không lắng được, đục không khuấy được; hoặc mưa xuống thì đầy, tạnh mưa thì cạn; hoặc mùa xuân hạ tràn chảy, thu đông khô kiệt, đều là không tốt. Đó là do khí mạch long yếu ớt, mạch đất thưa hở rò rỉ. Huyệt mộ gần suối này hung nhất, không được lầm là nước chân ứng mà đặt táng. Nhà ở mà uống nước này thì chẳng những vùng ấy không có người giàu sang, lại còn chủ về ôn dịch, bệnh dai dẳng, da vàng phù thũng, tiều tụy, lâu dần thì tuyệt diệt.
Suối rượu ngọt
Suối rượu ngọt (lễ tuyền) là suối có vị ngọt như rượu ngọt, nên gọi tên như thế. Sách "Lễ vĩ" nói: "Bậc vương giả hình phạt đúng tội, ban thưởng đúng công, hợp lẽ phải, thì suối rượu ngọt xuất hiện." "Hạt Quan Tử" nói: "Đức của thánh nhân trên thấu tới trời cao, dưới thấu tới đất yên, giữa thấu tới muôn loài linh thiêng, thì suối rượu ngọt xuất hiện." "Thụy ứng đồ" (sách vẽ các điềm lành) nói: "Bậc vương giả thuần hậu ôn hòa, không bắt dâng cống của ăn uống thì suối rượu ngọt xuất hiện; uống vào khiến người sống lâu." Đây là do đức của thánh vương cảm động mà vật thần đến, chẳng phải ngẫu nhiên. Tuy cũng do khí mạch của long đất tiết ra, nhưng không thể câu nệ cho đó là khí vượng mà nhất định tìm đất ở đó.
Suối nước nóng
Suối nước nóng tức là ôn tuyền, dân gian gọi là nước ấm, người đời gọi là suối dương. Vì có lưu huỳnh ở dưới nên nước phun lên sôi nóng; có người nói là có phèn đá ở dưới. Điều này vốn không biện rõ được. Đại để khí vượng của mạch long tan ra thành suối; suối mà sôi nóng thì khí tán ra ngoài, không thể kết huyệt, cũng không cần câu nệ là lưu huỳnh hay phèn đá. Dương công nói: "Hễ là suối nước nóng thì đừng tìm đất, chân dương ấm dày đã hóa thành nước. Cuồn cuộn ào ào ngày đêm chảy, lại thêm thủy khẩu không có gì khóa chắn." Lại có một loại nguồn nước mùa đông ấm, mùa hè mát, dân gian gọi là nước ấm, thì lại hay sinh người giàu sang, khác với suối nước nóng, không thể bàn chung một lẽ.
Suối mỏ
Suối mỏ là bên dưới có mỏ khoáng, bên trên có suối phun ra. Nước màu đỏ, cũng gọi là suối đỏ. Khí của long mạch đúc vào mỏ, suối trong núi chảy ra màu đỏ, sền sệt. Ngày sau lợi của mỏ phát lộ, ắt bị đào bới làm tổn hại; dù có huyệt đẹp, người con hiếu cũng nên thận trọng. Huống chi khí đã đúc vào mỏ mà thành báu vật của đời, há còn kết được đất mộ? Chẳng cần người khôn mới biết là không nên.
Suối đồng
Suối đồng là nước có thể ngâm sắt mà hóa thành đồng. Vì màu nó giống nước mật, nên còn gọi là suối mật. Đó là khí vượng của long mạch đều đúc vào suối, không thể kết đất, không cần tìm huyệt.
Suối phun
Suối phun là suối từ trong đất trào lên, nổi bọt sôi sục; hoặc từ hốc đá trào ra, lúc trồi lúc lặn, như nước triều nổi bọt trắng – đều là loại này. Có suối phun thì khí đất tiết ra ở suối, hoặc là thắng cảnh, cung tiên, nơi thần linh trú ngụ, không thể tìm huyệt.
Suối bắn tóe
Suối bắn tóe là suối phun ra khỏi lỗ như bắn, lạnh buốt khác thường, do khí âm cực, khí lạnh chết chóc phát ra, hung ác nhất, không thể tìm huyệt.
Suối chìm
Suối chìm là nước rò xuống phía dưới. Bên dưới có lỗ hổng, ngầm thông sang nơi khác, nước rỉ xuống dưới, như chìm vào trong ao, không thấy nó đi đâu. Đây là đất rỗng sụt, khí không dung kết, không cần tìm huyệt.
Suối hoàng tuyền
Hoàng tuyền (suối vàng) không phải nói về màu sắc, mà là nước thấm vào trong đất, gọi là "nước rơi xuống hoàng tuyền". Mưa xuân vừa đổ thì nước bỗng dâng lên; mưa vừa tạnh thì nước thấm ngay vào đất. Bốn mùa khô cạn, đó là đất cát nổi, khí mạch long hư hao. Vùng ấy chẳng những không kết đất mộ, mà dân ở đó cũng nghèo khốn, không nơi nương tựa. Có khi là chỗ thần linh trú ngụ, có khi là nơi ma quỷ tụ tập mà thôi. Hố sâu nước nông, nước rơi vào hố sâu, cũng gọi là nước rơi xuống hoàng tuyền, không cần tìm đất. Điều này khác với thuyết "hoàng tuyền" của phái phương vị (phái phong thủy xét điều tốt xấu theo các phương hướng, có phương "hoàng tuyền" phải kiêng).
Suối rò
Suối rò là nước nhỏ giọt rỉ thấm, do khí của mạch long yếu, không thể tìm huyệt.
Suối lạnh
Suối lạnh là dòng trong mà lạnh buốt, do nhận khí cực âm, quyết không thể dung kết, tạo hóa được. Sách "Ngọc phong bảo truyện" nói: "Suối rò, suối lạnh, suối bắn tóe, suối đỏ, ở chỗ nhũ huyệt và ở minh đường đều không nên có. Nếu có thì sinh bệnh trĩ rò, xấu xí, khí đất tiết ra, nhà không có của chứa."
Suối vũng rồng
Suối vũng rồng là hang ấp nuôi giao long (loài rồng ở nước). Hoặc nơi năm hạn đến cầu mưa liền ứng nghiệm cũng là loại này, như Đại Long Thu, Tiểu Long Thu ở núi Nhạn Đãng. Suối này phần nhiều ở chỗ núi lớn âm khí nặng, là nơi ma quỷ tụ tập, không thể tìm huyệt.
Suối thác
Suối thác là suối chảy từ vách núi, lao vút xuống dưới vách đá, như ném tung tấm vải lụa. Trước huyệt mà thấy nó, hoặc như tấm rèm tang, hoặc như dòng nước mắt, hoặc như lưỡi dao trắng…, vốn đã không tốt. Lại có khi có tiếng như sấm nổ, như nện trống, như khóc lóc, như kể lể đau thương, càng là điềm chẳng lành. Không cần người khôn mới biết là không nên. Có những hang động sâu lạ, thác bay như rèm ngọc trai, cũng chỉ chủ về người tu tiên tu Phật thanh cao, chứ không thể tìm huyệt. Anh em tôi từng đi chơi núi Long Hổ, núi Vũ Di, và các danh sơn như Thiên Thai, Nhạn Đãng, nơi nào cũng có động Thủy Liêm (động Rèm Nước). Suối ở đó từ trên cao muôn nhận (một nhận khoảng bảy, tám thước) đổ vút xuống, tung ra từ vách núi treo, đến lưng chừng thì như tấm rèm rủ trước cửa, gió nhẹ lay động, hệt như tấm rèm pha lê, ngọc trai rủ xuống đung đưa, nên gọi là động Rèm Nước. Tuy hết sức sâu lạ, nhưng chẳng qua là chỗ cho sư sãi ẩn tu mà thôi; rốt cuộc vẫn thấy âm khí lạnh lẽo phả vào người, cũng không ai ở lâu được.
Các loại suối trên đây chỉ có suối lành là tốt, ngoài ra đều không nên. Suối rượu ngọt, suối nước nóng, suối đồng, suối vũng rồng thì khí đúc vào suối; suối đỏ thì khí đúc vào mỏ; suối nước lạnh đục là khí yếu ớt; suối chìm, suối hoàng tuyền, suối rò là khí rỗng sụt; suối phun, suối bắn tóe là khí tiết ra; suối lạnh là khí âm sát; thác là khí dương thảm khốc – đều không dung kết, không cần tìm theo. Suối rượu ngọt, suối nước nóng, suối đồng, suối vũng rồng chỉ là không kết đất, còn họa ứng thì không do suối. Riêng suối nước lạnh đục chủ về chuốc ôn dịch; suối đỏ chủ về ho ra máu, lao phổi, bị giết chóc; suối phun, suối bắn tóe, suối rò, suối lạnh chủ về băng huyết, trĩ rò, nôn trớ (phiên vị), điên cuồng, động kinh, phù thũng và các điều dữ, dần dần đến tuyệt diệt, há chỉ là bệnh dai dẳng và nghèo khốn mà thôi đâu!
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video