Khắc in lại bộ "Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông" (Những điều người làm con cần biết để trọn đạo hiếu: tổng hợp học thuyết cốt lõi của môn địa lý, tức phong thủy). Quyển sáu, phần trên, mục thứ ba.
Từ Thiện Kế, người ẩn cư ở vùng núi Đức Hưng, thuật lại và cùng biên soạn.
Bàn về minh đường
Minh đường vốn là tòa nhà của thiên tử. Nhà vua ngồi quay về phía sáng mà trị nước. Đó là nơi trăm quan tụ về để được xét công trạng, cũng là nơi thiên hạ kéo về chầu và dâng lễ vật. Nhà địa lý mượn tên ấy để gọi khoảng đất trước huyệt (huyệt: điểm chính xác để đặt mộ hay dựng nhà, nơi sinh khí kết tụ). Ở khoảng đất ấy núi tụ lại, nước chảy về, hình tượng gần giống cảnh trăm quan về chầu, vì vậy mới có tên minh đường (trong phong thủy: khoảng đất tương đối bằng phẳng trước huyệt, nơi khí và nước tụ lại).
Minh đường có hai loại. Một là nội minh đường (minh đường trong: khoảng đất ngay trước huyệt, nằm trong vòng ôm của long hổ). Hai là ngoại minh đường (minh đường ngoài: khoảng đất rộng hơn ở phía ngoài, trước án sơn). Hai loại này cũng gọi là tiểu minh đường và đại minh đường, không thể bàn gộp làm một.
Ông Lưu nói: "Phàm thế núi chạy đến thong thả, huyệt kết ở chỗ bằng phẳng, long hổ vây ôm (long hổ: hai dãy núi ôm hai bên huyệt, bên trái gọi là thanh long, bên phải gọi là bạch hổ), lại có án gần ngay trước mặt (án hay án sơn: ngọn núi thấp nhỏ nằm ngay trước huyệt, như cái bàn đặt trước chỗ ngồi), thì nên xét nội minh đường.
Nội minh đường không được quá rộng. Quá rộng thì trống trải, trống trải thì không giữ được gió (tức không chắn gió, khí bị thổi tan). Cũng không được quá hẹp. Quá hẹp thì khí bị bó buộc, khí bị bó buộc thì huyệt không đem lại sang trọng, hiển đạt. Phải rộng hẹp vừa phải, vuông tròn đúng cách, không thấp ẩm, không nghiêng lệch, không có suối chảy rỉ rả, không có gò tròn chen vào ôm bên trong, không mọc đá xấu. Như vậy mới là nội minh đường tốt.
Phàm thế núi chạy đến gấp, rủ xuống mà kết huyệt, long hổ cao ngang với huyệt, án ở xa, thì nên xét ngoại minh đường. Ngoại minh đường hai bên phải mở rộng, không được chật hẹp. Núi bốn phía phải vây quanh, không có chỗ trống khuyết nào. Lại thấy nước bên ngoài uốn khúc, từ xa chảy hướng về huyệt. Như vậy mới là ngoại minh đường tốt."
Theo ý tôi, đất đại phú quý ắt phải có đủ cả nội và ngoại minh đường. Nội minh đường cần tụ lại tròn trịa, không nên trống rộng. Ngoại minh đường cần mở thoáng, không nên chật bức. Bởi nội đường rộng thì khí không hòa tụ được, ngoại đường hẹp thì cục (thế cuộc, tức toàn bộ bố cục núi sông quanh huyệt) không mở sáng được.
Sách "Long tử kinh" nói: "Duỗi tay sờ tới án, tiền thuế nghìn vạn quan." Câu này nói minh đường nên gọn chặt. Sách "Minh đường kinh" nói: "Minh đường vuông rộng, chứa được vạn ngựa, là chỗ đặt lăng mộ vương hầu, xưng hùng xưng bá thiên hạ. Như nghìn kỵ binh đứng tụ lại, quây vòng gom họp, thì sinh ra tướng soái, tể tướng, quan đầu triều, được phong hầu truyền đời. Bằng phẳng như đá mài, hoặc như đáy chảo, chứa được vài trăm người, là nền mộ của bậc công khanh, tể tướng." Câu này nói ngoại minh đường nên rộng.
Nếu không phân biệt như thế, thì ngoại minh đường đâu cần đến chuyện duỗi tay sờ án, mà nội minh đường cần gì chỗ chứa vạn ngựa! Vì vậy sách "Ngô công bí quyết" nói: "Minh đường trong ngoài chia hai loại, trong nên tụ tròn, ngoài nên rộng. Hai đường đầy đủ, tam dương trọn vẹn (tam dương: ba tầng minh đường trước huyệt đón khí dương và ánh sáng), đất này nên biết đời đời có quan." Thật là lời bàn xác đáng.
Người đời không gặp thầy giỏi truyền khẩu quyết, không biết phân biệt nội và ngoại minh đường. Phần nhiều ham cục minh đường to, bị câu "chứa vạn ngựa" làm mê hoặc, nên cứ cho rộng là quý. Họ chỉ ham thế lớn mà không biết rằng nội đường trống trải thì chân khí (khí thật, tức sinh khí) không hòa tụ, như vậy làm sao kết được huyệt?
Cho nên phàm huyệt đẹp, bên trong long hổ phải có nội đường tụ tròn, thu giữ được nước nguyên thần (dòng nước chảy ra ngay trước huyệt, giữa hai cánh long hổ). Hoặc có án gần thấp nhỏ, hoặc có sa chắn ngang (sa: các núi đồi nhỏ chung quanh huyệt) để khóa giữ khí bên trong. Rồi bên ngoài lại có minh đường rộng thoáng, núi đẹp ở xa bày hàng. Như thế mới trọn vẹn tốt đẹp. Đó là lý do không thể không phân biệt nội và ngoại minh đường.
Còn cục thế lớn hay nhỏ thì phải căn cứ vào long (long hay long mạch: dãy núi chạy dài dẫn sinh khí đến huyệt). Như long chạy đến từ trăm dặm thì chỗ kết huyệt tự có quy mô trăm dặm. Long chạy đến từ nghìn dặm thì chỗ kết huyệt tự có khí tượng nghìn dặm. Long nhỏ thì cục kết ắt nhỏ, không được ham cục thế lớn.
Liêu Kim Tinh nói: "Đô thành nhà vua thì núi sông phải tụ lớn, tụ vừa thì làm thành thị. Mộ và nhà ở nên đặt trong chỗ tụ nhỏ. Hiểu thấu lẽ huyền vi ấy thì đoạt được công của trời đất." Đại để chỗ địa thế rộng thì cần minh đường hẹp lại, chỗ địa thế hẹp thì cần minh đường rộng ra.
Người xưa nói ra lời nào cũng đều có chỗ chỉ riêng. Như Dương công đã nói: "Người sinh ra thấp bé, độ lượng hẹp (?), chỉ vì minh đường có án sơn." Ngô công cũng nói: "Minh đường chật hẹp thì người ngu bướng." Thế mà Chúc công Quan Vật lại nói: "Núi chầu xa ngoài mấy chục dặm, mênh mông giữa đồng hoang, gần thì không có án, khí minh đường tan mất, dẫu nghìn lớp núi thanh tú cũng thành vô dụng." Lương Nhược Khê lại nói: "Trái phải vòng quanh như có tình, long đến hạ huyệt cũng rõ ràng. Nhưng nước dài, không có án, minh đường trống trải, chôn xong thì con cháu sa sút cơ nghiệp."
Các ông há lại tự mâu thuẫn với nhau sao? Không biết rằng mỗi lời đều chỉ một trường hợp riêng, không thể chấp vào một điều, cốt ở chỗ biết biến thông, phân biệt và xem xét kỹ mà thôi.
Như huyệt thấp, minh đường gần mà lại tụ như túi, thì chôn xong ngay đời đầu đã phát phúc. Nếu huyệt cao, minh đường xa, dẫu long thật huyệt đúng cũng khó phát mạnh. Chỉ cần là huyệt kết thật thì cũng không phải kiêng kỵ. Liêu công nói: "Nếu huyệt cao mà minh đường xa, chỉ cần có thành quay vòng (thành: núi hoặc nước vây quanh như tường thành). Đừng vì kiểu ấy mà sinh nghi, long dừng lại mới là thật."
Đại để minh đường cần bằng phẳng ngay ngắn, mở thoáng, tụ tròn. Minh đường có núi nước chầu về, ôm lấy huyệt là tốt. Minh đường dốc đổ, nghiêng lệch, vỡ vụn, bít tắc, quay lưng là xấu. Các hình tượng do các nhà vẽ ra, vốn không cần câu nệ. Chỉ cái nào có tình với ta mới là quý. Sách "Minh đường kinh" nói: "Lệch mà khéo, ngay mà vụng, khó phân hơn kém. Có tình với ta, ấy là huyệt thật." Đó là lời bàn không thể thay đổi.
Các sách ghi chép không thống nhất. Như sách "Sưu thủy kinh" kể một trăm tám mươi kiểu minh đường, sách "Tiết thiên cơ" kể tám mươi mốt cách biến hóa của khí minh đường, đều vụn vặt rời rạc, chỉ thêm rườm lời. Nay tôi đối chiếu, khảo xét, chọn những kiểu thiết thực đủ làm khuôn mẫu, được chín cách tốt và chín cách xấu. Nếu từ đây suy rộng ra các trường hợp tương tự thì cũng hiểu được quá nửa rồi.
Chín cách minh đường tốt
Minh đường giao tỏa (khóa đan) – Minh đường chu mật (kín bưng) – Minh đường nhiễu bão (vòng ôm)
Giao tỏa là trong minh đường, sa hai bên đan cài, khóa lại với nhau. Kinh nói: "Minh đường phải như cổ áo, nút bên trái cài với nút bên phải mới quý. Hoặc chân núi với bờ ruộng chắn ngang như thế, thật đáng mừng." Lại nói: "Chỗ các dòng nước tụ là minh đường, trái phải cài răng khóa giữ chân khí. Minh đường như thế mới là thật, khóa kết cài răng thật đáng quý." Minh đường này rất tốt, chủ về giàu lớn, sang trọng hiển đạt.
Chu mật là bốn phía chầu vây vững chắc, không có chỗ hở để khí thoát. Bởi khí minh đường kín bưng thì sinh khí tự tụ lại. Dương công nói: "Minh đường tiếc nước như tiếc máu, trong đường tránh gió như tránh giặc. Chớ để trống khuyết cho gió thổi, chớ để mỏm đất trơn trượt (?) bị nước cuốn mất." Cho nên minh đường lấy kín bưng làm quý. Nếu có chỗ lõm khuyết thì không còn kín bưng nữa. La thành (vòng núi bao quanh huyệt như tường thành) mà kín bưng cũng tốt.
Nhiễu bão là khí minh đường vòng ôm, khiến thủy thành (dòng nước uốn quanh huyệt như tường thành) cả thân uốn cong, thật đáng chọn. Cho nên nói: "Nội đường vòng ôm thì phát rất nhanh. Ngoại đường vòng ôm thì giàu sang lâu dài." Dương công nói: "Minh đường uốn quanh như sợi dây, vòng về trước huyệt, cong hướng vào trong. Nước hướng vào trong ôm thân uốn cong, từ trước mặt ôm lại như hình cây cung, như dải đai lưng."
Minh đường dung tụ (hòa tụ) – Minh đường bình thản (bằng phẳng) – Minh đường triều tiến (nước chầu vào)
Dung tụ là nước trong minh đường hòa đọng, tụ lại như túi, rất quý. Ông Bốc nói: "Nước tụ ở thiên tâm (chính giữa minh đường), ai chẳng biết là giàu sang?" Dương công nói: "Minh đường như lòng bàn tay, nhà giàu đong vàng bằng đấu." Lại nói: "Minh đường như đáy chảo, giàu sang người khó sánh." Đại để những câu này đều nói về nước hòa tụ.
Bình thản là trong minh đường mở thoáng, bằng phẳng ngay ngắn, không có chỗ cao thấp lộn xộn gây trở ngại. Minh đường này rất tốt. Dương công nói: "Chỗ chân khí tụ thì xem minh đường, bên trong minh đường phải bằng phẳng thông thoáng." Sách "Minh đường kinh" nói: "Bằng phẳng như đá mài, là nền móng của bậc công khanh, tể tướng."
Triều tiến là nước đặc triều (nước từ phía trước chảy thẳng hướng về huyệt) mênh mông muôn khoảnh, chầu vào huyệt. Minh đường này rất tốt, chủ về giàu nhất quận, ruộng nối liền bờ, chức quan cao tột bậc trong hàng bề tôi, cả nhà thịnh vượng. Lại chủ về dễ phát tài lộc, sáng nghèo chiều giàu. Nếu nước nguồn trên ruộng từ cao chảy xuống thấp, từng tầng từng bậc chầu vào huyệt thì càng tốt.
Minh đường quảng tụ (tụ rộng) – Minh đường khoan sướng (rộng thoáng) – Minh đường đại hội (hội lớn)
Quảng tụ là nhiều núi, nhiều nước vây tụ lại. Sách "Táng thư" nói: "Như ôm muôn của báu mà nghỉ ngơi yên ổn, như bày đủ muôn món ăn mà tắm gội sạch sẽ để chờ tế lễ." Lại nói: "Như đưa mắt nhìn là đã có trong tay." Đều là ý nói trong minh đường trăm thứ đầy đủ. Đây là minh đường quý bậc nhất. Cần núi sáng nước đẹp, như triều hải củng thần (như trăm sông chầu về biển, các sao chầu quanh sao Bắc Cực) mới đúng cách.
Khoan sướng là trong minh đường mở rộng, sáng sủa thông thoáng, không chật hẹp, không bức bít. Minh đường này rất quý. Nhưng tuyệt đối không được coi đồng hoang trống rộng, không có gì vây chắn là khoan sướng. Phải có sa thấp đan kết, hoặc có án thấp bằng ở gần khóa tụ khí bên trong, hoặc có nước hòa tụ, mới là thật.
Đại hội là các long đều chạy đến chỗ tận cùng, các dòng nước đều đổ về minh đường, như muôn nước nạp cống, như các vua chư hầu đến chầu, cho nên gọi là đại hội. Chủ về sang đến bậc vương hầu, giàu ngang một nước. Dương công nói: "Bốn long đại hội, có đất ắt lớn." Nhưng các núi phải từ hơn trăm dặm chạy đến, tới đây đều dừng hết mới đúng. Cách này khác với quảng tụ. Quảng tụ chỉ là núi nước tụ tròn, chồng nhiều lớp mà thôi, chứ không có nhiều long cùng chạy đến chỗ tận cùng.
Các cách minh đường tốt nói trên đâu chỉ có bấy nhiêu? Tạm gom vài cách làm mẫu mà thôi. Đại để minh đường tốt thì vừa đưa mắt nhìn đã thấy hình thế tự nhiên đáng yêu, khí tượng tự nhiên đáng ngắm. Như sách "Táng thư" gọi là "ánh trời rực rỡ tươi mới, như sông chầu về biển, sao chầu sao Bắc Cực", thế là tuyệt diệu.
Chín cách minh đường xấu
Kiếp sát là trong minh đường có sa mũi nhọn chạy xuôi theo dòng nước, hoặc đâm thẳng vào huyệt. Phàm có những thứ này đều không dùng được. Bởi minh đường là chỗ các dòng nước tụ lại, cần bằng phẳng ngay ngắn. Nếu có sa nhọn chạy xuôi theo nước thì chủ về hao tài, bỏ quê đi xa, chết trong quân ngũ. Nếu nhọn mà đâm vào huyệt thì chủ về bị hình phạt chém giết, tử trận, chết bất đắc kỳ tử, cực xấu. Ngô công nói: "Kiếp sát chiếu phá thì hoàn toàn không thành đất. Xuôi theo nước bay xiên thì không có chỗ tránh. Nếu mũi nhọn đâm vào huyệt thì sinh con ngỗ nghịch, bị hình phạt chém giết, phải hết sức kiêng."
Minh đường phản bối (quay lưng) là hình tượng ngang trái. Trước huyệt lẽ ra phải cong như cung, ôm lấy thân huyệt, thế mà lại nhô ra, vặn ngược, quay lưng lại. Còn gì xấu hơn thế? Chủ về vợ ngỗ nghịch, con bướng bỉnh, tôi tớ ngang ngược, trăm việc không thành một. Há chỉ là cửa nhà suy, người trong nhà ít ỏi mà thôi!
Trất tắc (bít tắc) là trong minh đường có gò đất chắn lấp, không thông thoáng. Chủ về sinh người ngu đần. Dương công nói: "Người sinh ra thấp bé, độ lượng hẹp, chỉ vì minh đường có án sơn." Ngô công nói: "Minh đường bị lấp thì người hung bướng." Bởi trước huyệt nên mở sáng. Nếu có gò đống chắn ngay trước mặt thì không những sinh người ngu đục, mà còn chủ về khó đẻ, bệnh mắt, phải nuôi con nuôi, phải lấy vợ kế. Nếu hai bên cùng chạy tới (?), có một gò nằm giữa, thì chủ về anh em bất nghĩa. Cũng có đất quý có gò đất chắn phía trước, nhưng rốt cuộc vẫn thấy sáng sủa, thông thoáng.
Khuynh đảo (nghiêng đổ) là nước minh đường đổ nghiêng, long hổ cũng xuôi theo mà chạy đi. Minh đường này tổn hại nhiều nhất. Câu quyết đoán nói: "Minh đường nghiêng đổ thì đừng khoe huyệt tốt." Ông Liêu nói: "Nếu minh đường nghiêng mà không có chỗ đọng tụ, dẫu có huyệt rốt cuộc cũng phải bỏ." Cho nên minh đường nghiêng đổ, dẫu có long có huyệt cũng phải bỏ đi. Ông Đổng nói: "Minh đường điều ghét thứ nhất là nghiêng đổ, nghiêng đổ thì có sa chạy theo nước. Bán (?) hết ruộng vườn, phải đi xứ khác, lại chủ về con cháu nhiều người chết yểu."
Bức trách (chật bức) là án ép sát trước huyệt, cục minh đường gò bó chật hẹp. Nếu long thật huyệt đúng thì cũng chỉ đủ ăn đủ mặc. Lại chủ về sinh người ngu đục, hung dữ, không có gì đáng chọn. Dương công nói: "Minh đường chật bức thì người hung bướng." Ông Liêu nói: "Chật bức thì sinh người ắt ngu bướng, hèn mọn lại tham lam keo kiệt."
Thiên trắc (lệch nghiêng) là thế minh đường nghiêng lệch về một bên, bên cao bên thấp, không bằng phẳng ngay ngắn. Ông Liêu nói: "Thế nghiêng xiên chạy về một bên thì vợ con không đoàn tụ. Xiên là lệch, chạy lướt qua cạnh huyệt, năm nào cũng sinh tai họa."
Phá toái (vỡ vụn) là trong minh đường chỗ thì nhô lên, chỗ thì hõm xuống, chỗ thì nhọn, chỗ thì có đá, không sạch sẽ. Chủ về trăm việc không thành, tai họa và trộm cướp liên tiếp, gia đạo không yên, có nạn chết trẻ, mồ côi, góa bụa, lại bị người vu vạ án mạng, tai họa từ đâu bay đến, cơ nghiệp sa sút. Minh đường loại này xấu nhất.
Đẩu tả (dốc đổ) là trước huyệt dốc đứng, nước đổ ào xuống. Minh đường này rất xấu, chủ về hao người, chết bất đắc kỳ tử và tai họa bất ngờ, không chỉ là cơ nghiệp sa sút mà thôi. Dẫu là long thật huyệt tốt cũng phải sa sút rồi mới phát. Quốc sư Trâu Trọng Dung nói: "Minh đường nghiêng đổ chẳng nên đặt mộ, trước huyệt dốc đứng, không cong vòng. Dẫu có long thật phát được phúc, cũng phải bán hết ruộng nhà mới có người ra làm quan."
Khoáng dã (đồng hoang trống trải) là trước huyệt nhìn mãi không thấy bờ, mênh mông rộng lớn, không còn gì chắn giữ. Minh đường này rất xấu, nhưng lại dễ làm người ta lóa mắt. Vì nó rộng, thường thấy núi đẹp ở xa bày hàng thanh kỳ, mà người xưa lại có câu "minh đường chứa vạn ngựa", nên người không hiểu bị mê hoặc. Họ không biết rằng minh đường trống trải như đồng hoang thì gió thổi khí tan, làm sao hòa kết được huyệt?
Khẩu quyết của Ngô công nói: "Minh đường chứa vạn ngựa, nhưng cũng kỵ trống trải như đồng hoang." Chúc công Quan Vật, tên Bí, nói: "Núi chầu xa ngoài mấy chục dặm, mênh mông giữa đồng hoang, gần thì không có án, khí minh đường tan mất, dẫu nghìn lớp núi thanh tú cũng thành vô dụng." Lương Nhược Khê, tên Nhiêu, nói: "Trái phải vòng quanh như có tình, long đến hạ huyệt cũng rõ ràng. Nhưng nước dài, không có án, minh đường trống trải, chôn xong thì con cháu sa sút cơ nghiệp." Nếu huyệt nằm trong cục có nước lớn chảy ngược hướng thẳng về huyệt thì minh đường dẫu trống trải cũng không đáng sợ.
Các cách minh đường xấu nói trên cũng không chỉ có bấy nhiêu. Nêu ra mấy cách này làm mẫu, có thể theo đó mà suy ra các trường hợp tương tự. Cốt yếu là xem nhiều kiểu mẫu của người xưa thì tự trong lòng sẽ hiểu. Khi ấy tốt xấu, họa phúc, vừa đưa mắt nhìn đã thấy rõ, không phải chỉ ở những gì ngòi bút và lời nói có thể diễn tả hết. Có điều minh đường chủ về họa phúc những năm đầu sau khi chôn, liên quan rất mật thiết, nhất định phải xem xét lựa chọn kỹ, không được xem nhẹ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video