Thiên 34 — Quyển 7 hạ — Nguyên âm dương ngũ hành, kim quái, thiên tinh; Sơn lăng nghị trạng

 Sách in lại: Nhân tử tu tri tư hiếu địa lý tâm học thống tông (Những điều con cái cần biết – sách gốc về học thuật xem đất, giúp làm tròn đạo hiếu), quyển bảy, phần dưới

 Từ Thiện Kế và Từ Thiện Thuật, người ẩn cư đất Giang Hữu (vùng Giang Tây), cùng soạn.

 Tìm gốc âm dương: âm dương mà hai mươi bốn phương vị thuộc về

 Quẻ Tiên thiên (cách xếp tám quẻ tương truyền do Phục Hy đặt, thể hiện trật tự gốc của trời đất; mỗi quẻ ứng với một phương) được phối với Lạc thư (đồ hình chín con số tương truyền hiện trên lưng rùa ở sông Lạc, xếp thành ô vuông chín ô). Quẻ nào rơi vào số dương thì là tịnh dương (dương thuần, không lẫn âm). Quẻ nào rơi vào số âm thì là tịnh âm (âm thuần, không lẫn dương). Các can chi (mười thiên can Giáp, Ất… và mười hai địa chi Tý, Sửu…, ở đây dùng làm tên phương vị trên la bàn) đều quy về các quẻ.

 Đây là vị trí cố định của tịnh âm và tịnh dương. Phép này lấy bốn quẻ ở bốn phương chính của Tiên thiên – Càn ở nam, Khôn ở bắc, Ly ở đông, Khảm ở tây – phối với các số dương của Lạc thư: "đội chín, đạp một, trái ba, phải bảy" (số chín ở trên, số một ở dưới, số ba bên trái, số bảy bên phải). Bốn quẻ này là tịnh dương. Bốn quẻ ở bốn góc của Tiên thiên – Cấn, Chấn, Tốn, Đoài – phối với các số âm của Lạc thư: "hai, bốn là vai, sáu, tám là chân". Bốn quẻ này là tịnh âm. Các can chi cũng đều quy về các quẻ.

 Gọi là âm dương, nhưng không nói đơn giản là âm dương mà phải nói "tịnh âm", "tịnh dương", là vì muốn chúng không lẫn lộn vào nhau. Phép xem đất dựa theo điều này. Vì thế long (mạch núi chạy dài như con rồng, mang theo khí của đất) thuộc dương thì phải dùng hướng (phía mặt trước của mộ hay nhà quay về) thuộc dương. Nước thuộc dương chảy đến, chảy đi thì tốt, lẫn âm vào thì xấu. Long thuộc âm thì phải dùng hướng âm. Nước thuộc âm chảy đến, chảy đi thì tốt, lẫn dương vào thì xấu. Gốc của các điều ấy là ở đây.

 Xét: các phương vị trên la kinh (la bàn phong thủy, chia vòng tròn thành hai mươi bốn phương vị) có mười hai vị là dương, mười hai vị là âm. Càn, Giáp, Ất, Khảm, Quý, Thân, Thìn, Ly, Nhâm, Dần, Tuất là các vị dương (?). Cấn, Bính, Tốn, Tân, Đoài, Đinh, Tỵ, Sửu, Chấn, Canh, Hợi, Mùi là các vị âm. Cách chia này theo phương vị Tiên thiên, rồi phối với tượng số của Lạc thư mà suy ra.

 Trong Tiên thiên, các quẻ Càn, Khôn, Khảm, Ly nằm ở bốn phương chính, đó là vị dương. Trong Lạc thư, các số một, chín, ba, bảy nằm ở bốn vị dương, đó là số lẻ. Cho nên:
- Càn, Khảm, Khôn, Ly là dương vì nằm ở vị dương.
- Giáp, Ất, Nhâm, Quý là dương vì phối với quẻ dương.
- Dần, Tuất là chi dương, phối với Ly nên theo hành Hỏa.
- Thân, Thìn là chi dương, phối với Khảm nên theo hành Thủy.
Vì vậy có mười hai vị dương.

 Trong Tiên thiên, các quẻ Chấn, Tốn, Đoài, Cấn nằm ở bốn góc, đó là vị âm. Trong Lạc thư, các số hai, bốn, sáu, tám nằm ở bốn vị âm, đó là số ở góc. Cho nên:
- Chấn, Tốn, Đoài, Cấn là âm vì nằm ở vị âm.
- Dậu (?), Đinh, Canh, Tân là âm vì phối với quẻ âm.
- Hợi, Mùi là chi âm, phối với Chấn nên theo hành Mộc.
- Tỵ, Sửu là chi âm, phối với Đoài nên theo hành Kim.
Vì vậy có mười hai vị âm.

 Như thế âm và dương mỗi bên có mười hai đường. Các nhà địa lý theo vị âm, vì âm là khởi đầu của trời đất, là mẹ của muôn vật. Âm có ý sinh sôi mãi, còn dương thì không, nên họ quý âm mà coi nhẹ dương. Phàm long đi, nước chảy, các núi hộ vệ, theo hầu và chầu về, nếu đều ở đúng vị của mình mà không lẫn lộn, thì âm dương hòa hợp, sự sinh hóa của trời đất đầy đủ.

 Nếu chỉ xét âm dương theo vị trí thì là thuần dương, thuần âm, dường như không có ý sinh sôi. Nhưng nếu xét âm dương theo khí của quẻ và theo can chi, thì trong dương có âm, trong âm có dương. Vì sao vậy?
- Càn, Khảm là quẻ dương theo về dương, điều ấy hợp lẽ; nhưng Khôn, Ly lại là quẻ âm.
- Giáp, Nhâm là can dương theo về dương, điều ấy hợp lẽ; nhưng Ất, Quý lại là can âm.
- Tốn, Đoài là quẻ âm theo về âm, điều ấy hợp lẽ; nhưng Cấn, Chấn lại là quẻ dương.
- Đinh, Tân là can âm theo về âm, điều ấy hợp lẽ; nhưng Bính, Canh lại là can dương.
Nhờ vậy âm dương hòa hợp, số lẻ số chẵn đầy đủ. Đây là lý do các nhà kham dư (thầy phong thủy) lấy lý khí (lý lẽ về sự vận hành của khí theo quẻ, số, phương vị) của Tiên thiên làm gốc, mà dùng phương vị Hậu thiên (cách xếp tám quẻ tương truyền do Chu Văn Vương đặt, dùng cho phương hướng thực tế).

 Tìm gốc ngũ hành: ngũ hành mà hai mươi bốn phương vị thuộc về

 Xét lời quốc sư đời Tống là ông Ngô Cảnh Loan: "Ngũ hành (năm hành Kim – kim loại, Mộc – cây, Thủy – nước, Hỏa – lửa, Thổ – đất, tượng trưng cho năm loại khí) của các phương vị có ba loại:
- Chính ngũ hành: là ngũ hành theo phương vị.
- Bát quái ngũ hành: là ngũ hành phối theo tám cục nạp giáp (nạp giáp là phép gán các thiên can vào tám quẻ, ví dụ quẻ Càn nhận can Giáp).
- Hồng Phạm ngũ hành (đặt theo tên thiên Hồng Phạm trong Kinh Thư, thiên bàn về ngũ hành): là ngũ hành nạp âm của sơn (ngọn núi làm chỗ dựa, tức phương vị tọa của mộ). Nạp âm là phép gán hành cho các can chi theo âm luật.
Ngũ hành của ba nhà này chỉ thống nhất ở bốn cung chính: Mộc ở đông, Kim ở tây, Hỏa ở nam, Thủy ở bắc, không thay đổi. Các vị còn lại thì mỗi nhà xếp vào hành khác nhau, cách dùng cũng khác nhau. Chính ngũ hành dùng để luận khí. Bát quái ngũ hành dùng để luận cục (thế cục, tức cách phối hợp long, hướng, nước thành một thể). Hồng Phạm ngũ hành dùng để luận âm. Mỗi loại có chỗ chủ riêng, không thể xét chung một lệ.

 Khẩu quyết chính ngũ hành nói:
Càn là Kim, Khôn Cấn lấy Thổ làm gốc,
Sửu Mùi Thìn Tuất cũng cùng quê Thổ;
Hợi Nhâm Tý Quý là Thủy phương bắc,
Dần Giáp Mão Ất Tốn là Mộc phương đông;
Tỵ Bính Ngọ Đinh là Hỏa phương nam,
Thân Canh Dậu Tân gặp Kim phương tây.

 Đây là chính ngũ hành theo phương vị Hậu thiên, gốc ở Lạc thư:
- Số trời một ở bắc, thống lĩnh Hợi, Nhâm, Khảm, Quý, là vị chính của Thủy.
- Số trời chín ở nam, thống lĩnh Tỵ, Bính, Ly, Đinh, là vị chính của Hỏa.
- Số trời ba ở đông, thống lĩnh Giáp, Dần, Ất, Chấn, là vị chính của Mộc.
- Số trời bảy ở tây, thống lĩnh Thân, Canh, Đoài, Tân, là vị của Kim.
- Số đất sáu ở góc tây bắc, là vị Kim của Càn.
- Số đất hai ở góc tây nam, là vị Thổ của Khôn.
- Số trời năm ở giữa, gửi sự vượng của mình vào bốn tháng cuối mùa (tứ quý), tức ở các vị Thìn, Tuất, Sửu, Mùi.
Đây là ngũ hành Hậu thiên đem ra dùng, muôn đời không đổi."

 Khẩu quyết bát quái ngũ hành nói:
Chấn Canh Hợi Mùi Tốn Tân là Mộc,
Càn Giáp Đoài Đinh Tỵ Sửu là Kim;
Khảm Quý Thân Thìn đều thuộc Thủy,
Ly Nhâm Dần Tuất là Hỏa thật.
Khôn Ất Cấn Bính xưa nay thuộc Thổ,
Ngũ hành bát quái hãy luận cho kỹ.

 Bát quái ngũ hành là lấy quẻ phối với can chi rồi luận xem chúng thuộc hành nào:
- Càn thuộc Kim, Giáp nạp phối vào Càn, nên Giáp cũng thuộc Kim.
- Khôn thuộc Thổ, Ất nạp phối vào Khôn, nên Ất cũng thuộc Thổ.
- Cấn thuộc Thổ, Bính nạp phối vào Cấn, nên Bính cũng thuộc Thổ.
- Tốn thuộc Mộc, Tân nạp phối vào Tốn, nên Tân cũng thuộc Mộc.
- Chấn thuộc Mộc, Canh nạp phối vào Chấn, Hợi và Mùi hợp với Chấn, nên Canh, Hợi, Mùi cũng thuộc Mộc.
- Đoài thuộc Kim, Đinh nạp phối vào Đoài, Tỵ và Sửu hợp với Đoài, nên Đinh, Tỵ, Sửu cũng thuộc Kim.
- Ly thuộc Hỏa, ngoài dương trong âm. Nhâm phối với ba hào ngoài của Càn (hào là mỗi vạch trong quẻ), nên Nhâm cũng thuộc Hỏa. Dần, Tuất hợp với Ly nên thuộc Hỏa.
- Khảm thuộc Thủy, ngoài âm trong dương. Quý phối với ba hào ngoài của Khôn, nên Quý cũng thuộc Thủy. Thân, Thìn hợp với Khảm nên thuộc Thủy.
Đó là lý phối hợp của bát quái ngũ hành.

 Hồng Phạm ngũ hành, còn gọi là Tông miếu ngũ hành, lại gọi là Đại ngũ hành. Khẩu quyết nói:
Giáp Dần Thìn Tốn là Thủy sông lớn,
Tuất Khảm Thân Tân cũng là Thủy;
Chấn Cấn Tỵ sơn vốn thuộc Mộc,
Ly Nhâm Bính Ất lấy Hỏa làm gốc;
Đoài Đinh Càn Hợi là chỗ Kim sinh,
Sửu Quý Khôn Canh Mùi ở trong Thổ.

 Xét sách Hồng Phạm ngũ hành luận nói: "Lý của Hồng Phạm là lấy sự biến thông của tám quẻ mà diễn rộng ra, thành sự biến hóa ngũ hành của hai mươi bốn vị. Đó là do tám quẻ biến đổi mà ra.
- Giáp vốn thuộc Mộc, nạp vào cung Càn. Càn giao với Khôn: lấy hai hào trên và dưới của Khôn đổi cho hai hào trên và dưới của Càn, hóa thành tượng Khảm. Giáp theo Khảm mà hóa, nên thuộc Thủy.
- Ất vốn thuộc Mộc, nạp vào cung Khôn. Khôn giao với Càn: lấy hai hào trên và dưới của Càn đổi cho hai hào trên và dưới của Khôn, hóa thành tượng Ly. Ất nhận sự hóa của Ly, nên thuộc Hỏa.
- Bính vốn thuộc Hỏa, nạp vào cung Cấn. Cấn đối với Đoài: lấy hào dưới của Đoài đổi cho hào dưới của Cấn, hóa thành tượng Ly. Bính theo Ly mà hóa, nên thuộc Hỏa.
- Đinh vốn thuộc Hỏa, nạp phối cung Đoài. Đoài đối với Cấn: lấy hào trên của Cấn đổi cho hào trên của Đoài, hóa thành tượng Càn. Đinh nhận sự hóa của Càn, nên thuộc Kim.


- Canh vốn thuộc Kim, nạp phối vào Chấn. Chấn đối với Tốn: lấy hào dưới của Tốn đổi cho hào dưới của Chấn, hóa thành tượng Khôn. Canh nhận sự hóa của Khôn, nên thuộc Thổ.
- Tân vốn thuộc Kim, nạp phối vào Tốn. Tốn đối với Chấn: lấy hào trên của Chấn đổi cho hào dưới (?) của Tốn, hóa thành tượng Khảm. Tân nhận sự hóa của Khảm, nên thuộc Thủy.
- Nhâm vốn thuộc Thủy, nạp phối vào Ly. Ly đối với Khảm: lấy hào giữa của Ly đổi cho hào giữa của Khảm, hóa thành tượng Càn. Nhâm nhận sự hóa của Càn, lẽ ra thuộc Kim. Nhưng vì nạp vào Ly là Hỏa, lửa bốc thì kim tan, không tự đứng được, nên lùi về nương vào Ly, vì thế thuộc Hỏa.
- Quý vốn thuộc Thủy, nạp phối vào Khảm. Khảm đối với Ly: lấy hào giữa của Ly đổi cho hào giữa của Khảm, hóa thành tượng Khôn. Quý nhận sự hóa của Khôn, nên thuộc Thổ.
Đó là sự biến hóa theo nạp giáp.

 Càn và Khôn giao nhau bằng hai hào trên dưới là lấy tượng từ nghĩa của quẻ Bĩ và quẻ Thái, nên nói "trời đất định ngôi". Cấn, Chấn giao với Tốn, Đoài là lấy tượng từ nghĩa của các quẻ Hàm, Hằng, Tổn, Ích, nên nói "sấm gió xô nhau, núi đầm thông khí". Ly lấy hào giữa giao với Càn, Khôn, còn Càn, Khôn lấy hào dưới giao với Khảm, Ly, là lấy tượng từ nghĩa quẻ Ký Tế, nên nói "nước lửa không bắn phá nhau".

 Càn và Khôn vốn là Kim và Thổ, không biến đổi. Đó là vì chúng là tổ tông của âm dương, là cha mẹ của các quẻ, đã lui về chỗ nghỉ ngơi sáng sủa, già cứng nên không biến.

Khảm, Ly, Chấn, Đoài đứng ở bốn phương chính, là Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, không biến đổi. Đó là vì Tý, Ngọ, Mão, Dậu là chính vị, mỗi vị chuyên giữ một chỗ cực vượng, ban bố lệnh của bốn mùa, nhờ đó khí hóa mới vận hành, nên không biến.

 Cấn và Tốn thì biến đổi khi dùng:
- Cấn là Thổ, đổi chỗ đến ranh giới đông bắc giữa Khảm và Chấn, đứng giữa chỗ suy ở Sửu và bệnh ở Dần (suy, bệnh là các giai đoạn trong vòng mười hai giai đoạn sinh – vượng – suy – tử của một hành). Nó muốn thay đổi để đứng thay vào, nên tự nhiên thành núi mà hóa thành Mộc.
- Tốn là Mộc, đổi chỗ đến ranh giới đông nam giữa Chấn và Ly, đứng giữa chỗ suy ở Thìn và bệnh ở Tỵ. Nó không tự đứng được, quay về với Thủy. Thìn là đất mộ (chỗ một hành bị chôn cất, thu tàng), nên Tốn cùng với Thìn đều là Thủy.


- Hợi vốn thuộc Thủy, nhờ Kim mà sinh, nhân đó đứng thay cho Kim, nên Hợi biến thành Kim.
- Dần vốn thuộc Mộc, nhờ Thủy mà sinh, nhân đó đứng thay cho Thủy, nên Dần biến thành Thủy.
- Tỵ vốn thuộc Hỏa, nhờ Mộc mà sinh, nhân đó đứng thay cho Mộc, nên Tỵ biến thành Mộc.
- Thân vốn thuộc Kim, là đất trường sinh của Thủy (chỗ một hành bắt đầu sinh ra), Kim lại sinh Thủy, nên Thân biến thành Thủy.

Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là thần của Thổ trong năm hành, chia ra bốn tháng cuối mùa. Thổ là chỗ tột cùng của việc nung nặn trong tạo hóa, là chất dày nâng đỡ muôn vật, vốn không thể biến. Nhưng vì Thổ sinh Mộc, Mộc nương vào Thổ, lấy mất một nửa của Thổ để làm Thủy. Thủy động, Thổ tĩnh. Thìn, Tuất là cái động của dương, nên hóa thành Thủy. Sửu, Mùi là cái tĩnh của âm, nên vẫn là Thổ. Đó là chỗ lấy ra hóa khí ngũ hành vậy."

 Ông La Thanh Tiêu hiệu Nam Tuyền, thái thú (quan đứng đầu một quận) Trung Châu đất Thục (vùng Tứ Xuyên), nói: Những người bàn về thiên thời (thời vận của trời, ở đây chỉ việc chọn năm tháng ngày giờ) có hơn trăm mười nhà, mâu thuẫn lẫn nhau. Đại để có một hai phái chủ trương Hồng Phạm ngũ hành, từ Đường, Tống, Nguyên đến triều Minh ta. Phép lịch và sách Thông thư (sách lịch chọn ngày) của Tống Lỗ Trân là thuộc phái này. Một phái chủ trương chính ngũ hành, như sách Lịch phủ của Hồng Lý và sách Khắc trạch thông thư của Trì Kỷ.

Xét kỹ thì chính ngũ hành là cái thể sinh thành, đối đãi nhau, là lý mà mỗi vật tự có đủ. Hồng Phạm ngũ hành là cái dụng biến hóa, lưu hành, là lý nối những vật cách xa nhau (?). Chính ngũ hành gốc ở Dịch Tiên thiên của Phục Hy. Hồng Phạm ngũ hành gốc ở Dịch Hậu thiên của Văn Vương. Tiên thiên là nguồn gốc của tạo hóa, Hậu thiên là chỗ dùng trong việc của người.

 Học thuật âm dương bắt đầu từ khi Hiên Viên (tức Hoàng Đế) đánh Xi Vưu. Ông sai Phong Hậu đặt ra phép Độn giáp, sai Đại Náo đặt ra hệ Giáp Tý (cách ghép can chi để ghi năm tháng ngày giờ). Từ đó có ba môn thuật số của nhà binh: Thái Ất để biết trời, Lục Nhâm để biết người, Kỳ Môn để biết đất. Đến vua Nghiêu thì đặt lịch, đặt tháng nhuận, kính cẩn thuận theo trời cao, kính trao thời vụ cho dân. Vua Thuấn xem xét dụng cụ Tuyền Cơ Ngọc Hành (dụng cụ quan sát thiên văn) để điều chỉnh bảy chính (mặt trời, mặt trăng và năm hành tinh). Ba triều Hạ, Thương, Chu dùng ba cách định tháng đầu năm khác nhau. Tất cả đều vì việc của người mà đặt ra.

Nếu bám lấy Dịch Tiên thiên để bác bỏ Dịch Hậu thiên, thì người ta ắt cho là chê bai thánh nhân, coi thường phép tắc. Những người bám lấy chính ngũ hành, bác Hồng Phạm, gọi nó là "Kinh diệt man" (sách lập ra để hại người man di), rốt cuộc dựa vào đâu mà sinh ở đời nay lại trái với người xưa như thế!

 Người bác Hồng Phạm cho rằng nó làm đảo lộn ngũ hành: lấy Giáp, Dần, Thìn, Tốn, Tân, Thân thuộc Thủy, Cấn, Tỵ thuộc Mộc, Nhâm, Ất thuộc Hỏa, Đinh, Hợi thuộc Kim, Canh, Quý thuộc Thổ. Họ không biết rằng nạp âm đã đảo lộn trước rồi. Ví như Giáp, Ất vốn là Mộc, Tý, Sửu vốn là Thủy, mà nạp âm lại cho là "Kim trong biển". Rồi Bính, Đinh, Dần, Mão là Hỏa, Mậu, Kỷ, Thìn, Tỵ là Mộc, v.v. Nạp âm của các chi cũng đều như thế. Vậy sao những người chủ trương chính ngũ hành lại không cho nạp âm là sai?

 Ý chính của Hồng Phạm ngũ hành gốc ở phép nạp giáp theo mặt trăng (thái âm), hiện rõ trên thiên tượng. Trong phép chọn ngày, việc kiêng phạm Âm phủ (một loại sát, tính bằng hành hóa khí của can năm khắc hành hóa khí của sơn) cũng lấy hóa khí của nạp giáp khắc hóa khí. Hóa khí là hành mới sinh ra khi hai can hợp nhau. Cụ thể:
- Giáp hợp Kỷ hóa Thổ, khắc Cấn, Bính, Tốn, Tân là Thủy.
- Bính hợp Tân hóa Thủy, khắc Mậu (?), Khảm, Khôn, Quý là Hỏa.
- Mậu hợp Quý hóa Hỏa, khắc Chấn, Canh, Hợi, Mùi là Kim.
- Ất hợp Canh hóa Kim, khắc Càn, Giáp, Đinh, Đoài là Mộc.
- Đinh hợp Nhâm hóa Mộc, khắc Ly, Nhâm, Dần, Tuất là Thổ.
Lấy Giáp làm Thổ, Bính Tân làm Thủy, Mậu Quý làm Hỏa, Ất làm Kim, Đinh Nhâm làm Mộc, Ly, Bính, Ngọ làm Thổ, há chẳng phải là đảo lộn ngũ hành sao? Những người chủ trương chính ngũ hành đều biết kiêng Âm phủ, vậy mà lại bác Hồng Phạm là sai. Sao họ sáng ở chỗ này mà tối ở chỗ kia vậy?

 Vả lại tam hợp của địa chi (ba chi hợp lại thành một cục, như Dần Ngọ Tuất thành cục Hỏa) thì mọi nhà âm dương đều dùng.
- Chính ngũ hành lấy Dần là Mộc, Tuất là Thổ; Hồng Phạm ngũ hành lấy Dần, Tuất là Thủy. Thế mà Dần, Ngọ, Tuất hợp thành cục Hỏa, các sơn Dần, Ngọ, Tuất đều dùng cục ấy. Chưa nghe ai lấy Dần là Mộc, Tuất là Thổ mà dùng cục Mộc, cục Thổ.
- Chính ngũ hành lấy Thân là Kim, Thìn là Thổ; Hồng Phạm lấy Thân, Thìn là Thủy. Thế mà Thân, Tý, Thìn hợp thành cục Thủy, các sơn Thân, Tý, Thìn đều dùng. Chưa nghe ai lấy Thân là Kim, Thìn là Thổ mà dùng cục Kim, cục Thổ.
- Chính ngũ hành lấy Tỵ là Hỏa, Sửu là Thổ mà dùng cục Hỏa, cục Thổ (?).
- Chính ngũ hành lấy Hợi là Thủy, Mùi là Thổ; Hồng Phạm lấy Hợi là Kim, Mùi là Thổ. Thế mà Hợi, Mão, Mùi hợp thành cục Mộc, các sơn Hợi, Mão, Mùi đều dùng. Chưa nghe ai lấy Hợi là Kim, Mùi là Thổ mà dùng cục Kim, cục Thổ.

Thìn, Tuất, Sửu, Mùi nhìn đại thể thuộc Thổ. Nếu năm tháng ngày giờ dùng làm cục Thổ thì âm dương lẫn tạp, không thuần. Tóm lại, Thổ gửi sự vượng vào bốn mùa. Lý khí sinh ra muôn vật, không vật nào không có Thổ, tùy chỗ mà dung hợp, mỗi thứ theo loại của mình mà thôi.

 Càn, Giáp, Đinh dùng Hợi, Mão, Mùi. Khôn, Ất, Nhâm dùng Thân, Tý, Thìn. Cấn, Bính, Tân dùng Dần, Ngọ, Tuất. Tốn, Canh, Quý dùng Tỵ, Dậu, Sửu. Mỗi năm tháng ngày giờ lại có chỗ hóa hợp kỳ diệu riêng, không thể bám một lối mà luận.

Ví như con gái nhà họ Trương lấy con trai nhà họ Lý, sinh con với người ấy, thì đã thành vợ, thành mẹ nhà họ Lý rồi, còn có thể khăng khăng cho rằng nàng mãi là người họ Trương sao? Con trai nhà họ Lý ở rể nhà con gái họ Trương, sinh con với nàng, thì cũng đã thành chồng, thành cha nhà họ Trương rồi, còn có thể khăng khăng cho rằng chàng mãi là người họ Lý sao? Đây cũng là lấy ví dụ gần gũi để làm sáng tỏ điều khó hiểu.

 Thái cực (cái gốc nguyên sơ của vũ trụ) động thì sinh dương, tĩnh thì sinh âm. Âm biến, dương hợp mà sinh ra Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ. Năm khí ban bố, bốn mùa vận hành mà sinh ra nam nữ. Muôn vật đều chung một gốc mà muôn vẻ khác nhau. Thái cực tuy có động có tĩnh, nhưng động và tĩnh làm gốc cho nhau. Động tĩnh tuy sinh âm dương, nhưng âm dương ẩn trong chỗ ở của nhau. Âm dương tuy sinh ngũ hành, nhưng ngũ hành lại sinh nhau, khắc nhau, chế nhau, hóa nhau. Thế mới là "thần không có phương sở cố định, Dịch không có hình thể cố định". Vậy có thể lấy cớ đảo lộn mà cho là sai được sao?

 Đại để, trong việc dựng nhà và chôn cất theo phép âm dương, lấy mộ vận của sơn (vận khí của phương tọa, tính theo hành của sơn, xem năm tháng nào sơn gặp mộ, gặp khắc) làm dụng thần (yếu tố chính được dùng để xét tốt xấu). Mộ vận thường lấy Hồng Phạm ngũ hành – loại ngũ hành đã biến đổi và lưu hành – làm gốc. Đại khái âm dương lấy chính ngũ hành làm thể, lấy Hồng Phạm ngũ hành làm dụng, mà việc dựng nhà, chôn cất là việc của người, đều làm trên phần dụng.

Cứ cho rằng Hồng Phạm ngũ hành do sư Nhất Hạnh đời Đường đặt ra, truyền ra nước ngoài để diệt man di, thì sao các nước Liêu, Kim, Nguyên lại cường thịnh mà không diệt được? Lập ra thuyết "diệt man" để bác Hồng Phạm ngũ hành, càng thấy là cực kỳ vô căn cứ!

 Nay xem các phép số như Hoàng cực kinh thế, Phạm vi số, các lệ "Nhâm, Giáp theo Càn; Ất, Quý về Khôn" đều là ý nạp giáp của Hồng Phạm. Các lệ "Lục Nhâm xu Cấn, Lục Giáp xu Càn" của Tử Bình (môn đoán số mệnh theo bốn trụ năm tháng ngày giờ) đều là ý đảo lộn ngũ hành. Các lệ ngũ hành của quẻ Dịch, của Giáp Tý đều là ý đan xen ngũ hành. Sách Chuế canh lục luận nạp âm, các sách như Bách xuyên học hải luận Hồng Phạm Đại ngũ hành, đều tường tận, có thể làm căn cứ. Không biết những người chủ trương chính ngũ hành đã từng xét kỹ từng điều chưa?

 Thuyết Hồng Phạm ngũ hành thịnh vào đời Đường. Các ông Viên (Thiên Cương), Lý (Thuần Phong), Dương (Quân Tùng), Tăng (Văn Địch) đời Đường là tổ của thuật số âm dương, chưa nghe ai bác là sai. Hoàng cực kinh thế và Phạm vi số do Thiệu Khang Tiết đời Tống diễn ra, là tổ của học lý số, cũng chưa nghe cho nạp giáp là sai. Sách Thông thư của Tống Huy Sơn được triều ta khắc in vào ty Lý giám (?), lưu hành khắp thiên hạ. Các ông Lưu Thành Ý (Lưu Cơ), Diêu Cung Tĩnh (Diêu Quảng Hiếu) đều tinh thông thuật âm dương, cũng chưa nghe bác là sai. Hai ông Hồng, Trì (?) so với chỗ đạt tới, chỗ thấy biết của các bậc tiền bối thì ra sao, mà dám lập học thuyết, viết sách làm lầm lạc thiên hạ!

 Sách Lịch chính thông thư của Cố Nãi Đức biện bác điều này rất rõ, quả đáng tin. Nhưng ông vừa lấy Hồng Phạm ngũ hành để luận vận của sơn, lại lấy chính ngũ hành để luận vận của long. Có lẽ ông không dám thẳng thắn bác cái sai của Hồng, Trì, nên chiều theo mà kéo cả chính ngũ hành vào. Ông không biết rằng sơn và hướng định ra huyệt (chỗ đất kết khí, nơi đặt mộ) thì gần mà có thể dựa vào. Còn long phía sau biến đổi thì xa mà khó định. Năm tháng ngày giờ hợp với sơn thì không hợp với long, hợp với long thì có khi không hợp với sơn. Lệ quẻ không đúng, bổ và tiết (làm mạnh thêm và làm hao bớt) trái ngược nhau, lại không phải là lời luận chuyên nhất, chính xác. Chẳng bằng chỉ chủ trương Hồng Phạm ngũ hành, chuyên luận vận của sơn, thì thẳng gọn mà không có tệ.

 Thuở nhỏ tôi hầu cha là ông Long Uyên, thường nghe người bác chính ngũ hành mà chủ trương Hồng Phạm (?). Sau này tôi nghiệm thấy người dùng Hồng Phạm thường gặp tốt lành, còn người dùng chính ngũ hành phần nhiều chuốc lấy tai họa. Đến khi xét các sách của Quản (Lộ), Quách (Phác), thì những điều luận về Hồng Phạm rõ ràng có thể khảo, còn những điều luận về chính ngũ hành thì cứng nhắc, không thông. Sách Lịch chính của Cố Nãi Đức lại là lời luận nước đôi, không có căn cứ, thì rốt cuộc không cách nào gỡ được sự lầm lạc của thiên hạ. Vì vậy tôi gom các thuyết thiết yếu, có thể dùng được, liệt kê đại lược ở sau, để chờ bậc có đạo hiệu đính, nhằm giải mối ngờ của thiên hạ, định sự tốt xấu cho thiên hạ. Có lẽ đối với việc nuôi người sống, đưa tiễn người chết cũng không phải là không có chút giúp ích nhỏ. Viết vào tháng mười mùa đông năm Mậu Thìn niên hiệu Long Khánh (năm 1568).

 Lại xét: quan Trung tán đại phu (một hàm quan văn) đời Tống là ông Điền Ngô Dụ (?), cùng quan Ty thiên giám (cơ quan coi thiên văn, lịch pháp) là Dương Duy Đức, dâng tấu biên soạn sách Oanh nguyên tổng lục. Phần đầu sách soạn về ngũ hành, nói: "Hồng Phạm, đây gọi là Đại ngũ hành, là thể biến của ngũ hành. Xưa nay dùng nó, rất có chứng nghiệm. Cái huyền diệu của âm dương có chỗ không thể gặng hỏi tới cùng. Điều này có lẽ cũng như thầy thuốc dùng ngũ vận (năm vận khí theo năm, dùng trong y học), nên nay tuân theo mà dùng." Điều này cũng giống thuyết trong các sách như Bách xuyên học hải.

 Lại có Song sơn ngũ hành (phép ghép mỗi địa chi với một can hoặc quẻ đứng cạnh thành từng đôi để định hành) dùng để luận sơn, và Huyền không ngũ hành (phép định hành theo quẻ và số, dùng để xét hướng nước đến đi) dùng để luận nước. Cả hai đều là phép phụ trợ để xét long và huyệt.

 Tìm gốc quẻ phân kim (?)

 Bảng dưới đây lấy sáu mươi Giáp Tý phối với sáu mươi tư quẻ, trong đó bỏ ra bốn quẻ Khảm, Ly, Chấn, Đoài. Đó là vì Khảm, Ly là then chốt của âm dương, Chấn, Đoài là cửa ngõ của mặt trời, mặt trăng, thực ra đã thống lĩnh trong sáu mươi tư quẻ rồi. Đây là vị trí quẻ Tiên thiên, ứng với tiết hậu của một vòng trời. Phép xem đất dựa theo đó để xét sinh khí (khí sống, khí tốt nuôi dưỡng), xem xét chỗ cô (lẻ loi, suy yếu) và chỗ vượng, làm rõ tốt xấu. Nhân sáu mươi lên gấp đôi thành một trăm hai mươi phân kim (phép chia nhỏ mỗi phương vị trên la bàn thành các phần mang tên can chi, dùng để chỉnh hướng đặt quan tài cho chính xác), đều gốc ở đây.

 Xét lời Trần Hy Di (Trần Đoàn): Phép phân kim là đem các can Giáp, Bính, Mậu (?), Canh, Nhâm chia vào các vị Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất. Đem các can Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý chia vào các vị Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi. Nhân gấp đôi lên thành một trăm hai mươi phân kim. Còn việc chúng thuộc về sinh, vượng, hưu, suy của ngũ hành thì cùng một lệ. Đại quái theo Quy Tàng dùng thì bỏ Khảm, Ly, Chấn, Đoài làm bản thể, không dùng. Mỗi khi gặp vị Mậu, Kỷ thì lấy làm thể của quẻ gốc, rồi theo thứ tự mà đi.


- Cung Tý Quý: Giáp Tý phối quẻ Di, Bính Tý phối quẻ Trung Phu, Mậu Tý (?) phối quẻ Phục, Canh Tý được quẻ Truân, Nhâm Tý được quẻ Khiêm.
- Cung Sửu Cấn: Ất Sửu được quẻ Khuê, Đinh Sửu được quẻ Thăng, Kỷ Sửu được quẻ Lâm, Tân Sửu được quẻ Tiểu Quá, Quý Sửu được quẻ Mông.
- Cung Giáp Dần: Giáp Dần được quẻ Ích, Bính Dần được quẻ Tiệm, Mậu Dần được quẻ Thái, Canh Dần được quẻ Nhu, Nhâm Dần được quẻ Tùy.
- Cung Mão Ất: Ất Mão được quẻ Tấn, Đinh Mão được quẻ Giải, Kỷ Mão được quẻ Đại Tráng, Tân Mão được quẻ Dự, Quý Mão được quẻ Tụng.
- Cung Thìn Tốn: Giáp Thìn được quẻ Cổ, Bính Thìn được quẻ Cách, Mậu Thìn được quẻ Quải, Canh Thìn được quẻ Lữ, Nhâm Thìn được quẻ Sư.
- Cung Tỵ Bính: Ất Tỵ được quẻ Tỷ, Đinh Tỵ được quẻ Tiểu Súc, Kỷ Tỵ được quẻ Càn, Tân Tỵ được quẻ Đại Hữu, Quý Tỵ được quẻ Gia Nhân.


- Cung Ngọ Đinh: Giáp Ngọ được quẻ Tỉnh, Bính Ngọ được quẻ Hàm, Mậu Ngọ được quẻ Cấu, Canh Ngọ được quẻ Đỉnh, Nhâm Ngọ được quẻ Phong.
- Cung Mùi Khôn: Ất Mùi được quẻ Hoán, Đinh Mùi được quẻ Phục (?), Kỷ Mùi được quẻ Độn, Tân Mùi được quẻ Hằng, Quý Mùi được quẻ Tiết.
- Cung Thân Canh: Giáp Thân được quẻ Đồng Nhân, Bính Thân được quẻ Tổn, Mậu Thân được quẻ Bĩ, Canh Thân được quẻ Tốn, Nhâm Thân được quẻ Tụy.
- Cung Dậu Tân: Ất Dậu được quẻ Đại Súc, Đinh Dậu được quẻ Bí, Kỷ Dậu được quẻ Quy Muội, Quý Dậu được quẻ Vô Vọng.
- Cung Tuất Càn: Giáp Tuất được quẻ Minh Di, Bính Tuất được quẻ Khốn, Mậu Tuất được quẻ Bác, Canh Tuất được quẻ Cấn, Nhâm Tuất được quẻ Ký Tế.
- Cung Nhâm Hợi: Ất Hợi được quẻ Phệ Hạp, Đinh Hợi được quẻ Đại Quá, Kỷ Hợi được quẻ Vị Tế, Quý Hợi được quẻ Kiển.

 Do đó: khí thứ nhất là Giáp Tý, khí thứ hai là Giáp Tuất, khí thứ ba là Giáp Thân, khí thứ tư là Giáp Ngọ, khí thứ năm là Giáp Thìn, khí thứ sáu là Giáp Dần; các khí này theo trời mà xoay sang trái. Nguyên thứ nhất là Giáp Tý, nguyên thứ hai là Bính Tý, nguyên thứ ba là Mậu Tý, nguyên thứ tư là Canh Tý, nguyên thứ năm là Nhâm Tý; các nguyên này theo đất mà chuyển. Thánh nhân phân biệt, sắp đặt cho hợp với đất, để lập nên khuôn phép cao nhất cho con người, thực là ở đây.

 Quẻ ứng tiết hậu theo Lục Giáp hồn thiên

 Đồ hình ở trên là Dịch lưu hành của quẻ Hậu thiên, là các quẻ đem ra dùng. Phép này đặt Lôi (sấm), Phong (gió), Hỏa (lửa), Địa (đất), Trạch (đầm), Thiên (trời), Thủy (nước), Sơn (núi) lên trên tám quẻ, thành sáu mươi tư quẻ. Trong đó bỏ ra bốn quẻ Càn, Khôn, Khảm, Ly làm chủ tể, ở cõi trời vô vi (không làm mà tự thành), thực ra thống lĩnh khí của các quẻ. Lấy sáu mươi tư quẻ phối với sáu mươi Giáp Tý mà xếp bày tượng của các hào, vận hành khắp một vòng trời. Phép xem đất dựa theo đó để nghiệm tốt xấu, gốc là ở đây. Tám cung đều mở đầu bằng Lôi, vì "Đế xuất hồ Chấn" (vua trời xuất hiện ở phương Chấn – câu trong Thuyết quái của Kinh Dịch, ý nói muôn vật bắt đầu từ phương đông).

 Thơ của Trần Ngạn Dịch nói:
Muốn biết Xuyên sơn hổ,
Mới dùng Thấu địa long;
Hồn thiên mở gương báu,
Kim Thủy, Nhật Nguyệt gặp nhau.

(Xuyên sơn hổ là bảy mươi hai long chia trên la bàn để xét mạch đến; Thấu địa long là sáu mươi long dùng để xét mạch vào huyệt. Kim, Thủy, Nhật, Nguyệt là bốn cát tinh.) Đồ hình bên phải ở trên là Thấu địa long.

 Phép phối quẻ cho sáu mươi long như sau.

Trước hết dùng bàn tay chín cung bài sơn (đếm chín cung trên các đốt ngón tay), theo lệ tám tiết, tam kỳ, chia ra hai mươi bốn tiết khí, bảy mươi hai hậu (mỗi hậu năm ngày, mỗi tiết khí ba hậu) và ba nguyên thượng, trung, hạ. Theo phép Kỳ môn độn giáp (môn thuật số xếp can chi, cửa, sao vào chín cung để đoán tốt xấu), tùy Đông chí, Hạ chí mà khởi cục thuận hay nghịch. Tìm xem long và huyệt rơi vào cung nào thì dừng lại ở đó.

Rồi xem can chi của long huyệt thuộc tuần Giáp nào, đầu tuần vốn ở cung nào. Tên quẻ của cung ấy gọi là quẻ phù đầu (quẻ ở cung của can Giáp đầu tuần). Đem quẻ ấy dời vào bàn tay tám cung. Lại tìm cung của long huyệt, cũng dời lên bàn tay tám cung. Đem quẻ phù đầu, không kể âm hay dương, đều bay thuận như nhau, đặt lên vị quẻ của long huyệt đã tìm, rồi theo thứ tự đặt tiếp cho đến vị mà tiết đang cai quản. Lấy quẻ mà tiết này chiếm làm quẻ dưới, lấy quẻ đặt lên làm quẻ trên, xem ghép thành quẻ gì.

Lại xem hào thế (hào đại diện cho chủ thể trong quẻ) của quẻ ấy do can chi hồn thiên nào giữ (hồn thiên là phép gán can chi vào từng hào), lại xuyên định vào tú (chòm sao trong hai mươi tám chòm sao) nào. Rồi theo lệ bài ca Thất nguyên phục đoán diễn cầm (phép phối tú với các con vật và ngày) mà đặt tú, theo dương thì thuận, âm thì nghịch mà đặt đi, như lệ ngày Nhật thì tú Hư, ngày Nguyệt thì tú Quỷ, ngày Hỏa thì tú Cơ. Khi ấy mới biết phương vị của Kim, Thủy, Nhật, Nguyệt, tam kỳ, lộc mã (sao lộc và sao dịch mã, chủ bổng lộc và thăng tiến), quý nhân (sao chủ được người giúp đỡ), cùng các hào Tử, Phụ, Tài, Quan.

 Ví dụ sơn Canh Tý thuộc cung mà quẻ Khảm cầm lệnh trong tiết Đông chí, phù đầu là Giáp Ngọ, do cục giữa của Tỵ (?) Hợi cai quản hậu. Vậy khởi Giáp Tý ở cung bảy Đoài trên bàn tay bài sơn, độn thuận thì được phù đầu Giáp Ngọ ở Khảm, còn long huyệt Canh Tý lại đến Đoài. Bèn lấy cung Đoài của chín cung đổi thành cung Đoài trên bàn tay tám cung. Tiếp theo đem quẻ Khảm phù đầu Giáp Ngọ của chín cung đặt lên Đoài của bàn tay tám cung, kế đó đặt Cấn lên Càn, kế đó đặt Chấn lên Khảm thì dừng. Thấy quẻ của tiết ở cung tọa.

Nay đặt Chấn đến Khảm: Chấn là sấm, Khảm là nước, ghép thành quẻ Lôi Thủy Giải. Kế đó xem hào thế của quẻ Giải là Mậu Thìn, hồn thiên xuyên được tú Tâm trong thất nguyên, thuộc con vật cáo của Nguyệt. Theo con vật của Nguyệt, lại phải đặt tú Quỷ lên Đoài mà xoay vòng, theo thứ tự mà đi, xem hồn thiên của các hào mỗi hào được tú nào, để định Kim, Thủy, Nhật, Nguyệt. Lại xem lộc của Canh Tý ở vị nào. Giáp Tý ở Đoài, đi thuận thì thấy tam kỳ đi nghịch ở vị nào. Theo hồn thiên của sáu hào mà lần ra Tử, Phụ, Tài, Quan cũng ở vị nào.

 Xét kỹ thì sáu mươi quẻ dùng cho sáu mươi Giáp Tý cũng khởi từ phép độn giáp. Như sơn đến là Canh Tý thì khởi Đông chí ở cung bảy, Giáp Tý đi thuận. Canh Tý ở trong tuần Giáp Ngọ, nên từ Giáp Tý khởi ở cung bảy, đến Giáp (Ngọ) ở Khảm, liền lấy Khảm làm trực phù. Từ cung Khảm khởi thuận thì Canh Tý bay đến cung Đoài là định. Vậy bay Khảm đặt lên cung Đoài, bay Cấn đặt lên cung Càn, bay Chấn đặt lên cung Khảm. Canh Tý vốn ở cung Khảm, trên đó có Chấn bay đến đặt lên, liền thành quẻ Lôi Thủy Giải. Những cái khác cứ theo lệ mà suy. Sáu mươi Giáp Tý đều theo tiết khí, tiết hậu mà khởi độn. Theo tiết hậu khởi độn mà thành quẻ, thì không phải do ý riêng bịa ra. Vả lại phần mà tám quẻ cai quản đều đồng đều, không có tệ chỗ nhiều chỗ ít, chỗ rộng chỗ hẹp, mãi mãi hợp với tiết hậu của trời đất.

 Định cục tứ cát, tam kỳ đến phương cho sáu mươi Thấu địa long

 Giáp Tý – ba phần Hợi, bảy phần Nhâm (long này trên la bàn chiếm ba phần cung Hợi, bảy phần cung Nhâm). Tiết Đại Tuyết, cục thượng (theo Kỳ môn, mỗi tiết khí chia ba cục thượng, trung, hạ, mỗi cục năm ngày), quẻ Khảm. Cửa Hưu (một trong tám cửa của Kỳ môn, là cửa tốt) ở cung 1. Ất ở cung 5, Bính ở cung 6, Đinh ở cung 7 (Ất, Bính, Đinh là tam kỳ – ba can quý trong Kỳ môn). Tử (hào con cháu) ở cung 8, Phụ (hào cha mẹ) ở cung 5, Tài (hào vợ, tiền của) ở cung 4, Quan (hào quan chức, còn gọi quỷ) ở cung 9 và 6. Kim Thủy Nhật Nguyệt (bốn cát tinh, tức tứ cát) ở cung 3. (Các con số là số cung trong cửu cung: 1 Khảm, 2 Khôn, 3 Chấn, 4 Tốn, 5 Giữa, 6 Càn, 7 Đoài, 8 Cấn, 9 Ly; các dòng sau cũng vậy.)

 Bính Tý – chính Nhâm (nằm đúng giữa cung Nhâm). Đại Tuyết, cục hạ, quẻ Khốn. Hưu 3. Ất 2, Bính 3, Đinh 4. Tử 5, Phụ 7 và 6, Tài 3, Quan 1. Kim Thủy Nhật Nguyệt 8.

 Mậu Tý – năm phần Nhâm, năm phần Tý. Đại Tuyết, cục trung, quẻ Sư, Mông. Hưu 4. Ất 8, Bính 9, Đinh 1. Tử 2, Phụ 4, Tài 7, Quan 3. Nhật Nguyệt Kim Thủy 2.

 Canh Tý – chính Tý. Đông Chí, cục trung, quẻ Giải. Hưu 7. Ất 6, Bính 5, Đinh 4. Tử 4 và 7, Phụ không có, Tài 2 và 8, Quan 9. Kim Thủy Nhật Nguyệt 1.

 Nhâm Tý – bảy phần Tý, ba phần Quý. Đông Chí, cục thượng, quẻ Giải. Hưu 7. Ất 9, Bính 8, Đinh 7. Tử 1 và 7, Phụ không có, Tài 2 và 8, Quan 3. Kim Thủy Nhật Nguyệt 4.

 Ất Sửu – ba phần Tý, bảy phần Quý. Tiểu Hàn, cục thượng, quẻ Hoán. Hưu 2. Ất 1, Bính 9, Đinh 8. Tử 6 và 9, Phụ 2 và 7, Tài không có, Quan không có. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Đinh Sửu – chính Quý. Tiểu Hàn, cục hạ, quẻ Hoán. Hưu 2. Ất 4, Bính 3, Đinh 2. Tử 3 và 9, Phụ 1 và 2, Tài không có, Quan không có. Kim Thủy Nhật Nguyệt 6.

 Kỷ Sửu – năm phần Quý, năm phần Sửu. Tiểu Hàn, cục hạ, quẻ Vị Tế, Khiêm. Hưu 7. Ất 4, Bính 3, Đinh 2. Tử 6, 9, 1, 8; Phụ 1, 3, 9; Tài 5 và 7; Quan không có. Kim Thủy 1, Nhật Nguyệt 6.

 Tân Sửu – chính Sửu. Đại Hàn, cục trung, quẻ Tiệm. Hưu 7. Ất 8, Bính 7, Đinh 6. Tử 5, Phụ 8 và 6, Tài không có, Quan 9. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Quý Sửu – bảy phần Sửu, ba phần Cấn. Đại Hàn, cục thượng, quẻ Cấn. Hưu 1. Ất 2, Bính 1, Đinh 9. Tử 8, Phụ 9, Tài 6, Quan 5. Kim Thủy Nhật Nguyệt 9.

 Bính Dần – ba phần Sửu, bảy phần Cấn. Lập Xuân, cục thượng, quẻ Tiểu Quá. Hưu 6. Ất 7, Bính 6, Đinh 5. Tử không có, Phụ 6 và 9, Tài 2, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 8.

 Mậu Dần – năm phần Cấn (?). Lập Xuân, cục hạ, quẻ Khiêm. Hưu 9. Ất 1, Bính 9, Đinh 8. Tử 7, Phụ 9 và 6, Tài không có, Quan 8. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Canh Dần – năm phần Cấn, năm phần Dần. Lập Xuân, cục hạ, quẻ Lữ. Hưu 9. Ất 1, Bính 9, Đinh 8. Tử 9 và 3, Phụ không có, Tài 2 và 7, Quan không có. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Nhâm Dần – chính Dần. Vũ Thủy, cục trung, quẻ Lữ. Hưu 2. Ất 5, Bính 4, Đinh 3. Tử 4 và 7, Phụ không có, Tài 2 và 7, Quan không có. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Giáp Dần – bảy phần Dần, ba phần Thân (?). Vũ Thủy, cục trung, quẻ Cấn. Hưu 1. Ất 5, Bính 4, Đinh 3. Tử 2, Phụ 3, Tài 9, Quan 8. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Đinh Mão – ba phần Dần, bảy phần Giáp. Kinh Trập, cục thượng, quẻ Vô Vọng. Hưu 4. Ất 9, Bính 8, Đinh 7. Tử 1, Phụ 1, Tài 2 và 8, Quan 9. Kim Thủy Nhật Nguyệt 4.

 Kỷ Mão – chính Giáp. Kinh Trập, cục thượng, quẻ Di. Hưu 8. Ất 9, Bính 8, Đinh 7. Tử không có, Phụ 1 và 4, Tài 2 và 8, Quan 1. Kim Thủy Nhật Nguyệt 5.

 Tân Mão – năm phần Giáp, năm phần Mão. Kinh Trập, cục hạ, quẻ Tùy. Hưu 9. Ất 3, Bính 2, Đinh 1. Tử không có, Phụ 9 và 4, Tài 2, Quan 1. Kim Thủy Nhật Nguyệt 1.

 Quý Mão – chính Mão. Xuân Phân, cục trung, quẻ Chấn. Hưu 1. Ất 8, Bính 7, Đinh 6. Tử 6, Phụ 9, Tài 1 và 7, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 5.

 Ất Mão – bảy phần Mão, ba phần Ất. Xuân Phân, cục trung, quẻ Truân. Hưu 3. Ất 8, Bính 7, Đinh 6. Tử 8, Phụ 8, Tài không có, Quan 7. Kim Thủy Nhật Nguyệt 5.

 Mậu Thìn – ba phần Mão, bảy phần Ất. Thanh Minh, cục thượng, quẻ Phệ Hạp. Hưu 7. Ất 3, Bính 2, Đinh 1. Tử 9, Phụ 4, Tài 2, Quan 4. Kim Thủy Nhật Nguyệt 4.

 Canh Thìn – chính Ất. Thanh Minh, cục thượng, quẻ Chấn. Hưu 1. Ất 3, Bính 2, Đinh 1. Tử 1, Phụ 4, Tài 2, Quan 6. Kim Thủy Nhật Nguyệt 7.

 Nhâm Thìn – năm phần Ất, năm phần Cấn (?). Thanh Minh, cục hạ, quẻ Phục, Đại Quá. Hưu 2. Ất 6, Bính 5, Đinh 4. Tử 7, Phụ 3 và 9, Tài 3, 7, 2, 8; Quan 6 và 4. Kim Thủy 1, Nhật Nguyệt 4.

 Giáp Thìn – chính Thìn. Cốc Vũ, cục hạ, quẻ Tốn. Hưu 1. Ất 7, Bính 6, Đinh 5. Tử 7, Phụ 1, Tài 9 và 6, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 8.

 Bính Thìn – bảy phần Thìn, ba phần Tốn. Cốc Vũ, cục trung, quẻ Thăng. Hưu 7. Ất 1, Bính 9, Đinh 8. Tử 2, Phụ 4 và 7, Tài 3 và 6, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 4.

 Kỷ Tỵ – ba phần Thìn, bảy phần Tốn. Lập Hạ, cục trung, quẻ Đỉnh. Hưu 6. Ất 9, Bính 8, Đinh 7. Tử 2, Phụ không có, Tài 1 và 4, Quan 3. Kim Thủy Nhật Nguyệt 6.

 Tân Tỵ – chính Tốn. Lập Hạ, cục thượng, quẻ Đại Quá. Hưu 2. Ất 3, Bính 2, Đinh 1. Tử 1, Phụ 9 và 6, Tài 2, Quan 1 và 7. Kim Thủy Nhật Nguyệt 1.

 Quý Tỵ – năm phần Tốn, năm phần Tỵ. Lập Hạ, cục hạ, quẻ Tốn. Hưu 1. Ất 6, Bính 5, Đinh 4. Tử 6, Phụ 9, Tài 2 và 8, Quan 1. Kim Thủy Nhật Nguyệt 7.

 Ất Tỵ – chính Tỵ. Tiểu Mãn, cục hạ, quẻ Hằng. Hưu 8. Ất 7, Bính 6, Đinh 5. Tử 2, Phụ 1, Tài 9, Quan 1. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Đinh Tỵ – bảy phần Tỵ, ba phần Bính. Tiểu Mãn, cục trung, quẻ Cổ. Hưu 3. Ất 2, Bính 9, Đinh 8. Tử 1, Phụ 2 và 4, Tài 2 và 6, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 6.

 Canh Ngọ – ba phần Tỵ, bảy phần Bính. Mang Chủng, cục trung, quẻ Phong. Hưu 3. Ất 2, Bính 1, Đinh 9. Tử 9, Phụ 2, Tài 9, Quan 1 và 4. Kim Thủy Nhật Nguyệt 5.

 Nhâm Ngọ – chính Bính. Mang Chủng, cục thượng, quẻ Gia Nhân. Hưu 8. Ất 5, Bính 4, Đinh 3. Tử 2, Phụ 2, Tài 4, Quan 9. Kim Thủy Nhật Nguyệt 9.

 Giáp Ngọ – năm phần Bính, năm phần Ngọ. Mang Chủng, cục thượng, quẻ Ly. Hưu 1. Ất 5, Bính 4, Đinh 3. Tử 4 và 7, Phụ 3, Tài 6, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 2.

 Bính Ngọ – chính Ngọ. Hạ Chí, cục hạ, quẻ Minh Di. Hưu 6. Ất 7, Bính 8, Đinh 9. Tử 1, Phụ 6, Tài không có, Quan 2 và 8. Kim Thủy Nhật Nguyệt 4.

 Mậu Ngọ – bảy phần Ngọ, ba phần Đinh. Hạ Chí, cục trung, quẻ Ký Tế. Hưu 3. Ất 4, Bính 5, Đinh 6. Tử 6, Phụ 4, Tài 3, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 1.

 Tân Mùi – ba phần Ngọ, bảy phần Đinh. Tiểu Thử, cục trung, quẻ Cách. Hưu 7. Ất 3, Bính 4, Đinh 5. Tử 2, Phụ 2, Tài không có, Quan 4. Kim Thủy Nhật Nguyệt 5.

 Quý Mùi – chính Đinh. Tiểu Thử, cục thượng, quẻ Ly. Hưu 1. Ất 9, Bính 1, Đinh 2. Tử 1 và 7, Phụ 2, Tài 8, Quan 9. Kim Thủy Nhật Nguyệt 2.

 Ất Mùi – năm phần Đinh, năm phần Mùi. Tiểu Thử, cục thượng, quẻ Cách, Bĩ. Hưu 7. Ất 9, Bính 1, Đinh 2. Tử 2 và 6, Phụ 2 và 4, Tài không có, Quan 1 và 8. Kim Thủy Nguyệt 1, Kim Thủy Nhật 5 (?).

 Đinh Mùi – chính Mùi. Đại Thử, cục hạ, quẻ Dự. Hưu 4. Ất 5, Bính 6, Đinh 7. Tử 8, Phụ 7, Tài 3 và 9, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Kỷ Mùi – bảy phần Mùi, ba phần Khôn. Đại Thử, cục hạ, quẻ Tấn. Hưu 2. Ất 5, Bính 6 và 1, Đinh 7. Tử không có, Phụ 9 và 3, Tài 7, Quan 8. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Nhâm Thân – bảy phần Khôn, ba phần Mùi. Lập Thu, cục trung, quẻ Quan. Hưu 3. Ất 6, Bính 7, Đinh 8. Tử 1, Phụ 1 và 7, Tài 2 và 8, Quan 6 và 9. Kim Thủy Nhật Nguyệt 3.

 Giáp Thân – chính Khôn. Lập Thu, cục trung, quẻ Khôn. Hưu 1. Ất 6, Bính 7, Đinh 8. Tử 2, Phụ 9, Tài 9, Quan 8. Kim Thủy Nhật Nguyệt 8.

 Bính Thân – năm phần Khôn, năm phần Thân. Lập Thu, cục thượng, quẻ Bĩ. Hưu 7. Ất 3, Bính 4, Đinh 5. Tử 1, Phụ 7, Tài 2, Quan 2 và 6. Kim Thủy Nhật Nguyệt 5.

 Mậu Thân – chính Thân. Xử Thử, cục hạ, quẻ Tụy. Hưu 6. Ất 8, Bính 9, Đinh 1. Tử 2, Phụ 2 và 9, Tài 1, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 7.

 Canh Thân – bảy phần Giáp (?), ba phần Canh. Xử Thử, cục hạ, quẻ Khôn. Hưu 1. Ất 8, Bính 9, Đinh 1. Tử 7, Phụ 2, Tài 2, Quan 1. Kim Thủy Nhật Nguyệt 1.

 Quý Dậu – ba phần Thân, bảy phần Canh. Bạch Lộ, cục trung, quẻ Đoài. Hưu 1. Ất 4, Bính 5, Đinh 6. Tử 7, Phụ 2 và 8, Tài 9, Quan 4. Kim Thủy Nhật Nguyệt 8.

 Ất Dậu – chính Canh. Bạch Lộ, cục trung, quẻ Quy Muội. Hưu 8. Ất 4, Bính 5, Đinh 6. Tử không có, Phụ 2 và 8, Tài 9, Quan 4 và 6. Kim Thủy Nhật Nguyệt 2.

 Đinh Dậu – năm phần Canh, năm phần Dậu. Bạch Lộ, cục thượng, quẻ Trung Phu. Hưu 4. Ất 1, Bính 2, Đinh 3. Tử không có, Phụ 1, Tài không có, Quan 6 và 9. Kim Thủy Nhật Nguyệt 7.

 Kỷ Dậu – chính Dậu. Thu Phân, cục thượng, quẻ Quy Muội. Hưu 9. Ất 6, Bính 9, Đinh 1. Tử không có, Phụ 6 và 2, Tài 4, Quan 1 và 8. Kim Thủy Nhật Nguyệt 7.

 Tân Dậu – bảy phần Dậu, ba phần Tân. Thu Phân, cục hạ, quẻ Lý. Hưu 6. Ất 5, Bính 6, Đinh 7. Tử 2, Phụ 4 và 1, Tài không có, Quan 3. Kim Thủy Nhật Nguyệt 8.

 Giáp Tuất – ba phần Dậu, bảy phần Tân. Hàn Lộ, cục hạ, quẻ Đoài. Hưu 1. Ất 4, Bính 5, Đinh 6. Tử 7, Phụ 2 và 8, Tài 9, Quan 4. Kim Thủy Nhật Nguyệt 8.

 Bính Tuất – chính Tân. Hàn Lộ, cục trung, quẻ Lý. Hưu 6. Ất 1, Bính 2, Đinh 3. Tử 1, Phụ 1 và 9, Tài không có, Quan 6. Kim Thủy Nhật Nguyệt 5.

 Mậu Tuất – năm phần Tân, năm phần Tuất. Hàn Lộ và Sương Giáng, cục thượng, quẻ Nhu. Hưu 6. Ất 7, Bính 8, Đinh 9. Tử 7, Phụ 6 và 7, Tài 3, 9, 6, 9; Quan 3 và 1. Kim Thủy Nhật 2, Kim Thủy Nguyệt 9.

 Canh Tuất – chính Tuất. Sương Giáng, cục thượng, quẻ Đại Hữu. Hưu 4. Ất 6, Bính 7, Đinh 8. Tử 2, Phụ 1 và 4, Tài 9, Quan 9. Kim Thủy Nhật Nguyệt 9.

 Nhâm Tuất – bảy phần Tuất, ba phần Càn. Sương Giáng, cục hạ, quẻ Nhu. Hưu 7. Ất 3, Bính 4, Đinh 5. Tử 3, Phụ không có, Tài 2, Quan 6. Kim Thủy Nhật Nguyệt 5.

 Ất Hợi – ba phần Tuất, bảy phần Càn. Lập Đông, cục hạ, quẻ Đại Hữu. Hưu 4. Ất 4, Bính 5, Đinh 6. Tử 3, Phụ 2 và 8, Tài 7, Quan 7. Kim Thủy Nhật Nguyệt 7.

 Đinh Hợi – chính Càn. Lập Đông, cục trung, quẻ Đại Tráng. Hưu 2. Ất 1, Bính 2, Đinh 3. Tử 7, Phụ 3, Tài 9, Quan 4. Kim Thủy Nhật Nguyệt 9.

 Kỷ Hợi – năm phần Càn, năm phần Hợi. Lập Đông và Tiểu Tuyết, cục trung, quẻ Quải, Nhu. Hưu 8. Ất 1, Bính 2, Đinh 3. Tử 1, Phụ không có, Tài 4 và 9, Quan 4. Kim Thủy Nhật Nguyệt 4.

 Tân Hợi – chính Hợi. Tiểu Tuyết, cục thượng, quẻ Thái. Hưu 3. Ất 6, Bính 7, Đinh 8. Tử 2, Phụ không có, Tài 2 và 9, Quan 9. Kim Thủy Nhật Nguyệt 9.

 Quý Hợi – bảy phần Hợi, ba phần Nhâm. Tiểu Tuyết, cục hạ, quẻ Càn. Hưu 1. Ất 3, Bính 4, Đinh 5. Tử 2, Phụ 7, Tài 6, Quan 2. Kim Thủy Nhật Nguyệt 5.

 Các cục tốt, kỳ ở bên phải đây lấy từ sách Tố thư. Lấy phương của tam kỳ, vị của tứ cát, cung của Tử, Phụ, Tài, Quan. Nếu núi và nước ở các nơi ấy ứng chiếu với nhau thì tốt.

 Tám quẻ thống lĩnh sáu mươi long, ứng với bảy mươi hai hậu

 Cung Khảm:
- Tiết Đại Tuyết (độn âm): Giáp Tý quẻ Khảm, Bính Tý quẻ Khốn, Mậu Tý quẻ Sư (nửa trước).
- Tiết Đông Chí (độn dương): Mậu Tý quẻ Mông (nửa sau), Canh Tý quẻ Giải, Nhâm Tý quẻ Giải.
- Tiết Tiểu Hàn: Ất Sửu quẻ Hoán, Đinh Sửu quẻ Hoán, Kỷ Sửu quẻ Vị Tế (nửa trước).

 Cung Cấn:
- Tiết Đại Hàn: Kỷ Sửu quẻ Độn (nửa sau), Tân Sửu quẻ Tiệm, Quý Sửu quẻ Cấn.
- Tiết Lập Xuân: Bính Dần quẻ Tiểu Quá, Mậu Dần quẻ Khiêm, Canh Dần quẻ Lữ (nửa trước).
- Tiết Vũ Thủy: Canh Dần quẻ Khiêm (nửa sau), Nhâm Dần quẻ Lữ, Giáp Dần quẻ Cấn.

 Cung Chấn:
- Tiết Kinh Trập: Đinh Mão quẻ Vô Vọng, Kỷ Mão quẻ Di, Tân Mão quẻ Tùy (nửa trước).
- Tiết Xuân Phân: Tân Mão quẻ Phệ Hạp (nửa sau), Quý Mão quẻ Chấn, Ất Mão quẻ Truân.
- Tiết Thanh Minh: Mậu Thìn quẻ Phệ Hạp, Canh Thìn quẻ Chấn, Nhâm Thìn quẻ Phục (nửa trước).

 Cung Tốn:
- Tiết Cốc Vũ: Nhâm Thìn quẻ Cấu (nửa sau), Giáp Thìn quẻ Tốn, Bính Thìn quẻ Thăng.
- Tiết Lập Hạ: Kỷ Tỵ quẻ Đỉnh, Tân Tỵ quẻ Đại Quá, Quý Tỵ quẻ Tốn (nửa trước).
- Tiết Tiểu Mãn: Quý Tỵ quẻ Tốn (nửa sau), Ất Tỵ quẻ Hằng, Đinh Tỵ quẻ Cổ.

 Cung Ly:
- Tiết Mang Chủng (độn dương): Canh Ngọ quẻ Khôn, Nhâm Ngọ quẻ Gia Nhân, Giáp Ngọ quẻ Ly (nửa trước).
- Tiết Hạ Chí (độn âm): Giáp Ngọ quẻ Ly (nửa sau), Bính Ngọ quẻ Minh Di, Mậu Ngọ quẻ Ký Tế.
- Tiết Tiểu Thử: Tân Mùi quẻ Cách, Quý Mùi quẻ Ly, Ất Mùi quẻ Cách (nửa trước).

 Cung Khôn:
- Tiết Đại Thử: Ất Mùi quẻ Tụy (nửa sau), Đinh Mùi quẻ Dự, Kỷ Mùi quẻ Tấn.
- Tiết Lập Thu: Nhâm Thân quẻ Quan, Giáp Thân quẻ Khôn, Bính Thân quẻ Bĩ (nửa trước).
- Tiết Xử Thử: Bính Thân quẻ Tụy (nửa sau), Mậu Thân quẻ Tụy, Canh Thân quẻ Khôn.

 Cung Đoài:
- Tiết Bạch Lộ: Quý Dậu quẻ Đoài, Ất Dậu quẻ Quy Muội, Đinh Dậu quẻ Trung Phu (nửa trước).
- Tiết Thu Phân: Đinh Dậu quẻ Tổn (nửa sau), Kỷ Dậu quẻ Quy Muội, Tân Dậu quẻ Lý.
- Tiết Hàn Lộ: Giáp Tuất quẻ Đoài, Bính Tuất quẻ Lý, Mậu Tuất quẻ Lý (nửa trước).

 Cung Càn:
- Tiết Sương Giáng: Mậu Tuất quẻ Quải (nửa sau), Canh Tuất quẻ Đại Hữu, Nhâm Tuất quẻ Nhu.
- Tiết Lập Đông: Ất Hợi quẻ Đại Hữu, Đinh Hợi quẻ Tiểu Súc, Kỷ Hợi quẻ Quải (nửa trước).
- Tiết Tiểu Tuyết: Kỷ Hợi quẻ Nhu (nửa sau), Tân Dậu (?) quẻ Thái, Quý Hợi quẻ Càn.

 Trên đây là quẻ độn của sáu mươi long ứng với tiết hậu. Chỉ có mười hai long Mậu Tý, Kỷ Sửu, Canh Dần, Tân Mão, Nhâm Thìn, Quý Tỵ, Giáp Ngọ, Ất Mùi, Bính Thân, Đinh Dậu, Mậu Tuất, Kỷ Hợi là mỗi long có hai quẻ. Đó là vì mười hai vị này nằm đúng chỗ giáp ranh, người xưa gọi là "long âm dương sai lệch". Một nửa của chúng thuộc tiết khí trước, một nửa thuộc tiết khí sau. Phải cắt ra rõ ràng như thế, thì tuy sai lệch nhưng vẫn có chỗ quy thuộc.

 Những điều cốt yếu về cầm (con vật ứng với các tú), kỳ, kim (phân kim) và quẻ

 Lấy Thấu địa long để luận long mạch nhập thủ (đoạn mạch cuối cùng đi vào huyệt), rồi độn ra chín cung. Xem tam kỳ ở cung nào. Xem các điều tốt sau đây rơi vào cung nào:
- tứ cát, tức Kim, Thủy, Nhật, Nguyệt;
- lục thân (sáu mối quan hệ thân thuộc biểu thị trên các hào): nhân đinh (con người, con cháu) tức vị Tử; điền trạch (ruộng nhà) tức Phụ; nô bộc (người làm) tức Huynh đệ; quan quý (chức tước) tức hào Quỷ;
- quý nhân, lộc mã.
Nếu ở cung một thì xem núi nước phương Khảm; cung hai xem núi nước phương Khôn; cung ba xem núi nước phương Chấn; cung bốn xem núi nước phương Tốn; cung năm thì như cung hai; cung sáu xem núi nước phương Càn; cung bảy xem núi nước phương Đoài; cung tám xem núi nước phương Cấn; cung chín xem núi nước phương Ly.

Nếu ở các phương tốt ấy lại có núi đẹp lạ, nước đẹp chầu về ứng lại, thì đúng là đất thượng cát. Đó là điều gọi là: thu núi của tứ cát, phát nước của tam kỳ, đón quan, tới lộc, theo tốt tránh xấu, khiến quý nhân nắm quyền, lộc mã ra sức, quỷ kiếp (các sát hại) không xâm phạm, bỏ cô hư (chỗ lẻ loi, trống rỗng, kém khí), cưỡi vượng tướng (chỗ khí đang mạnh), tránh quy giáp (các phân kim rơi vào can Mậu, Kỷ, coi là sát). Tất cả đều là chỗ huyền diệu sâu xa của phân kim và quẻ, là then chốt tinh vi của phép chôn cất.

 Ông Liêu (Liêu Vũ) nói: "Phân kim cho hướng huyệt có một trăm hai mươi. Trong đó:
- hai mươi bốn phân kim rơi vào tuần không (hai địa chi bị bỏ trống, không có can đi kèm trong mỗi tuần mười ngày, coi là trống rỗng, vô lực);
- hai mươi bốn phân kim rơi vào quy giáp;
- ba mươi sáu phân kim là quỷ sát;
- chỉ có ba mươi sáu phân kim là dùng được.
Cho nên nói: 'Được quẻ mà không được phân kim thì uổng công dụng tâm. Được phân kim mà không được quẻ thì chỉ là nói suông.'" Phân kim và quẻ đều trọn vẹn mới là thượng cát. Tuy vậy, huyệt quy giáp lại có cách nói riêng: nếu long hợp cách cao, thế mạnh, hình khỏe, khí của long lộ ra quá mức, thì nên dùng quy giáp.

Bổ chú: Giáp, Nhâm là dương cô (dương lẻ loi), Ất, Quý là âm hư (âm trống rỗng), cộng lại hai mươi bốn vị. Quy giáp là hai vị Mậu, Kỷ, cũng hai mươi bốn. Quỷ sát chính là dương nhận và phi nhận (các sát tính theo can, chủ thương tổn, hung bạo).

 Ông Lưu tiên sinh Bá Ôn, tước Thành Ý bá, người Thanh Điền, nói: "Thu khí tinh linh của ngũ hành, cất giữ vào trong huyệt, không phạm khắc, tiết làm tổn hại sự hòa hợp. Gọi tinh hoa của Kim, Thủy, Nhật, Nguyệt, khiến chúng soi linh khí trên huyệt. Thiên tướng che chở bên ngoài, tam kỳ thai nghén bên trong, thì thần khí được cất giữ mà không tan.

Sát bày ra ở hai mươi bốn sơn là minh sát (sát lộ rõ). Sát ẩn trong sáu mươi phân kim và ba trăm sáu mươi lăm độ là diệu sát (sát của các tinh tú). Sát hiện ra ở sự đến đi của sa (các gò núi quanh huyệt) và nước là hình sát (sát do hình thế). Sát ẩn trong năm tháng ngày giờ là tinh sát (sát do sao, thần trong lịch). Những sát kết trong hai mươi bốn sơn, sáu mươi phân kim, ba trăm sáu mươi lăm độ, cho đến trong sa và nước, thì dựa vào hướng mà điều chỉnh cho hợp phép tắc, khiến không làm tổn hại chân khí gốc. Còn trong năm tháng ngày giờ có tinh sát hay không, thì trong việc chọn năm tháng ngày giờ mà tìm cho hợp phép tắc thôi.

 Khí sinh, vượng đi ở mười hai phương, tức các vị trường sinh, đế vượng (trường sinh là giai đoạn mới sinh, đế vượng là giai đoạn mạnh nhất trong vòng mười hai giai đoạn của một hành). Khí vận hành trong năm tháng ngày giờ, tức là sự ban bố thuận theo thứ tự của ngũ vận lục khí (học thuyết về năm vận và sáu khí luân chuyển theo năm). Dựa vào hướng mà xét sự sinh vượng của năm khí, dựa vào năm tháng mà xét sự lưu hành của khí vận, để thu được sinh khí vào trong huyệt. Như thế mới là cách làm khéo."

 Tìm gốc thiên tinh (các sao trên trời)

 Bản đồ sao của bốn viên (viên là "bức tường sao": khu vực trên bầu trời được các sao bao quanh như tường thành), từ viên Tử Vi trở xuống, cùng bài Bộ thiên ca (bài ca dạo trời, ghi vị trí các sao), đều xem ở quyển nói về phép long.

 Viên sao Tử Vi ở Bắc Cực, giữa trời, là ngôi cực của các sao trời, là chỗ ở thường xuyên của Thái Ất (vị thần tối cao trên trời). Nó nằm đúng vào phương Hợi, là ngôi tôn quý nhất của thiên đế (vua trời), nên quay mặt về nam mà đứng. Các sao thuộc viên này:
- phía sau có bốn sao Tứ Phụ ở phương Nhâm;
- sáu sao Câu Trần ở phương Tân;
- sáu sao Lục Giáp ở phương Càn;
- tám sao Thiên Cương ở phương Tuất;
- chín sao Hoa Cái ở phương Khảm;
- năm sao Các Đạo ở phương Quý;
- năm sao Hàm Trì ở phương Sửu;
- tám sao Bát Cốc ở phương Cấn;
- bốn sao Thiên Tướng Quân ở phương Dần;
- sáu sao Nội Bệ ở phương Giáp;
- sáu sao Tư Mệnh Quý Nhân ở phương Chấn;
- ba sao Tam Sư ở phương Ất;
- bốn sao Thiên Lý ở phương Thìn;
- sao Ngũ Chư Hầu ở phương Tốn;
- hai sao Nội Trù ở phương Tỵ;
- bốn sao Tứ Quý Nhân ở phương Bính;
- hai sao Đế Tọa ở phương Ngọ;
- hai sao Đại Lý ở phương Đinh;
- ba sao Thiên Thương ở phương Mùi;
- ba sao Nữ Sàng ở phương Khôn;
- năm sao Thiên Bổng ở phương Thân;
- hai sao Dương Đức, Âm Đức ở phương Canh;
- hai sao Nội Bình ở phương Đoài;
- ba sao Thiên Ất, Trụ Sử, Nữ Sử ở phương Tân.
Lại có Tả Vệ bảy tướng văn, Hữu Vệ bảy tướng võ làm rào che cho cung vua. Có Thái Giai, Lục Phù giúp việc cai trị, có bảy sao Bắc Đẩu (Thất Chính) làm cánh cho viên. Khí của nó đi trên mặt đất, thực là vùng đất thượng cát. Phép xem đất lấy Hợi làm chính viên, quý phía nam mà coi nhẹ phía bắc, là vì khí từ Bắc Cực trời mà đến.

 Viên Thiên Thị

 Viên sao Thiên Thị ở phủ phía đông, là phủ của thiên đế coi về tiền của, hàng hóa. Ở giữa có sao Đế Tọa, nằm đúng vào phương Cấn. Bên trong có các sao Xứng (cân), Đẩu (đấu đong), Xa (xe), Chu (thuyền), Phủ Khố (kho tàng), Thị Lâu (lầu chợ), Thị Tứ (hàng quán chợ) làm cho đầy đủ. Lại có các sao Quán Sách, Tông Nhân, Tả Hữu Thị Vệ.

Sách Liệt quốc phân dã nhị thập tứ tinh của Khuông Hành nói: các sao Tống, Nam Hải, Yên, Đông Hải, Từ, Ngô Việt, Tề, Trung Sơn, Cửu Hà, Hà Gian, Tấn, Trịnh, Chu, Tần, Ba, Thục, Lương, Sở, Hàn, Tây Hà… làm rào bày bốn phía. (Phân dã là phép cho mỗi vùng sao trên trời ứng với một vùng đất, một nước dưới mặt đất.)

Một sao Quý Nhân chiếu bên cạnh phương Canh, là quan bảo vệ kho tàng. Một sao Tư Mệnh nằm đúng phương Đinh, là chỗ coi năm phúc và tuổi thọ. Khí của nó đi trên mặt đất, thực là vùng đất thượng cát. Phép xem đất lấy Cấn làm khí tốt, quý phía nam mà coi nhẹ phía bắc, là theo sao trời.

 Viên Thiếu Vi

 Viên sao Thiếu Vi ở cửa hông phía tây, là phủ của sĩ đại phu thay thiên đế coi việc văn chương, nằm đúng ở Tân, Đoài. Ở giữa có Đế Tọa, nằm đúng phương Đoài. Phía tây có năm sao Tùy Tinh làm cung cấm. Bốn sao Nội Bình làm người hầu đánh xe. Ở giữa có các sao Hổ Bôn, Trung Lang, Bí Phủ, Thiêm Sử, Tam Thiếu Tòng Quan. Bên trái có tường dài Hiên Viên làm rào che. Bên phải có sáu sao Đế Sư, Đế Hữu, Khách Khanh, Bác Sĩ làm người hầu cận. Phía sau có Tam Thai, phía trước có Trường Bình. Khí của nó đi trên mặt đất, thực là vùng đất tốt bậc thứ. Phép xem đất lấy Đoài, Tân làm khí tốt của long quý, là theo sao trời.

 Viên Thái Vi

 Viên sao Thái Vi ở cung phía nam, là sân của ba thứ sáng (mặt trời, mặt trăng, các sao), là nhà nơi thiên đế nhận phúc tế lễ và báo công. Ở giữa có năm sao Ngũ Đế Tọa, nằm đúng phương bắc (?). Thái Ất và năm sao Ngũ Thượng Thư nằm đúng phương Tốn. Trong viên có các sao Lang Quan, Tam Công, Yết Giả, Cửu Khanh, Ngũ Hầu để giúp đỡ, dẫn dắt ngôi vua. Phía trước có ba sao Minh Đường ở phương Tỵ, ba sao Linh Đài ở phương Ngọ. Sao Thường Trần làm quan tai mắt. Các sao Tây Tướng, Đông Tướng mỗi bên bốn sao làm tường rào. Đông Hoa, Tây Hoa làm cửa hông. Lại có hai sao Tả Hữu Chấp Pháp, hai sao Tả Hữu Dịch Môn. Phía sau có các sao Thái Dương Thủ, Thái Âm Thủ, mỗi thứ hai sao, làm vệ binh. Có ba tú Trương, Dực, Chẩn làm người hầu. Khí của nó đi trên mặt đất, thực là vùng đất tốt bậc thứ. Phép xem đất lấy Tốn, Bính làm khí tốt của long quý, là theo sao trời.

 Trong viên Tử Vi:
- bốn sao Quý Nhân chiếu Bính nên chủ quý hiển;
- Âm Đức chiếu Canh nên chủ võ;
- Ngũ Thượng Thư chiếu Tốn nên chủ văn;
- Thiên Ất chiếu Tân nên chủ thọ;
- Bát Cốc chiếu Cấn nên chủ giàu;
- Tư Mệnh chiếu Chấn nên chủ nhiều tiền của;
- Đại Lý chiếu Đinh nên chủ đông người.

Trong viên Thiên Thị:
- Tư Lộc chiếu Đinh nên chủ thọ;
- Quý Nhân chiếu Canh nên chủ quý hiển;
- Quán Sách chiếu Tốn nên chủ giàu;
- Tông Nhân chiếu Bính nên chủ đông người;
- các sao Xa, Chu, Đẩu, Xứng chiếu phương Tân nên chủ nhiều tiền của.

Trong viên Thiếu Vi:
- Ngũ Chư Hầu chiếu Đinh nên chủ quý hiển;
- Tam Thiếu chiếu Cấn nên chủ giàu;
- Hổ Bôn chiếu Chấn nên chủ võ;
- Thiêm Sử chiếu Bính nên chủ văn;
- Trường Bình chiếu Tốn nên chủ nhiều tiền của.

Trong viên Thái Vi:
- Thường Trần chiếu phương Cấn nên chủ quý hiển;
- Lang Quan chiếu phương Canh nên chủ giàu;
- Cửu Khanh chiếu Tân nên chủ nhiều tiền của;
- Tam Công chiếu phương Đinh nên chủ thọ.

Những điều như thế đều là tính tình hướng về hay quay lưng của các sao. Trong phép xem đất, mọi phép xét hình thế, cắt định huyệt đều nên xét kỹ.

 Các tú (các chòm sao)

 Giác, Cang, Đê, Phòng, Tâm, Vĩ, Cơ; Đẩu, Ngưu, Nữ, Hư, Nguy, Thất, Bích; Khuê, Lâu, Vị, Mão, Tất, Chủy, Sâm; Tỉnh, Quỷ, Liễu, Tinh, Trương, Dực, Chẩn. (Đó là hai mươi tám tú – hai mươi tám chòm sao chia vòng trời làm hai mươi tám phần.)

 Ông Khâu (Khâu Diên Hàn) nói: Phép xem đất lấy hai mươi tám tú làm kinh (đường dọc) để chia độ trời, phân phối cho tám phương, suy ra thành hai mươi bốn đường. Lại lấy hai mươi tám tú phân phối cho mặt trời, mặt trăng và năm hành tinh, khí của các vĩ tinh (các sao di chuyển, tức mặt trời, mặt trăng và năm hành tinh) được chia ra cho thuộc về các tú, rồi theo đó phối với phân dã. Chim trên trời, thú dưới đất, … (?) nơi người, mỗi thứ đều có chỗ chủ của nó. Nhờ vậy mà điều chỉnh âm dương, phân biệt tốt xấu, luận tính tình, theo phân dã, bày sao trời, lập bốn phương chính, đoán sản vật của núi sông, xét thiện ác của người vật. Lý ấy thật tinh vi.

 Ông Ngô nói: Hai mươi tám tú là kinh tinh (các sao cố định). Không có hai mươi tám tú thì không lấy gì để định độ trời cho thiên hạ. Vì thế: tiết Xuân phân thì sao Điểu (chòm Chu Tước ở phương nam) ở giữa trời lúc chập tối; tiết Hạ chí thì sao Hỏa (tú Tâm) ở giữa trời lúc chập tối; tiết Thu phân thì sao Hư ở giữa trời lúc chập tối; tiết Đông chí thì sao Mão ở giữa trời lúc chập tối. Dùng điều này để đoán bốn mùa, xét kỹ các mốc của đất, rất là rõ ràng. Nay lấy hai mươi tám tú mà luận:
- trên trời thì có số độ mà các tú chiếm nhiều hay ít;
- dưới đất thì có phân dã rộng hay hẹp;
- nơi người thì có chỗ coi các hạng người;
- nơi vật thì có hình tượng các loài chim thú;
- nơi sao thì có sự phối hợp các vị trí;
- nơi phương vị thì có các loại phân kim.
(Trích sách Lý khí tâm ấn.)

 Tú Giác: hai sao, mười ba độ lẻ một ít (?). Là quyền võ, là tướng giặc. Về khí thuộc Mộc (mỗi tú được phối với một trong bảy thứ: Mộc, Kim, Thổ, Nhật, Nguyệt, Hỏa, Thủy), về con vật tượng trưng là con giao (thuồng luồng).

Bộ thiên ca: Hai sao nằm thẳng theo hướng nam bắc, ở giữa có Bình Đạo, phía trên là Thiên Điền. Đều là sao đen, hai sao liền nhau. Riêng có một sao tên Tiến Hiền, đứng lặng lẽ một mình bên phải Bình Đạo. Trên cùng ba sao hình cái đỉnh nhà Chu. Dưới Giác là Thiên Môn, bên trái là sao Bình. Từng đôi nằm ngang trên Khố Lâu; Khố Lâu mười sao cong queo sáng rõ. Trong Lâu năm Trụ gồm mười lăm sao, cứ ba sao tụ lại như hình cái đỉnh. Trong đó bốn sao xếp tên là Hành. Hai sao Nam Môn nằm ngang ngoài Lâu.

Bổ chú: Tú Giác chủ việc ban bố uy tín của vua. Bình Đạo chủ con đường thông tám ngả của thiên tử. Thiên Điền chủ việc phong đất trong nước. Tiến Hiền chủ việc khanh tướng tiến cử người tài ẩn dật, lại chủ việc của bộ Lại (bộ coi việc quan lại). Chu Đỉnh chủ đồ thần khí của nước, dùng để đoán vận nước. Thiên Môn chủ việc triều kiến, sứ giả các nước đến thăm. Sao Bình là tượng quan đình úy (quan coi hình án). Khố Lâu: sáu sao lớn là Khố, bốn sao phía nam là Lâu, là kho binh xa, cũng gọi là Hành, chủ việc bày binh. Nam Môn là cửa ngoài của trời, chủ quân canh giữ, cũng chủ các dân tộc ngoài biên.

 Tú Cang: bốn sao, chín độ. Là bệnh do giặc, là độc trùng (cổ độc). Về khí thuộc Kim, về con vật tượng trưng là con rồng; về khí còn là Kim tối.

Bộ thiên ca: Bốn sao giống hình cánh cung cong. Một sao Đại Giác thẳng lên trên, sáng rõ. Bảy sao Chiết Uy nằm ngang dưới Cang. Hai bên trái phải Đại Giác là sao Nhiếp Đề, cứ ba sao tụ lại như hình cái đỉnh. Dưới bên trái Chiết Uy là sao Đốn Ngoan, hai sao đặt nghiêng, sắc vàng. Phía tây Ngoan có hai sao gọi là Dương Môn, màu như Đốn Ngoan, nằm thẳng phía dưới.

Bổ chú: Tú Cang chủ dịch bệnh. Đại Giác là ngôi của thiên vương. Chiết Uy chủ chém giết. Nhiếp Đề kẹp hai bên giúp ngôi vua, chủ chín khanh (các quan đầu triều). Đốn Ngoan chủ khảo xét thật giả tình trạng tù phạm. Dương Môn chủ nơi biên ải hiểm trở.

 Tú Đê: bốn sao, mười sáu độ rưỡi. Về khí thuộc Thổ, về con vật tượng trưng là con lửng.

Bộ thiên ca: Bốn sao như cái đấu nghiêng đong gạo. Thiên Nhũ là một sao đen phía trên Đê, người đời không biết nên gọi là sao không tên. Một sao Chiêu Dao ở trên Ngạnh Hà; Ngạnh Hà ba sao xếp ngang. Đế Tịch ba sao đen ở phía tây Hà. Cang Trì sáu sao gần Nhiếp Đề. Dưới Đê nhiều sao, Kỵ Quan hiện ra; Kỵ Quan đông đến hai mươi bảy sao, cứ ba sao tụ lại, mười nhóm thiếu một. Trận Xa ở dưới Đê, kế bên Kỵ Quan. Dưới Kỵ Quan là ba sao Xa Kỵ. Thiên Phúc hai sao đứng bên trận. Tướng Quân ở trong trận, uy lẫm liệt như sương.

Bổ chú: Tú Đê chủ tẩm cung của thiên tử. Thiên Nhũ chủ sương ngọt. Sao đen phía trên (?) chủ binh lính. Ngạnh Hà là thứ thiên tử dùng để phòng việc bất ngờ, chủ binh đao, tang tóc. Đế Tịch chủ nơi thiên tử yến tiệc vui chơi, dâng rượu chúc thọ. Cang Trì chủ thuyền bè đưa đón. Kỵ Quan là tượng quân kỵ của thiên tử. Trận Xa là tướng coi xe ngựa trên Kỵ Quan. Thiên Phúc chủ xe loan của vua. Tướng Quân chủ tướng kỵ binh.

 Tú Phòng: bốn sao, năm độ rưỡi. Về khí thuộc Nhật (mặt trời), về con vật tượng trưng là con thỏ.

Bộ thiên ca: Bốn sao thẳng xuống, chủ Minh Đường. Kiện Bế một sao vàng nghiêng lên trên. Câu Kiềm hai sao gần bên. Phạt có ba sao ngay trên Kiện. Hai sao Hàm kẹp Phạt, giống hình tú Phòng. Dưới Phòng một sao gọi là Nhật. Hai sao Tòng Quan ra dưới sao Nhật.

Bổ chú: Tú Phòng chủ các quan ban bố chính sự. Kiện Bế chủ việc đóng kín cất giữ. Câu Kiềm là then khóa của Phòng, là chìa khóa của trời. Phạt bên cạnh chủ việc nộp da, vàng để chuộc tội. Hai sao Hàm mỗi chòm bốn sao, là cửa của Phòng, chủ việc ngăn dâm loạn. Sao Nhật chủ đức sáng.

 Tú Tâm: ba sao, năm độ. Là nơi doanh trại. Về khí thuộc Nguyệt (mặt trăng), về con vật tượng trưng là con cáo.

Bộ thiên ca: Ba sao, sao giữa màu đậm nhất. Phía dưới có Tích Tốt tổng cộng mười hai sao, cứ ba sao tụ lại, nằm dưới Tâm.

Bổ chú: Sao giữa của tú Tâm là thiên tử, sao trước là thái tử, sao sau là con thứ. Tích Tốt chủ quân lính năm doanh.

 Tú Vĩ: chín sao, mười bảy độ. Là bất hòa, là trộm cướp. Về khí thuộc Hỏa, về con vật tượng trưng là con hổ.

Bộ thiên ca: Chín sao như móc câu, là đuôi rồng xanh. Phía dưới năm sao đen gọi là sao Quy. Trên Vĩ có Thiên Giang bốn sao nằm ngang. Phía đông Vĩ có một sao tên Phó Duyệt. Bên đông Phó Duyệt là một sao Ngư. Phía tây Quy có một sao là Thần Cung, vì vậy được xếp vào hàng hậu phi.

Bổ chú: Tú Vĩ là phủ của hậu phi, là tổn thương của quan (?). Sao Quy chủ việc tốt xấu của nước, cũng chủ lụt, hạn. Thiên Giang chủ nước, cũng chủ đường qua cửa ải. Phó Duyệt chủ hậu cung, chủ việc cầu con nối dõi (?). Sao Ngư chủ lụt, hạn, cũng chủ cá. Thần Cung là nơi cởi áo nhìn vào trong (?).

 Tú Cơ: bốn sao, mười độ. Là cãi cọ, là kiện tụng. Về khí thuộc Thủy, về con vật tượng trưng là con báo.

Bộ thiên ca: Bốn sao hình như cái nia sàng. Dưới Cơ ba sao tên là Mộc Chử (chày gỗ). Trước Cơ một sao đen là Khang (cám).

Bổ chú: Tú Cơ là ngôi của hậu phi, chủ tám loại gió, cùng việc cãi cọ và các dân tộc ngoài biên. Mộc Chử chủ được mùa hay mất mùa. Sao Khang ở dưới, tức cám lép, cũng chủ việc như sao Chử.
 Đẩu (tức Nam Đẩu, một trong hai mươi tám tú; tú là chòm sao lớn, cổ nhân chia vòng trời thành 28 chòm làm mốc để theo dõi Mặt Trời, Mặt Trăng): gồm sáu sao, rộng hai mươi bốn độ (độ: đơn vị chia vòng trời, cả vòng khoảng 365¼ độ). Tú này chủ về chức quan văn, về đỗ đạt khoa cử. Xét theo khí (mỗi tú được gán với một trong bảy diệu: Mộc, Kim, Thổ, Nhật, Nguyệt, Hỏa, Thủy) thì thuộc Mộc. Xét theo con vật tượng trưng thì là con Giải (loài thú một sừng trong truyền thuyết).

 Bộ thiên ca (bài ca có vần mô tả vị trí các sao, giúp người học nhận sao trên trời) nói: Sáu sao hình như Bắc Đẩu; phía trên phần khôi (phần đầu gáo) có sao Kiến, ba cặp đối nhau. Trên Kiến là Thiên Biện, ba lần ba là chín sao. Dưới Đẩu tròn tròn có mười bốn sao, tuy gọi là Miết (con ba ba) nhưng hình như Quán Sách (chòm sao hình sợi dây xâu tiền). Sau lưng Kiến là Thiên Kê, hai sao đen (trong Bộ thiên ca, màu đen, vàng, đỏ là màu vẽ trên bản đồ sao để phân biệt sao theo các nhà thiên văn cổ khác nhau). Trước cán là Thiên Thược, tám sao vàng. Cẩu Quốc bốn sao vuông nằm dưới Thiên Kê. Thiên Uyên mười sao ở phía đông Miết. Lại có hai sao Cẩu ở trước khôi Đẩu. Nông Gia Trượng Nhân nằm dưới Đẩu. Thiên Uyên mười sao vàng, Cẩu màu đen.

 Bổ chú (lời chú thêm): Tú Đẩu là quan Tể tướng, cân nhắc điều nên làm trong việc chính sự, đặc biệt chủ về việc của thiên tử (nhà vua). Đẩu tức là sáu sao Nam Đẩu. Kiến chủ việc mưu tính. Thiên Biện là người đứng đầu các quan coi chợ. Sao trên Kiến chủ các hàng quán bày trong chợ. Miết thuộc nước, cũng chủ lụt và hạn. Thiên Kê chủ việc báo giờ. Thiên Thược chủ khóa then, đóng mở. Cẩu Quốc chủ các tộc Tiên Ti, Ô Hoàn, Ốc Thư. Thiên Uyên chủ cá, ba ba trong biển, cũng chủ lụt và hạn. Hai sao Cẩu chủ việc sủa canh, phòng kẻ gian tà. Trượng Nhân chủ việc cấy gặt. Thiên Uyên như đã nói ở trên.

 Ngưu: sáu sao, bảy độ. Chủ về sự tôn sùng (?), chủ về tăng và đạo sĩ. Xét theo khí thì thuộc Kim, con vật tượng trưng là con trâu. Xét về sát của đất thì là Ám Kim (khí Kim ngầm, phong thủy coi là sát khí hung).

 Bộ thiên ca: Sáu sao ở gần đầu bờ sông (Ngân Hà); trên đầu tuy có hai sừng, dưới bụng xưa nay vẫn thiếu một chân. Dưới Ngưu có chín sao đen là Thiên Điền; dưới Điền ba lần ba là chín sao Cửu Khảm nối liền. Thẳng lên trên Ngưu là ba sao Hà Cổ; trên Cổ có ba sao gọi là Chức Nữ. Tả Kỳ, Hữu Kỳ mỗi chòm chín sao, nằm hai bên Hà Cổ, bên trái sáng hơn. Lại có bốn sao vàng tên Thiên Phù, ở thẳng dưới Hà Cổ như chuỗi ngọc. La Yển ba sao đen nằm phía đông Ngưu. Tiệm Đài bốn sao hình vuông như cái miệng. Dưới chân phía đông là năm sao Liễn Đạo. Liễn Đạo và Tiệm Đài nằm bên bờ sông, muốn thấy thì tìm gần Chức Nữ.

 Bổ chú: Tú Ngưu chủ về trâu bò. Thiên Điền chủ ruộng của thiên tử trong kinh thành. Cửu Khảm, Hà Cổ, Chức Nữ, Thiên Phù chủ việc định lậu khắc (đồng hồ nước, dụng cụ đo giờ thời xưa). La Yển chủ trữ nước. Tiệm Đài chủ việc lậu khắc và luật lữ (hệ thang âm chuẩn trong âm nhạc). Liễn Đạo chủ con đường thiên tử đi dạo chơi.

 Nữ: bốn sao, mười một độ rưỡi. Chủ về nghề khéo tay, về dâm loạn. Xét theo khí thì thuộc Thổ, con vật tượng trưng là con dơi.

 Bộ thiên ca: Bốn sao như cái ki, chủ việc cưới gả; mười hai sao chư hầu bày bên dưới. Trước hết kể từ nước Việt hướng sang tây: Đông Chu, Tây Chu, kế đến Tam Tần. Từ Ung Châu xuống phía nam là hai sao Nhạn Môn. Nước Đại hướng sang tây là một sao Tấn. Hàn, Ngụy mỗi nước một sao, đều ở phía bắc. Riêng một sao nước Sở đóng phía tây Ngụy. Phía nam thành Sở là một sao quân Yên. Phía tây Yên là một sao, láng giềng là Tề. Phía bắc Tề có hai ấp, là Bình Nguyên quân (tức nước Triệu). Muốn biết Trịnh thì nó ở dưới Việt. Mười sáu sao vàng, phải phân biệt kỹ. Năm sao Ly Châu ở trên Nữ. Trên Bại Qua có Hồ Qua; hai chòm mỗi chòm năm sao, Hồ Qua sáng. Thiên Tân chín sao hình cây cung bắn đạn, hai sao lấn vào sông, nằm ngang Ngưu. Bốn sao Hề Trọng ở trên Thiên Tân; bảy sao bên cạnh Hề Trọng là sao Phù Khuông.

 Bổ chú: Tú Nữ là kho của trời, cũng chủ ngôi vị của phụ nữ, cũng chủ việc nữ công và tai nạn khi sinh nở. Việt, Chu, Tần, hai Nhạn, Đại vậy (?). Các nước Đại, Tấn, Hàn, Ngụy, Sở, Yên, Tề, Triệu, Trịnh có biến thì mỗi sao ứng với nước của nó. Ly Châu là kho cất của Tu Nữ. Bại Qua chủ việc trồng trọt. Hồ Qua chủ mưu kín và hoa quả. Thiên Tân chủ cửa ải, cầu bến, cũng chủ khe suối. Hề Trọng là quan Xa chính (quan coi xe cộ). Phù Khuông chủ việc nuôi tằm.

 Hư: hai sao, chín độ rưỡi. Chủ về khóc lóc, chủ về tang chó (?). Xét theo khí thì thuộc Nhật (Mặt Trời), con vật tượng trưng là con chuột.

 Bộ thiên ca: Trên dưới mỗi bên một sao như chuỗi ngọc. Các sao Mệnh, Lộc, Nguy, Phi hiện lên trên Hư. Dưới Nguy và Hư là sao Khốc, Khấp; Khốc Khấp từng đôi, dưới là Lũy Thành. Thiên Lũy tròn mười ba sao. Bại Cữu bốn sao nằm ngang dưới thành; phía tây Cữu ba sao Ly Du sáng.

 Bổ chú: Tú Hư là hình tượng quan Trủng tể (quan đứng đầu trăm quan), cũng chủ chết chóc tang ma. Tư Mệnh chủ thi hành hình phạt, Tư Lộc chủ tước lộc. Tư Nguy chủ kiêu căng buông thả, Tư Phi chủ lỗi lầm. Khốc Khấp chủ gào khóc. Lũy Thành chủ các rợ phương bắc như Đinh Linh, Hung Nô. Bại Cữu giống Khốc Khấp, cũng chủ đói kém và binh đao. Ly Du chủ y phục trang sức của đàn bà.

 Nguy: ba sao, mười tám độ. Chủ việc lợp nhà, chủ Ly cung (cung điện phụ ngoài cung chính). Xét theo khí thì thuộc Nguyệt (Mặt Trăng), con vật tượng trưng là chim én.

 Bộ thiên ca: Ba sao không thẳng mà cong. Trên Nguy năm sao đen gọi là Nhân tinh. Bên cạnh Nhân là ba sao, bốn sao hình chày và cối (Xử, Cữu). Trên Nhân bảy sao gọi là Xa Phủ. Trên Phủ là Thiên Câu, chín sao vàng. Trên Câu năm sao đen là Tạo Phụ. Dưới Nguy bốn sao gọi là Phần Mộ; dưới Mộ bốn sao chéo đối với Hư (Hư Lương). Mười sao Thiên Tiền nằm ngang dưới Lương. Bên Mộ hai sao là Cái Ốc, mình mặc áo đen, nằm dưới Nguy.

 Bổ chú: Ý nghĩa tú Nguy đại để giống tú Hư. Nhân tinh chủ giữ yên dân chúng, phòng việc dâm loạn. Xử chủ lương quân, cũng chủ được mùa hay mất mùa. Cữu như đã nói; sao này có lúc ngửa, có lúc úp. Xa Phủ là kho xe binh. Thiên Câu chủ phép tắc về xe kiệu và y phục. Tạo Phụ là quan đánh xe. Phần Mộ chủ việc tang chôn. Hư Lương chủ lăng mộ, vườn lăng, tẩm miếu, không phải chỗ người sống ở. Thiên Tiền chủ nơi tụ tiền bạc, lụa là. Cái Ốc chủ nhà thiên tử ở.

 Thất: hai sao, mười bảy độ. Chủ việc được thờ cúng nơi miếu, chủ bậc vương hầu. Xét theo khí thì thuộc Hỏa, con vật tượng trưng là con lợn.

 Bộ thiên ca: Phía trên hai sao có Ly Cung hiện ra, quanh Thất ba đôi là sáu sao. Phía dưới sáu sao hình Lôi Điện. Kế đó là Lũy Bích Trận mười hai sao; hai đầu của mười hai sao ấy to như hình chữ "tỉnh" (giếng). Dưới Trận phân bố quân Vũ Lâm, bốn mươi lăm sao lính thành bầy phía dưới. Bốn sao phía tây quân khó mà nói hết, phải xem kỹ từng cái mà phân biệt: ba hạt vàng tên là Phủ Việt, một sao như viên ngọc trai là Bắc Lạc Môn. Phía đông Môn là chín sao Nhân Khôi; một sao ở bốn cửa (?) là Thiên Cương. Bên Lôi hai sao đen là Thổ Công Lại. Đằng Xà trên Thất có hai mươi mốt sao.

 Bổ chú: Tú Thất là cung của thiên tử; Ly Cung là cung riêng của thiên tử. Lôi Điện chủ làm sấm, đánh thức sâu bọ ngủ đông. Lũy Bích là thành lũy của Vũ Lâm; Vũ Lâm là quân nhà trời. Phủ Việt (búa rìu) cũng chủ giết chóc. Ngọc trai (Bắc Lạc) chủ việc bất thường, để canh chừng binh biến. Nhân Khôi chủ quan giăng bẫy bắt cầm thú. Cương (lưới) chủ trướng võ, nơi tụ hội khi thiên tử đi săn. Công Lại chủ quan coi việc xây đắp. Đằng Xà chủ các loài vật dưới nước.

 Bích: hai sao, mười độ. Chủ văn chương, chủ bí phủ (kho sách mật của triều đình). Xét theo khí thì thuộc Thủy, con vật tượng trưng là con Du (loài thú dữ trong truyền thuyết).

 Bộ thiên ca: Dưới hai sao là Phích Lịch, năm sao xếp ngang. Kế đó là Vân Vũ, bốn sao vuông. Trên Bích là Thiên Cứu, mười sao vàng tròn. Phủ Chất năm sao ở cạnh Vũ Lâm.

 Bổ chú: Tú Bích là kho sách vở, bản đồ. Phích Lịch chủ làm sấm. Vân Vũ chủ lụt và hạn. Thiên Cứu là chuồng ngựa nhà trời, nay tức là trạm dịch. Phủ Chất chủ việc chặt cỏ cho trâu ngựa ăn.

 Khuê: mười sáu sao, mười bảy độ rưỡi. Chủ văn chương hoa mỹ, chủ kho sách. Xét theo khí thì thuộc Mộc, con vật tượng trưng là con sói.

 Bộ thiên ca: Eo nhỏ, đầu nhọn như chiếc giày rách, mười sáu sao vòng quanh thành hình giày. Ngoại Bình bảy sao đen nằm ngang trên Khuê. Dưới Bình bảy sao Thiên Hỗn sáng. Bên trái là Tư Không, tinh hoa của Thổ. Trên Khuê một sao là Quân Nam Môn. Trong sông sáu sao là Các Đạo; Phụ Lộ một sao sáng bên đường. Năm sao như hoa nở là sao Vương Lương; gần phía trên Vương Lương có một sao tên là Sách. Thiên Sách, Thiên Hỗn và Ngoại Bình, mười lăm sao đều không sáng.

 Bổ chú: Tú Khuê là kho vũ khí của trời. Ngoại Bình là bức che của Thiên Hỗn (nhà xí nhà trời), chủ sự an nguy của người. Hỗn ở dưới tức là Thiên Hỗn. Tư Không chủ việc nước và đất. Nam Môn chủ việc quân ra vào. Các Đạo là con đường thiên tử đi sang cung riêng. Phụ Lộ để phòng khi Các Đạo hư hỏng thì sửa lại. Vương Lương là quan đánh xe của thiên tử. Sách là người hầu đánh xe của thiên tử.

 Lâu: ba sao, mười ba độ. Chủ việc tụ họp đông người, chủ việc thay văn (?). Xét theo khí thì thuộc Kim, con vật tượng trưng là con chó. Về khí thì là Ám Kim.

 Bộ thiên ca: Ba sao không đều, lệch về một đầu; Tả Canh, Hữu Canh là sao đen kẹp hai bên Lâu. Thiên Thương sáu sao ở dưới đầu Lâu; Thiên Dữu ba sao ở dưới chân Thiên Thương. Dưới Lâu mười một sao là Tướng Quân Hầu.

 Bổ chú: Tú Lâu chủ việc dấy binh, tụ chúng. Tả Canh, Hữu Canh là quan chăn nuôi gia súc. Thiên Thương là kho thóc. Thiên Dữu là nơi chứa lúa. Quân Hầu chủ binh võ.

 Vị: ba sao, mười bốn độ rưỡi. Chủ kho lẫm, chủ buôn bán. Xét theo khí thì thuộc Thổ, con vật tượng trưng là con chim trĩ.

 Bộ thiên ca: Ba sao như ba chân vạc, ở cạnh sông. Thiên Lẫm bốn sao bày dưới Vị. Thiên Khuân mười ba sao họp thành một hình. Trong sông tám sao gọi là Đại Lăng. Phía bắc Lăng chín sao tên Thiên Thuyền. Trong Lăng có một sao Tích Thi; trong Thuyền có một sao Tích Thủy.

 Bổ chú: Tú Vị là kho năm thứ lúa. Thiên Lẫm chủ trữ lúa nếp, kê để cúng tế. Thiên Khuân chủ cấp lương cho vua dùng. Đại Lăng chủ lăng mộ. Thiên Thuyền chủ việc qua sông, cũng chủ lụt và hạn. Tích Thi sáng thì người chết chất như núi. Tích Thủy chủ việc dò báo tai nạn nước.

 Mão: bảy sao, mười một độ. Chủ người áo trắng (thường dân), chủ giới nho sĩ. Xét theo khí thì thuộc Nhật, con vật tượng trưng là con gà.

 Bộ thiên ca: Bảy sao tụ một chỗ, thật không ít; Thiên Hà ở phía tây, Nguyệt ở phía đông, mỗi bên một sao. Dưới Nguyệt năm sao vàng tên Thiên Âm; dưới Âm sáu sao là doanh Sô Cảo (đống cỏ rơm). Trong doanh mười sáu sao là hình Thiên Uyển. Trong sông sáu sao tên Quyển Thiệt (lưỡi cuộn); chấm đen trong Thiệt là sao Thiên Sàm. Lệ Thạch (đá mài) bốn sao nằm xiên bên Thiệt.

 Bổ chú: Tú Mão là mặt trời của trời (?). Thiên Hà và Nguyệt đều chủ họa phúc của đàn bà. Thiên Âm chủ bề tôi theo thiên tử đi săn bắn, được dự vào mưu kín. Sô Cảo cấp thức ăn cho dê ngựa. Thiên Uyển là vườn nuôi thú của thiên tử. Quyển Thiệt chủ biết kẻ gièm pha xu nịnh. Sàm tinh chủ việc gièm pha xu nịnh, tức là bề tôi, thê thiếp gièm nịnh. Lệ Thạch chủ việc mài gươm đao.

 Tất: tám sao, mười sáu độ. Chủ săn bắn, chủ đi săn ngoài đồng. Xét theo khí thì thuộc Nguyệt, con vật tượng trưng là con quạ.

 Bộ thiên ca: Tám sao hiện ra giống cái chạc cây; Phụ Nhĩ một sao sáng ở đùi Tất. Thiên Nhai hai sao ở bên lưng Tất. Dưới Tất là Thiên Tiết, tám sao đen như cờ phướn. Trên Tất xếp ngang sáu sao Chư Vương; dưới Vương bốn sao đen là Thiên Cao. Dưới Tiết tròn tròn là chín sao Cửu Châu Thành. Miệng Tất xiên đối với miệng Ngũ Xa. Ngũ Xa có ba sao Trụ, nằm ngang dọc tùy ý; trong Xa có năm sao Thiên Hoàng. Bên Hoàng là ba sao đen Hàm Trì. Thiên Quan một sao ở bên chân Xa. Tham Kỳ chín sao ở giữa Sâm và Xa. Thẳng dưới Kỳ là chín sao Cửu Du nối liền; dưới Du là mười ba sao đen Thiên Viên. Cửu Du và Thiên Viên ở bên chân Sâm.

 Bổ chú: Tú Tất là thần mưa của trời, cũng chủ quân biên giới. Phụ Nhĩ chủ nghe ngóng điều được mất. Thiên Nhai chủ biên giới quốc gia: phía nam là Hoa (Trung Hoa), phía bắc là Di (các tộc ngoài). Thiên Tiết là cờ tiết sứ thần cầm theo. Chư Vương chủ việc làm phên dậu che chở hoàng thất. Thiên Cao chủ việc trông khí xấu xâm lấn. Châu Thành chưa rõ. Ngũ Xa là kho xe binh của thiên tử. Thiên Hoàng chủ nơi cầu bến để qua sông. Hàm Trì là ao nuôi cá. Thiên Quan chủ việc biên ải. Tham Kỳ chủ dò biến cố, chống tai nạn. Cửu Du chủ việc quân biên tiến lui. Thiên Viên chủ nơi trồng rau.

 Chủy: ba sao, một độ. Chủ lương thực mọc hoang để dự trữ, chủ buôn bán đi xa. Xét theo khí thì thuộc Hỏa, con vật tượng trưng là con khỉ.

 Bộ thiên ca: Ba sao gần nhau, so le. Trên Chủy là Tọa Kỳ chỉ thẳng lên trời, chín sao ngôi bậc tôn ti nối nhau. Tư Quái đứng cong bên cạnh Tọa Kỳ, bốn sao đen to, gần phía trước Tỉnh và Việt.

 Bổ chú: Tú Chủy chủ năm thứ lúa và lương dự trữ của quân. Tọa Kỳ chủ phân biệt ngôi bậc tôn ti giữa vua và tôi. Tư Quái giống Thiên Cao.

 Sâm: mười sao, chín độ. Chủ chém giết. Xét theo khí thì thuộc Thủy, con vật tượng trưng là con khỉ.

 Bộ thiên ca: Tổng cộng mười sao, tiếp giáp với Chủy; hai vai, hai chân, ba sao ở giữa là tim. Phạt ba sao nằm sâu trong chân. Ngọc Tỉnh bốn sao ở phía dưới chân phải. Bình tinh hai cánh ở vạt phía nam của Tỉnh; Quân Tỉnh bốn sao ở trên Bình. Dưới chân trái bốn sao Thiên Xí kề bên; dưới Xí một sao Thiên Thỉ chìm khuất.

 Bổ chú: Tú Sâm là người con trung lương, hiếu thảo, cẩn trọng. Phạt chủ các nước Tiên Ti, Nhung, Địch. Ngọc Tỉnh là hình tượng của nước. Bình là bình phong, chủ sự an nguy của người. Quân Tỉnh là giếng dùng khi hành quân. Thiên Xí (nhà xí nhà trời) chủ sự an nguy của người. Thỉ ở dưới cũng vậy.

 Tỉnh: tám sao, ba mươi mốt độ. Chủ nạn nước, chủ việc đi thuyền. Xét theo khí thì thuộc Mộc, con vật tượng trưng là con Hãn (loài chó rừng).

 Bộ thiên ca: Tám sao xếp ngang, lặng lẽ trong sông. Một sao tên Việt nằm bên Tỉnh. Hai chòm Hà (Nam Hà, Bắc Hà) mỗi chòm ba sao, ngay ngắn theo hướng nam bắc. Thiên Tôn ba sao ở phía trên Tỉnh; trên Tôn xếp ngang năm sao Chư Hầu. Trên Chư Hầu là Bắc Hà, phía tây là Tích Thủy; muốn tìm Tích Tân thì ở phía đông. Dưới Việt bốn sao tên Thủy Phủ. Phía đông Thủy Phủ có bốn sao xếp hàng, là Tứ Độc nằm ngang trong Nam Hà. Dưới Nam Hà là Quân Thị, Quân Thị tròn mười ba sao, giữa có một sao Dã Kê. Tôn Tử và Trượng Nhân bày dưới Thị, mỗi chòm hai sao, kể từ phía đông. Khuyết Khâu ba sao ở trong Nam Hà. Dưới Khâu là một sao Lang, ánh sáng rực rỡ. Bên trái có chín sao là cây cung Hồ cong, một mũi tên nhắm bắn vào ngực con sói hung hăng. Có sao Lão Nhân ở vùng Nam Cực,

 mùa xuân, mùa thu hiện ra thì sống lâu vô cùng.

 Bổ chú: Tú Tỉnh chủ nguồn nước, cũng là ngôi của chư hầu, họ hàng nhà vua và vương công. Việt chủ việc dò xét kẻ xa xỉ dâm loạn mà chém. Hai Hà: Nam Hà chủ lửa, Bắc Hà chủ nước. Thiên Tôn chủ việc đựng cháo để cấp cho người nghèo đói. Chư Hầu thường vì vua quyết định những điều còn nghi ngờ bàn cãi. Tích Thủy để sẵn nước nấu rượu. Tích Tân (đống củi) để sẵn cho bếp dùng. Thủy Phủ chủ việc tháo nước tràn. Tứ Độc là bốn sông lớn: Giang (Trường Giang), Hoài, Hà (Hoàng Hà), Tế. Quân Thị là chợ buôn bán của quân nhà trời. Dã Kê, Tôn Tử đều hầu bên cạnh Trượng Nhân, nếu không thấy thì là tai họa. Trượng Nhân chủ bề tôi sống lâu. Khuyết Khâu là hai cửa khuyết (hai lầu cao hai bên cổng) của thiên tử, cũng là hai lầu quan của chư hầu. Lang là tướng nơi đồng nội, chủ giết chóc cướp bóc. Cung Hồ để phòng trộm cướp. Lão Nhân: ngày thu phân (?) hiện ra ở phương Bính, ngày xuân phân lặn ở phương Đinh (Bính, Đinh là tên hướng trên la bàn: Bính hơi lệch về đông so với chính nam, Đinh hơi lệch về tây).

 Quỷ: năm sao, ba độ. Chủ việc thờ cúng bậy bạ (?), chủ yêu nghiệt. Xét theo khí thì thuộc Kim, con vật tượng trưng là con dê; về khí là Ám Kim.

 Bộ thiên ca: Bốn sao hình vuông như cái tủ gỗ, ở giữa có đám trắng là khí Tích Thi. Trên Quỷ bốn sao là ngôi Quán. Thiên Cẩu bảy sao ở dưới Quỷ. Ngoại Trù sáu sao, kế bên sao Liễu. Thiên Xã sáu sao tựa phía đông cung Hồ; phía đông Xã một sao là Thiên Kỷ.

 Bổ chú: Tú Quỷ chủ chết chóc, bệnh tật. Tích Thi chủ tang chết. Quán chủ lửa hiệu báo động. Thiên Cẩu để canh giặc. Trù là bếp ngoài của thiên tử. Thiên Xã có thể làm yên nước và đất. Thiên Kỷ chủ việc hiểu biết cầm thú.

 Liễu: tám sao, mười bốn độ. Chủ cây trái, chủ đồ dùng. Xét theo khí thì thuộc Thổ, con vật tượng trưng là con hoẵng.

 Bộ thiên ca: Tám sao đầu cong rủ xuống như cành liễu; gần phía trên ba sao gọi là Tửu (cờ rượu); năm sao canh giữ cuộc yến tiệc lớn.

 Bổ chú: Tú Liễu chủ ăn uống, kho tàng, chủ ngôi coi rượu giấm. Tửu chủ rượu.

 Tinh: bảy sao, bảy độ. Chủ việc lành, chủ tai họa bất ngờ. Xét theo khí thì thuộc Nhật, con vật tượng trưng là con ngựa.

 Bộ thiên ca: Bảy sao như cái móc câu, mọc dưới Liễu. Trên Tinh là mười bảy sao Hiên Viên sáng. Phía tây đầu đông Hiên Viên là Nội Bình; dưới Bình ba sao tên Thiên Tướng; dưới Tướng là sao Tắc, năm sao nằm ngang.

 Bổ chú: Tú Tinh chủ ngôi hậu phi, cung nữ, là bậc hiền sĩ. Hiên Viên chủ thần sấm mưa, là hình tượng hậu cung. Nội Bình là quan xét xử tội. Thiên Tướng là hình tượng thừa tướng. Tắc tinh chủ việc nông chính (việc nhà nước lo nghề nông).

 Trương: sáu sao, mười chín độ. Chủ khách phương xa, chủ chia lìa. Xét theo khí thì thuộc Nguyệt, con vật tượng trưng là con hươu.

 Bộ thiên ca: Sáu sao giống Chẩn, ở bên cạnh Tinh. Dưới Trương chỉ có Thiên Miếu, mười bốn sao xếp vuông bốn phía. Trường Viên bày ở phía trên, sáng.

 Bổ chú: Tú Trương chủ ngôi Thái miếu, Minh đường (nhà vua dùng để ban chính lệnh, tế lễ), Ngự sử (quan can gián, đàn hặc). Thái miếu là miếu tổ của thiên tử. Trường Viên chủ biên cõi và các tộc Hồ, Di.

 Dực: hai mươi hai sao, mười chín độ. Chủ tiệc rượu đãi khách. Xét theo khí thì thuộc Hỏa, con vật tượng trưng là con rắn.

 Bộ thiên ca: Hai mươi bốn sao rất khó nhận. Trên năm sao, dưới năm sao xếp ngang; ở giữa sáu sao giống hệt Trương. Lại có sáu sao ở đâu? Ba sao, ba sao nối nhau, phụ bên Trương. Nếu không phân được chỗ, hãy nhìn tiếp về phía trước mà tìm (?). Năm sao đen ở dưới đầu Dực, muốn biết tên thì là Đông Âu.

 Bổ chú: Tú Dực chủ sổ sách văn thư về đường phía bắc (?). Đông Âu là sao của các tộc man di.

 Chẩn: bốn sao, mười tám độ rưỡi. Chủ xe cộ, y phục, chủ việc dẹp đường canh gác khi vua đi. Xét theo khí thì thuộc Thủy, con vật tượng trưng là con giun.

 Bộ thiên ca: Bốn sao giống Trương, Dực, nằm gần nhau; ở giữa có một sao Trường Sa. Tả Hạt, Hữu Hạt là hai sao phụ. Quân Môn hai sao vàng ở gần Dực. Dưới Môn bốn sao là Thổ Tư Không; phía đông Môn bảy sao là Thanh Khâu. Dưới Thanh Khâu tên là Khí Phủ, sao Khí Phủ có ba mươi hai. Từ đây trở lên là cung Thái Vi; theo Hoàng đạo (đường Mặt Trời đi trên nền trời trong một năm) mà nhìn lên thì thấy.

 Bổ chú: Tú Chẩn chủ xe ngựa. Tư Không chủ việc xây đắp. Thanh Khâu giống Đông Âu. Khí Phủ là kho nhạc khí.

 Trên đây hai mươi tám tú cùng bốn viên (bốn khu vực sao lớn trên trời, có các sao bao quanh như tường thành) treo hình tượng trên trời; thuyết ấy dựa theo sách Thiên văn chí như thế. Phép địa lý (phong thủy) dựa vào đó để xét xem khí chủ về điều gì mà thôi.

 Hai mươi tám tú lần lượt hiện ra ở ngôi Ngọ phương Nam (ngôi Ngọ: chính nam), tức là trung tinh (sao ở giữa trời phía nam lúc chập tối, dùng để định mùa).

 Tháng Giêng: mười ngày đầu tháng Mặt Trời ở tú Nữ, lúc vừa chập tối tú Vị hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; mười ngày giữa tháng Mặt Trời ở tú Hư, chập tối tú Mão hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; mười ngày cuối tháng Mặt Trời ở tú Nguy, chập tối tú Tất hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Hai: nửa đầu tháng Mặt Trời ở tú Thất, chập tối tú Chủy hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; nửa cuối tháng Mặt Trời ở tú Bích, chập tối tú Sâm hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Ba: nửa đầu tháng Mặt Trời ở tú Khuê, chập tối tú Tỉnh hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; nửa cuối tháng Mặt Trời ở tú Lâu, chập tối tú Quỷ hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Tư: mười ngày đầu Mặt Trời ở tú Vị, chập tối tú Liễu hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; mười ngày giữa Mặt Trời ở tú Mão, chập tối tú Tinh hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; mười ngày cuối Mặt Trời ở tú Tất, chập tối tú Trương hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Năm: nửa đầu tháng Mặt Trời ở tú Chủy, chập tối tú Dực hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; nửa cuối tháng Mặt Trời ở tú Sâm, chập tối tú Chẩn hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Sáu: nửa đầu tháng Mặt Trời ở tú Tỉnh, chập tối tú Giác hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; nửa cuối tháng Mặt Trời ở tú Quỷ, chập tối tú Cang hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Bảy: mười ngày đầu Mặt Trời ở tú Liễu, chập tối tú Đê hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; mười ngày giữa Mặt Trời ở tú Tinh, chập tối tú Phòng hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; mười ngày cuối Mặt Trời ở tú Trương, chập tối tú Tâm hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Tám: nửa đầu tháng Mặt Trời ở tú Dực, chập tối tú Vĩ hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; nửa cuối tháng Mặt Trời ở tú Chẩn, chập tối tú Cơ hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Chín: nửa đầu tháng Mặt Trời ở tú Giác, chập tối tú Đẩu hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; nửa cuối tháng Mặt Trời ở tú Cang, chập tối tú Ngưu hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Mười: mười ngày đầu Mặt Trời ở tú Đê, chập tối tú Nữ hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; mười ngày giữa Mặt Trời ở tú Phòng, chập tối tú Hư hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; mười ngày cuối Mặt Trời ở tú Tâm, chập tối tú Nguy hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Mười Một: nửa đầu tháng Mặt Trời ở tú Vĩ, chập tối tú Thất hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; nửa cuối tháng Mặt Trời ở tú Cơ, chập tối tú Bích hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Tháng Mười Hai: nửa đầu tháng Mặt Trời ở tú Đẩu, chập tối tú Khuê hiện ở ngôi Ngọ phương Nam; nửa cuối tháng Mặt Trời ở tú Ngưu, chập tối tú Lâu hiện ở ngôi Ngọ phương Nam.

 Phân dã của hai mươi tám tú (phân dã: phép chia các vùng trời ứng với các vùng đất, điềm trên vùng trời nào thì ứng vào vùng đất ấy).

 Cung Tý (vòng trời chia làm mười hai cung, gọi theo mười hai chi): từ độ thứ 8 của tú Tu Nữ (tức tú Nữ) đến độ thứ 15 của tú Nguy, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Tề, thuộc Thanh Châu; nay là đất Đăng Châu, Lai Châu, Tế Nam, Đông Xương thuộc Sơn Đông.

 Cung Sửu: từ độ thứ 12 của Nam Đẩu đến độ thứ 7 của Tu Nữ, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của Ngô Việt, thuộc Dương Châu; nay là đất Nam Kinh, Phượng Dương cùng mười bốn phủ; Hàng Châu cùng mười một phủ của Chiết Giang; Nam Xương cùng mười ba phủ của Giang Tây; Quảng Châu cùng mười phủ của Quảng Đông; và Ngô Châu của Quảng Tây.

 Cung Dần: từ độ thứ 10 của tú Vĩ đến độ thứ 11 của Nam Đẩu, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Yên, thuộc U Châu; nay là đất kinh sư Bắc Trực Lệ, Hà Gian, Bảo Định, Vĩnh Định, Vĩnh Bình, Long Khánh, Tuyên Phủ, Bảo An, Liêu Đông.

 Cung Mão: từ độ thứ 5 của tú Đê đến độ thứ 9 của tú Vĩ, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Tống, thuộc Dự Châu; nay là đất Phong, Bái thuộc Nam Trực Lệ.

 Cung Thìn: từ độ thứ 12 của tú Chẩn đến độ thứ 4 của tú Đê, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Trịnh, thuộc Duyện Châu; nay là đất Khai Phong, Nhữ Ninh thuộc Hà Nam.

 Cung Tị: từ độ thứ 17 của tú Trương đến độ thứ 11 của tú Chẩn, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Sở, thuộc Kinh Châu; nay là đất Nam Dương thuộc Hà Nam, Hán Trung thuộc Thiểm Tây, Vũ Xương cùng mười phủ thuộc Hồ Quảng, Quân Châu, một nửa Quỳ Châu thuộc Tứ Xuyên, và Quế, Liễu, Ninh thuộc Quảng Tây.

 Cung Ngọ: từ độ thứ 9 của tú Liễu đến độ thứ 16 của tú Trương, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nhà Chu, thuộc Doanh Châu; nay là một phủ ở Hà (?) ứng tú Liễu, Đồng Nhân ở Quý Châu ứng tú Tinh, tú Trương thuộc Nam Dương của Hà Nam (?).

 Cung Mùi: từ độ thứ 16 của Đông Tỉnh (tức tú Tỉnh) đến độ thứ 8 của tú Liễu, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Tần, thuộc Ung Châu; nay là đất Lạc Dương thuộc Hà Nam; Tây Bình (?), Củng Xương, Diên Khê (?), Ninh Hạ thuộc Đô ti Thiểm Tây; và các phủ quân dân như Hạc Khánh thuộc Vân Nam.

 Cung Thân: từ độ thứ 12 của tú Tất đến độ thứ 15 của Đông Tỉnh, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Tấn, Ngụy, thuộc Lương Châu, có thuyết gọi là Ích Châu; nay là đất Thái Nguyên, Đại Đồng, Bình Dương, Trạch Lộ thuộc Sơn Tây; Thuận Khánh, Vu Phiên (?), Điệp Khê thuộc Tứ Xuyên; mười lăm phủ thuộc Vân Nam; tám phủ Đồng Nhân thuộc Quý Châu.

 Cung Dậu: từ độ thứ 7 của tú Vị đến độ thứ 11 của tú Tất, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Triệu, thuộc Ký Châu; nay là đất Thuận Đức, Quảng Bình thuộc Bắc Trực Lệ.

 Cung Tuất: từ độ thứ 5 của tú Khuê đến độ thứ 6 của tú Vị, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Lỗ, thuộc Từ Châu; nay là đất Duyện Châu thuộc Sơn Đông.

 Cung Hợi: từ độ thứ 16 của tú Nguy đến độ thứ 4 của tú Khuê, tổng cộng hơn ba mươi độ, là phân dã của nước Vệ, thuộc Tịnh Châu; nay là đất Đại Danh thuộc Bắc Trực Lệ, phủ Chương Đức, Hoài Khánh, Vệ Huy thuộc Hà Nam.

 Khí phân bố trên mặt đất

 Đây là cái diệu dụng của sao trời chiếu xuống đất. Bởi vì sao là phần khí trong mà bốc lên; đất là phần khí đục mà lắng xuống. Cho nên trời chia ra các tinh tú, đất bày ra núi sông; khí đi trong đất, hình thì gắn với trời. Đó chính là điều sách Kinh nói: "Trời có tượng, đất có hình, trên dưới cần nhau mà thành một thể."

 Vì vậy hai mươi bốn ngôi trên la kinh (la bàn phong thủy, mặt chia thành hai mươi bốn hướng) đều có sao trời làm chủ; sao tốt thì tốt, sao xấu thì xấu. Càn ứng với sao Thiên Cứu, còn gọi là Tiết Việt, Bắc Cực, Kháng Dương. Khôn ứng với sao Thiên Việt, còn gọi là Âm Huyền, Huyền Qua, Lão Âm. Khảm ứng với sao Thiên Lũy, còn gọi là Dương Quang, Thái Âm. Ly ứng với sao Thiên Miếu, còn gọi là Dương Quyền, Thiên Mã, Thái Dương, Du Hồn. Thìn ứng với sao Thiên Cương, còn gọi là Kháng Kim. Tuất ứng với sao Thiên Khôi, còn gọi là Lâu Kim, Cổ Bồn. Thân ứng với sao Thiên Khuyết, còn gọi là Truyền Tống. Dần ứng với sao Thiên Bổng, còn gọi là Công Tào. Giáp ứng với sao Thiên Uyển, còn gọi là Thiên Thống, Âm Cơ. Ất ứng với sao Thiên Quan, còn gọi là Quan Kỵ. Nhâm ứng với sao Thiên Phụ, còn gọi là Âm Quyền. Quý ứng với sao Thiên Hán, còn gọi là Âm Quang, Dao Quang, Bắc Đạo.

 Cấn ứng với sao Dương Xu của Thiên Thị viên, cũng gọi là Thiên Xu. Tốn ứng với sao Thái Ất, cũng gọi là Dương Toàn. Mão ứng với sao Dương Hành, cũng gọi là Thiên Lý, A Hương, Thiên Mệnh Liêm Trinh. Dậu ứng với sao Thiếu Vi, cũng gọi là Dương Khải. Hợi ứng với sao Thiên Hoàng của Tử Vi viên, cũng gọi là Thiên Môn. Tị ứng với sao Thiên Bình, cũng gọi là Thiên Đường, Minh Đường, Xích Xà. Mùi ứng với sao Thiên Thường, còn gọi là Quỷ Kim. Sửu ứng với sao Thiên Trù, cũng gọi là Khiên Ngưu, Ngưu Kim. Canh ứng với sao Thiên Hán, cũng gọi là Âm Hành. Tân ứng với sao Thiên Ất, cũng gọi là Âm Toàn. Bính ứng với sao Thiên Quý, cũng gọi là Âm Xu của Thái Vi. Đinh ứng với sao Thiên Trụ, cũng gọi là Nam Cực, Thọ Tinh.

 Các sao trong bốn viên này chiếu xuống bốn phương để làm chủ các điềm ứng (mưa, nắng, nóng, lạnh, gió…). Phép địa lý dựa vào đó để làm rõ điều thiện điều ác, xét điều lành điều dữ. Câu nói "ánh sáng trời chiếu xuống, đức của đất chở lên" chính là nói điều này.

 Bàn về Tam Dịch (ba bộ sách Dịch: Liên Sơn, Quy Tàng, Chu Dịch)

 Xét lời Trần Đoàn (đạo sĩ đầu đời Tống) nói: Phép bí truyền dùng quẻ của ba bộ Dịch để định huyệt (huyệt: điểm đặt mộ hay nhà, nơi khí tụ) là lấy Thái cực (trạng thái nguyên sơ chưa phân âm dương) làm cái gốc thống lĩnh của Thái dịch, lấy âm dương làm then máy của tám quẻ; chia thiên âm, thiên dương, địa nhu, địa cương thành tứ tượng (bốn hình tượng); xếp thiếu âm, thái dương, thiếu dương, thái âm, thái cương, thiếu nhu, thiếu cương, thái nhu vào tám cực (tám phương).

 Sáu mươi tư quẻ Liên Sơn thuộc Thiên nguyên lấy Khảm, Ly, Chấn, Đoài chia về bốn tháng giữa của bốn mùa, để làm chủ hai mươi bốn tiết khí, xoay vòng hết 365¼ độ mà thành kỷ của một năm. Rồi lấy các chu kỳ Chương, Hội, Thống, Nguyên (các chu kỳ năm dài ngắn trong lịch pháp) mà trải qua 4.617 năm để thành Dịch của một Nguyên. Đó là công dụng của sáu mươi tư quẻ.

 Sáu mươi tư quẻ Quy Tàng thuộc Địa nguyên lấy các ngày Đông chí, Hạ chí, Thu phân, Xuân phân đặt ở bốn phương chính, để định mười hai quẻ tháng (mười hai quẻ biểu thị âm dương thịnh suy qua mười hai tháng). Lấy quẻ tháng chia thành bảy mươi hai hậu (mỗi hậu khoảng năm ngày). Lấy một Thủy, hai Hỏa, ba Mộc, bốn Kim, năm Thổ, sáu Thủy, bảy Hỏa, tám Mộc, chín Kim, mười Thổ chia thuộc về tám phương. Lấy sáu mươi tư quẻ phân định để suy ra chỗ gặp nhau của tiết khí và ngày sóc (ngày mồng một âm lịch). Đó là công dụng của sáu mươi tư quẻ.

 Chu Dịch thuộc Nhân nguyên lấy Tiên thiên và Hậu thiên (hai cách sắp xếp tám quẻ: Tiên thiên theo Phục Hy, Hậu thiên theo Văn Vương) phân bố hình tượng quẻ theo vòng tròn và hình vuông. Theo cách xếp vòng tròn thì Càn hết ở giữa Ngọ, Khôn hết ở giữa Tý, Ly hết ở giữa Mão, Khảm hết ở giữa Dậu. Dương sinh ở Tý mà cực ở Ngọ, âm sinh ở Ngọ mà cực ở Tý, cho nên dương ở phía nam, âm ở phía bắc. Cái làm cho âm dương đối đãi nhau, làm ống bễ cho trời đất (khiến trời đất hít thở, vận hành), chính là công dụng của sáu mươi tư quẻ.

 Các quẻ mà thuật kham dư (phong thủy) dùng không ngoài những điều này. Dùng Liên Sơn để xem sự đầy vơi của thiên tượng, dùng Quy Tàng để suy cô hư của khí hậu, dùng Chu Dịch để thừa nhận cái lành dữ của địa khí. Dùng khí để ứng với các diệu (sao), dùng dương để giúp âm, dùng hư để chế sát, dùng tướng để đón sinh. Khiến cho ngũ vận (năm vận Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ luân chuyển theo năm) không lấn vượt, lục khí (sáu khí phong, hàn, thử, thấp, táo, hỏa) không thiên lệch, tam kỳ (ba thứ quý hiếm) đúng đường, tứ cát (bốn điều tốt) thuận độ; quy giáp (mai rùa, chỉ các ngôi Mậu Kỷ khí không đi qua) gặp sinh, không vong (ngôi trống rỗng, khí tuyệt) gặp tử; chín chín có khí, sáu sáu không bị xâm. Thế là sáu khí thuận thành, tám quẻ biến hóa, năm hành đảo lộn, bảy báu của mặt đất (?), khí của nó thuận thời mà ứng, máy động thì thần theo, không còn để lộ đầu mối nào nữa.

 Bàn về Cô, Hư, Vượng, Tướng (bốn trạng thái của khí: cô là dương đơn độc, hư là âm trống rỗng, vượng là thịnh, tướng là được giúp)

 Xét lời Lý Thiêm nói: "Cô hư vượng tướng của năm khí cũng do khí của quẻ mà chia ra. Càn là ba hào dương (hào: mỗi vạch trong quẻ), lấy hào giữa làm thể của quẻ gốc, chia hào trên và hào dưới về can Giáp, đó là hai dương. Hai dương là quá cứng, nên là khí cô của dương. Khôn là ba hào âm, lấy hào giữa làm thể của quẻ gốc, chia hào trên và hào dưới về can Ất, đó là hai âm. Hai âm là cùng cực, nên là khí hư của âm. Chấn là quẻ dương mà hào âm, dương ở dưới mà âm ở trên, lấy hào giữa làm thể của quẻ gốc, chia hào trên và hào dưới về can Canh, là hình tượng một âm một dương giao hợp, nên là khí tướng của dương. Tốn là quẻ âm mà hào dương, dương ở trên mà âm ở dưới, lấy hào giữa làm thể của quẻ gốc, chia hai khí trên dưới về can Tân, là hình tượng một âm một dương giao hợp, nên là khí tướng của âm.

 Khảm là quẻ dương mà hào âm, dương ở trong mà âm ở ngoài, lấy hào giữa làm thể của quẻ gốc, chia hào trên và hào dưới về can Quý, đó là hai âm. Hai âm là cùng cực, nên là khí hư của âm. Ly là quẻ âm mà hào dương, âm ở trong mà dương ở ngoài, lấy hào giữa làm thể của quẻ gốc, chia hào trên và hào dưới về can Nhâm, đó là hai dương. Hai dương là quá cứng, nên là khí cô của âm. Cấn là quẻ dương mà hào âm, dương ở trên mà âm ở dưới, lấy hào giữa làm thể của quẻ gốc, chia hào trên và hào dưới về can Bính, một âm một dương giao hợp thành hình tượng, nên là khí vượng của dương. Đoài là quẻ âm mà hào dương, âm ở trên mà dương ở dưới, lấy hào giữa làm thể của quẻ gốc, chia hào trên và hào dưới về can Đinh, là hình tượng một âm một dương giao hợp, nên là khí tướng của âm.

 Vì vậy Càn nạp vào Giáp (Giáp là đầu các can dương), Khôn nạp vào Ất (Ất là đầu các can âm), Chấn nạp Canh, Tốn nạp Tân, Ly nạp Nhâm, Đoài nạp Đinh, Khảm nạp Quý, Cấn nạp Bính (nạp: phép gán mỗi quẻ với một can). Quẻ dương theo can dương, quẻ âm theo can âm. Thế là thiên âm, thiên dương, địa cương, địa nhu, một mở một đóng, sinh thành có định, biến hóa vô cùng.

 Phép địa lý dùng tướng để chế cô, dùng vượng để chế hư; tránh cô hư ở núi của mình, thừa vượng tướng ở phương khác. Lấy các quẻ Phục, Cấu, Lâm, Độn để suy vận trời, lấy Cấn, Đoài, Chấn, Tốn để thừa khí đất. Lấy Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm làm dương, chia ứng vào các ngôi Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất; lấy Ất, Đinh, Kỷ (?), Tân, Quý làm âm, chia ứng vào các ngôi Sửu, Mão, Tị, Mùi, Dậu, Hợi. Xếp ra một trăm hai mươi phân kim (cách chia la kinh thành 120 phần nhỏ để chỉnh hướng đặt quan tài cho chính xác), xét các quẻ cô hư vượng tướng của nó, để làm phương nên theo. Trong đó có mười hai ngôi Mậu, Kỷ là sát quy giáp."

 Giải nghĩa: Hai can Mậu, Kỷ vốn không có ngôi chính, gửi vượng ở bốn tháng cuối mùa, không có gì làm nền cho sự sinh, cho nên gọi là quy giáp (mai rùa) — giống như mai rùa rắn chắc, là chỗ khí không đi qua; chúng bị ràng buộc vào khí của địa chi mà không đi trên trời, vì theo đất vậy. Đó là ở giữa mười hai ngôi địa chi.

 Có sáu Giáp bổ khí, hai mươi bốn ngôi là không vong của cô hư (các can trời Giáp, Ất, Càn, Khôn khí vốn cô hư). Lại như tuần Giáp Tý thì Giáp Tuất, Ất Hợi là bổ khí; tuần Giáp Ngọ thì Giáp Thìn, Ất Tị là bổ khí; tuần Giáp Thìn thì Giáp Dần, Ất Mão là bổ khí; tuần Giáp Dần thì Giáp Tý, Ất Sửu là bổ khí. Cho nên nói ngày giờ không trọn, nên là cô hư (tuần: chu kỳ mười ngày theo can chi, mỗi tuần thiếu hai chi gọi là không vong).

 Khi khí đi trong đất, trời dương đất âm đều có khí của nó, nên có hai mươi bốn ngôi. Chỉ có bốn khí thai, dưỡng, sinh, vượng là dùng được (Thủy và Thổ sinh ở Thân, vượng ở Tý, thai ở Ngọ, dưỡng ở Mùi; Hỏa sinh ở Dần, vượng ở Ngọ, thai ở Tý, dưỡng ở Sửu; Mộc sinh ở Hợi, vượng ở Mão, thai ở Dậu, dưỡng ở Tuất; Kim sinh ở Tị, vượng ở Dậu, thai ở Mão, dưỡng ở Thìn).

 Khí thứ nhất là Giáp Tý, do sinh khí của Quyết âm làm chủ; khí thứ hai là Giáp Tuất, do phi khí của Thái dương làm chủ; khí thứ ba là Giáp Thân, do thu khí của Dương minh làm chủ; khí thứ tư là Giáp Ngọ, do hóa khí của Thái dương làm chủ; khí thứ năm là Giáp Thìn, do trưởng khí của Thiếu dương làm chủ; khí thứ sáu là Giáp Dần, do thư khí của Thiếu âm làm chủ (Quyết âm, Thái dương, Dương minh, Thiếu dương, Thiếu âm: tên các khí trong học thuyết vận khí). Đó là để diễn vận trời, để vận hành khí đất.

 Còn quẻ thì theo các quẻ lớn Tiên thiên thuộc dưới ngôi phân kim mà sắp xếp, định ra cô hư vượng tướng. Ngôi quẻ Tiên thiên: Càn một, Đoài hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám. Chia làm ngôi của tám quẻ thì Càn ở nam, Khôn ở bắc, Ly ở đông, Khảm ở tây, Tốn ở tây nam, Chấn ở đông bắc, Đoài ở đông nam, Cấn ở tây bắc. Lại lấy Càn một, Đoài hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám nhân đôi chồng lên, đặt trên tám quẻ Tiên thiên, thành sáu mươi tư quẻ. Trong đó gặp bốn khí cô, hư, vượng, tướng thì xét sự thịnh suy của nó; bỏ bốn quẻ Càn, Khôn, Khảm, Ly không dùng, còn lại sáu mươi quẻ chia ghi vào sáu mươi ngôi Giáp Tý. "Đếm cái đã qua là thuận, biết cái sắp tới là nghịch." Trong đó gặp Chấn, Tốn, Đoài, Cấn thành quẻ sáu hào là vượng tướng, gặp Càn, Khôn, Khảm, Ly thành quẻ là cô hư. Cứ theo đó mà suy thì đã hiểu được quá nửa.

 Phép năm khí ấy lấy sáu khí của Thiên nguyên, năm hành của Địa nguyên, sáu Giáp của Nhân nguyên để định đầu hướng dài ngắn, rộng hẹp, mạnh yếu, cách phân bố khí, đi theo giờ, đón sát, dò quỷ, nắm thần, thu núi, dùng nước, để người ta dùng cho có lợi — đó là điều thích hợp của đất. Hình gắn với trời, khí đi trong đất, cái cô hư vượng tướng của nó cũng chỉ là nghiệm theo lẽ mà thôi.

 Bàn về độ trời và Hoàng đạo

 Thổ khuê (cây thước đo bóng mặt trời) dùng để đo mặt trời mà định phương hướng; lập hướng và chia phân kim thì trên phải hợp đúng độ tinh tú, dưới phải đúng vị trí núi sông, công dụng không nhỏ. Chỗ này mà sai thì họa phúc cách xa nghìn dặm. Như người ta nói: muốn biết nặng nhẹ phải dựa vào cân, muốn làm vuông tròn phải theo thước thợ, compa. Mà đối với địa lý, la kinh cũng chính là cân và thước vậy, há có thể không xét đến tận gốc sao? Huống chi chỗ nhỏ nhặt nhất mà thiết yếu nhất là việc chia độ.

 Ta từng khảo xét: số độ của vòng trời là 365¼ độ, nay la kinh đều chia đều, mỗi cung ba mươi độ, tổng cộng được 360 độ, thiếu mất 5¼ độ. Trời đi mỗi độ tính là 940 phần, tổng cộng thiếu 4.835 phần; tính ra ở mặt đất thì sai đến mấy nghìn dặm, há lại là lẽ chí đáng sao! Song độ tinh tú lấy Hoàng đạo làm chuẩn, mà số độ Hoàng đạo trong các bộ lịch xưa nay tùy thời thêm bớt không giống nhau, khó mà câu nệ một phép cố định. Độ trên la kinh cũng nên lấy số độ Hoàng đạo trong lịch Thụ Thời Đại Thống ngày nay làm chuẩn, thì mới không trái với độ trời, mà thành cái đích của dụng cụ thần diệu này.

 Bảng tổng quát số độ Hoàng đạo của vòng trời theo các bộ lịch

 Tinh tú | lịch Thống Thiên | lịch Khai Hy | lịch Hội Thiên | lịch Thụ Thời Đại Thống

 Giác | 12 độ 90 phần (phần: một phần trăm của độ) | 12 độ đại (đại: thêm ba phần tư độ) | 12 độ đại | 12 độ 87 phần

 Cang | 9 độ 74 phần | 9 độ đại | 9 độ đại | 9 độ 56 phần

 Đê | 16 độ 36 phần | 16 độ thiếu (thiếu: thêm một phần tư độ) | 16 độ thiếu | 15 độ 48 phần

 Phòng | 5 độ 60 phần | 5 độ đại | 5 độ đại | 6 độ 27 phần

 Tâm | 6 độ 4 phần | 6 độ | 6 độ | 7 độ 95 phần

 Vĩ | 17 độ 90 phần | 18 độ | 18 độ | 17 độ 95 phần

 Cơ | 9 độ 33 phần | 9 độ rưỡi | 9 độ rưỡi | 9 độ 59 phần

 Đẩu | 22 độ rưỡi | 22 độ đại | 23 độ | 23 độ 47 phần

 Ngưu | 8 độ 6 phần

 7 độ | 7 độ | 6 độ 90 phần

 Nữ | 10 độ 95 phần | 11 độ | 11 độ | 11 độ 12 phần

 Hư | 9 độ 28 phần 15 giây | 9 độ thiếu 79 (?) | 9 độ thiếu 79 (?) | 9 độ

 Nguy | 16 độ 11 phần | 16 độ | 16 độ | 15 độ 95 phần

 Thất | 18 độ 45 phần | 18 độ thiếu | 18 độ thiếu | 18 độ 32 phần

 Bích | 9 độ 80 phần | 9 độ đại | 9 độ đại | 9 độ 34 phần

 Khuê | 18 độ 21 phần | 18 độ | 18 độ | 17 độ 87 phần

 Lâu | 12 độ 75 phần | 12 độ 75 phần | 12 độ đại | 12 độ 36 phần

 Vị | 15 độ 38 phần | 15 độ thiếu | 15 độ thiếu | 13 độ 81 phần

 Mão | 11 độ 9 phần | 11 độ | 11 độ | 11 độ

 Tất | 16 độ 30 phần | 16 độ rưỡi | 16 độ rưỡi | 16 độ rưỡi

 Chủy | 46 phần | nửa độ | nửa độ | 25 phần

 Sâm | 9 độ rưỡi | 9 độ rưỡi | 9 độ rưỡi | 10 độ 28 phần

 Tỉnh | 29 độ 97 phần | 30 độ thiếu | 30 độ rưỡi | 31 độ

 Quỷ | 2 độ 37 phần | 2 độ rưỡi | 2 độ rưỡi | 2 độ 11 phần

 Liễu | 13 độ 35 phần | 13 độ rưỡi | 13 độ rưỡi

 Tinh | 6 độ 75 phần | 6 độ đại | 6 độ đại | 6 độ 31 phần

 Trương | 17 độ 86 phần | 17 độ đại | 17 độ đại | 17 độ 79 phần

 Dực | 20 độ 38 phần | 20 độ thiếu | 20 độ thiếu | 20 độ

 Chẩn | 19 độ | 18 độ đại | 18 độ đại | 18 độ đại

 Số độ Hoàng đạo trên đây, từ lịch Thống Thiên đời Tống đến lịch Thụ Thời, tất cả bốn lần thay đổi, thêm bớt không giống nhau, có thể thấy rõ. Song đạo trời ba mươi năm ắt có một lần biến nhỏ, làm gì có phép cố định? Như ngày Đông chí, thời xưa Mặt Trời ở tú Khiên Ngưu, thời Văn công (Chu Hy) đời Tống ở tú Bích (?), đầu triều ta (nhà Minh) ở độ thứ 6 của tú Cơ, nay ngày Đông chí ở độ thứ 4 của tú Cơ. Xưa nay khác nhau, điều này cũng có thể kiểm nghiệm.

 Số độ của vòng trời

 Bổ nghĩa: Vòng trời 365¼ độ. Xét sách Dịch kinh mông dẫn của tiên sinh Thái Hư Trai (Thái Thanh, nhà nho đời Minh) dẫn rằng: "Trời đi mỗi độ tính là 940 phần, tức là đem số phần của một độ chia làm bốn để lấy một phần tư. Lấy 940 phần của mỗi độ chia làm bốn thì mỗi phần là 235 phần, đó là một phần tư độ. Lấy tổng số vòng trời 365¼ độ mà tính ra phần thì được tất cả 343.335 phần, đó là tổng số phần của độ trời."

 Có thuyết cho rằng đất vốn tĩnh, nên chia đều mỗi cung ba mươi độ, cố định mãi để đo đất. Họ không biết rằng đất nương vào trời, cho nên phép đặt thổ khuê là lấy việc đo mặt trời làm chuẩn, thì số độ cũng phải lấy trời làm chuẩn. Bậc hiền trước có nói: "Cúi xét địa lý thì trước phải ngửa xem thiên văn, rồi sau mới nắm được cán của tạo hóa." Chưa có ai trái với thời trời mà lại hiểu rõ được địa lý, đến nỗi phụ lòng người.

 Phụ: Thuyết về kim chỉ nam

 Xét hai mươi bốn ngôi trên la kinh: Tý là chính bắc, có Nhâm, Quý phụ hai bên; Ngọ là chính nam, có Bính, Đinh phụ; Mão là chính đông, có Giáp, Ất phụ; Dậu là chính tây, có Canh, Tân phụ. Tý, Ngọ, Mão, Dậu chính là bốn phương ngay chính nhất của các quẻ Khảm, Ly, Chấn, Đoài theo Hậu thiên của Văn Vương. Càn, Khôn, Cấn, Tốn là bốn góc. Tổng cộng tám can và mười hai chi: phương đông là Giáp, Mão, Ất, Thìn, mà Mão ở chính giữa; phương nam là Tị, Bính, Ngọ, Đinh, Mùi, mà Ngọ ở chính giữa; phương tây là Thân, Canh, Dậu, Tân, Tuất, mà Dậu ở chính giữa; phương bắc là Hợi, Nhâm, Tý, Quý, Sửu, mà Tý ở chính giữa. Đó là lẽ trung chính lớn nhất, là ngôi cùng cực của trời đất, là phương hướng muôn đời.

 Nhưng về sau có kiểu kim nổi (kim nam châm thả nổi trên nước), đem so với bóng mặt trời, nhìn về nam thấy Nam Đẩu, quay về bắc đối với sao Bắc cực, thì kim hơi lệch về phía Bính. Đó không phải là nam bắc bị lệch, mà thật ra là do kim nổi sợ chính Hỏa (phương Ngọ thuộc Hỏa) mà như thế. Cho nên lập ra vòng phùng châm (vòng hướng xoay lệch nửa ngôi trên la kinh) để định đúng ngôi chính của trời đất, đó là lấy kim cho hợp với ngôi của trời đất. Người sau bèn bịa ra thuyết của mình, gán ghép đủ đường: có người lấy tiết khí mà nói, có người lấy lậu khắc mà ví, càng biện càng rối. Nếu lấy chỗ kim nổi chỉ làm chính nam bắc, thì là xoay dời phương hướng của trời đất cho theo cây kim, há có lẽ ấy sao! Xem kỹ ở bài "Thuyết về kim của Kim Tinh".

 Xét lời Liêu Kim Tinh (Liêu Vũ, thầy địa lý đời Tống) nói: "Người xưa phân biệt phương vị thì dựng cây cọc (nghiệt) cao tám thước, đo bóng lúc mặt trời mọc để định đông tây; lại tham khảo bóng giữa trưa và sao Bắc cực để định nam bắc. Phép tắc trong thiên Tượng nhân của sách Chu lễ phiền phức khó làm; người khôn thì dùng phép xe chỉ nam của Chu công, làm thành cái mâm gỗ tròn, bên ngoài viết hai mươi bốn ngôi, giữa làm ao nước, nhỏ nước vào đó, lấy đá nam châm mài mũi kim rồi thả nổi trên mặt nước thì kim chỉ hướng nam. Sau đó so với bóng cọc thì kim không chỉ đúng chính nam mà thường lệch về ngôi Bính. Cho nên đặt kim đối ở khoảng giữa Bính và Ngọ thì hai mươi bốn ngôi đều được ngay chính. Dùng cách này thay cho việc dựng cọc, có thể nói là gọn tiện, thật là phép hay muôn đời không mất. Kẻ mê muội không biết, cãi nhau om sòm, sao mà sai lầm đến thế!" Lời này trích từ sách Tiết thiên cơ.

 Giải nghĩa kỹ: Xét phép đặt cọc đo bóng mặt trời để phân biệt phương hướng, định ngôi vị trong thiên Tượng nhân sách Chu lễ. "Dùng nước để làm mặt bằng, dùng dây dọi" — nghĩa là trước hết dùng nước để lấy thăng bằng, bốn phía đều bằng thì mới xây cất. Ở chỗ xây cất, dựng bốn cột ở bốn góc, dùng dây dọi ở bốn cột để chỉnh cho cột thẳng. Cột thẳng rồi thì dùng phép lấy mặt nước bằng mà nhìn từ xa xem cột cao thấp. Cao thấp đã định thì biết đất cao thấp, rồi san chỗ cao cho bằng chỗ thấp, thì đất mới bằng.

 "Đặt cọc dùng dây dọi, xem bóng" — cọc tức là cây cột. Ở giữa khoảng đất đã san bằng, dựng một cây gỗ dài tám thước làm cột mốc. Ở chính giữa bốn mặt và bốn cạnh của cột mốc, buông tám sợi dây để so cho đều; dây đều sát vào cột mốc thì cột ngay. Sau đó xem bóng của cột mốc. Cột mốc phải dài tám thước là vì mặt trời từ trên chiếu xuống cách tám vạn dặm, nên lấy tám thước làm phép.

 "Vẽ vòng tròn ghi bóng lúc mặt trời mọc và bóng lúc mặt trời lặn" — từ lúc mặt trời mọc đánh dấu đầu bóng, đến lúc mặt trời lặn thì thành vòng. Lấy đầu hai bóng cách nhau, gập đôi ở giữa rồi nhìn về cột mốc thì nam bắc ngay; nam bắc ngay thì đông tây cũng ngay. "Ban ngày tham khảo bóng giữa trưa" — chờ lúc bóng mặt trời ngắn nhất mà nhìn về cột mốc thì là chính nam. "Ban đêm xét sao Bắc cực" — ban ngày đã định được phía nam, ban đêm lại định cực bắc để đối chiếu. "Để định sớm chiều" — sớm chiều tức là đông tây; nói đông tây là đã bao gồm cả nam bắc.

 Chờ bóng lúc mặt trời mọc, đo ở đầu cọc thì biết phía tây; chờ bóng lúc mặt trời lặn, đo ở đầu cọc thì biết phía đông. Ban ngày tham khảo chỗ bóng cọc ngắn nhất, đó là giữa trưa, nhìn về cọc thì đầu cọc là chính nam. Ban đêm từ phía nam cọc nhìn đầu cọc, đối chiếu với sao Bắc cực thì là chính bắc. Bởi sao Bắc cực ở phía bắc không di chuyển, nên lấy làm chính bắc.

 Trên đây là phép dựng cọc đo bóng để định bốn phương. Nay có được bức "Công Lưu xem âm dương" do tiên sinh Chân Tây Sơn (Chân Đức Tú, nhà nho đời Tống) soạn ở Vũ khố (?), xin theo đúng kiểu mà vẽ hình để tiện khảo cứu.

 Kinh Thi nói: "Đo bóng rồi lên đồi", lại nói: "Xem âm dương, đo tịch dương." Lời truyện (lời chú giải) nói: "Đo bóng là đo bóng mặt trời để định bốn phương. Xem là nhìn. Âm dương là chỗ hướng về hay quay lưng, chỗ lạnh hay ấm cho thích hợp. Phía tây núi gọi là tịch dương." Họ Nghiêm nói: "Đất Mân ở phía tây núi Lương; Công Lưu (tổ tiên nhà Chu) xem đất này để dựng nơi ở đất Mân."

 Phụ lục: Tờ bàn về việc chọn lăng vua nhà Tống của Chu phu tử (Chu Hy)

 Thần là Hy trộm nghĩ: Đấng chí tôn Thọ Hoàng thánh đế (tức Tống Hiếu Tông), đức thánh công thần che khắp thiên hạ, lòng nhân rộng, ơn sâu thấm nhuần dân chúng. Nay ngài bỏ đời về trời, khắp cõi đều thương tiếc. Lẽ ra phải được đất tốt để cất giữ áo mũ (thi hài) của ngài, để lại phúc cho con cháu đời sau, lâu dài vô cùng. Thế mà việc chọn đất làm lăng đã mấy tháng nay, bàn luận ồn ào, rốt cuộc chưa có thuyết nào định được.

 Thần từng trộm xét nguyên do, đều vì chỉ tin riêng quan Thái sử cục (quan coi thiên văn, lịch số), mà không tìm rộng các thầy thuật số; nhất định đòi lấy huyệt tọa Bính hướng Nhâm (lưng tựa phương Bính phía nam, mặt nhìn phương Nhâm phía bắc) theo thuyết "quốc âm" (thuyết xếp họ người vào năm âm cung, thương, giốc, chủy, vũ để định hướng mộ), mà không đi khắp tìm núi đẹp. Vì vậy làm qua loa cẩu thả, chỉ muốn chôn kèm bên các lăng ở Thiệu Hưng. Không những chưa chắc được cái hay của thế đất, mà như cái hại có nước ngầm trong huyệt, cái lo mặt đất nông cạn, cảnh chật hẹp đã bị đào phá, mối lo làm kinh động các lăng khác, thì dù biết rõ cũng chẳng kịp đoái hoài. Quần thần bàn bạc lại phần nhiều không thạo thuật này, nên không thể quyết đoán phân định, đến nỗi phải phiền chiếu chỉ sáng suốt hỏi khắp triều đình. Thần thật đau lòng, dám đâu không có lời đáp?

 Bởi thần nghe rằng: chữ "táng" (chôn) nghĩa là "tàng" (cất giấu), tức là để cất giấu di thể của ông cha. Con cháu cất giữ di thể của ông cha thì ắt phải hết lòng thận trọng thành kính, để lo kế yên vững lâu dài. Khiến hình thể được toàn vẹn mà thần linh được yên, thì con cháu thịnh vượng và việc cúng tế không dứt — đó là lẽ tự nhiên. Vì vậy người xưa chôn cất ắt chọn đất và bói toán để quyết định; không tốt thì chọn lại và bói lại.

 Từ đời gần đây, phép bói toán tuy đã bỏ, nhưng thuyết chọn đất vẫn còn. Nhà sĩ thứ hơi có của cải muốn chôn cha ông, không ai không mời rộng thầy địa lý, tìm khắp núi đẹp, đối chiếu so sánh lẫn nhau, chọn chỗ tốt nhất rồi mới dùng. Nếu chọn không kỹ, đất không tốt, thì ắt có nước ngầm, kiến mối, gió trong đất phá hại bên trong, khiến hình hài và thần linh không yên, mà con cháu cũng có mối lo chết chóc tuyệt diệt, thật đáng sợ lắm. Có khi tuy được đất tốt nhưng chôn không dày, cất không sâu, thì lúc binh đao loạn lạc không tránh khỏi tai biến bị đào bới phơi bày — đó lại là điều lớn cần lo. Đến như chỗ đã đào bới nhiều thì khí đất đã tiết ra, dù có đất tốt cũng không còn trọn sức (?). Còn bên cạnh mộ tổ mà nhiều lần động thổ, đến nỗi làm kinh động, thì cũng có thể gây tai họa. Đây tuy chỉ là thuyết của nhà thuật số, nhưng cũng không phải không có lý. Lấy đó mà bàn thì những điều chiếu chỉ hôm nay hỏi đến, cái được cái mất đại khái đã có thể thấy.

 Còn như thuyết của quan Thái sử thì sai lầm nhiều đường. Lấy lý mà nói, sách Lễ ký có câu: "Người chết thì đầu quay về bắc, người sống thì mặt hướng về nam, đều theo lối cũ." Lại nói: "Chôn ở phương bắc, đầu quay về bắc" — đó là lễ chung của ba đời Hạ, Thương, Chu. Tức là người xưa chôn cất ắt tựa bắc hướng nam. Bởi nam là dương mà bắc là âm, lòng người con hiếu không nỡ coi cha mẹ là đã chết, nên dù chôn xuống mộ vẫn muốn cha mẹ được lưng tựa âm mà ôm lấy dương. Há có lẽ tựa nam hướng bắc, trái lại quay lưng với dương mà hướng về âm sao?

 Nếu lấy thuật mà nói, thì phàm người chọn đất ắt trước bàn thế núi chủ mạnh hay yếu, gió khí tụ hay tán, nước đất nông hay sâu, huyệt đạo lệch hay ngay, sức lực trọn hay không, rồi sau mới so được đất đẹp hay xấu. Giả sử thật có thuyết quốc âm, cũng phải trước được năm điều này để có đất có thế tốt, rồi sau mới suy thuật ấy được. Nay lại hoàn toàn không bàn đến điều đó, mà thẳng tin theo thuyết lệch lạc tầm thường càn bậy, chỉ lấy năm âm mà quy hết các họ, rồi cho rằng mộ và nhà hướng về hay quay lưng mỗi họ có chỗ thích hợp riêng — đó là điều vô căn cứ nhất. Không chỉ các nhà nho đời trước đã ra sức bác bỏ, mà trong dân gian gần đây cũng phần nhiều không dùng.

 Nay lại cho rằng từ các đời tổ tông đã giữ phép này, thuận theo thì tốt, làm trái thì xấu. Vậy hãy tạm không hỏi lý lẽ thế nào, cứ lấy sự việc mà đối chứng thì cái sai tự vỡ chẳng cần công kích. Bởi từ khi dời rước về Vĩnh An (khu lăng đầu đời Tống) đến nay đã theo dùng phép này, thế mà trong chín đời, ngôi nước phải nối lại hai lần. Biến loạn năm Tĩnh Khang, tông miếu xã tắc thành gò hoang. Cao Tông trung hưng, một ngựa chạy sang phía nam. Thọ Hoàng lại từ chi bên mà vào nối ngôi lớn. Đến lăng Tư (lăng của Cao Tông) cũng dùng phép này, thế mà sau khi Thọ Hoàng mỏi mệt nhường ngôi thì liền băng hà. Thái thượng (Quang Tông) bệnh lâu ngày đến nỗi phải nhường ngôi. Đất Xích Sơn cũng dùng phép này, thế mà thái tử Trang Văn và phủ Ngụy vương lần lượt qua đời.

 Nếu nói tốt xấu là do người, không ở đất, không có cái bỏ thì lấy gì mà dấy lên, thì thuyết quốc âm tự là lời nói vô dụng, theo chưa chắc được phúc, không theo chưa chắc gặp họa, cớ sao lại tin nó sâu đến thế, giữ nó nghiêm đến thế! Còn nếu nói phép ấy quả có linh nghiệm, không thể sửa đổi, thì các lăng ở Lạc Dương và đất Việt không lăng nào không tựa nam hướng bắc, vốn đã hợp với quốc âm rồi, sao điều tốt lại ít mà điều xấu lại nhiều thế? Lời quan Thái sử tiến lui đều không có căn cứ, đại loại đều như vậy. Thử vặn hỏi, bắt họ đối đáp, ắt không có lời nào tự bào chữa được.

 Nếu lấy đất mà nói, thì các lăng ở Thiệu Hưng thần chưa được thấy, không dám bàn bừa. Nhưng Triệu Ngạn Du vốn nói rằng huyệt chính đã định trước kia lớp đất mỏng, đào sâu năm thước thì bên dưới có nước có đá, khó mà xây đặt. Thế mà Kinh Đại Thanh lại nói huyệt mới định ở đầu phía đông so với huyệt chính định trước cao hơn một thước một tấc năm phân, đào sâu chín thước mà không có nước đá. Thần từng xét kỹ lời hai người, tính đi tính lại: huyệt mới so với huyệt cũ chỉ cao hơn một thước một tấc năm phân, thì huyệt mới đào đến sáu thước một tấc năm phân là ngang bằng với chỗ có nước đá dưới năm thước của huyệt cũ, sao lại đào được đến chín thước mà hai thước tám tấc năm phân bên dưới không có nước đá?

 Vả lại Đại Thanh đã biết có huyệt tốt không nước như thế, thì lúc ấy phải chỉ định ngay, cớ sao lại định chỗ lớp đất mỏng, bên dưới có nước đá làm huyệt chính, mãi đến hôm nay thuyết trước bị lộ, không còn đất để chôn, mới nói ra? Sự tráo trở sai càn ấy là thói thường của kẻ tiểu nhân, tuy dường như không đáng trách nặng, nhưng lòng gian của hắn lại muốn đem quan tài của Thọ Hoàng đặt vào trong nước mà chẳng chút kiêng dè, thì tội lừa dối bề trên, làm mê muội nhà nước, đại nghịch vô đạo ấy, giết cũng không hết tội.

 Giả như lời hắn có điều uẩn khúc khác, thì một sườn đồi rộng được bao nhiêu? Mà Chiêu Từ Thánh Hiến hoàng hậu (?) đã dùng rồi, một vua một hậu của Cao Tông, một vua hai hậu của Huy Tông lại dùng nữa; tính khí đất ở đó đã phát tiết hết không còn gì. Các phần như vườn đi, đường tuần, cung dưới lại đã chật hẹp quá mức, không thể dời bớt. Nay chỉ nhân chỗ còn trống mà làm huyệt, xê dịch đông tây, khi xa khi gần, vốn không có định luận.

 Bởi phép định huyệt cũng ví như châm cứu, tự có huyệt nhất định, không được sai một mảy may. Nếu thầy thuốc châm kim đốt ngải mà đều như quan Thái sử ngày nay định đất mộ, thì châm một huyệt mà khắp người đều thành thương tích, sao còn được huyệt đạo ngay chính? Nếu quả ngoài chỗ này không tìm được chỗ nào khác thì cũng đành chịu. Nhưng nay mấy châu ở Lưỡng Chiết đều là đất gần kinh kỳ, trong vòng hai ba trăm dặm há không có một chỗ nào để chọn, mà chỉ đành gò ép chật chội trong mấy bước chân này sao? Giả sử nhất định muốn tìm đất núi ở phương Ly (phương nam), tựa nam hướng bắc, thì cũng nên trước tìm rộng những chỗ dày dặn, cao ráo, bằng phẳng có thể chôn được, rồi mới chọn chỗ hợp với phép ấy. Huống chi thuyết sai càn vô căn cứ ấy vốn không đáng tin!

 Thần từ phía nam đến, đi qua huyện Phú Dương, Nghiêm Châu, thấy cảnh sông núi đẹp, hùng vĩ phi thường. Bởi Phú Dương là nơi họ Tôn (Tôn Quyền nước Ngô) khởi nghiệp, mà Nghiêm Châu là đất Cao Tông nhận mệnh trời. Người ta lại nói huyện Lâm An là quê cũ của họ Tiền (Tiền Lưu, vua nước Ngô Việt), sông núi có thế đẹp, rộng phẳng sâu kín, nhưng thần chưa được thấy. Những nơi này, thần tuy chưa dám quả quyết là dùng được ngay, nhưng lấy những gì thần đã thấy đã nghe mà suy ngược ra những điều chưa thấy chưa nghe, biết đâu chẳng có chỗ đẹp hơn gấp vạn lần mà rõ ràng dùng được? Chỉ vì nay tin riêng lời quan Thái sử, cố chấp theo thuyết Thiệu Hưng mà không chịu tìm thôi.

 Nếu muốn tìm thì thần trộm thấy những năm gần đây môn học địa lý ở Giang Tây, Phúc Kiến là thịnh nhất. Giả sử chưa chắc ai cũng giỏi, nhưng há không có một người nào biết sơ lược đại khái sao? Chắc hẳn vẫn hơn một hai quan Thái sử. Mong đấng thánh minh xét sâu lẽ này, đuổi Kinh Đại Thanh đi và trị tội theo pháp luật. Ngay hôm nay truyền xuống các quan soái thần, giám ti ở Lưỡng Chiết, gấp rút tìm kiếm, liệu cấp tiền lộ phí, cử nhiều lính, kiệu, ngựa, giục đưa về kinh, cho họ đi xem xét khắp vùng gần kinh kỳ, được năm bảy chỗ rồi sai quan đi khám, sai sứ khám lại. Không câu nệ phẩm hàm, chỉ cần người thông hiểu địa lý, đối chiếu khảo xét lẫn nhau, chọn một chỗ tốt nhất để thờ phụng thần linh Thọ Hoàng được yên muôn đời.

 Tuy đã gần đến hạn bảy tháng (theo lễ, vua băng bảy tháng thì chôn), nhưng việc lớn lễ trọng, không được cẩu thả. Câu của Tôn Phùng Cát rằng "Nới thêm ngày tháng, tìm chỗ đất tốt khác là hơn", mười một chữ ấy thật là lời bàn chí lý. Mong bệ hạ chọn mà dùng, may ra có thể an ủi phần nào lòng bề tôi trong thiên hạ, giúp quốc gia cầu trời cho vận nước lâu dài.

 Thần vốn là nhà nho, không hiểu thuật số, không dám càn bậy đem lời của bọn đồng cốt, thầy bói mù mà làm mê hoặc tai nghe sáng suốt của bệ hạ, tự chuốc lấy chê cười. Chỉ vì thật không nỡ để thánh thể quý trọng của Thọ Hoàng bị đặt vào chỗ nước ngầm, cát sỏi, đất tàn phá nông cạn, cho nên đau đớn uất ức, bức thiết mà kể từng điều với bệ hạ. Ví như giữa làng xóm bà con quen biết, có người đem việc lớn như thế ra bàn, mình biết rõ lợi hại của việc ấy ắt đến như vậy mà không hết lòng nói cho họ, thì người ta ắt cho là kẻ bất trung bất tín. Huống chi bề tôi đối với vua cha, sao nỡ có điều kiêng dè mà im lặng không nói! Mong bệ hạ xuống chiếu xem xét, quyết đoán mà làm, thì thiên hạ muôn đời may mắn vô cùng. Kính cẩn chép tâu lên, cúi chờ chỉ dụ.

 Xét: Trong "Tờ bàn về lăng vua nhà Tống", Chu tử rất ghét việc quan Thái sử đương thời cố chấp theo âm của họ mà gò ép hướng núi, cho rằng nước Tống họ Triệu, âm thuộc Giốc, ắt phải dùng huyệt tọa Bính hướng Nhâm mới tốt, đến nỗi các lăng ở Lạc Dương và đất Việt của nhà Tống không lăng nào không tựa nam hướng bắc. Lại muốn làm qua loa, chôn kèm Thọ Hoàng bên cạnh linh tổ ở Thiệu Hưng, ngay cả cái hại nước ngầm trong huyệt, cái lo mặt đất nông cạn, cảnh chật hẹp đã bị phá, mối lo kinh động các lăng, đều không đoái hoài. Sự mê lầm ấy đã đến cực điểm. Văn công (Chu Hy) tận mắt thấy cái sai ấy, nên nói thẳng biện bác để cứu cái lỗi của quan Thái sử, thiết tha đến thế. Đời sau không xét ý chính của lời ông, lại gộp cả việc dùng phương hướng trên la kinh mà cho là sai, mượn cớ Chu tử bác bỏ phép chôn càn của đời, khiến cái nguồn âm dương của Hà đồ Lạc thư, cái diệu của lý khí thừa sinh bị che lấp không truyền lại, chỉ biết câu nệ vào dấu vết thô của hình thế một chiều, làm hại con cháu người ta. Vì vậy phụ lục tờ bàn này, để người đọc biết mà xét.

 Bổ nghĩa: Có người hỏi: "Theo tờ bàn của Chu tử thì phàm đất phong thủy hướng bắc rốt cuộc không dùng được sao?" Đáp: "Không phải vậy. Chu tử chỉ biện bác cái sai của việc câu nệ âm họ để định tọa hướng, nên nói thế để giải mối mê lầm mà thôi. Thật ra phép phong thủy chỉ cần huyệt kết thật, vốn không câu nệ hướng nam hay hướng bắc. Anh em chúng tôi đi xem khắp các đất nổi tiếng bốn phương, đất hướng bắc nhiều không kể xiết. Tạm lấy những hình có in trong sách này làm chứng: như đất tổ của trạng nguyên họ Phí ở Duyên Sơn tọa Bính hướng Nhâm; đất tổ của thượng thư họ Lưu ở Hoa Dung tọa Đinh hướng Quý; đất tổ của thị lang họ Từ ở Vĩnh Khang tọa Tị hướng Hợi; đất thủy tổ của Từ quốc công tọa Ngọ hướng Tý; cùng đất tổ của Thái Hư Trai ở Tấn Giang, trạng nguyên họ Mao ở Hàng Châu, trung thừa họ Triệu ở Giang Sơn, họ Viên ở Vận Thành, họ Hầu ở Thai Châu — đều là đất nổi tiếng mà hướng bắc, đủ làm bằng chứng. Đại để long huyệt (long: mạch núi dẫn khí đến; huyệt: nơi khí kết) mà thật thì dù hướng bắc cũng không hại đến cái tốt; long huyệt mà giả thì dù hướng nam cũng không gì không xấu. Nếu bảo Chu tử nhất định câu nệ phải hướng nam, thì có khác gì kẻ câu nệ âm họ? Như thế sao đáng là Chu tử!"

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video