Phẩm thứ mười bốn: Kệ tán trên đỉnh núi Tu-di (kệ tán: những bài thơ ngợi khen; Tu-di: ngọn núi lớn nằm ở trung tâm mỗi thế giới theo cách hình dung vũ trụ của nhà Phật).
Bấy giờ, nhờ thần lực của Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn), ở mỗi phương trong mười phương có một vị Đại Bồ-tát (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh; Đại Bồ-tát là vị Bồ-tát ở địa vị cao). Mỗi vị đi cùng với một số Bồ-tát nhiều như số hạt bụi nhỏ nhất trong một cõi Phật (cõi Phật: một thế giới lớn do một vị Phật giáo hóa). Các vị từ những thế giới nằm ngoài một số cõi nước nhiều như số hạt bụi của trăm cõi Phật mà đến họp. Tên các vị là: Bồ-tát Pháp Tuệ, Bồ-tát Nhất Thiết Tuệ, Bồ-tát Thắng Tuệ, Bồ-tát Công Đức Tuệ, Bồ-tát Tinh Tiến Tuệ, Bồ-tát Thiện Tuệ, Bồ-tát Trí Tuệ, Bồ-tát Chân Thật Tuệ, Bồ-tát Vô Thượng Tuệ, Bồ-tát Kiên Cố Tuệ.
Các cõi mà các vị từ đó đến là: thế giới Nhân-đà-la Hoa (hoa của trời Đế Thích), thế giới Ba-đầu-ma Hoa (hoa sen đỏ), thế giới Bảo Hoa (hoa báu), thế giới Ưu-bát-la Hoa (hoa sen xanh), thế giới Kim Cương Hoa, thế giới Diệu Hương Hoa (hoa thơm mầu nhiệm), thế giới Duyệt Ý Hoa (hoa làm đẹp lòng), thế giới A-lô-na Hoa (hoa màu đỏ hồng), thế giới Na-la-đà Hoa, thế giới Hư Không Hoa.
Mỗi vị đều đã tu phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch, dứt bỏ dục lạc) một cách thanh tịnh tại chỗ một vị Phật, đó là: Phật Thù Đặc Nguyệt, Phật Vô Tận Nguyệt, Phật Bất Động Nguyệt, Phật Phong Nguyệt, Phật Thủy Nguyệt, Phật Giải Thoát Nguyệt, Phật Vô Thượng Nguyệt, Phật Tinh Tú Nguyệt, Phật Thanh Tịnh Nguyệt, Phật Minh Liễu Nguyệt.
Các Bồ-tát ấy đến chỗ Phật rồi, cúi đầu lễ dưới chân Phật; rồi tùy theo phương mình đến, mỗi vị hóa ra một tòa sư tử Tỳ-lô-giá-na Tạng (tòa sư tử: chỗ ngồi của bậc tôn quý, ví như sư tử là chúa muôn thú; Tỳ-lô-giá-na: danh hiệu Phật, nghĩa là ánh sáng chiếu khắp; tạng: kho chứa), rồi ngồi kết già phu tọa (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) trên tòa ấy. Như ở thế giới này, các Bồ-tát đến họp trên đỉnh núi Tu-di thế nào, thì ở tất cả các thế giới khác cũng đều như vậy; tên của các Bồ-tát ấy, tên thế giới, danh hiệu Phật đều giống hệt nhau, không khác.
Bấy giờ, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) từ các ngón ở hai bàn chân phóng ra trăm nghìn ức tia sáng màu sắc mầu nhiệm, chiếu khắp cung điện của Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, ngự trên đỉnh núi Tu-di) trên đỉnh núi Tu-di ở tất cả thế giới trong mười phương; Phật và đại chúng ở những nơi ấy không đâu là không hiện rõ.
Bấy giờ, Bồ-tát Pháp Tuệ nương sức uy thần của Phật, nhìn khắp mười phương mà nói bài tụng (bài thơ kệ) rằng:
"Phật phóng ánh sáng trong sạch, khắp nơi đều thấy bậc Đạo sư của đời (vị thầy dẫn đường cho thế gian, tức Phật)
ở trên đỉnh núi chúa Tu-di, ngự trong điện Diệu Thắng.
Tất cả các vua trời Đế Thích đều thỉnh Phật vào cung điện,
đều dùng mười bài tụng mầu nhiệm để ngợi khen các đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến).
Trong các đại hội ấy, tất cả chúng Bồ-tát
đều từ mười phương đến, hóa ra tòa ngồi mà ngồi yên.
Các Bồ-tát trong hội ấy đều cùng tên với chúng tôi;
các thế giới mà các vị từ đó đến, tên gọi cũng như vậy.
Danh hiệu của các đức Thế Tôn ở quê nhà các vị cũng đều giống nhau;
mỗi vị ở chỗ Phật của mình tu hạnh cao nhất một cách trong sạch.
Hỡi Phật tử (con của Phật, tức người tu theo Phật), các ông hãy xem sức tự tại của Như Lai:
khắp cả Diêm-phù-đề (châu lục ở phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sống), ai cũng nói Phật đang ở chỗ mình.
Nay chúng tôi thấy Phật ở trên đỉnh Tu-di,
mười phương cũng đều như vậy — ấy là sức tự tại của Như Lai.
Trong mỗi một thế giới, có người phát tâm cầu Phật đạo,
nương theo lời nguyện như thế mà tu tập hạnh bồ-đề (con đường tu dẫn đến giác ngộ).
Phật dùng nhiều loại thân, đi khắp thế gian;
trong pháp giới (toàn thể mọi sự vật, mọi cảnh giới) không bị gì ngăn ngại, không ai đo lường được.
Ánh sáng trí tuệ luôn chiếu khắp, bóng tối của cõi đời đều tan hết;
hết thảy không gì sánh bằng, làm sao đo biết được!"
Bấy giờ, Bồ-tát Nhất Thiết Tuệ nương sức uy lực của Phật, nhìn khắp mười phương mà nói tụng rằng:
"Giả sử suốt trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), thường được thấy Như Lai,
mà không nương theo nghĩa chân thật để nhìn bậc Cứu Đời,
thì người ấy chấp vào các tướng (hình tướng bên ngoài), làm lớn thêm tấm lưới si mê lầm lạc,
bị trói buộc trong ngục sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi không dứt), mù tối không thấy được Phật.
Quán xét các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) thì tự tính (bản chất tự có, cố định) của chúng không có gì cả;
còn cái tướng sinh ra, mất đi của chúng chỉ là nói theo tên gọi tạm đặt.
Hết thảy pháp không sinh, hết thảy pháp không diệt;
nếu hiểu được như vậy thì chư Phật thường hiện ra trước mắt.
Pháp tính (bản tính thật của mọi pháp) vốn trống rỗng vắng lặng, không có gì để nắm giữ, cũng không có gì để thấy;
tính không (bản tính trống rỗng, không có thực thể cố định) chính là Phật, không thể suy lường.
Nếu biết hết thảy pháp, bản thể của chúng đều như vậy,
thì người ấy không bị phiền não (những trạng thái tâm xấu làm khổ mình khổ người như tham, giận, si mê) làm nhiễm dính.
Phàm phu (người thường chưa giác ngộ) thấy các pháp, chỉ chạy theo hình tướng mà xoay chuyển,
không hiểu rằng pháp vốn không có tướng, vì thế không thấy Phật.
Đấng Mâu-ni (bậc thánh vắng lặng, tức Phật) lìa khỏi ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), mà các tướng tốt đều đầy đủ;
trụ ở chỗ không trụ, có mặt khắp nơi mà không lay động.
Tôi quán hết thảy pháp, thảy đều được hiểu rõ;
nay thấy Như Lai, chắc chắn không còn nghi ngờ.
Bồ-tát Pháp Tuệ trước đã nói về tính chân thật của Như Lai;
tôi nhờ đó mà hiểu rõ: bồ-đề (sự giác ngộ) khó mà nghĩ bàn."
Bấy giờ, Bồ-tát Thắng Tuệ nương sức uy lực của Phật, nhìn khắp mười phương mà nói tụng rằng:
"Trí tuệ lớn của Như Lai hiếm có, không gì sánh bằng;
tất cả thế gian dù suy nghĩ cũng không theo kịp.
Phàm phu quán xét sai lầm, chấp vào hình tướng, không đúng lẽ thật;
Phật lìa mọi hình tướng, chẳng phải điều họ thấy được.
Kẻ mê lầm không hiểu biết, chấp sai vào tướng của năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân xác và vật chất; thọ – cảm giác; tưởng – sự nhận biết hình ảnh; hành – ý chí tạo tác; thức – sự hiểu biết phân biệt),
không hiểu tính chân thật của chúng; người ấy không thấy Phật.
Hiểu rõ hết thảy pháp, tự tính không có gì cả;
hiểu pháp tính như vậy thì thấy được Lô-xá-na (danh hiệu Phật, nghĩa là ánh sáng chiếu khắp, tức Phật Tỳ-lô-giá-na).
Do năm uẩn đời trước mà năm uẩn đời sau nối nhau khởi lên;
hiểu rõ tính chất này thì thấy được Phật, điều khó nghĩ bàn.
Ví như viên ngọc quý trong bóng tối, không có đèn thì không thấy được;
Phật pháp nếu không có người giảng, thì dù có trí cũng không hiểu được.
Cũng như mắt có màng che, không thấy được màu sắc trong trẻo đẹp đẽ;
tâm không trong sạch cũng vậy, không thấy được pháp của chư Phật.
Lại như mặt trời sáng trong, người mù không thấy được;
không có tâm trí tuệ thì rốt cuộc không thấy chư Phật.
Nếu trừ được màng che mắt, lìa bỏ ý tưởng về hình sắc,
không thấy các pháp theo lối chấp tướng, thì được thấy Như Lai.
Bồ-tát Nhất Thiết Tuệ trước đã nói về pháp bồ-đề của chư Phật;
tôi nghe từ vị ấy mà được thấy Lô-xá-na."
Bấy giờ, Bồ-tát Công Đức Tuệ nương sức uy lực của Phật, nhìn khắp mười phương mà nói tụng rằng:
"Các pháp không có gì chân thật, mà người ta chấp sai rằng có tướng chân thật;
vì thế các phàm phu luân hồi (xoay vòng chết rồi sinh, sinh rồi chết mãi) trong ngục sinh tử.
Pháp được nói ra bằng lời lẽ, kẻ trí nhỏ phân biệt sai lầm,
vì thế sinh ra chướng ngại, không hiểu được tâm mình.
Không hiểu được tâm mình thì làm sao biết được con đường chân chính?
Họ vì trí tuệ điên đảo (đảo lộn, thấy ngược với sự thật) mà làm tăng thêm mọi điều ác.
Không thấy các pháp là không, nên luôn chịu khổ sinh tử;
đó là vì người ấy chưa có pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý) trong sạch.
Xưa kia tôi chịu bao nhiêu khổ, là vì tôi không thấy Phật;
cho nên phải làm trong sạch pháp nhãn, để nhìn điều đáng phải thấy.
Nếu được thấy Phật mà tâm không chấp giữ gì,
thì người ấy thấy được pháp đúng như điều Phật đã biết.
Nếu thấy được pháp chân thật của Phật thì gọi là bậc đại trí;
người ấy có mắt trong sạch, quán xét được thế gian.
Không thấy chính là thấy, mới thấy được hết thảy pháp;
còn đối với pháp mà có cái thấy (chấp vào cái thấy), thì ấy là không thấy gì cả.
Tính của hết thảy các pháp không sinh cũng không diệt;
lạ lùng thay bậc Đại Đạo sư, tự mình giác ngộ lại khiến người khác giác ngộ!
Bồ-tát Thắng Tuệ trước đã nói pháp mà Như Lai đã giác ngộ;
chúng tôi nghe từ vị ấy mà biết được tính chân thật của Phật."
Bấy giờ, Bồ-tát Tinh Tiến Tuệ nương sức uy lực của Phật, quán xét mười phương mà nói tụng rằng:
"Nếu đứng mãi ở chỗ phân biệt, thì làm hỏng con mắt trong sạch;
ngu si và tà kiến (cái thấy sai lệch) tăng thêm, mãi mãi không thấy chư Phật.
Nếu hiểu rõ được pháp tà, đúng như thật, không điên đảo,
biết rằng cái giả vốn tự là thật, thì thấy Phật một cách trong sạch.
Có cái thấy (chấp vào cái thấy) tức là vết bẩn, như thế là chưa thật thấy;
xa lìa mọi kiến chấp (những quan điểm bám chặt), như vậy mới thấy Phật.
Pháp ngôn ngữ của thế gian, chúng sinh phân biệt sai lầm;
biết thế gian đều không sinh, mới là thấy thế gian.
Nếu cái thấy thấy được thế gian, thì cái thấy ấy cũng là tướng của thế gian (?);
đúng như thật, bình đẳng không khác — ấy gọi là người thấy chân thật.
Nếu thấy bình đẳng không khác, đối với sự vật không phân biệt,
thì cái thấy ấy lìa mọi mê lầm, vô lậu (không còn bị phiền não rò rỉ làm ô nhiễm) mà được tự tại.
Những gì chư Phật đã mở bày: hết thảy các pháp phân biệt
đều không thể nắm bắt được, vì tính của chúng vốn trong sạch.
Pháp tính vốn trong sạch, như hư không, không có hình tướng;
hết thảy không ai nói ra được — người trí quán xét như vậy.
Xa lìa ý tưởng về pháp, không ham thích bất cứ pháp nào,
cũng không có gì để tu — như thế thấy được đấng Đại Mâu-ni.
Như lời Bồ-tát Đức Tuệ (tức Công Đức Tuệ) đã nói, ấy gọi là người thấy Phật:
tất cả mọi hành vi, bản thể đều vắng lặng tịch diệt (lặng yên, dứt bặt mọi sinh diệt)."
Bấy giờ, Bồ-tát Thiện Tuệ nương sức uy lực của Phật, nhìn khắp mười phương mà nói tụng rằng:
"Hiếm có thay bậc đại dũng mãnh, vô lượng các đức Như Lai,
lìa mọi cấu bẩn, tâm được giải thoát, tự cứu mình lại cứu được người khác.
Tôi thấy ngọn đèn của thế gian (tức Phật), đúng như thật, không điên đảo,
như điều mà bậc tích lũy trí tuệ trong vô lượng kiếp đã thấy.
Hết thảy việc làm của phàm phu, không gì không nhanh chóng đi đến chỗ hết;
tính của nó như hư không, cho nên nói là không có hết.
Người trí nói "không hết", nhưng điều ấy cũng không có gì để nói;
vì tự tính vốn không hết, nên mới có cái "hết" khó nghĩ bàn.
Trong cái "không hết" được nói đến đó, không có chúng sinh nào nắm bắt được;
biết tính của chúng sinh là như vậy, thì thấy bậc Đại Danh Xưng (bậc có danh tiếng lớn, tức Phật).
Không có cái thấy mà nói là thấy, không có sinh mà nói là chúng sinh;
dù là cái thấy hay là chúng sinh, hiểu rõ thì đều không có bản thể.
Cái có thể thấy, cái được thấy, và người thấy — đều trừ bỏ hết,
mà không phá hoại pháp chân thật; người ấy hiểu rõ Phật.
Nếu người hiểu rõ Phật và pháp Phật đã nói,
thì chiếu sáng được thế gian như Phật Lô-xá-na.
Bậc Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính, tức Phật) khéo mở bày con đường trong sạch của một pháp;
bậc đại sĩ Tinh Tiến Tuệ diễn nói vô lượng pháp.
Có hay không có — những ý tưởng ấy đều trừ diệt hết;
như vậy mới thấy được Phật, an trụ nơi thật tế (chỗ chân thật rốt ráo của mọi pháp)."
Bấy giờ, Bồ-tát Trí Tuệ nương sức uy lực của Phật, nhìn khắp mười phương mà nói tụng rằng:
"Tôi nghe lời dạy cao quý nhất, liền sinh ra ánh sáng trí tuệ,
chiếu khắp các cõi mười phương, thấy hết thảy chư Phật.
Trong đây không có một chút vật gì, chỉ có tên gọi tạm đặt;
nếu chấp rằng có ta, có người, là đi vào đường hiểm.
Các phàm phu chấp dính, cho rằng thân là có thật;
Như Lai chẳng phải là thứ để chấp giữ, nên họ rốt cuộc không thấy được.
Người ấy không có tuệ nhãn (con mắt trí tuệ), không thể thấy Phật,
trong vô lượng kiếp trôi lăn trong biển sinh tử.
Có tranh chấp thì gọi là sinh tử, không tranh chấp tức là niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não và khổ đau, ra khỏi sinh tử);
sinh tử và niết-bàn, cả hai đều không nắm bắt được.
Nếu chạy theo tên gọi tạm đặt, chấp dính vào hai pháp này,
thì người ấy không đúng như thật, không biết con đường mầu nhiệm của bậc thánh.
Nếu sinh ra ý nghĩ như vầy: 'Đây là Phật, đây là bậc tối thắng',
thì đó là điên đảo, chẳng phải nghĩa thật, không thấy được bậc Chính Giác.
Biết được bản thể chân thật này — tướng chân như (bản tính chân thật, như vậy không đổi của mọi pháp) vắng lặng tịch diệt —
thì thấy được đấng Chính Giác, vượt ra ngoài con đường ngôn ngữ.
Dùng lời nói để nói về các pháp, không thể bày rõ thực tướng (tướng chân thật);
phải bình đẳng mới thấy được; pháp thế nào thì Phật cũng như vậy.
Bậc Chính Giác ở đời quá khứ, vị lai và hiện tại
đều dứt hẳn gốc rễ phân biệt, vì thế gọi tên là Phật."
Bấy giờ, Bồ-tát Chân Thật Tuệ nương sức uy lực của Phật, nhìn khắp mười phương mà nói tụng rằng:
"Thà chịu khổ địa ngục mà được nghe danh hiệu chư Phật,
chứ không nhận vô lượng niềm vui mà chẳng được nghe danh hiệu Phật.
Sở dĩ ngày xưa phải trải qua vô số kiếp chịu khổ,
trôi lăn trong sinh tử, là vì không được nghe danh hiệu Phật.
Đối với pháp không điên đảo, đúng như thật mà tự mình chứng ngộ ngay,
lìa các tướng hòa hợp, ấy gọi là vô thượng giác (sự giác ngộ cao nhất).
Hiện tại chẳng phải là hòa hợp, quá khứ và vị lai cũng vậy;
hết thảy pháp không có tướng, ấy là bản thể chân thật của Phật.
Nếu quán xét được như vậy nghĩa rất sâu của các pháp,
thì thấy được tướng chân thật của pháp thân (thân chân lý của Phật, chẳng phải thân xác thịt) của hết thảy Phật.
Nơi cái thật thì thấy là chân thật, nơi cái chẳng thật thì thấy là chẳng thật;
hiểu rốt ráo như vậy, vì thế gọi là Phật.
Phật pháp không thể dùng tâm phân biệt mà biết; hiểu được điều này gọi là biết pháp;
chư Phật tu như vậy: không một pháp nào nắm bắt được.
Biết rằng vì có một nên có nhiều, biết rằng vì có nhiều nên có một;
các pháp không có chỗ nương, chỉ do hòa hợp mà khởi lên.
Không có người làm và việc bị làm, chỉ do nghiệp (hành động tạo tác, để lại kết quả về sau) và ý tưởng mà sinh ra;
làm sao biết được như vậy? Vì ngoài điều này ra thì không có gì cả.
Hết thảy pháp không dừng trụ, chỗ cố định không thể nắm bắt;
chư Phật trụ ở nơi đây, rốt ráo không lay động."
Bấy giờ, Bồ-tát Vô Thượng Tuệ nương sức uy lực của Phật, nhìn khắp mười phương mà nói tụng rằng:
"Bậc Ma-ha-tát (bậc đại sĩ, tức Bồ-tát lớn) vô thượng, xa lìa ý tưởng về chúng sinh,
không ai vượt hơn được, nên gọi là Vô Thượng.
Chỗ chư Phật chứng được không có tạo tác, không có phân biệt;
cái thô không có, cái nhỏ nhiệm cũng vậy.
Trong cảnh giới chư Phật đi đến, không có con số;
bậc Chính Giác xa lìa con số, đây là pháp chân thật của Phật.
Ánh sáng Như Lai chiếu khắp, diệt trừ mọi tối tăm;
ánh sáng này chẳng phải là có chiếu, cũng chẳng phải là không chiếu.
Đối với pháp không chấp dính, không vướng ý niệm, cũng không nhiễm ô;
không dừng trụ, không có chỗ chốn, không phá hoại pháp tính.
Trong đây không có hai, cũng không có một;
bậc đại trí khéo thấy, theo đúng lẽ mà khéo léo an trụ.
Trong cái không thì chẳng có hai, mà cái "không hai" cũng không có;
ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ nơi chúng sinh luân hồi) hết thảy đều không, ấy là cái thấy của chư Phật.
Phàm phu không có hiểu biết giác ngộ, Phật khiến họ trụ nơi chính pháp (giáo pháp chân chính);
các pháp không có chỗ trụ, ngộ được điều này thì thấy được tự thân.
Chẳng phải thân mà nói là thân, chẳng phải khởi lên mà hiện ra như khởi lên;
không có thân, cũng không có cái thấy — ấy là thân vô thượng của Phật.
Bồ-tát Thật Tuệ (tức Chân Thật Tuệ) đã nói như vậy về pháp tính mầu nhiệm của chư Phật;
nếu ai nghe được pháp này, sẽ được con mắt trong sạch."
Bấy giờ, Bồ-tát Kiên Cố Tuệ nương sức uy lực của Phật, nhìn khắp mười phương mà nói tụng rằng:
"Vĩ đại thay bậc Đại Quang Minh, bậc dũng mãnh Vô Thượng Sĩ (bậc người cao nhất, một danh hiệu của Phật),
vì làm lợi ích cho chúng sinh mê lầm mà xuất hiện ở thế gian.
Phật dùng tâm đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả) nhìn khắp các chúng sinh,
thấy họ ở trong tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), luân hồi chịu bao nhiêu khổ.
Trừ bậc Chính Đẳng Giác (bậc giác ngộ chân chính, bình đẳng, cao tột — tức Phật), bậc Đạo sư tôn quý đầy đủ đức,
thì hết thảy trời và người không ai cứu giúp che chở được.
Nếu Phật và Bồ-tát không xuất hiện ở thế gian,
thì không có một chúng sinh nào được an vui.
Như Lai, bậc Đẳng Chính Giác, cùng chúng hiền thánh (những người tu đã chứng đạt các bậc quả cao),
xuất hiện ở thế gian, ban được an vui cho chúng sinh.
Nếu ai thấy được Như Lai là được lợi ích tốt lớn;
nghe danh hiệu Phật mà sinh lòng tin, thì người ấy là bảo tháp của thế gian (nơi đáng được cả đời cung kính).
Chúng tôi được thấy Thế Tôn là được lợi ích lớn;
nghe pháp mầu như vậy, đều sẽ thành Phật đạo.
Các Bồ-tát thuở trước nhờ sức uy thần của Phật
mà được tuệ nhãn trong sạch, hiểu rõ cảnh giới của chư Phật.
Nay thấy Lô-xá-na, lại tăng thêm lòng tin trong sạch;
trí Phật không có bờ bến, diễn nói không thể hết.
Các Bồ-tát Thắng Tuệ và những vị khác, cùng tôi là Kiên Cố Tuệ,
dù trong vô số ức kiếp nói cũng không thể hết."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video