Thiên 22 — Phẩm 15: Mười trụ

 Phẩm thứ mười lăm: Mười Trụ (mười địa vị an trụ, mười bậc tu tiến của Bồ-tát).

 Bấy giờ, Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) Pháp Tuệ nương sức uy lực của Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn), nhập vào tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vững vàng vào một chỗ) Vô Lượng Phương Tiện của Bồ-tát. Nhờ sức của tam-muội, ở ngoài một số thế giới nhiều như số hạt bụi nhỏ nhất của nghìn cõi Phật (cõi Phật: một thế giới lớn do một vị Phật giáo hóa) ở mỗi phương trong mười phương, có số chư Phật nhiều như số hạt bụi của nghìn cõi Phật, đều cùng một danh hiệu là Pháp Tuệ, hiện ra khắp trước mặt, bảo Bồ-tát Pháp Tuệ rằng:

 "Hay thay! Hay thay! Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu)! Ông đã nhập được tam-muội Vô Lượng Phương Tiện của Bồ-tát này. Thiện nam tử! Chư Phật nhiều như số hạt bụi của nghìn cõi Phật ở mỗi phương đều dùng thần lực cùng gia hộ cho ông. Lại nhờ sức nguyện thuở trước và sức uy thần của Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) Tỳ-lô-giá-na (đức Phật có ánh sáng chiếu khắp), cùng sức của thiện căn (gốc rễ điều lành đã gieo trồng) mà ông đã tu, nên ông nhập được tam-muội này, khiến ông thuyết pháp.

 Đó là để tăng trưởng trí Phật, để đi sâu vào pháp giới (toàn thể mọi sự vật, mọi cảnh giới), để hiểu rõ cõi chúng sinh, để chỗ đi vào không bị ngăn ngại, để chỗ làm không bị chướng ngại, để được phương tiện (cách thức khéo léo để giáo hóa) không gì bằng, để đi vào tính của nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí của Phật), để giác ngộ hết thảy pháp, để biết hết thảy căn (căn cơ: khả năng, trình độ tiếp nhận của chúng sinh), để giữ gìn và nói được hết thảy pháp — tức là để phát khởi mười trụ của các Bồ-tát. Thiện nam tử! Ông nên nương sức uy thần của Phật mà diễn nói pháp này."

 Lúc ấy, chư Phật liền ban cho Bồ-tát Pháp Tuệ: trí không ngăn ngại, trí không chấp dính, trí không gián đoạn, trí không si mê, trí không sai khác, trí không lầm lỗi, trí vô lượng, trí không gì hơn được, trí không lười mỏi, trí không bị cướp mất. Vì sao vậy? Vì sức của tam-muội này, pháp vốn là như vậy. Lúc ấy, chư Phật mỗi vị duỗi tay phải xoa lên đỉnh đầu Bồ-tát Pháp Tuệ. Bồ-tát Pháp Tuệ liền từ định đứng dậy, bảo các Bồ-tát rằng:

 "Phật tử (con của Phật, chỉ người tu theo Phật)! Chỗ trụ của Bồ-tát rộng lớn, ngang bằng với pháp giới và hư không. Phật tử! Bồ-tát trụ trong nhà của chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai); về chỗ trụ của Bồ-tát ấy, nay tôi sẽ nói. Các Phật tử! Trụ của Bồ-tát có mười loại, chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã nói, sẽ nói, và đang nói.

 Những gì là mười? Đó là: Sơ phát tâm trụ (trụ mới phát tâm), Trị địa trụ (trụ sửa sang nền đất tâm), Tu hành trụ (trụ tu hành), Sinh quý trụ (trụ được sinh vào dòng dõi cao quý của Phật), Cụ túc phương tiện trụ (trụ đầy đủ phương tiện), Chính tâm trụ (trụ tâm ngay chính), Bất thoái trụ (trụ không lùi bước), Đồng chân trụ (trụ trong sáng hồn nhiên như trẻ thơ), Vương tử trụ (trụ làm con của vua pháp), Quán đảnh trụ (trụ được rưới nước lên đỉnh đầu — như lễ phong thái tử thời xưa, chỉ việc được trao địa vị kế thừa Phật). Đó gọi là mười trụ của Bồ-tát, do chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại nói ra.

 "Phật tử! Thế nào là trụ phát tâm của Bồ-tát? Bồ-tát này thấy Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) hình dáng đoan trang nghiêm nghị, sắc tướng tròn đầy, ai cũng ưa nhìn, khó mà được gặp, có uy lực lớn; hoặc thấy thần túc (phép thần thông đi lại, biến hóa tự tại); hoặc nghe thọ ký (lời Phật báo trước việc người nào đó sẽ thành Phật trong tương lai); hoặc nghe lời dạy răn; hoặc thấy chúng sinh chịu các nỗi khổ dữ dội; hoặc nghe Phật pháp rộng lớn của Như Lai, liền phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật), cầu nhất thiết trí.

 Bồ-tát này nhắm đến mười pháp khó được mà phát tâm. Những gì là mười? Đó là: trí biết chỗ đúng và chỗ không đúng (biết điều gì hợp lẽ có thể xảy ra, điều gì không thể); trí biết quả báo của nghiệp lành nghiệp ác; trí biết các căn cơ hơn kém; trí biết sự sai khác của các thứ hiểu biết; trí biết sự sai khác của các thứ giới (tính chất, cảnh giới của chúng sinh); trí biết con đường dẫn đến mọi nơi; trí biết các thiền định, giải thoát và tam-muội; trí biết đời trước không ngăn ngại; trí thiên nhãn (mắt trời: thấy xa, thấy được việc chúng sinh chết đây sinh kia) không ngăn ngại; trí biết dứt sạch hết lậu (phiền não rò rỉ làm ô nhiễm tâm) trong ba đời. Đó là mười.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: siêng năng cúng dường Phật; vui lòng ở lại trong sinh tử (để cứu độ chúng sinh); làm chủ dẫn dắt thế gian, khiến họ trừ bỏ nghiệp ác; dùng pháp thù thắng mầu nhiệm mà thường dạy bảo; ngợi khen pháp vô thượng (cao nhất); học công đức của Phật; sinh ra trước chư Phật, luôn được Phật nhiếp thọ (thu nhận, che chở); dùng phương tiện diễn nói tam-muội vắng lặng; ngợi khen việc xa lìa sinh tử luân hồi (vòng chết rồi sinh, sinh rồi chết mãi); làm chỗ nương tựa cho chúng sinh đau khổ. Vì sao vậy? Vì muốn khiến tâm Bồ-tát đối với Phật pháp càng thêm rộng lớn; hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy.

 "Phật tử! Thế nào là trụ Trị địa của Bồ-tát? Bồ-tát này đối với các chúng sinh phát ra mười thứ tâm. Những gì là mười? Đó là: tâm làm lợi ích, tâm đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ), tâm làm cho an vui, tâm làm cho an trụ, tâm thương xót, tâm nhiếp thọ, tâm che chở, tâm xem như chính mình, tâm làm thầy, tâm làm người dẫn đường. Đó là mười.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: tụng đọc, học tập, nghe nhiều; ở nơi thanh vắng yên tĩnh; gần gũi thiện tri thức (bậc thầy, bạn hiền thiện dẫn dắt mình tu đạo); nói lời hòa nhã vui vẻ; nói năng phải biết đúng lúc; tâm không khiếp sợ; hiểu thấu nghĩa lý; tu hành đúng theo pháp; xa lìa ngu mê; an trụ không lay động. Vì sao vậy? Vì muốn khiến Bồ-tát đối với các chúng sinh tăng thêm lòng đại bi; hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy.

 "Phật tử! Thế nào là trụ Tu hành của Bồ-tát? Bồ-tát này dùng mười cách mà quán xét hết thảy pháp. Những gì là mười? Đó là: quán hết thảy pháp là vô thường (không thường còn), hết thảy pháp là khổ, hết thảy pháp là không (không có thực thể cố định), hết thảy pháp là vô ngã (không có cái "ta" thật), hết thảy pháp không có người tạo tác, hết thảy pháp không có mùi vị gì đáng ham, hết thảy pháp không đúng như tên gọi, hết thảy pháp không có chỗ chốn, hết thảy pháp lìa phân biệt, hết thảy pháp không bền chắc. Đó là mười.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: quán xét cõi chúng sinh, pháp giới, thế giới; quán xét địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu tạo nên vật chất); quán xét dục giới (cõi còn ham muốn), sắc giới (cõi không còn ham muốn thô nhưng còn thân hình vi tế), vô sắc giới (cõi không còn hình sắc, chỉ còn tâm). Vì sao vậy? Vì muốn khiến trí tuệ của Bồ-tát sáng tỏ; hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy.

 "Phật tử! Thế nào là trụ Sinh quý của Bồ-tát? Bồ-tát này sinh ra từ lời dạy của bậc thánh, thành tựu mười pháp. Những gì là mười? Đó là: mãi mãi không thoái lui đối với chư Phật; sinh lòng tin trong sạch sâu xa; khéo quán xét pháp; hiểu rõ chúng sinh, cõi nước, thế giới, nghiệp (hành động tạo tác, để lại kết quả), quả báo, sinh tử, niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Đó là mười.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: hiểu rõ hết thảy Phật pháp quá khứ, vị lai, hiện tại; tu gom hết thảy Phật pháp quá khứ, vị lai, hiện tại; làm tròn đầy hết thảy Phật pháp quá khứ, vị lai, hiện tại; hiểu rõ hết thảy chư Phật đều bình đẳng. Vì sao vậy? Vì muốn khiến Bồ-tát tiến thêm, đối với ba đời tâm được bình đẳng; hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy.

 "Phật tử! Thế nào là trụ Cụ túc phương tiện của Bồ-tát? Những thiện căn Bồ-tát này tu được đều là để cứu giúp che chở hết thảy chúng sinh, làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh, làm an vui cho hết thảy chúng sinh, thương xót hết thảy chúng sinh, cứu độ hết thảy chúng sinh, khiến hết thảy chúng sinh lìa các tai nạn, khiến hết thảy chúng sinh ra khỏi khổ sinh tử, khiến hết thảy chúng sinh sinh lòng tin trong sạch, khiến hết thảy chúng sinh đều được điều phục (thuần hóa, chế ngự được tâm), khiến hết thảy chúng sinh đều chứng niết-bàn.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: biết chúng sinh không có bờ bến, biết chúng sinh vô lượng, biết chúng sinh vô số, biết chúng sinh không thể nghĩ bàn, biết chúng sinh có vô lượng hình sắc, biết chúng sinh không thể đo lường, biết chúng sinh là không, biết chúng sinh không có tạo tác, biết chúng sinh không có gì cả, biết chúng sinh không có tự tính (bản chất tự có, cố định). Vì sao vậy? Vì muốn khiến tâm Bồ-tát càng thêm thù thắng, không nhiễm dính gì; hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy.

 "Phật tử! Thế nào là trụ Chính tâm của Bồ-tát? Bồ-tát này nghe mười điều mà tâm vẫn định, không lay động. Những gì là mười? Đó là: nghe khen Phật hay chê Phật, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động; nghe khen pháp hay chê pháp, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động; nghe khen Bồ-tát hay chê Bồ-tát, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động; nghe khen hay chê pháp mà Bồ-tát thực hành, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động; nghe nói chúng sinh có giới hạn hay vô lượng, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động; nghe nói chúng sinh có cấu bẩn hay không cấu bẩn, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động; nghe nói chúng sinh dễ độ hay khó độ, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động; nghe nói pháp giới có giới hạn hay vô lượng, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động; nghe nói pháp giới có thành có hoại, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động; nghe nói pháp giới là có hay là không, đối với Phật pháp tâm vẫn định, không lay động. Đó là mười.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: hết thảy pháp không có tướng, hết thảy pháp không có bản thể, hết thảy pháp không thể tu, hết thảy pháp không có gì cả, hết thảy pháp không chân thật, hết thảy pháp là không, hết thảy pháp không có tự tính, hết thảy pháp như huyễn, hết thảy pháp như mộng, hết thảy pháp không có phân biệt. Vì sao vậy? Vì muốn khiến tâm Bồ-tát càng thêm tiến bộ, được vô sinh pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trụ vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt) không thoái chuyển; hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy.

 "Phật tử! Thế nào là trụ Bất thoái của Bồ-tát? Bồ-tát này nghe mười điều mà vẫn vững chắc, không thoái lui. Những gì là mười? Đó là: nghe có Phật hay không có Phật, đối với Phật pháp tâm không thoái lui; nghe có pháp hay không có pháp, đối với Phật pháp tâm không thoái lui; nghe có Bồ-tát hay không có Bồ-tát, đối với Phật pháp tâm không thoái lui; nghe có hạnh Bồ-tát hay không có hạnh Bồ-tát, đối với Phật pháp tâm không thoái lui; nghe Bồ-tát tu hành thì ra khỏi sinh tử hay tu hành mà không ra khỏi, đối với Phật pháp tâm không thoái lui; nghe quá khứ có Phật hay quá khứ không có Phật, đối với Phật pháp tâm không thoái lui; nghe vị lai có Phật hay vị lai không có Phật, đối với Phật pháp tâm không thoái lui; nghe hiện tại có Phật hay hiện tại không có Phật, đối với Phật pháp tâm không thoái lui; nghe trí Phật có hết hay trí Phật không hết, đối với Phật pháp tâm không thoái lui; nghe ba đời là một tướng hay ba đời chẳng phải một tướng, đối với Phật pháp tâm không thoái lui. Đó là mười.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười pháp rộng lớn. Những gì là mười? Đó là: nói một tức là nhiều, nói nhiều tức là một; câu văn theo ý nghĩa, ý nghĩa theo câu văn; chẳng có tức là có, có tức là chẳng có; không tướng tức là tướng, tướng tức là không tướng; không tính tức là tính, tính tức là không tính. Vì sao vậy? Vì muốn khiến Bồ-tát tiến thêm, đối với hết thảy pháp khéo léo ra khỏi được; hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy.

 "Phật tử! Thế nào là trụ Đồng chân của Bồ-tát? Bồ-tát này trụ nơi mười việc. Những gì là mười? Đó là: việc làm của thân không lỗi lầm, việc làm của lời nói không lỗi lầm, việc làm của ý không lỗi lầm, tùy ý muốn mà thọ sinh (sinh ra ở đâu tùy theo ý mình), biết các thứ ham muốn của chúng sinh, biết các thứ hiểu biết của chúng sinh, biết các thứ giới (tính chất) của chúng sinh, biết các thứ nghiệp của chúng sinh, biết thế giới thành và hoại, thần túc tự tại, đi đâu cũng không ngăn ngại. Đó là mười.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: biết hết thảy cõi Phật, làm rung động hết thảy cõi Phật, giữ gìn hết thảy cõi Phật, quán xét hết thảy cõi Phật, đi đến hết thảy cõi Phật, đi khắp vô số thế giới, lãnh nhận vô số Phật pháp, hiện thân biến hóa tự tại, phát ra âm thanh rộng lớn đầy khắp, trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) phụng sự cúng dường vô số chư Phật. Vì sao vậy? Vì muốn khiến Bồ-tát tiến thêm, đối với hết thảy pháp được khéo léo thông thạo; hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy.

 "Phật tử! Thế nào là trụ Vương tử của Bồ-tát? Bồ-tát này khéo biết mười điều. Những gì là mười? Đó là: khéo biết sự thọ sinh của các chúng sinh, khéo biết sự hiện khởi của các phiền não (những trạng thái tâm xấu làm khổ như tham, giận, si mê), khéo biết sự nối tiếp của tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), khéo biết các phương tiện mình thực hành, khéo biết vô lượng pháp, khéo hiểu các oai nghi (cử chỉ, phép tắc đi đứng ngồi nằm đúng mực), khéo biết sự sai khác của các thế giới, khéo biết việc của thời trước và thời sau, khéo biết diễn nói thế đế (chân lý theo cách hiểu thông thường của thế gian), khéo biết diễn nói đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao, rốt ráo). Đó là mười.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười pháp. Những gì là mười? Đó là: sự khéo léo ở chỗ của Pháp Vương (vua của pháp, tức Phật), phép tắc ở chỗ của Pháp Vương, cung điện ở chỗ của Pháp Vương, việc đi vào chỗ của Pháp Vương, việc quán xét ở chỗ của Pháp Vương, lễ quán đảnh (rưới nước lên đỉnh đầu để trao ngôi kế thừa) của Pháp Vương, sức gia trì (sức hộ trì, giữ gìn) của Pháp Vương, sự không sợ hãi của Pháp Vương, chỗ nghỉ ngơi của Pháp Vương, lời ngợi khen của Pháp Vương. Vì sao vậy? Vì muốn khiến Bồ-tát tiến thêm, tâm không chướng ngại; hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy.

 "Phật tử! Thế nào là trụ Quán đảnh của Bồ-tát? Bồ-tát này thành tựu được mười thứ trí. Những gì là mười? Đó là: làm rung động vô số thế giới, chiếu sáng vô số thế giới, giữ gìn vô số thế giới, đi đến vô số thế giới, trang nghiêm làm trong sạch vô số thế giới, chỉ bày cho vô số chúng sinh, quán xét vô số chúng sinh, biết căn cơ của vô số chúng sinh, khiến vô số chúng sinh đi vào đạo, khiến vô số chúng sinh được điều phục. Đó là mười.

 Phật tử! Thân và việc làm của thân Bồ-tát này, thần thông biến hiện, trí quá khứ, trí vị lai, trí hiện tại, việc thành tựu cõi Phật, cảnh giới của tâm, cảnh giới của trí đều không thể biết được, cho đến các Bồ-tát Pháp Vương Tử (Bồ-tát ở trụ Vương tử) cũng không biết được.

 Phật tử! Bồ-tát này nên được khuyên học mười thứ trí của chư Phật. Những gì là mười? Đó là: trí biết ba đời, trí biết Phật pháp, trí biết pháp giới không ngăn ngại, trí biết pháp giới không bờ bến, trí đầy khắp hết thảy thế giới, trí chiếu khắp hết thảy thế giới, trí giữ gìn hết thảy thế giới, trí biết hết thảy chúng sinh, trí biết hết thảy pháp, trí biết vô biên chư Phật. Vì sao vậy? Vì muốn khiến Bồ-tát tăng trưởng nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi pháp đến từng chi tiết, trí trọn vẹn của Phật); hễ nghe pháp gì thì tự mình hiểu ra ngay, không cần do người khác dạy."

 Bấy giờ, nhờ thần lực của Phật, số thế giới nhiều như số hạt bụi của một vạn cõi Phật ở mỗi phương đều rung chuyển theo sáu cách. Đó là: rung, rung khắp, rung khắp đều; trồi lên, trồi khắp, trồi khắp đều; vọt lên, vọt khắp, vọt khắp đều; chấn động, chấn khắp, chấn khắp đều; gầm vang, gầm khắp, gầm khắp đều; va đập, đập khắp, đập khắp đều. Trời mưa xuống hoa trời mầu nhiệm, bột hương trời, tràng hoa trời, các thứ hương trời, áo báu trời, mây báu trời, đồ trang sức trời; các thứ âm nhạc trời không ai đánh mà tự vang lên, phóng ra ánh sáng lớn và âm thanh mầu nhiệm.

 Như ở trên cung điện của Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) trên đỉnh núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới) trong bốn thiên hạ (bốn châu lục bao quanh núi Tu-di, tức một thế giới nhỏ) này, pháp mười trụ được nói ra và các thần biến được hiện ra thế nào, thì hết thảy thế giới ở mười phương cũng đều như vậy.

 Lại nhờ thần lực của Phật, từ nơi vượt quá số thế giới nhiều như số hạt bụi của một vạn cõi Phật ở mỗi phương, có số Bồ-tát nhiều như số hạt bụi của mười cõi Phật đến nơi đây, đầy khắp mười phương, nói rằng: "Hay thay! Hay thay! Phật tử đã khéo nói pháp này! Chúng tôi đều cùng tên là Pháp Tuệ; cõi nước chúng tôi từ đó đến đều cùng tên là Pháp Vân; Như Lai ở cõi ấy đều tên là Diệu Pháp. Ở chỗ Phật của chúng tôi cũng nói pháp mười trụ; chúng hội, quyến thuộc, câu văn, nghĩa lý cũng đều như vậy, không thêm không bớt. Phật tử! Chúng tôi nương thần lực của Phật mà đến hội này để làm chứng cho ông: như ở hội này thế nào, thì hết thảy thế giới ở mười phương cũng đều như vậy."

 Bấy giờ, Bồ-tát Pháp Tuệ nương sức uy lực của Phật, quán xét mười phương cho đến khắp pháp giới mà nói bài tụng (bài thơ kệ) rằng:

 "Thấy thân vi diệu của bậc Trí Tối Thắng, tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) đoan nghiêm đều đầy đủ;

 bậc tôn quý như vậy rất khó gặp — Bồ-tát dũng mãnh liền mới phát tâm.

 Thấy thần thông lớn không gì sánh nổi, nghe nói về việc biết tâm người khác và lời dạy răn,

 thấy chúng sinh trong các nẻo luân hồi chịu vô lượng khổ — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Nghe các Như Lai, bậc Phổ Thắng Tôn (bậc tôn quý hơn hết thảy), đã thành tựu hết thảy công đức,

 ví như hư không, không có phân biệt — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Nhân quả trong ba đời gọi là "chỗ đúng" (điều hợp lẽ), còn cái "tự tính của ta" là "chỗ không đúng" (điều không hợp lẽ);

 muốn hiểu rõ hết nghĩa chân thật ấy — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Đời quá khứ, vị lai và hiện tại, tất cả nghiệp lành nghiệp ác,

 muốn hiểu biết hết, không sót điều nào — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Các thiền định, giải thoát và tam-muội, các loại nhiễm ô và trong sạch vô lượng,

 muốn hiểu rõ việc vào, trụ, ra khỏi định — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Tùy theo căn cơ chúng sinh lanh lợi hay chậm lụt, các thứ sức tinh tấn (siêng năng) như vậy,

 muốn thấu suốt, phân biệt mà biết rõ — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Các thứ hiểu biết của hết thảy chúng sinh, điều tâm họ ưa thích đều khác nhau,

 vô lượng như thế mà muốn biết hết — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Các giới (tính chất) của chúng sinh đều khác nhau, hết thảy thế gian không có giới hạn,

 muốn hiểu rõ hết bản thể của chúng — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Con đường của các hạnh hữu vi (thuộc về những pháp do nhân duyên tạo thành), mỗi mỗi đều có chỗ dẫn đến,

 muốn hiểu rõ hết tính chân thật của chúng — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Chúng sinh trong hết thảy thế giới, theo nghiệp mà trôi dạt, không lúc nào ngừng,

 muốn được thiên nhãn thấy rõ tất cả — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Những gì từng có trong đời quá khứ, bản thể như thế, hình tướng như thế,

 muốn hiểu rõ hết những đời trước — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Các phiền não trói buộc và mê lầm của hết thảy chúng sinh, sự nối tiếp hiện khởi và tập khí của chúng,

 muốn hiểu rõ cho đến khi dứt hết rốt ráo — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Tùy theo những gì chúng sinh đặt ra, các thứ bàn luận, con đường ngôn ngữ,

 muốn biết hết theo thế đế — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Hết thảy các pháp lìa ngoài lời nói, tính không vắng lặng, không có tạo tác,

 muốn thấu suốt hết nghĩa chân thật này — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Muốn làm rung động khắp các cõi mười phương, làm nghiêng đổ hết thảy các biển lớn,

 đầy đủ thần thông lớn của chư Phật — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Muốn từ một lỗ chân lông phóng ra ánh sáng, chiếu khắp vô lượng cõi nước mười phương,

 trong mỗi tia sáng làm giác ngộ hết thảy — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Muốn đem các cõi Phật khó nghĩ bàn đặt hết vào trong lòng bàn tay mà không lay động,

 hiểu rõ hết thảy đều như huyễn hóa — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Muốn đem chúng sinh của vô lượng cõi đặt trên đầu một sợi lông mà không chật hẹp,

 biết rõ không có người, không có ta — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Muốn dùng một sợi lông nhỏ từng giọt nước biển, khiến hết thảy biển lớn đều cạn khô,

 mà phân biệt biết được số giọt — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Các cõi nước không thể nghĩ bàn, nghiền hết thành bụi không sót chút nào,

 muốn phân biệt biết được số hạt bụi — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) quá khứ và vị lai, tướng thành hoại của hết thảy thế gian,

 muốn thấu suốt đến tận cùng — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Hết thảy Như Lai trong ba đời, hết thảy Độc giác (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời) và Thanh văn (đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà giác ngộ),

 muốn biết pháp của các vị ấy, hết không còn sót — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Vô lượng vô biên các thế giới, muốn dùng một sợi lông mà nhấc lên hết,

 hiểu rõ hết bản thể và hình tướng của chúng — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Vô lượng vô số núi Luân Vi (dãy núi sắt bao quanh mỗi thế giới), muốn khiến đều vào trong lỗ chân lông,

 mà biết được lớn nhỏ của chúng — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Muốn dùng một âm thanh mầu nhiệm vắng lặng, ứng khắp mười phương, tùy loài mà diễn nói,

 như vậy khiến ai cũng hiểu rõ trong sáng — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Pháp ngôn ngữ của hết thảy chúng sinh, dùng một lời mà diễn nói hết không sót,

 muốn hiểu rõ hết tự tính của chúng — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Không có tiếng nói nào của thế gian mà không nói được, khiến ai cũng hiểu và chứng được sự vắng lặng tịch diệt,

 muốn được thiệt căn (cái lưỡi, cơ quan nói năng) mầu nhiệm như vậy — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Muốn khiến các thế giới mười phương có tướng thành hoại đều thấy được,

 mà biết rằng tất cả đều từ phân biệt sinh ra — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Hết thảy thế giới mười phương, vô lượng Như Lai đều đầy khắp,

 muốn hiểu rõ hết pháp của các đức Phật ấy — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Các thứ thân biến hóa vô lượng, nhiều bằng số hạt bụi của hết thảy thế giới,

 muốn thấu suốt rằng đều từ tâm khởi ra — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Đời quá khứ, vị lai và hiện tại, vô lượng vô số các Như Lai,

 muốn trong một niệm (một khoảnh khắc của ý nghĩ) mà hiểu rõ hết — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Muốn diễn nói đầy đủ một câu pháp, trải qua a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được) kiếp không cùng tận,

 mà khiến câu văn và ý nghĩa mỗi lần đều khác nhau — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Hết thảy chúng sinh ở mười phương, theo tướng trôi lăn sinh diệt của họ,

 muốn trong một niệm mà thấu suốt hết — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Muốn dùng việc làm của thân, lời nói và ý, đi khắp mười phương không gì ngăn ngại,

 hiểu rõ ba đời đều trống vắng — Bồ-tát vì thế mà mới phát tâm.

 Bồ-tát phát tâm như vậy rồi, nên khiến họ đi đến các cõi nước mười phương,

 cung kính cúng dường các Như Lai — dùng điều này khiến họ không thoái lui.

 Bồ-tát dũng mãnh cầu Phật đạo, ở trong sinh tử mà không mỏi chán;

 vì họ mà ngợi khen, khiến họ thuận theo mà làm — như vậy khiến họ không thoái lui.

 Trong vô lượng cõi nước của thế giới mười phương, đều ở trong đó làm bậc chủ tôn quý;

 vì các Bồ-tát mà nói như vậy — dùng điều này khiến họ không thoái lui.

 Pháp tối thắng, tối thượng, bậc nhất, rất sâu, vi diệu, trong sạch,

 khuyên các Bồ-tát đem nói cho người khác — như vậy dạy họ lìa phiền não.

 Chỗ mà hết thảy thế gian không gì sánh bằng, không thể lay động hay khuất phục được,

 vì các Bồ-tát ấy mà thường ngợi khen — như vậy dạy họ không thoái lui.

 Phật là bậc chủ có sức mạnh lớn của thế gian, đầy đủ hết thảy công đức;

 khiến các Bồ-tát trụ trong đó — dùng điều này dạy họ thành bậc trượng phu thù thắng.

 Đến chỗ của vô lượng vô biên chư Phật, đều được đi đến và gần gũi,

 thường được chư Phật nhiếp thọ — như vậy dạy họ không thoái lui.

 Tất cả các tam-muội vắng lặng, đều diễn bày hết không sót,

 vì các Bồ-tát ấy mà nói như vậy — dùng điều này khiến họ không thoái lui.

 Phá diệt bánh xe sinh tử của các cõi tồn tại, chuyển bánh xe pháp mầu trong sạch (tức giảng dạy giáo pháp, khiến pháp lan truyền như bánh xe lăn đi),

 đối với hết thảy thế gian không chấp dính — vì các Bồ-tát mà nói như vậy.

 Hết thảy chúng sinh rơi vào đường ác, bị vô lượng nỗi khổ nặng nề bủa vây,

 làm chỗ cứu giúp nương tựa cho họ — vì các Bồ-tát mà nói như vậy.

 Đây là trụ phát tâm của Bồ-tát, một lòng chí cầu đạo vô thượng;

 pháp dạy bảo như tôi đã nói, hết thảy chư Phật cũng đều như vậy.

 Bồ-tát ở trụ thứ hai là trụ Trị địa, nên phát khởi tâm như vầy:

 hết thảy chúng sinh ở mười phương, nguyện khiến đều thuận theo lời dạy của Như Lai.

 Tâm làm lợi ích, tâm đại bi, tâm làm an vui, tâm làm an trụ, tâm thương xót, tâm nhiếp thọ,

 tâm che chở chúng sinh, tâm xem như chính mình, tâm làm thầy và tâm làm người dẫn đường.

 Đã trụ nơi tâm thù thắng mầu nhiệm như vậy, kế đó khiến họ tụng đọc học tập, cầu nghe nhiều,

 thường ưa vắng lặng, suy nghĩ chân chính, gần gũi hết thảy thiện tri thức.

 Nói năng hòa nhã vui vẻ, lìa thô lỗ; nói phải biết đúng lúc, không sợ hãi;

 thấu suốt nghĩa lý, làm đúng theo pháp; xa lìa ngu mê, tâm không lay động.

 Đây là người mới học hạnh bồ-đề (con đường tu dẫn đến giác ngộ); ai làm được hạnh này mới là Phật tử chân thật;

 nay tôi nói những điều người ấy nên làm, Phật tử như vậy nên siêng năng học tập.

 Bồ-tát ở trụ thứ ba là trụ Tu hành, nên nương theo lời Phật dạy mà siêng quán xét:

 các pháp là vô thường, là khổ và là không, không có ta, không có người, không có động tác.

 Hết thảy các pháp đều không đáng ưa thích, không đúng như tên gọi, không có chỗ chốn,

 không có gì để phân biệt, không chân thật — ai quán như vậy thì gọi là Bồ-tát.

 Kế đó khiến họ quán xét cõi chúng sinh, và khuyên họ quán xét pháp giới;

 sự sai khác của các thế giới, hết thảy không sót, đối với những điều ấy đều nên khuyên họ quán xét.

 Thế giới mười phương và hư không, tất cả đất, nước, lửa và gió,

 cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — đều khuyên họ quán xét cho đến tận cùng.

 Quán xét sự sai khác của các cõi ấy, cùng bản thể của chúng, đều đến chỗ rốt ráo;

 được lời dạy như vậy mà siêng năng tu hành, người ấy gọi là Phật tử chân thật.

 Bồ-tát ở trụ thứ tư là trụ Sinh quý, sinh ra từ lời dạy của các bậc thánh,

 thấu suốt rằng các cõi tồn tại đều không có gì, vượt qua các pháp ấy mà sinh vào pháp giới.

 Tin Phật vững chắc không thể phá hoại, quán pháp vắng lặng tịch diệt mà tâm an trụ,

 tùy theo các chúng sinh mà hiểu rõ hết: bản thể đều hư dối, không chân thật.

 Thế gian, cõi nước, nghiệp và quả báo, sinh tử và niết-bàn đều như vậy;

 Phật tử quán pháp như vậy, từ Phật trực tiếp sinh ra, nên gọi là Phật tử.

 Đời quá khứ, vị lai và hiện tại, tất cả Phật pháp ở trong đó,

 đều hiểu rõ, tích tập và làm cho tròn đầy, tu học như vậy cho đến rốt ráo.

 Hết thảy Như Lai trong ba đời, tùy mà quán xét đều thấy bình đẳng,

 các thứ sai khác đều không thể nắm bắt — ai quán như vậy là thấu suốt ba đời.

 Những điều tôi đã tán dương ngợi khen, ấy là các công đức của trụ thứ tư;

 nếu nương theo pháp mà siêng tu hành, sẽ mau thành bồ-đề vô thượng của Phật.

 Từ đây là các Bồ-tát ở trụ thứ năm, gọi là trụ Cụ túc phương tiện,

 đi sâu vào vô lượng phương tiện khéo léo, phát sinh việc làm công đức rốt ráo.

 Bao nhiêu phúc đức Bồ-tát tu được, đều là để cứu giúp che chở các loài chúng sinh,

 chuyên tâm làm lợi ích và đem lại an vui, một lòng thương xót, khiến họ được cứu độ.

 Vì hết thảy thế gian mà trừ các tai nạn, dẫn họ ra khỏi các cõi tồn tại, khiến họ vui mừng,

 điều phục từng người không sót ai, đều khiến họ đủ đức mà hướng về niết-bàn.

 Hết thảy chúng sinh không có bờ bến, vô lượng, vô số, không thể nghĩ bàn,

 cùng không thể cân lường, v.v. — nghe nhận pháp như vậy của Như Lai.

 Phật tử chân thật ở trụ thứ năm này thành tựu phương tiện để cứu độ chúng sinh;

 bậc tôn quý đầy đủ mọi công đức và đại trí đã dùng pháp như vậy mà chỉ bày.

 Trụ thứ sáu là trụ Chính tâm viên mãn, đối với tự tính của các pháp không mê lầm,

 chính niệm (giữ ý nghĩ chân chính) suy nghĩ, lìa phân biệt, hết thảy trời người không lay động được.

 Nghe khen hay chê Phật và Phật pháp, Bồ-tát và các hạnh mà Bồ-tát thực hành,

 chúng sinh có giới hạn hay vô lượng, có cấu bẩn hay không cấu bẩn, khó độ hay dễ độ,

 pháp giới lớn hay nhỏ, thành hay hoại, là có hay là không — tâm đều không lay động;

 đối với quá khứ, vị lai và hiện tại, chín chắn suy nghĩ, luôn luôn vững chắc.

 Hết thảy các pháp đều không có tướng, không có bản thể, không có tự tính, là không, không chân thật,

 như huyễn, như mộng, lìa phân biệt — thường ưa thích nghe nghĩa lý như vậy.

 Bồ-tát thứ bảy ở trụ Bất thoái, đối với Phật, pháp và hạnh Bồ-tát,

 dù nghe nói là có hay không, ra khỏi hay không ra khỏi, vẫn không thoái lui.

 Đời quá khứ, vị lai và hiện tại, hết thảy chư Phật là có hay là không,

 trí Phật có hết hay không hết, ba đời là một tướng hay nhiều tướng,

 một tức là nhiều, nhiều tức là một, câu văn theo ý nghĩa, ý nghĩa theo câu văn,

 hết thảy như vậy nối nhau mà thành — đối với người bất thoái này nên nói cho họ nghe.

 Hoặc pháp có tướng và không tướng, hoặc pháp có tính và không tính,

 các thứ sai khác nương thuộc lẫn nhau — người này nghe rồi thì đạt đến chỗ rốt ráo.

 Bồ-tát thứ tám ở trụ Đồng chân, hạnh của thân, lời nói và ý đều đầy đủ,

 hết thảy trong sạch, không có lỗi lầm, tùy ý thọ sinh, được tự tại.

 Biết điều tâm chúng sinh ưa thích, các thứ ý hiểu đều khác nhau,

 cùng hết thảy các pháp mà họ có, và tướng thành hoại của các cõi nước mười phương.

 Đạt được thần thông mầu nhiệm nhanh chóng, ở mọi nơi đều theo ý nghĩ mà đến,

 ở chỗ chư Phật nghe pháp, ngợi khen và tu hành không lười mỏi.

 Hiểu rõ hết thảy các cõi Phật, làm rung động, gia trì và quán xét các cõi ấy,

 vượt qua các cõi Phật nhiều không thể lường, đi khắp các thế giới nhiều không bờ bến.

 A-tăng-kỳ pháp đều thưa hỏi, muốn thọ thân nào cũng đều tự tại,

 tiếng nói khéo léo không đâu không vang tới, vô số chư Phật đều phụng sự.

 Bồ-tát thứ chín ở trụ Vương tử, thấy được sự thọ sinh khác nhau của chúng sinh,

 phiền não hiện khởi và tập khí không gì không biết, các phương tiện thực hành đều khéo hiểu.

 Các pháp mỗi thứ khác nhau, oai nghi khác nhau, thế giới không giống nhau, thời trước và thời sau,

 cùng chân lý thế tục và đệ nhất nghĩa đế, đều khéo hiểu biết không sót.

 Chỗ Pháp Vương khéo léo thiết lập, tùy theo nơi ấy mà có những pháp gì,

 cung điện của Pháp Vương và việc đi vào, cùng những gì được quán thấy trong đó,

 các phép quán đảnh của Pháp Vương, sức thần gia trì, sự không sợ hãi,

 cung thất nghỉ ngơi và lời khen ngợi — dùng những điều này mà dạy bảo các Pháp Vương Tử.

 Nói cho họ như vậy không điều gì không hết, mà khiến tâm họ không chấp dính;

 ở đây hiểu rõ mà tu chính niệm, hết thảy chư Phật hiện ra trước mặt.

 Phật tử chân thật ở trụ thứ mười là trụ Quán đảnh, thành tựu viên mãn pháp tối thượng bậc nhất,

 vô số thế giới mười phương đều làm rung động được, ánh sáng chiếu khắp.

 Giữ gìn và đi đến các thế giới cũng không sót, việc trang nghiêm làm trong sạch đều đầy đủ,

 chỉ bày cho chúng sinh nhiều không đếm xuể, quán xét biết căn cơ đều được trọn vẹn.

 Khiến chúng sinh phát tâm và được điều phục cũng không bờ bến, đều khiến hướng về đại bồ-đề,

 hết thảy pháp giới đều quán xét, các cõi nước mười phương đều đi đến.

 Trong đó thân và việc làm của thân, thần thông biến hiện khó mà lường được;

 các cảnh giới cõi Phật trong ba đời, cho đến bậc Vương tử cũng không hiểu được.

 Trí ba đời thấy hết thảy, trí hiểu rõ các Phật pháp,

 trí biết pháp giới không ngăn ngại, không bờ bến, trí đầy khắp hết thảy thế giới,

 trí chiếu sáng và giữ gìn thế giới, trí hiểu rõ chúng sinh và các pháp,

 cùng trí không bờ bến biết các bậc Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính, tức Phật) — Như Lai đều nói cho, khiến họ biết hết.

 Các Bồ-tát ở mười trụ như vậy đều từ pháp của Như Lai mà hóa sinh;

 tùy theo công đức và hạnh mà họ có, hết thảy trời người không lường được.

 Đời quá khứ, vị lai và hiện tại, người phát tâm cầu thành Phật nhiều không bờ bến,

 đầy khắp các cõi nước mười phương, không ai là không sẽ thành nhất thiết trí.

 Hết thảy cõi nước không có bờ bến, thế giới, chúng sinh và pháp cũng vậy;

 mê lầm, nghiệp và điều tâm ưa thích đều khác nhau — nương theo đó mà phát ý bồ-đề.

 Tâm một niệm ban đầu cầu Phật đạo, chúng sinh thế gian và hàng nhị thừa (hai hàng Thanh văn và Độc giác, chỉ cầu tự mình giải thoát),

 những vị ấy còn không biết được, huống gì các hạnh công đức khác!

 Tất cả thế giới ở mười phương, nếu ai dùng một sợi lông nhấc lên được hết,

 người ấy mới biết được hạnh trí tuệ hướng về Như Lai của Phật tử này.

 Tất cả biển lớn ở mười phương, nếu ai dùng đầu sợi lông nhỏ từng giọt cho cạn hết,

 người ấy mới biết được hạnh công đức mà Phật tử này tu trong một niệm.

 Hết thảy thế giới nghiền thành bụi, nếu ai phân biệt biết được số hạt,

 người như vậy mới thấy được con đường mà các Bồ-tát này đi.

 Chư Phật mười phương quá khứ, vị lai, hiện tại, hết thảy Độc giác và Thanh văn,

 đều dùng các thứ biện tài (tài ăn nói, giảng giải lưu loát) mầu nhiệm để chỉ bày về tâm bồ-đề lúc mới phát;

 công đức của sự phát tâm không thể lường, đầy khắp hết thảy cõi chúng sinh,

 các bậc trí cùng nhau nói cũng không thể hết, huống gì các hạnh mầu nhiệm khác!"

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ mười sáu (hết).

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ mười bảy.

 Ngài Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một vương quốc xưa ở vùng Tân Cương ngày nay), vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video