Thiên 44 — Phẩm 26: Mười địa (phần 1)

 Phẩm Thập Địa (mười Địa — mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát trên đường thành Phật), thứ hai mươi sáu, phần một.

 Bấy giờ, Đức Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) ở trong điện Ma-ni Bảo Tạng (điện chứa ngọc báu ma-ni; ma-ni là loại ngọc quý trong suốt, sáng rực) tại cung vua trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời thứ sáu, cao nhất của cõi Dục — cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc). Ngài ở cùng với rất đông các vị đại Bồ-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh).

 Các vị Bồ-tát ấy đều đã bất thoái chuyển (không bao giờ thối lui) đối với A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của Phật). Tất cả đều từ các thế giới phương khác đến nhóm họp. Họ an trụ trong cảnh giới mà trí tuệ của mọi Bồ-tát an trụ, đi vào chốn mà trí tuệ của mọi Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) đi vào. Họ siêng tu không ngừng, khéo léo thị hiện đủ loại thần thông (năng lực siêu phàm như biến hóa, bay đi, thấy nghe xa…). Mọi việc làm đều nhằm giáo hóa, điều phục tất cả chúng sinh mà không lỡ thời cơ. Để thành tựu mọi đại nguyện của Bồ-tát, họ ở trong mọi đời, mọi kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài, không thể tính đếm bằng năm tháng), mọi cõi nước, siêng tu các hạnh, chưa từng tạm biếng nhác nghỉ ngơi. Họ đầy đủ phúc đức và trí tuệ — những thứ trợ giúp cho con đường tu — làm lợi ích khắp chúng sinh mà không bao giờ cạn thiếu. Họ đã đến được bờ bên kia rốt ráo (chỗ hoàn tất trọn vẹn) của trí tuệ và phương tiện (cách thức khéo léo tùy hoàn cảnh để dẫn dắt người) của mọi Bồ-tát; thị hiện đi vào sinh tử (vòng chết đi sống lại, luân hồi không dứt) và Niết-bàn (cảnh giới dứt hết khổ đau, phiền não, ra khỏi luân hồi) mà không bỏ phế bên nào.

 Họ tu hạnh Bồ-tát, khéo đi vào mọi thiền định, giải thoát, tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một điểm), tam-ma-bát-để (trạng thái thiền định sâu, thân tâm quân bình an ổn), thần thông và trí sáng suốt của Bồ-tát; mọi việc làm đều được tự tại. Họ đạt được sức thần tự tại của mọi Bồ-tát: trong khoảng một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ), không cần cử động gì, vẫn đến được khắp mọi pháp hội nơi đạo tràng (chỗ Phật thành đạo và thuyết pháp) của tất cả Như Lai, đứng đầu đại chúng, thỉnh Phật thuyết pháp, giữ gìn bánh xe Chánh pháp của chư Phật (giáo pháp chân chính, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát mọi tà kiến). Với tâm rộng lớn, họ cúng dường, phụng sự tất cả chư Phật, luôn siêng tu tập mọi sự nghiệp mà Bồ-tát thực hành. Thân họ hiện ra khắp mọi thế gian, tiếng nói vang khắp pháp giới mười phương (pháp giới: toàn thể vũ trụ cùng mọi hiện tượng; mười phương: tám hướng cùng trên và dưới), tâm trí không bị ngăn ngại, thấy khắp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Mọi công đức mà các Bồ-tát có được, họ đều đã tu hành đến viên mãn; dù trải qua số kiếp không thể nói hết cũng không kể xiết.

 Tên các vị ấy là: Bồ-tát Kim Cang Tạng, Bồ-tát Bảo Tạng, Bồ-tát Liên Hoa Tạng, Bồ-tát Đức Tạng, Bồ-tát Liên Hoa Đức Tạng, Bồ-tát Nhật Tạng, Bồ-tát Tô-lợi-da Tạng (tô-lợi-da: mặt trời), Bồ-tát Vô Cấu Nguyệt Tạng, Bồ-tát Ư Nhất Thiết Quốc Độ Phổ Hiện Trang Nghiêm Tạng, Bồ-tát Tỳ-lô-giá-na Trí Tạng (Tỳ-lô-giá-na: tên vị Phật có ánh sáng chiếu khắp, vị Phật trung tâm của kinh này), Bồ-tát Diệu Đức Tạng, Bồ-tát Chiên-đàn Đức Tạng (chiên-đàn: gỗ đàn hương thơm quý), Bồ-tát Hoa Đức Tạng, Bồ-tát Câu-tô-ma Đức Tạng (câu-tô-ma: hoa), Bồ-tát Ưu-bát-la Đức Tạng (ưu-bát-la: hoa sen xanh), Bồ-tát Thiên Đức Tạng, Bồ-tát Phúc Đức Tạng, Bồ-tát Vô Ngại Thanh Tịnh Trí Đức Tạng, Bồ-tát Công Đức Tạng, Bồ-tát Na-la-diên Đức Tạng (Na-la-diên: vị thần có sức mạnh vô song), Bồ-tát Vô Cấu Tạng, Bồ-tát Ly Cấu Tạng, Bồ-tát Chủng Chủng Biện Tài Trang Nghiêm Tạng, Bồ-tát Đại Quang Minh Võng Tạng, Bồ-tát Tịnh Uy Đức Quang Minh Vương Tạng, Bồ-tát Kim Trang Nghiêm Đại Công Đức Quang Minh Vương Tạng, Bồ-tát Nhất Thiết Tướng Trang Nghiêm Tịnh Đức Tạng, Bồ-tát Kim Cang Diệm Đức Tướng Trang Nghiêm Tạng, Bồ-tát Quang Minh Diệm Tạng, Bồ-tát Tinh Tú Vương Quang Chiếu Tạng, Bồ-tát Hư Không Vô Ngại Trí Tạng, Bồ-tát Diệu Âm Vô Ngại Tạng, Bồ-tát Đà-la-ni Công Đức Trì Nhất Thiết Chúng Sinh Nguyện Tạng (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ, nắm giữ không quên), Bồ-tát Hải Trang Nghiêm Tạng, Bồ-tát Tu-di Đức Tạng (Tu-di: ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm vũ trụ của đạo Phật), Bồ-tát Tịnh Nhất Thiết Công Đức Tạng, Bồ-tát Như Lai Tạng, Bồ-tát Phật Đức Tạng, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt… Các vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) như vậy nhiều vô số, vô lượng, vô biên, không gì sánh bằng, không thể đếm, không thể cân nhắc, không thể nghĩ bàn, không thể đo lường, không thể nói hết; Bồ-tát Kim Cang Tạng đứng đầu.

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng nương thần lực của Phật, nhập vào tam-muội "Ánh sáng đại trí tuệ của Bồ-tát". Vừa nhập tam-muội ấy xong, liền đó ở ngoài mười phương, mỗi phương vượt qua số thế giới nhiều như số hạt bụi nhỏ trong mười ức cõi Phật, đều có số chư Phật nhiều như số hạt bụi nhỏ trong mười ức cõi Phật, cùng một danh hiệu là Kim Cang Tạng, hiện ra trước mặt ngài, nói như sau:

 "Lành thay, lành thay, Kim Cang Tạng! Ông đã có thể nhập vào tam-muội Ánh sáng đại trí tuệ của Bồ-tát này. Thiện nam tử (người con trai hiền lành, lời Phật gọi người tu)! Đây là chư Phật ở mười phương, mỗi phương nhiều như số hạt bụi nhỏ trong mười ức cõi Phật, cùng gia hộ (ban sức giúp đỡ) cho ông. Ấy là nhờ sức bản nguyện (lời nguyện gốc phát ra từ khi mới tu) và sức oai thần của Đức Tỳ-lô-giá-na Như Lai, Ứng Cúng (bậc đáng được trời người cúng dường), Chánh Đẳng Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn); cũng là nhờ sức trí tuệ thù thắng của chính ông; vì muốn ông vì tất cả Bồ-tát mà nói ra ánh sáng của các pháp Phật không thể nghĩ bàn.

 Đó là: để khiến họ vào được địa của trí tuệ; để thâu gom mọi thiện căn (gốc rễ điều lành, tức những việc thiện làm hạt giống cho quả tốt); để khéo lựa chọn mọi Phật pháp; để hiểu rộng các pháp; để khéo thuyết pháp; để trí không phân biệt được thanh tịnh; để không bị nhiễm bởi mọi pháp thế gian; để thiện căn xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian, hướng về giải thoát) được thanh tịnh; để được cảnh giới trí tuệ không thể nghĩ bàn; để được cảnh giới trí tuệ của bậc Nhất thiết trí (người có trí tuệ biết hết thảy, tức Phật).

 Lại để khiến họ biết được chỗ bắt đầu và kết thúc của mười địa Bồ-tát; để nói đúng như thật các tướng sai khác của mười địa Bồ-tát; để luôn nhớ nghĩ mọi Phật pháp; để tu tập phân biệt các pháp vô lậu (pháp không còn bị phiền não rò rỉ làm ô nhiễm); để khéo lựa chọn, quán sát, trang nghiêm khéo léo bằng ánh sáng đại trí tuệ; để khéo vào cửa trí tuệ quyết định; để tùy theo chỗ an trụ mà lần lượt nói rõ không chút sợ hãi; để được ánh sáng của biện tài (tài ăn nói, giảng giải) không ngăn ngại; để an trụ vững vàng nơi địa của đại biện tài; để nhớ nghĩ tâm Bồ-tát mà không quên mất; để làm cho mọi cõi chúng sinh được thành thục; để có thể đến khắp mọi nơi mà khai ngộ một cách quyết định.

 Thiện nam tử! Ông hãy giảng nói những phương pháp khéo léo về sự sai khác của pháp môn (cửa ngõ của giáo pháp) này. Đó là: vì được ánh sáng trí tuệ Như Lai gia hộ nhờ nương thần lực của Phật; vì làm thanh tịnh thiện căn của chính mình; vì làm thanh tịnh khắp pháp giới; vì thâu nhiếp khắp chúng sinh; vì vào sâu pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) và trí thân (thân trí tuệ); vì nhận được quán đỉnh của tất cả chư Phật (quán đỉnh: nghi lễ rưới nước lên đỉnh đầu, như khi lập thái tử lên ngôi vua, ở đây chỉ việc được chư Phật thừa nhận đạt địa vị cao nhất); vì được thân cao lớn nhất trong mọi thế gian; vì vượt qua mọi con đường thế gian; vì làm thanh tịnh thiện căn xuất thế gian; vì làm đầy đủ nhất thiết trí trí (trí tuệ tối thượng biết rõ hết thảy mọi sự của Phật)."

 Bấy giờ, chư Phật mười phương ban cho Bồ-tát Kim Cang Tạng thân mà không gì che lấp được ánh sáng, ban cho biện tài ưa nói không ngăn ngại, ban cho trí thanh tịnh khéo phân biệt, ban cho sức khéo ghi nhớ không quên, ban cho tuệ sáng suốt khéo quyết định, ban cho trí khai ngộ đến được mọi nơi, ban cho sức tự tại thành đạo, ban cho vô sở úy của Như Lai (sự không sợ hãi khi thuyết pháp giữa mọi đại chúng), ban cho trí biện tài quán sát phân biệt các pháp môn của bậc Nhất thiết trí, ban cho thân, lời nói và ý tối thượng mầu nhiệm của tất cả Như Lai được trang nghiêm đầy đủ. Vì sao vậy? Vì được pháp của tam-muội này vốn như thế; vì do bản nguyện mà khởi lên; vì đã khéo làm thanh tịnh tâm sâu xa; vì đã khéo làm thanh tịnh bánh xe trí tuệ; vì đã khéo tích tụ các pháp trợ đạo (những pháp hỗ trợ cho con đường giác ngộ); vì đã khéo tu sửa việc làm; vì nghĩ đến ông là pháp khí (người có khả năng chứa đựng giáo pháp, như đồ đựng) vô lượng; vì biết lòng tin hiểu của ông thanh tịnh; vì được tổng trì (năng lực nắm giữ, ghi nhớ trọn vẹn giáo pháp) không sai lầm; vì dấu ấn trí tuệ về pháp giới đã khéo in vào.

 Bấy giờ, chư Phật mười phương mỗi vị đưa tay phải xoa đỉnh đầu Bồ-tát Kim Cang Tạng. Xoa đầu xong, Bồ-tát Kim Cang Tạng từ tam-muội đứng dậy, bảo khắp đại chúng Bồ-tát rằng: "Các Phật tử (con của Phật, tiếng gọi người tu theo Phật)! Nguyện của các Bồ-tát đã khéo quyết định, không xen tạp, không thể thấy hết, rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng thời vị lai trùm khắp mọi cõi Phật, cứu giúp che chở tất cả chúng sinh, được tất cả chư Phật hộ trì, đi vào địa trí tuệ của chư Phật quá khứ, vị lai và hiện tại.

 Phật tử! Thế nào là địa trí tuệ của Bồ-tát ma-ha-tát? Phật tử! Địa trí tuệ của Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại; chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã nói, sẽ nói, đang nói; tôi cũng nói như vậy. Mười loại ấy là gì? Một là Hoan Hỷ địa (địa vui mừng: lần đầu chứng được chân lý, lòng vô cùng vui mừng); hai là Ly Cấu địa (địa lìa nhơ: giới hạnh trong sạch, lìa mọi nhơ bẩn của sự phạm giới); ba là Phát Quang địa (địa phát ánh sáng: nhờ thiền định mà ánh sáng trí tuệ phát ra); bốn là Diệm Tuệ địa (địa trí tuệ rực cháy: lửa trí tuệ đốt sạch phiền não); năm là Nan Thắng địa (địa khó vượt qua: làm được điều cực khó, hòa hợp trí thế gian và trí xuất thế gian); sáu là Hiện Tiền địa (địa hiện ra trước mắt: trí tuệ thấu rõ chân lý hiện rõ trước mắt); bảy là Viễn Hành địa (địa đi xa: tu hành vượt xa hẳn các bậc thấp); tám là Bất Động địa (địa không lay động: trí tuệ tự nhiên vận hành, không gì lay chuyển được); chín là Thiện Tuệ địa (địa trí tuệ khéo léo: biện tài không ngăn ngại, khéo thuyết pháp khắp nơi); mười là Pháp Vân địa (địa mây pháp: trí tuệ như đám mây lớn che khắp, tuôn mưa giáo pháp xuống mọi nơi).

 Phật tử! Mười địa Bồ-tát này, chư Phật ba đời đã nói, sẽ nói, đang nói. Phật tử! Tôi không thấy có cõi nước Phật nào mà Như Lai ở đó không nói mười địa này. Vì sao vậy? Vì đây là con đường tối thượng để Bồ-tát ma-ha-tát hướng đến bồ-đề (giác ngộ), cũng là cửa ánh sáng của pháp thanh tịnh, tức là phân biệt diễn nói các địa của Bồ-tát. Phật tử! Chỗ này không thể nghĩ bàn, đó là trí tuệ mà các Bồ-tát tùy theo sự chứng ngộ của mình mà có được."

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng nói tên mười địa Bồ-tát xong thì lặng im, không giải thích thêm. Lúc ấy, toàn thể đại chúng Bồ-tát nghe tên mười địa Bồ-tát mà không được nghe giải thích, ai cũng khát khao mong mỏi, nghĩ rằng: "Vì nhân gì, duyên gì mà Bồ-tát Kim Cang Tạng chỉ nói tên mười địa Bồ-tát mà không giải thích?"

 Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt biết điều đại chúng đang nghĩ trong lòng, bèn dùng kệ (bài thơ, lời văn vần trong kinh) hỏi Bồ-tát Kim Cang Tạng:

 "Vì sao bậc giác ngộ thanh tịnh, đầy đủ chánh niệm, trí tuệ, công đức,

 nói tên các địa tối thượng mầu nhiệm, có đủ sức mà không giải thích?

 Tất cả mọi người đều đã quyết định, dũng mãnh không chút khiếp nhược,

 vì sao chỉ nói tên các địa, mà không vì họ mở bày diễn giảng?

 Ý nghĩa mầu nhiệm của các địa, chúng hội này đều muốn được nghe,

 lòng họ không chút khiếp nhược, xin vì họ phân tích mà nói!

 Chúng hội đều thanh tịnh, lìa biếng nhác, nghiêm chỉnh trong sạch,

 vững chắc không lay động, đầy đủ công đức và trí tuệ.

 Nhìn nhau đều cung kính, tất cả đều chuyên tâm ngưỡng trông,

 như ong nhớ mật ngon, như người khát mong cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp đem lại an lạc, giải thoát)."

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng, bậc đại trí không sợ hãi, nghe nói như vậy xong, vì muốn chúng hội được vui lòng, bèn vì các Phật tử mà nói kệ:

 "Việc tu hành các địa của Bồ-tát, là gốc rễ tối thượng của chư Phật;

 hiển bày, phân tích mà nói ra, là điều bậc nhất hiếm có và khó khăn.

 Vi tế khó thấy được, lìa suy niệm, vượt khỏi phạm vi của tâm,

 sinh ra cảnh giới của Phật, người nghe đều mê lầm.

 Ai giữ tâm vững như kim cương, tin sâu trí tuệ thù thắng của Phật,

 biết nền tảng của tâm vốn không có ngã (cái tôi thật có), mới nghe được pháp thù thắng này.

 Như vẽ màu giữa hư không, như dáng gió giữa hư không,

 trí tuệ của bậc Mâu-ni (bậc Thánh tịch tĩnh, chỉ Phật) cũng như vậy, phân tích ra thật khó thấy.

 Tôi nghĩ trí tuệ của Phật tối thắng, khó nghĩ bàn,

 thế gian không ai lĩnh nhận nổi, nên tôi lặng im không nói."

 Bấy giờ, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt nghe nói như vậy, thưa với Bồ-tát Kim Cang Tạng: "Phật tử! Nay chúng hội này đều đã tề tựu, đã khéo làm thanh tịnh tâm sâu xa, khéo làm trong sạch ý nghĩ, khéo tu các hạnh, khéo tích tụ pháp trợ đạo, khéo gần gũi trăm nghìn ức Phật, thành tựu vô lượng công đức và thiện căn, đã lìa bỏ si mê lầm lạc, không còn nhơ nhiễm, tin hiểu từ đáy lòng, đối với Phật pháp không chạy theo lời dạy của người khác. Lành thay Phật tử! Xin hãy nương thần lực của Phật mà diễn nói; các Bồ-tát này đối với những chỗ rất sâu xa như vậy đều có thể chứng biết."

 Bấy giờ, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt muốn nói lại ý ấy nên đọc kệ:

 "Xin nói về hạnh vô thượng của Bồ-tát, là điều an ổn nhất,

 phân tích các địa, nhờ trí thanh tịnh mà thành chánh giác (giác ngộ chân chính).

 Chúng hội này không còn nhơ bẩn, ý chí và hiểu biết đều sáng sạch,

 đã phụng sự vô lượng Phật, có thể hiểu nghĩa các địa này."

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng nói: "Phật tử! Tuy chúng hội đây ý nghĩ đã khéo thanh tịnh, lìa bỏ ngu si và nghi hoặc, đối với pháp rất sâu không chạy theo lời dạy của người khác; nhưng còn có những chúng sinh khác hiểu biết kém cỏi, nghe việc rất sâu khó nghĩ bàn này, phần nhiều sinh nghi ngờ, rồi trong đêm dài (thời gian luân hồi lâu dài tăm tối) phải chịu suy tổn khổ não. Tôi thương xót những người ấy, cho nên lặng im."

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn nói lại ý ấy nên đọc kệ:

 "Tuy chúng hội này thanh tịnh, trí tuệ rộng lớn, rất sâu, sáng suốt, sắc bén, có thể quyết đoán lựa chọn,

 tâm không lay động như vua của các núi, không thể nghiêng đổ như biển lớn;

 nhưng có người tu hành chưa lâu, chưa được hiểu biết, làm theo thức (tâm phân biệt thường tình) chứ không làm theo trí tuệ,

 nghe điều này sinh nghi rồi rơi vào đường ác, tôi thương xót những người ấy nên không nói."

 Bấy giờ, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt lại thưa với Bồ-tát Kim Cang Tạng: "Phật tử! Xin hãy nương thần lực của Phật mà phân tích nói pháp không thể nghĩ bàn này; những người ấy sẽ được Như Lai hộ niệm (che chở, nghĩ đến) mà sinh lòng tin nhận. Vì sao vậy? Khi nói mười địa, pháp của tất cả Bồ-tát lẽ ra là như vậy: được Phật hộ niệm. Vì được hộ niệm nên đối với địa trí tuệ này có thể sinh lòng dũng mãnh. Vì sao vậy? Vì đây là chỗ tu hành đầu tiên của Bồ-tát, để thành tựu mọi pháp của chư Phật. Ví như viết chữ, tính đếm, nói năng, tất cả đều lấy chữ cái làm gốc, lấy chữ cái làm chỗ tận cùng, không có chút nào rời khỏi chữ cái. Phật tử! Mọi Phật pháp đều lấy mười địa làm gốc; tu hành mười địa đến rốt ráo thành tựu thì được Nhất thiết trí. Vì vậy, Phật tử! Xin hãy diễn nói! Những người ấy chắc chắn được Như Lai che chở, khiến họ tin nhận."

 Bấy giờ, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt muốn nói lại ý ấy nên đọc kệ:

 "Lành thay Phật tử, xin diễn nói hạnh các địa đi vào bồ-đề!

 Hết thảy bậc Tôn quý tự tại khắp mười phương, không ai không hộ niệm cái gốc của trí tuệ này.

 Trí an trụ này cũng là chỗ rốt ráo, là nơi mọi Phật pháp từ đó sinh ra;

 ví như viết và đếm đều gói gọn trong chữ cái, Phật pháp cũng nương nơi các địa như vậy."

 Bấy giờ, đại chúng các vị đại Bồ-tát cùng lúc đồng thanh hướng về Bồ-tát Kim Cang Tạng mà nói kệ:

 "Bậc có trí tối thượng mầu nhiệm, không nhơ, có biện tài phân tích vô biên,

 xin tuyên giảng lời sâu xa tốt đẹp, phù hợp với đệ nhất nghĩa (chân lý cao nhất).

 Ghi nhớ gìn giữ hạnh thanh tịnh, nhóm họp công đức của thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có),

 xin dùng biện tài phân tích ý nghĩa, nói về các địa tối thắng này.

 Thiền định và giới luật đã gom thành tâm chân chính, đã lìa ngã mạn (kiêu căng do chấp có cái tôi) và tà kiến (hiểu biết sai lệch),

 chúng hội này không còn ý nghĩ ngờ vực, chỉ mong được nghe lời khéo nói!

 Như khát mong nước mát, như đói nhớ món ngon,

 như bệnh nhớ thuốc hay, như ong ham mật tốt;

 chúng tôi cũng như vậy, mong được nghe pháp cam lộ!

 Lành thay bậc trí tuệ rộng lớn, xin nói về việc đi vào các địa,

 thành tựu thập lực không ngăn ngại, cùng mọi hạnh của bậc Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát)!"

 Bấy giờ, từ giữa hai chân mày của Đức Thế Tôn phát ra ánh sáng thanh tịnh tên là "Ánh sáng ngọn lửa sức mạnh Bồ-tát", có trăm nghìn a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được) luồng ánh sáng khác làm quyến thuộc theo cùng, chiếu khắp mọi thế giới mười phương, không đâu không tới; khổ đau của ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ — loài quỷ đói, súc sinh) đều được tạm ngưng. Ánh sáng ấy lại chiếu đến các pháp hội của tất cả Như Lai, hiển hiện sức mạnh không thể nghĩ bàn của chư Phật; lại chiếu đến thân của các Bồ-tát được chư Phật gia hộ để thuyết pháp ở mọi thế giới mười phương. Làm xong việc ấy, ánh sáng dừng lại trên hư không phía trên, kết thành một đài lưới mây ánh sáng lớn. Lúc ấy, chư Phật mười phương cũng đều như vậy, từ giữa hai chân mày phát ra ánh sáng thanh tịnh; tên gọi, quyến thuộc và việc làm của ánh sáng ấy đều giống hệt ánh sáng này; lại chiếu đến Phật và đại chúng ở thế giới Ta-bà này (thế giới chúng ta đang ở, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu khổ đau), cùng thân và tòa sư tử (chỗ ngồi thuyết pháp, ví như ngai của sư tử, chúa loài thú) của Bồ-tát Kim Cang Tạng, rồi dừng trên hư không phía trên, kết thành đài lưới mây ánh sáng lớn. Lúc ấy, trong đài ánh sáng, nhờ oai thần của chư Phật, vang lên lời kệ:

 "Phật không ai sánh bằng, như hư không, có thập lực cùng công đức thù thắng vô lượng,

 tối thắng trong loài người, cao nhất trên đời; pháp của Thích Sư Tử (Đức Phật Thích-ca, bậc như sư tử trong dòng họ Thích) gia hộ cho vị ấy.

 Phật tử hãy nương sức chư Phật, mở kho tối thắng của bậc Pháp Vương (vua của giáo pháp, chỉ Phật) này;

 trí tuệ rộng lớn và hạnh mầu nhiệm thù thắng của các địa, hãy nhờ oai thần của Phật mà phân tích giảng nói.

 Ai được sức của bậc Thiện Thệ gia hộ, sẽ được báu pháp đi vào trong tâm,

 các địa không nhơ lần lượt viên mãn, cũng đầy đủ mười lực của Như Lai.

 Dù ở giữa nước biển hay trong lửa kiếp (ngọn lửa thiêu rụi thế giới vào thời kỳ thế giới hoại diệt), người đủ sức nhận pháp này nhất định được nghe;

 còn kẻ sinh nghi, không tin, mãi mãi không được nghe ý nghĩa như vậy.

 Hãy nói con đường trí tuệ thù thắng của các địa: vào, trụ, chuyển tiếp, lần lượt tu tập;

 từ cảnh giới tu hành mà trí tuệ về pháp sinh ra, vì lợi ích tất cả chúng sinh."

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng quan sát mười phương, vì muốn đại chúng tăng thêm lòng tin trong sạch, bèn nói kệ:

 "Con đường của Như Lai, bậc Đại Tiên, vi diệu khó biết được;

 không phải là suy niệm, mà lìa mọi suy niệm; muốn tìm thấy thì không thể được.

 Không sinh cũng không diệt, bản tánh thanh tịnh, luôn vắng lặng;

 đó là chốn mà trí tuệ của người sáng suốt đã lìa nhơ bẩn đi đến.

 Tự tánh vốn rỗng không, vắng lặng, không hai mà cũng không cùng tận;

 giải thoát khỏi các nẻo tái sinh, an trụ bình đẳng nơi Niết-bàn.

 Không phải đầu, không phải giữa hay sau, không phải lời nói có thể diễn đạt;

 vượt ra ngoài ba đời, tướng trạng của nó như hư không.

 Chỗ đi của Phật là tịch diệt (vắng lặng, dứt hết mọi phiền não, mọi động loạn), lời nói không thể với tới;

 hạnh các địa cũng như thế, khó nói, khó lĩnh nhận.

 Trí tuệ khởi lên cảnh giới Phật, không phải là suy niệm, lìa con đường của tâm;

 không phải là cửa ngõ của uẩn, giới, xứ (các cách phân loại thân tâm và cảnh vật: năm uẩn — năm nhóm hợp thành con người là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; mười tám giới và mười hai xứ — các giác quan, đối tượng và sự nhận biết của chúng); trí tuệ biết được mà ý thức không với tới.

 Như dấu chim bay giữa hư không, khó nói, khó chỉ ra;

 nghĩa của mười địa cũng như vậy, tâm ý không thể hiểu thấu.

 Lòng từ bi và sức nguyện sinh ra hạnh đi vào các địa,

 lần lượt làm tâm viên mãn; hạnh của trí tuệ không phải cảnh của suy lường.

 Cảnh giới này khó thấy, có thể biết mà không thể nói;

 nhờ sức Phật nên được diễn giải, các vị hãy cung kính lĩnh nhận.

 Hạnh trí tuệ đi vào như thế, nói trải ức kiếp cũng không hết;

 nay tôi chỉ nói tóm lược, nhưng nghĩa chân thật thì không sót.

 Hãy một lòng cung kính chờ đợi, tôi nương sức Phật mà nói

 pháp thù thắng bằng âm thanh vi diệu, ví dụ và câu chữ đều tương hợp.

 Thần lực vô lượng của chư Phật đều đến nhập vào thân tôi;

 chỗ này khó tuyên bày, nay tôi chỉ nói một phần nhỏ.

 Địa thứ nhất

 "Phật tử! Nếu có chúng sinh đã gieo sâu thiện căn, khéo tu các hạnh, khéo tích tụ pháp trợ đạo, khéo cúng dường chư Phật, khéo tích tụ các pháp trắng sạch (các điều thiện trong sạch), được thiện tri thức (thầy bạn hiền dẫn dắt trên đường tu) che chở, khéo giữ gìn tâm sâu xa thanh tịnh, lập chí hướng rộng lớn, sinh hiểu biết rộng lớn, lòng từ bi hiện ra trước mắt; vì cầu trí tuệ của Phật, vì muốn được thập lực, vì muốn được đại vô úy (sự không sợ hãi lớn lao của Phật), vì muốn được pháp bình đẳng của Phật, vì cứu tất cả thế gian, vì làm thanh tịnh lòng đại từ đại bi, vì muốn được trí tuệ trọn vẹn không sót của thập lực, vì làm thanh tịnh mọi cõi Phật không chướng ngại, vì muốn trong một niệm biết hết cả ba đời, vì muốn chuyển đại pháp luân (bánh xe giáo pháp lớn, tức thuyết pháp rộng khắp) mà không sợ hãi.

 Phật tử! Bồ-tát khởi tâm như vậy, lấy đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ) làm đầu, trí tuệ làm chủ yếu, được phương tiện khéo léo bao bọc, được tâm sâu xa tối thượng giữ gìn; với sức vô lượng của Như Lai, khéo quán sát phân biệt trí của sức dũng mãnh, trí không ngăn ngại của sức mạnh, trí tự nhiên hiện ra trước mắt và tùy thuận; có thể lĩnh nhận mọi Phật pháp, dùng trí tuệ mà giáo hóa; tâm ấy rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng thời vị lai.

 Phật tử! Bồ-tát vừa mới phát tâm như vậy, liền vượt qua địa vị phàm phu (người thường còn mê lầm), vào địa vị Bồ-tát, sinh vào nhà Như Lai, không ai có thể chê trách dòng giống của vị ấy; lìa các nẻo thế gian, vào con đường xuất thế gian, được pháp của Bồ-tát, ở nơi chốn của Bồ-tát, đi vào sự bình đẳng của ba đời, ở trong dòng giống Như Lai chắc chắn sẽ được bồ-đề vô thượng. Bồ-tát an trụ trong pháp như vậy gọi là an trụ nơi Hoan Hỷ địa của Bồ-tát, vì tương ưng với sự không lay động.

 "Phật tử! Bồ-tát an trụ nơi Hoan Hỷ địa thì thành tựu được nhiều vui mừng, nhiều lòng tin trong sạch, nhiều yêu thích, nhiều thư thái, nhiều hân hoan, nhiều phấn khởi, nhiều dũng mãnh, nhiều sự không tranh cãi, nhiều sự không làm hại, nhiều sự không giận hờn. Phật tử! Bồ-tát an trụ nơi Hoan Hỷ địa này: vì nghĩ đến chư Phật mà sinh vui mừng; vì nghĩ đến các pháp của Phật mà sinh vui mừng; vì nghĩ đến các Bồ-tát mà sinh vui mừng; vì nghĩ đến hạnh của các Bồ-tát mà sinh vui mừng; vì nghĩ đến các ba-la-mật thanh tịnh (ba-la-mật: hạnh tu hoàn hảo đưa người sang bờ giác ngộ) mà sinh vui mừng; vì nghĩ đến sự thù thắng của các địa Bồ-tát mà sinh vui mừng; vì nghĩ đến việc Bồ-tát không thể bị phá hoại mà sinh vui mừng; vì nghĩ đến việc Như Lai giáo hóa chúng sinh mà sinh vui mừng; vì nghĩ đến việc có thể làm cho chúng sinh được lợi ích mà sinh vui mừng; vì nghĩ đến việc đi vào phương tiện trí tuệ của tất cả Như Lai mà sinh vui mừng.

 Lại nghĩ thế này: 'Vì ta dần lìa xa mọi cảnh giới thế gian nên sinh vui mừng; vì được gần gũi tất cả chư Phật nên sinh vui mừng; vì đã xa lìa địa vị phàm phu nên sinh vui mừng; vì đã gần địa vị trí tuệ nên sinh vui mừng; vì đã dứt hẳn mọi đường ác nên sinh vui mừng; vì làm chỗ nương tựa cho tất cả chúng sinh nên sinh vui mừng; vì được thấy tất cả Như Lai nên sinh vui mừng; vì được sinh trong cảnh giới Phật nên sinh vui mừng; vì được vào trong tánh bình đẳng của tất cả Bồ-tát nên sinh vui mừng; vì đã xa lìa mọi việc sợ hãi đến dựng tóc gáy nên sinh vui mừng.'

 Vì sao vậy? Vì Bồ-tát này khi được Hoan Hỷ địa rồi thì mọi sợ hãi đều được xa lìa. Đó là: sợ không sống nổi, sợ mang tiếng xấu, sợ chết, sợ đọa đường ác, sợ uy thế của đám đông; những nỗi sợ như vậy đều lìa hẳn. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát này đã lìa ý tưởng về cái tôi, đến thân mình còn không tham tiếc, huống gì là của cải, cho nên không có nỗi sợ không sống nổi. Không mong cầu người khác cúng dường, chỉ chuyên bố thí cho tất cả chúng sinh, cho nên không có nỗi sợ mang tiếng xấu. Đã xa lìa ngã kiến (cái thấy sai lầm cho rằng có một cái tôi thật), không có ý tưởng về cái tôi, cho nên không có nỗi sợ chết. Tự biết sau khi chết chắc chắn không lìa chư Phật và Bồ-tát, cho nên không có nỗi sợ đọa đường ác. Chí nguyện mà ta ưa thích, cả thế gian không ai bằng, huống gì là hơn! Cho nên không có nỗi sợ uy thế của đám đông. Bồ-tát xa lìa những việc kinh hãi đến dựng tóc gáy như vậy.

 "Phật tử! Bồ-tát này lấy đại bi làm đầu, chí nguyện rộng lớn không gì phá hoại được, lại càng siêng tu mọi thiện căn mà được thành tựu. Đó là: vì lòng tin tăng mạnh; vì nhiều lòng tin trong sạch; vì hiểu biết thanh tịnh; vì lòng tin quyết định; vì phát sinh lòng thương xót; vì thành tựu lòng đại từ (lòng thương yêu lớn, muốn đem vui cho chúng sinh); vì tâm không mỏi mệt biếng nhác; vì lấy tàm quý (biết hổ thẹn với mình và biết xấu hổ với người khi làm điều sai) làm đồ trang sức; vì thành tựu sự nhu hòa; vì kính thuận tôn trọng giáo pháp của chư Phật; vì ngày đêm tu tập thiện căn không biết chán đủ; vì gần gũi thiện tri thức; vì luôn ưa thích Phật pháp; vì cầu học rộng nghe nhiều không biết chán đủ; vì đúng như pháp đã nghe mà quán sát chân chính; vì tâm không nương bám vào đâu; vì không đắm say lợi lộc, danh tiếng và sự cung kính; vì không cầu mọi vật dụng nuôi sống; vì sinh tâm như ngọc quý không biết chán đủ; vì cầu địa vị Nhất thiết trí; vì cầu thập lực, vô úy và các pháp bất cộng (những phẩm chất riêng của Phật, không chung với ai khác) của Như Lai; vì cầu các ba-la-mật và pháp trợ đạo; vì lìa mọi nịnh hót dối trá; vì nói sao làm vậy; vì luôn giữ lời nói chân thật; vì không làm nhơ nhà Như Lai; vì không bỏ giới Bồ-tát; vì sinh tâm Nhất thiết trí vững như vua của các núi không lay động; vì không bỏ mọi việc thế gian mà vẫn thành tựu con đường xuất thế gian; vì tích tụ các pháp trợ bồ-đề (các pháp hỗ trợ đưa tới giác ngộ) không biết chán đủ; vì luôn cầu con đường thù thắng càng lúc càng cao hơn. Phật tử! Bồ-tát thành tựu những pháp làm sạch các địa như vậy thì gọi là an trụ nơi Hoan Hỷ địa của Bồ-tát.

 "Phật tử! Bồ-tát an trụ nơi Hoan Hỷ địa này, có thể thành tựu thệ nguyện lớn như vậy, dũng mãnh lớn như vậy, công dụng lớn như vậy. Đó là: 'Sinh hiểu biết quyết định rộng lớn thanh tịnh, dùng mọi đồ cúng dường mà cung kính cúng dường tất cả chư Phật, không sót một vị nào; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 Lại phát đại nguyện: 'Nguyện lĩnh nhận bánh xe pháp của tất cả chư Phật, nguyện thâu nhiếp bồ-đề của tất cả chư Phật, nguyện giữ gìn giáo pháp của tất cả chư Phật, nguyện duy trì pháp của tất cả chư Phật; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 Lại phát đại nguyện: 'Nguyện khi Phật ra đời ở mọi thế giới — từ lúc rời cung trời Đâu-suất (tầng trời thứ tư của cõi Dục, nơi Bồ-tát ở trước khi giáng sinh thành Phật) giáng xuống, vào thai, ở trong thai, mới sinh ra, xuất gia, thành đạo thuyết pháp, cho đến thị hiện Niết-bàn — ta đều đến đó, gần gũi cúng dường, đứng đầu đại chúng, lĩnh nhận và thực hành Chánh pháp, ở khắp mọi nơi cùng lúc chuyển bánh xe pháp; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 Lại phát đại nguyện: 'Nguyện mọi hạnh Bồ-tát rộng lớn vô lượng, không hư hoại, không xen tạp, thâu gồm các ba-la-mật, làm sạch các địa; với tướng tổng, tướng riêng, tướng đồng, tướng khác, tướng thành, tướng hoại (sáu mặt để nhìn mọi sự vật: cái chung toàn thể, các phần riêng, chỗ giống nhau, chỗ khác nhau, sự hợp thành và sự tan rã), ta nói đúng như thật mọi hạnh Bồ-tát, giáo hóa tất cả, khiến họ lĩnh nhận thực hành, tâm được tăng trưởng; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 Lại phát đại nguyện: 'Nguyện mọi cõi chúng sinh — loài có hình sắc, loài không hình sắc, loài có tưởng (có ý thức nhận biết), loài không có tưởng, loài chẳng phải có tưởng chẳng phải không có tưởng, loài sinh từ trứng, loài sinh từ thai, loài sinh nơi ẩm thấp, loài hóa sinh (tự nhiên hiện ra, không cần cha mẹ) — bị ràng buộc trong ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc — cõi có hình thể vi tế, cõi Vô Sắc — cõi chỉ có tinh thần), vào khắp mọi chốn sinh ra trong sáu nẻo (trời, người, a-tu-la — loài thần hay giận dữ, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), bị danh sắc (tinh thần và thể xác) thâu nhiếp; tất cả các loài như vậy ta đều giáo hóa, khiến vào Phật pháp, khiến dứt hẳn mọi nẻo thế gian, khiến an trụ nơi con đường Nhất thiết trí trí; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 Lại phát đại nguyện: 'Nguyện mọi thế giới rộng lớn vô lượng — thô hay tế, nằm lộn xộn, nằm ngược, nằm xuôi, hoặc đi vào, hoặc vận hành, hoặc rời đi — sai khác như lưới trời Đế Thích (tấm lưới báu nơi cung vua trời Đế Thích, mỗi mắt lưới có một viên ngọc, các viên ngọc phản chiếu lẫn nhau trùng trùng vô tận), mười phương vô lượng thứ khác nhau, trí tuệ ta đều thấu rõ, tự mắt thấy biết; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 Lại phát đại nguyện: 'Nguyện tất cả cõi nước vào một cõi nước, một cõi nước vào tất cả cõi nước, vô lượng cõi Phật đều thanh tịnh, lấy ánh sáng và các vật báu làm trang nghiêm, lìa mọi phiền não, thành tựu con đường thanh tịnh, chúng sinh có vô lượng trí tuệ đầy khắp trong đó, cùng đi vào cảnh giới rộng lớn của chư Phật, tùy theo tâm chúng sinh mà thị hiện, khiến ai cũng vui mừng; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 Lại phát đại nguyện: 'Nguyện cùng tất cả Bồ-tát chung một chí nguyện và hạnh tu, không oán ghét đố kỵ, cùng tích tụ thiện căn; tất cả Bồ-tát bình đẳng cùng một duyên, thường cùng hội họp, không rời bỏ nhau; tùy ý có thể hiện đủ loại thân Phật, theo tâm mình có thể biết cảnh giới, oai lực và trí tuệ của tất cả Như Lai; được thần thông như ý không thối lui, du hành khắp mọi thế giới, hiện thân nơi mọi pháp hội, vào khắp mọi chốn thọ sinh, thành tựu Đại thừa (cỗ xe lớn — giáo pháp hướng đến cứu độ tất cả chúng sinh) không thể nghĩ bàn, tu hạnh Bồ-tát; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 Lại phát đại nguyện: 'Nguyện cưỡi bánh xe không thối lui mà tu hạnh Bồ-tát, việc làm của thân, lời nói và ý đều không uổng phí: ai tạm thấy ta thì chắc chắn được vững nơi Phật pháp (?), ai tạm nghe tiếng ta thì được trí tuệ chân thật, ai vừa sinh lòng tin trong sạch thì dứt hẳn phiền não; được thân như cây Đại Dược Vương (cây thuốc thần, ai chạm vào thì hết bệnh), được thân như ngọc như ý (ngọc báu đáp ứng mọi điều mong cầu), tu hành mọi hạnh Bồ-tát; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 Lại phát đại nguyện: 'Nguyện ở mọi thế giới thành A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề mà không rời chỗ một đầu sợi lông; ở trên mọi đầu sợi lông đều thị hiện: mới sinh, xuất gia, đến đạo tràng, thành chánh giác, chuyển bánh xe pháp, vào Niết-bàn; được sức đại trí tuệ của cảnh giới Phật; trong từng niệm, tùy theo tâm của mọi chúng sinh mà thị hiện thành Phật, khiến họ được tịch diệt; dùng một sự giác ngộ mà biết toàn thể pháp giới chính là tướng Niết-bàn; dùng một âm thanh thuyết pháp mà khiến tâm mọi chúng sinh đều vui mừng; thị hiện vào đại Niết-bàn mà không dứt hạnh Bồ-tát; chỉ bày địa đại trí tuệ, an lập mọi pháp; dùng thần thông của trí tuệ về pháp, thần túc thông (thần thông đi lại, biến hiện tùy ý), huyễn thông (thần thông biến hóa như ảo thuật) mà tự tại biến hóa đầy khắp pháp giới; rộng lớn như pháp giới, rốt ráo như hư không, cho đến tận cùng vị lai trải hết mọi số kiếp không hề ngừng nghỉ.'

 "Phật tử! Bồ-tát an trụ nơi Hoan Hỷ địa, phát thệ nguyện lớn như vậy, dũng mãnh lớn như vậy, công dụng lớn như vậy; lấy mười cửa nguyện này làm đầu, làm đầy đủ trăm vạn a-tăng-kỳ đại nguyện. Phật tử! Đại nguyện này nhờ mười câu 'cùng tận' mà được thành tựu. Mười câu ấy là gì? Đó là: cõi chúng sinh cùng tận, thế giới cùng tận, cõi hư không cùng tận, pháp giới cùng tận, cõi Niết-bàn cùng tận, cõi Phật xuất hiện cùng tận, cõi trí tuệ Như Lai cùng tận, cõi những gì tâm nương theo cùng tận, cõi những cảnh giới mà trí Phật đi vào cùng tận, cõi chuyển biến của thế gian, chuyển biến của pháp, chuyển biến của trí cùng tận (?). 'Nếu cõi chúng sinh cùng tận thì nguyện của ta mới cùng tận; nếu thế giới, cho đến cõi chuyển biến của thế gian, của pháp, của trí cùng tận thì nguyện của ta mới cùng tận. Nhưng vì cõi chúng sinh không thể cùng tận, cho đến cõi chuyển biến của thế gian, của pháp, của trí không thể cùng tận, nên thiện căn đại nguyện này của ta cũng không bao giờ cùng tận.'

 "Phật tử! Bồ-tát phát đại nguyện như vậy xong thì được tâm làm lợi ích, tâm mềm mại, tâm tùy thuận, tâm yên tĩnh, tâm điều phục, tâm vắng lặng, tâm khiêm hạ, tâm thấm nhuần, tâm không lay động, tâm không vẩn đục. Người thành tựu lòng tin trong sạch thì có công dụng của lòng tin: có thể tin chỗ mà hạnh tu từ xưa của Như Lai đi vào; tin sự thành tựu các ba-la-mật; tin việc vào các địa thù thắng; tin sự thành tựu các sức mạnh; tin sự đầy đủ vô sở úy; tin sự sinh trưởng các pháp bất cộng không thể phá hoại; tin Phật pháp không thể nghĩ bàn; tin việc sinh ra cảnh giới Phật không có giữa và bờ; tin việc tùy theo mà vào cảnh giới vô lượng của Như Lai; tin sự thành tựu quả vị. Nói tóm lại, là tin mọi hạnh Bồ-tát, cho đến nhờ sức của lời giảng về địa trí tuệ Như Lai (?).

 "Phật tử! Bồ-tát này lại nghĩ thế này: 'Chánh pháp của chư Phật sâu xa như vậy, yên tĩnh như vậy, vắng lặng như vậy, là không (mọi sự đều không có tự thể cố định) như vậy, là vô tướng (không có hình tướng để bám vào) như vậy, là vô nguyện (không còn gì để mong cầu, bám víu) như vậy, không nhiễm ô như vậy, vô lượng như vậy, rộng lớn như vậy. Thế mà các phàm phu, tâm rơi vào tà kiến, bị vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý) che lấp, dựng cao ngọn cờ kiêu mạn, sa vào lưới tham ái khát khao, đi trong rừng rậm nịnh hót dối trá mà không tự ra được, tâm dính chặt với bỏn xẻn và ganh ghét không chịu buông, luôn tạo nhân duyên để thọ sinh trong các nẻo; tham lam, giận dữ, ngu si chất chứa các nghiệp (hành động tạo ra quả báo), ngày đêm tăng trưởng; gió phẫn hận thổi cho lửa tâm thức cháy bừng không dứt; mọi việc làm đều gắn liền với sự điên đảo (thấy sai, ngược với sự thật); theo dòng dục (ham muốn), dòng hữu (sự bám vào việc tồn tại), dòng vô minh, dòng kiến (các cái thấy sai lầm), nối tiếp khởi lên hạt giống của tâm, ý, thức, rồi trong ruộng ba cõi lại mọc lên mầm khổ.

 Đó là: danh sắc cùng sinh ra, không rời nhau; danh sắc này tăng trưởng, sinh ra 'làng xóm' sáu xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); trong đó giác quan và đối tượng gặp nhau sinh ra xúc (sự tiếp xúc); do xúc mà sinh thọ (cảm giác vui, khổ…); do thọ mà sinh ái (lòng tham luyến); ái tăng trưởng nên sinh thủ (sự nắm giữ, chấp chặt); thủ tăng trưởng nên sinh hữu (sức nghiệp dẫn đến đời sau); do có hữu mà có sinh, già, chết, lo buồn, khổ não. Chúng sinh như vậy sinh ra và nuôi lớn khối khổ. Trong đó thảy đều rỗng không, lìa cái tôi và cái của tôi, không biết, không hay, không làm, không nhận, như cỏ cây, đá, vách tường, cũng như bóng hình; thế mà các chúng sinh không hay không biết.' Bồ-tát thấy các chúng sinh trong khối khổ như vậy không thoát ra được, nên liền sinh trí tuệ đại bi. Lại nghĩ thế này: 'Các chúng sinh này ta phải cứu vớt, đặt họ vào chốn an vui rốt ráo.' Vì vậy liền sinh trí tuệ ánh sáng đại từ.

 "Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát thuận theo đại bi, đại từ như vậy, với tâm sâu nặng mà an trụ nơi địa thứ nhất, đối với mọi vật không hề tiếc rẻ; cầu trí tuệ lớn của Phật, tu hạnh đại xả (buông bỏ, cho đi rộng lớn), hễ có gì đều có thể đem cho. Đó là: tiền của, lúa gạo, kho lẫm, vàng bạc, ngọc ma-ni, ngọc trai, lưu ly (ngọc màu xanh biếc), ốc kha bối (vỏ ốc trắng quý), ngọc bích, san hô…; châu báu, chuỗi ngọc, đồ trang sức thân; voi ngựa, xe cộ, tôi tớ, dân chúng, thành ấp, làng xóm, vườn rừng, lầu đài, vợ thiếp, con trai con gái, quyến thuộc trong ngoài cùng mọi đồ quý báu để ngắm chơi khác; cho đến đầu, mắt, tay chân, máu thịt, xương tủy, mọi phần thân thể đều không tiếc, chỉ vì cầu trí tuệ rộng lớn của chư Phật. Đó gọi là Bồ-tát an trụ nơi địa thứ nhất thành tựu hạnh đại xả.

 "Phật tử! Bồ-tát dùng tâm từ, bi và đại bố thí này, vì muốn cứu giúp che chở tất cả chúng sinh, càng tìm cầu mọi việc lợi ích thế gian và xuất thế gian không mỏi mệt chán nản, nên liền thành tựu tâm không mỏi mệt chán nản. Được tâm không mỏi mệt chán nản rồi, đối với mọi kinh luận tâm không khiếp nhược; vì không khiếp nhược nên liền thành tựu trí hiểu mọi kinh luận. Được trí ấy rồi, khéo cân nhắc việc nên làm, việc không nên làm; đối với mọi chúng sinh bậc trên, bậc giữa, bậc dưới, tùy chỗ thích hợp, tùy sức, tùy thói quen của họ mà làm như vậy; vì thế Bồ-tát thành tựu trí thế gian (sự hiểu biết về việc đời). Thành tựu trí thế gian rồi thì biết thời, biết lượng, lấy tàm quý làm trang nghiêm, siêng tu con đường lợi mình và lợi người; vì thế thành tựu sự trang nghiêm bằng tàm quý. Trong hạnh này siêng tu để thoát ra, không thối lui, không xoay chuyển, thành tựu sức kiên cố. Được sức kiên cố rồi, siêng cúng dường chư Phật, đối với giáo pháp của Phật có thể làm đúng như lời dạy.

 "Phật tử! Bồ-tát như vậy thành tựu mười pháp làm sạch các địa, đó là: lòng tin, lòng bi, lòng từ, hạnh xả, không mỏi mệt chán nản, hiểu các kinh luận, khéo hiểu việc thế gian, sức kiên cố của tàm quý, cúng dường chư Phật, y theo lời dạy mà tu hành.

 "Phật tử! Bồ-tát an trụ nơi Hoan Hỷ địa này rồi, nhờ sức đại nguyện mà được thấy nhiều Phật. Đó là: thấy nhiều trăm Phật, nhiều nghìn Phật, nhiều trăm nghìn Phật, nhiều ức Phật, nhiều trăm ức Phật, nhiều nghìn ức Phật, nhiều trăm nghìn ức Phật, nhiều ức na-do-tha Phật (na-do-tha: đơn vị số cực lớn), nhiều trăm ức na-do-tha Phật, nhiều nghìn ức na-do-tha Phật, nhiều trăm nghìn ức na-do-tha Phật. Đều dùng tâm rộng lớn, tâm sâu xa mà cung kính tôn trọng, phụng sự cúng dường; y phục, thức ăn uống, đồ nằm, thuốc men, mọi vật dụng nuôi sống đều đem dâng cúng; cũng đem cúng dường tất cả chúng tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành); rồi đem tất cả thiện căn này hồi hướng (chuyển công đức đã làm, hướng về mục tiêu) về bồ-đề vô thượng.

 Phật tử! Bồ-tát này nhờ cúng dường chư Phật nên được thành tựu pháp làm thành thục chúng sinh: dùng hai pháp nhiếp đầu tiên để thu phục chúng sinh, tức là bố thí và ái ngữ (lời nói dịu dàng, thương yêu); còn hai pháp nhiếp sau (lợi hành — làm việc lợi ích cho người, và đồng sự — cùng làm việc với người để dẫn dắt họ) thì chỉ do sức tin hiểu, chứ việc thực hành chưa thông suốt hẳn (bốn pháp này gọi chung là tứ nhiếp pháp: bốn cách gần gũi, thu phục chúng sinh). Bồ-tát này, trong mười ba-la-mật (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, phương tiện, nguyện, lực, trí), thì đàn ba-la-mật (hạnh bố thí hoàn hảo) là trội hơn cả; các ba-la-mật khác không phải không tu, nhưng chỉ tùy sức, tùy phần. Bồ-tát này tùy chỗ siêng tu — cúng dường chư Phật, giáo hóa chúng sinh — đều là để tu hành pháp làm sạch các địa; mọi thiện căn đều đem hồi hướng về địa Nhất thiết trí, nên càng lúc càng sáng sạch, mềm dịu thuần thục, tùy ý sử dụng được.

 Phật tử! Ví như người thợ vàng khéo luyện vàng, nhiều lần cho vào lửa, vàng càng lúc càng sáng sạch, mềm dịu thuần thục, tùy ý dùng được. Bồ-tát cũng như vậy: cúng dường chư Phật, giáo hóa chúng sinh, đều là để tu hành pháp làm sạch các địa; mọi thiện căn đều đem hồi hướng về địa Nhất thiết trí, nên càng lúc càng sáng sạch, mềm dịu thuần thục, tùy ý sử dụng được.

 "Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi địa thứ nhất nên đến chỗ chư Phật, Bồ-tát và thiện tri thức mà tìm tòi thưa hỏi về tướng trạng và quả chứng được của địa này, không biết chán đủ, vì muốn thành tựu pháp của địa này; cũng nên đến chỗ chư Phật, Bồ-tát và thiện tri thức mà tìm tòi thưa hỏi về tướng trạng và quả chứng được của địa thứ hai, không biết chán đủ, vì muốn thành tựu pháp của địa ấy; cũng nên tìm tòi thưa hỏi như vậy về tướng trạng và quả chứng được của địa thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, thứ mười, không biết chán đủ, vì muốn thành tựu pháp của các địa ấy.

 Bồ-tát này khéo biết chướng ngại của các địa và cách đối trị, khéo biết sự thành và hoại của các địa, khéo biết tướng trạng và quả của các địa, khéo biết sự chứng được và tu tập các địa, khéo biết sự thanh tịnh của pháp các địa, khéo biết hạnh chuyển tiếp từ địa này sang địa khác, khéo biết điều hợp lẽ và không hợp lẽ của từng địa, khéo biết trí thù thắng của từng địa, khéo biết sự không thối lui của từng địa, khéo biết làm sạch mọi địa Bồ-tát cho đến chuyển vào địa Như Lai. Phật tử! Bồ-tát khéo biết tướng trạng các địa như vậy, bắt đầu khởi hạnh từ địa thứ nhất không gián đoạn, cứ như vậy cho đến vào địa thứ mười cũng không đứt quãng; nhờ ánh sáng trí tuệ của các địa này mà thành tựu ánh sáng trí tuệ của Như Lai.

 Phật tử! Ví như vị thương chủ (người đứng đầu đoàn buôn) khéo biết cách thức, muốn dẫn các thương nhân đến một thành lớn; khi chưa lên đường, trước hết hỏi những điều tốt xấu trên đường, cùng những chỗ dừng nghỉ có an toàn hay nguy hiểm, có nên ở hay không, sau đó sắm đủ lương thực đi đường, làm những việc cần làm. Phật tử! Vị đại thương chủ ấy tuy chưa cất bước mà đã biết hết mọi việc an nguy trên đường, khéo dùng trí tuệ cân nhắc quan sát, chuẩn bị đủ những thứ cần dùng không để thiếu sót, dẫn đoàn buôn cho đến khi an ổn tới được thành lớn kia, bản thân và mọi người đều thoát khỏi tai họa.

 Phật tử! Bồ-tát thương chủ cũng như vậy: an trụ nơi địa thứ nhất, khéo biết chướng ngại của các địa và cách đối trị, cho đến khéo biết sự thanh tịnh của mọi địa Bồ-tát và việc chuyển vào địa Như Lai; sau đó mới sắm đủ lương thực phúc đức và trí tuệ, dẫn tất cả chúng sinh đi qua những chỗ hiểm nạn nơi đồng hoang sinh tử, an ổn đến được thành Tát-bà-nhã (thành của Nhất thiết trí, tức quả vị Phật biết rõ hết thảy), bản thân và chúng sinh đều không gặp hoạn nạn. Vì vậy, Bồ-tát phải luôn không biếng nhác, siêng tu nghiệp thanh tịnh thù thắng của các địa, cho đến đi vào địa trí tuệ Như Lai.

 "Phật tử! Đó gọi là nói tóm lược về cửa vào địa thứ nhất của Bồ-tát ma-ha-tát; nếu nói rộng ra thì có vô lượng vô biên trăm nghìn a-tăng-kỳ sự việc sai khác.

 "Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi địa thứ nhất này, phần nhiều làm vua cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, chỉ thế giới loài người chúng ta), giàu sang quyền quý, tự tại; luôn giữ gìn Chánh pháp; có thể dùng sự bố thí lớn mà thu phục chúng sinh, khéo trừ cái nhơ bỏn xẻn tham lam của chúng sinh, luôn làm việc bố thí lớn không cùng tận. Bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự — mọi việc làm như vậy đều không lìa sự nhớ nghĩ đến Phật, không lìa nhớ nghĩ đến Pháp, không lìa nhớ nghĩ đến Tăng, không lìa nhớ nghĩ đến các Bồ-tát cùng tu, không lìa nhớ nghĩ đến hạnh Bồ-tát, không lìa nhớ nghĩ đến các ba-la-mật, không lìa nhớ nghĩ đến các địa, không lìa nhớ nghĩ đến thập lực, không lìa nhớ nghĩ đến vô úy, không lìa nhớ nghĩ đến các pháp bất cộng, cho đến không lìa nhớ nghĩ đến việc đầy đủ nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi loại, mọi chi tiết của sự vật) và nhất thiết trí trí.

 Lại nghĩ thế này: 'Ta sẽ ở giữa tất cả chúng sinh làm người đứng đầu, làm người hơn, làm người thù thắng, làm người tốt đẹp, làm người vi diệu, làm người trên, làm người không ai trên, làm người dẫn đường, làm tướng, làm soái, cho đến làm chỗ nương tựa của Nhất thiết trí trí.' Bồ-tát này nếu muốn bỏ nhà để siêng năng tinh tấn trong Phật pháp, thì có thể bỏ nhà, vợ con và năm dục (năm thứ ham muốn: tiền của, sắc đẹp, danh tiếng, ăn uống, ngủ nghỉ), theo lời dạy của Như Lai xuất gia học đạo.

 Xuất gia rồi, siêng năng tinh tấn, trong khoảng một niệm được trăm tam-muội, được thấy trăm vị Phật, biết thần lực của trăm vị Phật, có thể làm rung động trăm thế giới Phật, có thể đi qua trăm thế giới Phật, có thể chiếu sáng trăm thế giới Phật, có thể giáo hóa chúng sinh ở trăm thế giới, có thể sống lâu trăm kiếp, có thể biết việc của trăm kiếp về trước và trăm kiếp về sau, có thể vào trăm pháp môn, có thể thị hiện trăm thân, nơi mỗi thân có thể thị hiện trăm vị Bồ-tát làm quyến thuộc. Nếu dùng sức nguyện thù thắng của Bồ-tát mà tự tại thị hiện thì vượt quá số ấy, dù trải trăm kiếp, nghìn kiếp, trăm nghìn kiếp, cho đến trăm nghìn ức na-do-tha kiếp cũng không thể đếm biết."

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn nói lại ý ấy nên đọc kệ:

 "Nếu người tích tụ các điều lành, đầy đủ các pháp trắng sạch,

 cúng dường bậc được trời người tôn kính, thuận theo con đường từ bi,

 lòng tin hiểu cực kỳ rộng lớn, chí nguyện cũng thanh tịnh,

 vì cầu trí tuệ của Phật mà phát tâm vô thượng này.

 Để làm sạch sức mạnh của Nhất thiết trí cùng sự không sợ hãi,

 thành tựu các pháp của Phật, cứu giúp thâu nhận muôn loài,

 để được lòng đại từ bi, cùng chuyển bánh xe pháp thù thắng,

 trang nghiêm làm sạch cõi nước Phật, mà phát tâm tối thắng này.

 Một niệm biết cả ba đời mà không có phân biệt,

 các thời khác nhau đủ loại, đem chỉ bày cho thế gian.

 Nói tóm lại, vì cầu mọi công đức thù thắng của chư Phật,

 mà phát sinh tâm rộng lớn, lớn ngang cõi hư không.

 Lòng bi đi trước, trí tuệ làm chủ, phương tiện cùng hòa hợp,

 tâm tin hiểu thanh tịnh, sức vô lượng của Như Lai,

 trí không ngăn ngại hiện ra trước mắt, tự mình tỏ ngộ chẳng nhờ người khác,

 đầy đủ giống như Như Lai, mà phát tâm tối thắng này.

 Phật tử vừa mới phát sinh tâm báu mầu nhiệm như vậy,

 liền vượt khỏi địa vị phàm phu, vào chốn Phật tu hành,

 sinh trong nhà Như Lai, dòng giống không tì vết,

 cùng Phật bình đẳng như nhau, chắc chắn thành giác ngộ vô thượng.

 Vừa sinh tâm như vậy liền được vào địa thứ nhất,

 chí nguyện không thể lay động, ví như vua của các núi lớn;

 nhiều vui mừng, nhiều yêu thích, cũng nhiều lòng tin trong sạch,

 tâm cực kỳ dũng mãnh, cùng tâm hân hoan phấn khởi;

 xa lìa tranh cãi, làm hại và giận dữ,

 biết hổ thẹn, cung kính mà ngay thẳng, khéo giữ gìn các giác quan.

 'Mọi trí tuệ của bậc cứu đời không ai sánh bằng,

 ở nơi đây ta sẽ được' — nhớ nghĩ như vậy mà sinh vui mừng.

 Vừa được vào địa thứ nhất liền vượt qua năm nỗi sợ hãi:

 sợ không sống nổi, sợ chết, sợ tiếng xấu, sợ đường ác, sợ uy thế đám đông.

 Vì không tham đắm cái tôi, cùng cái thuộc về tôi,

 nên các Phật tử ấy xa lìa mọi sợ hãi.

 Luôn làm hạnh đại từ thương xót, luôn có lòng tin và cung kính,

 đầy đủ công đức tàm quý, ngày đêm tăng thêm pháp lành.

 Ưa lợi ích chân thật của pháp, không ưa hưởng các dục lạc,

 suy nghĩ pháp đã nghe, xa lìa hành vi chấp giữ bám víu.

 Không tham lợi lộc, chỉ ưa bồ-đề của Phật,

 một lòng cầu trí tuệ Phật, chuyên tinh không ý nghĩ khác.

 Tu hành các ba-la-mật, xa lìa nịnh hót dối trá,

 nói sao tu vậy, an trụ trong lời chân thật.

 Không làm nhơ nhà chư Phật, không bỏ giới Bồ-tát,

 không ưa việc thế gian, mà luôn làm lợi ích thế gian.

 Tu điều lành không biết chán đủ, càng cầu đạo cao thù thắng hơn;

 ưa thích pháp như vậy, phù hợp với ý nghĩa của công đức.

 Luôn khởi tâm đại nguyện: nguyện được thấy chư Phật,

 giữ gìn pháp của chư Phật, thâu giữ con đường của bậc Đại Tiên.

 Luôn sinh lời nguyện như vậy, tu hành hạnh tối thắng,

 làm thành thục muôn loài, trang nghiêm làm sạch cõi Phật.

 Khắp mọi cõi Phật đều có Phật tử đầy dẫy,

 bình đẳng cùng một tâm, mọi việc làm đều không uổng;

 trên mọi đầu sợi lông, cùng một lúc thành chánh giác.

 Những đại nguyện như vậy vô lượng, không có bờ bến.

 Hư không cùng chúng sinh, pháp giới và Niết-bàn,

 thế gian, việc Phật ra đời, trí Phật, cảnh giới của tâm,

 chỗ trí Như Lai đi vào, cùng ba sự chuyển biến (của thế gian, của pháp, của trí) cùng tận —

 'Các thứ ấy nếu có cùng tận, thì nguyện ta mới cùng tận;

 vì chúng không có ngày cùng tận, nguyện ta cũng lại như vậy.'

 Phát đại nguyện như vậy, tâm mềm mại, điều hòa thuận theo.

 Có thể tin công đức của Phật, quán sát các chúng sinh,

 biết họ từ nhân duyên mà khởi, liền dấy lên tâm từ thương nghĩ:

 'Chúng sinh khổ đau như vậy, nay ta phải cứu thoát.'

 Vì những chúng sinh ấy mà làm đủ loại bố thí:

 ngôi vua và châu báu, cho đến voi ngựa xe cộ,

 đầu, mắt cùng tay chân, cho đến máu thịt nơi thân,

 tất cả đều có thể bỏ ra, lòng không buồn rầu hối tiếc.

 Tìm cầu đủ loại kinh sách, lòng không chán mỏi,

 khéo hiểu ý nghĩa, có thể theo việc làm của đời,

 lấy tàm quý tự trang nghiêm, tu hành càng thêm kiên cố,

 cúng dường vô lượng Phật, cung kính và tôn trọng.

 Thường tu tập như vậy, ngày đêm không biếng mỏi,

 thiện căn càng thêm sáng sạch, như lửa luyện vàng ròng.

 Bồ-tát an trụ nơi đây, tu sạch mười địa,

 việc làm không ngăn ngại, đầy đủ không gián đoạn.

 Ví như vị đại thương chủ, vì lợi ích cho đoàn buôn,

 hỏi biết đường hiểm hay dễ, an ổn đến được thành lớn.

 Bồ-tát an trụ nơi địa thứ nhất, nên biết cũng như vậy,

 dũng mãnh không ngăn ngại, đến được địa thứ mười.

 Ở trong địa thứ nhất này, làm vị vua có công đức lớn,

 dùng Chánh pháp giáo hóa chúng sinh, lòng từ không làm tổn hại ai.

 Cai quản cõi Diêm-phù, sự giáo hóa không đâu không tới,

 khiến ai cũng an trụ nơi hạnh đại xả, thành tựu trí tuệ của Phật.

 Muốn cầu đạo tối thắng, liền bỏ ngôi vua của mình,

 ở trong giáo pháp của Phật, dũng mãnh siêng năng tu tập,

 liền được trăm tam-muội, và thấy trăm vị Phật,

 làm rung động trăm thế giới, chiếu sáng và đi qua cũng như vậy,

 giáo hóa chúng sinh trăm cõi, vào trăm pháp môn,

 biết được việc trăm kiếp, thị hiện trăm thân,

 lại hiện trăm vị Bồ-tát làm quyến thuộc của mình;

 nếu dùng sức nguyện tự tại thì vượt quá số ấy, vô lượng.

 Tôi trong nghĩa của địa này chỉ thuật sơ một phần nhỏ;

 nếu muốn phân tích rộng ra, trải ức kiếp cũng không hết.

 Con đường tối thắng của Bồ-tát làm lợi ích muôn loài,

 pháp của địa thứ nhất như vậy, nay tôi đã nói xong."

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (kinh nói về giáo pháp rộng lớn, chân chính của Phật, ví như muôn hoa trang nghiêm), quyển thứ ba mươi bốn.

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ ba mươi lăm.

 Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà người nước Vu Điền (vương quốc cổ ở Tây Vực, nay thuộc vùng Hòa Điền, Tân Cương, Trung Quốc) vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video