Thiên 45 — Phẩm 26: Mười địa (phần 2)

 Phẩm Thập Địa (Mười địa: mười tầng bậc tu hành của Bồ-tát), thứ hai mươi sáu, phần hai.

 Địa thứ hai

 Các vị Bồ-tát (người tu hành phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) nghe về địa này, địa tối thượng, nhiệm mầu,

 lòng ai nấy đều trong sạch, tất cả đều vui mừng.

 Tất cả cùng đứng dậy khỏi chỗ ngồi, vọt lên đứng giữa hư không,

 rải khắp những đóa hoa đẹp quý nhất, đồng thời cùng nhau ca ngợi:

 "Lành thay Kim Cang Tạng (tên vị Bồ-tát đang thuyết giảng phẩm này)! Bậc trí lớn không hề sợ hãi!

 Ngài đã khéo giảng về địa này, về pháp mà Bồ-tát thực hành."

 Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt (vị Bồ-tát thay mặt đại chúng thưa hỏi) biết lòng đại chúng đã trong sạch,

 muốn được nghe về địa thứ hai cùng mọi hình tướng tu hành của địa ấy,

 liền thỉnh Kim Cang Tạng: "Bậc đại trí, xin ngài diễn giảng,

 các Phật tử (con của Phật, tức người tu theo Phật) đều mong được nghe về địa thứ hai mà Bồ-tát an trú!"

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng bảo Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt rằng:

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, tức bậc Bồ-tát đã tu hành cao) đã tu xong địa thứ nhất, muốn vào địa thứ hai, thì phải khởi lên mười loại tâm sâu xa. Mười loại ấy là gì? Đó là: tâm ngay thẳng, tâm mềm mỏng, tâm kham năng (đủ sức gánh vác, làm được việc), tâm điều phục (đã được thuần hóa, chế ngự), tâm vắng lặng, tâm thuần thiện, tâm không pha tạp, tâm không vướng víu luyến tiếc, tâm rộng, tâm lớn. Nhờ mười tâm này, Bồ-tát được vào địa thứ hai là Ly Cấu địa (địa lìa nhơ: tầng bậc đã lìa bỏ mọi vết nhơ phạm giới).

 "Này Phật tử! Bồ-tát an trú ở Ly Cấu địa thì tự bản tính đã xa lìa mọi việc sát sinh. Bồ-tát không cất giữ dao gậy, không ôm lòng oán hận, biết hổ biết thẹn, đầy đủ lòng nhân hậu khoan dung. Đối với mọi chúng sinh có sinh mạng, Bồ-tát thường sinh lòng từ ái, muốn đem lại lợi ích cho chúng. Bồ-tát này còn không đem lòng ác làm phiền não các chúng sinh, huống gì đã biết rõ kẻ khác là chúng sinh mà còn cố ý, với ý định nặng nề, ra tay giết hại!

 Tự bản tính Bồ-tát không trộm cắp. Đối với của cải của mình, Bồ-tát thường biết đủ; đối với người khác thì thương xót, khoan dung, không muốn xâm phạm làm tổn hại. Nếu vật thuộc về người khác và đã biết đó là vật của người, thì trọn không bao giờ khởi lòng trộm lấy. Cho đến một cọng cỏ, một chiếc lá, người không cho thì không lấy, huống gì những vật dụng nuôi sống khác!

 Tự bản tính Bồ-tát không tà dâm. Bồ-tát biết đủ với vợ mình, không tìm vợ người khác. Đối với vợ thiếp của người, con gái đang được người khác che chở, người đã được họ hàng mai mối hứa hôn, và người được phép tắc bảo hộ, Bồ-tát còn không sinh lòng tham đắm nhơ nhiễm, huống gì làm chuyện ấy! Huống gì làm chuyện trái đạo (giao hợp sai đường, trái lẽ thường)!

 Tự bản tính Bồ-tát không nói dối. Bồ-tát thường nói lời thật, lời chân, lời đúng lúc; cho đến trong mộng cũng không nỡ nói lời che giấu. Bồ-tát không hề có ý muốn nói dối, huống gì cố ý phạm!

 Tự bản tính Bồ-tát không nói hai lưỡi (đâm bị thóc chọc bị gạo, nói lời ly gián). Đối với các chúng sinh, Bồ-tát không có lòng chia rẽ, không có lòng gây hại. Bồ-tát không đem lời bên này nói với bên kia để phá bên này, không đem lời bên kia nói với bên này để phá bên kia. Người chưa bất hòa thì không khiến bất hòa, người đã bất hòa thì không làm cho tăng thêm. Bồ-tát không thích ly gián, không ưa ly gián, không đặt lời ly gián, không nói lời ly gián, dù chuyện đó là thật hay không thật.

 Tự bản tính Bồ-tát không nói lời độc ác. Những lời như: lời độc hại, lời thô lỗ cộc cằn, lời làm khổ người, lời khiến người giận ghét, lời nói ngay trước mặt, lời nói sau lưng, lời bỉ ổi xấu xa, lời tầm thường hèn hạ, lời không ai muốn nghe, lời khiến người nghe không vui, lời giận dữ, lời như lửa đốt tim, lời kết oán, lời gây bực bội nóng nảy, lời không đáng yêu, lời không đáng ưa, lời có thể hại thân mình và thân người, Bồ-tát đều lìa bỏ hết. Bồ-tát thường nói lời thấm mát, lời mềm mỏng, lời đẹp lòng, lời dễ nghe, lời khiến người nghe vui mừng, lời khéo đi vào lòng người, lời thanh nhã có khuôn phép, lời nhiều người yêu thích, lời nhiều người vui thích, lời khiến thân tâm phấn khởi vui sướng.

 Tự bản tính Bồ-tát không nói lời thêu dệt vô ích. Bồ-tát thường ưa nói lời đã suy xét kỹ, lời đúng lúc, lời chân thật, lời có ý nghĩa, lời hợp với Pháp (giáo lý của Phật), lời thuận đạo lý, lời khéo léo giúp người điều phục, lời đã tùy thời cân nhắc rồi mới quyết định. Bồ-tát này cho đến lúc đùa giỡn cười cợt vẫn luôn suy xét, huống gì cố ý thốt ra lời lộn xộn, tản mạn!

 Tự bản tính Bồ-tát không tham muốn. Đối với tài vật của người, những thứ người khác dùng, Bồ-tát không sinh lòng tham, không mong không cầu.

 Tự bản tính Bồ-tát lìa giận dữ. Đối với mọi chúng sinh, Bồ-tát luôn khởi lòng từ, lòng muốn làm lợi ích, lòng thương xót, lòng vui mừng, lòng hòa dịu, lòng nhiếp thụ (đón nhận và che chở). Bồ-tát vĩnh viễn bỏ hẳn giận ghét, oán hại, bực bội nóng nảy, thường nghĩ đến việc làm thuận theo người, nhân từ giúp đỡ.

 Bồ-tát lại lìa tà kiến (thấy biết sai lầm). Bồ-tát đứng vững nơi chính đạo, không làm việc bói toán, không giữ những giới luật xấu (lối tu khổ hạnh sai lầm của ngoại đạo). Lòng và cái thấy của Bồ-tát đều ngay thẳng, không dối gạt, không xu nịnh. Đối với Phật, Pháp, Tăng (Tam Bảo: đức Phật, giáo pháp của Phật và đoàn thể người tu), Bồ-tát khởi niềm tin vững chắc không lay chuyển.

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát giữ gìn mười thiện nghiệp đạo (mười con đường hành động lành: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến) như thế, thường không gián đoạn, lại nghĩ thế này: 'Mọi chúng sinh rơi vào ác thú (các cõi xấu ác), không ai là không do mười nghiệp bất thiện. Vì thế, ta phải tự tu hạnh chân chính, cũng khuyên người khác tu hạnh chân chính. Vì sao? Nếu tự mình không tu hạnh chân chính mà bảo người khác tu, thì không có lẽ ấy.'

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát này lại nghĩ thế này: 'Mười bất thiện nghiệp đạo là nhân sinh vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói). Mười thiện nghiệp đạo là nhân sinh vào cõi người, cõi trời, cho đến cõi Hữu Đỉnh (đỉnh của các cõi còn tồn tại, tức tầng cao nhất trong ba cõi).

 Lại nữa, mười thiện nghiệp đạo bậc thượng này, nếu tu tập bằng trí tuệ, nhưng vì tâm hẹp hòi kém cỏi, vì sợ hãi ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới luân hồi), vì thiếu lòng đại bi, vì nghe tiếng giảng từ người khác mà hiểu ra, nên thành Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng Thanh văn: người nghe lời Phật dạy rồi tu để tự giải thoát cho mình).

 Lại nữa, mười thiện nghiệp đạo bậc thượng này, nếu tu sửa cho thanh tịnh, không do người khác dạy, vì tự mình giác ngộ, vì lòng đại bi và phương tiện (cách khéo léo để cứu độ người) chưa đầy đủ, vì hiểu được pháp nhân duyên (lẽ mọi vật đều do nhân và duyên hợp lại mà thành) rất sâu xa, nên thành Độc giác thừa (cỗ xe của bậc tự mình giác ngộ không cần thầy, cũng gọi là Duyên giác hay Bích-chi Phật).

 Lại nữa, mười thiện nghiệp đạo bậc thượng này, nếu tu sửa cho thanh tịnh, vì tâm rộng không lường, vì đầy đủ lòng thương xót, vì được phương tiện thâu giữ, vì phát đại nguyện, vì không bỏ chúng sinh, vì mong cầu trí lớn của chư Phật, vì làm thanh tịnh các địa của Bồ-tát, vì tu thanh tịnh tất cả các độ (các hạnh ba-la-mật đưa người qua bờ giác ngộ), nên thành hạnh rộng lớn của Bồ-tát.

 Lại nữa, mười thiện nghiệp đạo bậc thượng này, vì thanh tịnh về mọi phương diện, cho đến chứng được mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) và bốn vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), nên mọi Phật pháp đều được thành tựu. Vì thế, nay ta đều tu mười điều lành, phải làm cho mọi mặt đều đầy đủ thanh tịnh. Phương tiện như thế, Bồ-tát phải học.'

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát này lại nghĩ thế này: 'Mười bất thiện nghiệp đạo: phạm bậc nặng là nhân sinh vào địa ngục, bậc vừa là nhân sinh làm súc sinh, bậc nhẹ là nhân sinh làm ngạ quỷ.

 Trong đó, tội sát sinh khiến chúng sinh rơi vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là chết yểu, hai là nhiều bệnh.

 Tội trộm cắp cũng khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là nghèo khổ, hai là có của chung với người mà không được tự do sử dụng.

 Tội tà dâm cũng khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là vợ không trinh tiết hiền lành, hai là không có được người thân thuộc như ý.

 Tội nói dối cũng khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là thường bị phỉ báng, hai là bị người khác lừa gạt.

 Tội nói hai lưỡi cũng khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là người thân thuộc chia lìa, hai là họ hàng xấu ác.

 Tội nói lời độc ác cũng khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là thường nghe tiếng xấu, hai là lời nói hay gây tranh cãi kiện tụng.

 Tội nói lời thêu dệt cũng khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là lời nói không ai nghe theo, hai là nói năng không rõ ràng.

 Tội tham muốn cũng khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là lòng không biết đủ, hai là ham muốn nhiều không chán.

 Tội giận dữ cũng khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là thường bị người khác bới lông tìm vết, hai là luôn bị người khác làm hại.

 Tội tà kiến cũng khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác; nếu sinh vào cõi người thì chịu hai loại quả báo: một là sinh vào nhà có tà kiến, hai là lòng dạ xu nịnh quanh co.'

 Này Phật tử! Mười bất thiện nghiệp đạo sinh ra vô lượng vô biên khối khổ lớn như thế. Vì vậy, Bồ-tát nghĩ thế này: 'Ta phải xa lìa mười con đường bất thiện, lấy mười con đường lành làm vườn pháp, yêu thích và an trú trong đó. Ta tự mình ở trong đó, cũng khuyên người khác ở trong đó.'

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát này lại đối với mọi chúng sinh sinh lòng làm lợi ích, lòng đem an vui, lòng từ, lòng bi, lòng thương xót, lòng nhiếp thụ, lòng che chở, lòng coi như chính mình, lòng coi như thầy, lòng coi như bậc đại sư, rồi nghĩ rằng: 'Chúng sinh thật đáng thương, sa vào rừng rậm của tà kiến, trí tuệ xấu, ham muốn xấu và đường ác. Ta nên khiến họ an trú nơi chính kiến (thấy biết đúng đắn), đi con đường chân thật.'

 Lại nghĩ: 'Mọi chúng sinh phân biệt người với ta, phá hại lẫn nhau, đấu tranh giận ghét, hừng hực không dứt. Ta phải khiến họ an trú trong lòng đại từ cao tột.'

 Lại nghĩ: 'Mọi chúng sinh tham lấy không chán, chỉ cầu tiền tài lợi lộc, sống bằng tà mạng (cách kiếm sống bất chính). Ta phải khiến họ an trú trong pháp chính mạng (lối sống chân chính), với việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ đều thanh tịnh.'

 Lại nghĩ: 'Mọi chúng sinh thường bị ba độc (tham lam, giận dữ, si mê) dẫn dắt, các thứ phiền não do đó bốc cháy hừng hực, mà không biết lập chí tìm phương tiện thoát ra. Ta phải khiến họ dập tắt mọi ngọn lửa lớn phiền não, đặt họ vào chốn Niết-bàn (cảnh giới giải thoát, dứt hết khổ đau và phiền não) mát mẻ.'

 Lại nghĩ: 'Mọi chúng sinh vì bị bóng tối dày đặc của ngu si và lớp màng dày của thấy biết hư vọng che phủ, nên đi vào rừng rậm u tối, mất ánh sáng trí tuệ, đi trên đường hiểm nơi đồng hoang, khởi lên các kiến giải xấu. Ta phải khiến họ được con mắt trí tuệ thanh tịnh không chướng ngại, biết thật tướng (bản chất thật) của mọi pháp đúng như thật, không chạy theo lời dạy của kẻ khác.'

 Lại nghĩ: 'Mọi chúng sinh ở trên đường hiểm sinh tử, sắp rơi vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, đi vào lưới ác kiến, bị rừng ngu si làm mê lạc, chạy theo đường tà, làm những việc điên đảo. Ví như người mù không có người dẫn đường, đường không thoát ra được lại cho là đường thoát, đi vào cảnh giới của ma, bị giặc ác bắt giữ, thuận theo lòng ma, xa lìa ý Phật. Ta phải cứu họ ra khỏi hiểm nạn như thế, khiến họ an trú nơi thành Nhất thiết trí (trí biết hết thảy của Phật) không còn sợ hãi.'

 Lại nghĩ: 'Mọi chúng sinh bị sóng của dòng nước lũ lớn nhấn chìm, sa vào dục lưu (dòng ham muốn), hữu lưu (dòng bám víu vào sự tồn tại), vô minh lưu (dòng mê muội không thấy chân lý), kiến lưu (dòng chấp chặt các quan điểm sai lầm); họ xoáy vòng trong sinh tử, trôi dạt trên sông ái, nước xiết chảy cuộn, không có lúc nào rảnh để quán xét. Họ bị dục giác (ý nghĩ tham muốn), nhuế giác (ý nghĩ giận dữ), hại giác (ý nghĩ làm hại) đeo đuổi không rời; con quỷ la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người) thân kiến (cái thấy chấp thân này là ta) ở trong đó nắm giữ, đem họ vào mãi rừng rậm ái dục. Đối với những gì tham yêu, họ đắm nhiễm sâu dày, đứng trên gò đồi ngã mạn (kiêu căng cho mình là hơn), ở trong xóm làng sáu xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không có ai khéo cứu, không có ai đưa qua được. Ta phải đối với họ khởi lòng đại bi, lấy các thiện căn (gốc lành, tức công đức lành) để cứu giúp, khiến họ không còn tai họa, lìa nhơ nhiễm, được vắng lặng, an trú nơi bãi châu báu của trí tuệ biết hết thảy.'

 Lại nghĩ: 'Mọi chúng sinh ở trong ngục tù thế gian, nhiều khổ não, thường ôm lòng yêu ghét, tự sinh lo sợ, bị gông cùm nặng của tham dục trói buộc, bị rừng rậm vô minh che lấp, ở trong ba cõi mà không thể tự thoát ra. Ta phải khiến họ vĩnh viễn lìa ba cõi hữu (ba cõi còn tồn tại, còn luân hồi), an trú trong Đại Niết-bàn không chướng ngại.'

 Lại nghĩ: 'Mọi chúng sinh chấp chặt vào cái ta, ở trong hang nhà các uẩn (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hiểu biết phân biệt) mà không cầu thoát ra, nương vào xóm làng trống rỗng của sáu xứ, khởi bốn điên đảo (bốn cái thấy sai: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, không sạch là sạch), bị bốn con rắn độc tứ đại (đất, nước, lửa, gió, bốn yếu tố tạo thành thân thể) xâm hại, bị giặc oán năm uẩn giết hại, chịu vô lượng khổ. Ta phải khiến họ an trú nơi chốn tối thắng không vướng mắc, tức là Niết-bàn cao tột, dứt sạch mọi chướng ngại.'

 Lại nghĩ: 'Mọi chúng sinh lòng hẹp hòi kém cỏi, không đi con đường Nhất thiết trí tối thượng; tuy muốn thoát ra, nhưng chỉ ưa Thanh văn thừa và Bích-chi Phật thừa. Ta phải khiến họ an trú nơi Phật pháp rộng lớn, trí tuệ rộng lớn.' Này Phật tử! Bồ-tát giữ gìn giới như thế, khéo làm tăng trưởng lòng từ bi.

 "Này Phật tử! Bồ-tát an trú ở Ly Cấu địa này, nhờ sức nguyện nên được thấy nhiều đức Phật. Tức là thấy nhiều trăm Phật, nhiều nghìn Phật, nhiều trăm nghìn Phật, nhiều ức Phật, nhiều trăm ức Phật, nhiều nghìn ức Phật, nhiều trăm nghìn ức Phật, như thế cho đến thấy nhiều trăm nghìn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn của Ấn Độ xưa) Phật.

 Ở chỗ các đức Phật, với tâm rộng lớn, tâm sâu xa, Bồ-tát cung kính tôn trọng, phụng sự cúng dường: áo quần, đồ ăn thức uống, đồ nằm, thuốc men, mọi vật dụng nuôi sống đều đem dâng cúng; cũng đem cúng dường tất cả chúng tăng, rồi đem thiện căn này hồi hướng (hướng công đức đã làm về một mục đích) về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật). Ở chỗ các đức Phật, với lòng tôn trọng, Bồ-tát lại thọ nhận và thực hành pháp mười đường lành; điều gì đã thọ nhận thì cho đến khi đạt bồ-đề (giác ngộ) cũng trọn không quên mất.

 Bồ-tát này trong vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), vì đã xa lìa vết nhơ keo kiệt, ganh ghét và phá giới, nên hạnh bố thí và trì giới đều thanh tịnh đầy đủ. Ví như vàng ròng đặt vào trong phèn đá, tinh luyện đúng phép rồi thì lìa hết mọi cấu bẩn, càng thêm sáng sạch. Bồ-tát an trú ở Ly Cấu địa này cũng như thế: trong vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha kiếp, vì đã xa lìa vết nhơ keo kiệt, ganh ghét và phá giới, nên hạnh bố thí và trì giới đều thanh tịnh đầy đủ.

 Này Phật tử! Bồ-tát này, trong bốn nhiếp pháp (bốn cách gần gũi, thu phục chúng sinh: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự), thì ái ngữ (nói lời ân cần, dịu dàng) trội hơn cả; trong mười ba-la-mật (mười hạnh tu đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, phương tiện, nguyện, lực, trí), thì trì giới trội hơn cả. Các hạnh khác không phải là không làm, chỉ là tùy sức, tùy phần.

 "Này Phật tử! Đó gọi là nói tóm lược về địa thứ hai là Ly Cấu địa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bồ-tát an trú ở địa này phần nhiều làm Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chính pháp), làm chủ pháp lớn, đầy đủ bảy báu (bảy báu vật của Chuyển luân vương: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, người nữ báu, quan giữ kho báu, tướng quân báu), có sức tự tại, có thể trừ vết nhơ keo kiệt, tham lam, phá giới của mọi chúng sinh, dùng phương tiện khéo léo khiến họ an trú trong mười đường lành; làm thí chủ lớn, chu cấp khắp nơi không bao giờ cạn.

 Bố thí, ái ngữ, lợi hành (làm việc có lợi cho người), đồng sự (cùng làm việc, cùng chung sống với người để giáo hóa) — mọi việc làm như thế đều không rời niệm Phật, không rời niệm Pháp, không rời niệm Tăng, cho đến không rời niệm về trí tuệ đầy đủ mọi phương diện, tức Nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy của Phật). Bồ-tát lại nghĩ: 'Ta phải ở giữa mọi chúng sinh mà làm bậc đứng đầu, bậc hơn người, bậc thù thắng, bậc tốt đẹp, bậc vi diệu, bậc trên, bậc không ai trên, cho đến làm chỗ nương tựa của Nhất thiết trí trí.'

 Bồ-tát này nếu muốn bỏ nhà để siêng năng tu tinh tấn trong Phật pháp, thì có thể bỏ nhà cửa, vợ con và năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm). Xuất gia rồi, siêng tu tinh tấn, trong khoảng một niệm (một khoảnh khắc cực ngắn), Bồ-tát đạt được nghìn tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất không tán loạn), được thấy nghìn đức Phật, biết thần lực của nghìn đức Phật, có thể làm chấn động nghìn thế giới, cho đến có thể hiện ra nghìn thân, mỗi thân lại hiện nghìn Bồ-tát làm quyến thuộc. Nếu dùng sức nguyện thù thắng của Bồ-tát mà tự tại thị hiện, thì còn vượt hơn số ấy, trong trăm kiếp, nghìn kiếp, cho đến trăm nghìn ức na-do-tha kiếp cũng không đếm biết được."

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn nói lại ý nghĩa ấy nên đọc kệ (bài thơ tụng) rằng:

 "Ngay thẳng, mềm mỏng và kham năng, điều phục, vắng lặng cùng thuần thiện,

 ý rộng lớn mau thoát sinh tử: nhờ mười tâm này vào địa hai.

 Ở đây thành tựu công đức giới, xa lìa giết hại, không làm khổ,

 cũng lìa trộm cắp và tà dâm, nói dối, nói ác, ly gián, lời vô nghĩa.

 Không tham của cải, thường từ bi thương xót, theo chính đạo, lòng ngay, không xu nịnh dối trá,

 lìa hiểm độc, bỏ kiêu mạn, hết mực hiền hòa, theo lời dạy mà làm, không buông lung.

 Địa ngục, súc sinh chịu muôn khổ, ngạ quỷ bị thiêu đốt, phun lửa dữ,

 tất cả đều do tội gây nên; ta phải lìa đó, ở nơi pháp chân thật.

 Được sinh làm người theo ý muốn, cho đến hưởng niềm vui thiền định ở tầng trời cao nhất,

 đạo Độc giác, Thanh văn và Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật), đều nhờ mười điều lành mà thành tựu.

 Suy nghĩ như thế, không buông lung, tự giữ giới sạch, dạy người giữ,

 lại thấy chúng sinh chịu muôn khổ, càng thêm tăng trưởng lòng đại bi.

 Kẻ phàm ngu trí tà, hiểu không đúng, thường ôm giận ghét, lắm tranh tụng,

 tham cầu cảnh giới (những đối tượng mà giác quan ham đuổi theo) không bao giờ đủ; ta nên giúp họ trừ ba độc.

 Bị bóng tối lớn ngu si trói phủ, vào đường hiểm lớn, lưới tà kiến,

 bị oán thù giam trong lồng cũi sinh tử; ta nên giúp họ dẹp giặc ma.

 Trôi dạt bốn dòng, tâm chìm đắm, ba cõi như lửa đốt, khổ vô lượng,

 chấp năm uẩn làm nhà, cho có cái ta ở trong; vì muốn độ họ, siêng tu đạo.

 Dẫu cầu thoát ra mà tâm kém cỏi, bỏ trí tuệ tối thượng của Phật,

 ta muốn khiến họ an trú Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường Bồ-tát cứu độ tất cả), phát lòng siêng năng tinh tấn không biết chán.

 Bồ-tát ở đây gom công đức, thấy vô lượng Phật, đều cúng dường,

 ức kiếp tu sửa, điều lành càng sáng, như dùng thuốc tốt luyện vàng ròng.

 Phật tử ở đây làm Luân vương, giáo hóa khắp chúng sinh làm mười điều lành,

 mọi pháp lành đều tu tập, để thành mười lực cứu đời.

 Muốn bỏ ngôi vua và của báu, liền bỏ gia đình, nương lời Phật dạy,

 dũng mãnh siêng năng, trong một niệm, được nghìn tam-muội, thấy nghìn Phật.

 Mọi thứ sức thần thông, Bồ-tát địa này đều hiện được,

 sức nguyện làm ra còn hơn thế, tự tại vô lượng độ chúng sinh.

 Bậc làm lợi ích cho mọi thế gian, hạnh Bồ-tát tối thắng đã tu,

 công đức địa thứ hai như thế, ta đã vì các Phật tử diễn bày."

 Địa thứ ba

 Các Phật tử được nghe hạnh của địa này, cảnh giới Bồ-tát khó nghĩ bàn,

 ai cũng cung kính, lòng vui mừng, rải hoa giữa không trung để cúng dường,

 khen rằng: "Lành thay Đại Sơn Vương (vua núi lớn, lời tôn xưng Bồ-tát Kim Cang Tạng)! Lòng từ thương nghĩ các chúng sinh,

 khéo giảng pháp luật nghi (giới luật và oai nghi, tức khuôn phép hành xử) của bậc trí, cùng hình tướng tu hành trong địa hai.

 Hạnh vi diệu của các Bồ-tát, chân thật, không khác, không sai biệt,

 vì muốn lợi ích cho chúng sinh, diễn giảng như vậy, thanh tịnh nhất.

 Bậc được mọi người, trời cúng dường, xin vì chúng con giảng địa thứ ba,

 những việc trí tuệ hợp với pháp, mong theo đúng cảnh giới ấy mà giảng giải đầy đủ!

 Pháp bố thí, trì giới của bậc Đại Tiên (lời tôn xưng đức Phật), nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ,

 cùng đạo phương tiện, từ bi, hạnh nguyện thanh tịnh của Phật, xin đều giảng cả!"

 Khi ấy Giải Thoát Nguyệt lại thỉnh: "Bậc đại sĩ không sợ hãi Kim Cang Tạng,

 xin giảng các công đức của người có tâm nhu hòa đi vào địa thứ ba!"

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng bảo Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt rằng:

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát đã làm thanh tịnh địa thứ hai, muốn vào địa thứ ba, thì phải khởi lên mười loại tâm sâu xa. Mười loại ấy là gì? Đó là: tâm thanh tịnh, tâm an trú, tâm chán bỏ, tâm lìa tham, tâm không thoái lui, tâm bền chắc, tâm sáng rực, tâm dũng mãnh, tâm rộng, tâm lớn. Nhờ mười tâm này, Bồ-tát được vào địa thứ ba.

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát an trú ở địa thứ ba rồi, quán sát (nhìn xét sâu sắc bằng trí tuệ) mọi pháp hữu vi (các sự vật do nhân duyên tạo tác mà có, nên có sinh có diệt) đúng như thật tướng của chúng. Tức là thấy chúng vô thường, khổ, không trong sạch, không an ổn, hư hoại, không ở lâu, sinh diệt trong từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), không từ quá khứ sinh ra, không hướng về tương lai mà đi, không dừng lại ở hiện tại. Lại quán thấy các pháp này không ai cứu, không chỗ nương, đi cùng lo âu, đi cùng buồn đau, ở chung với khổ não, bị yêu ghét trói buộc, sầu muộn càng nhiều, không hề dừng đọng; lửa tham, sân, si cháy hừng hực không dứt, bị muôn hoạn nạn quấn lấy, ngày đêm tăng trưởng, như trò ảo thuật, không thật.

 Thấy như thế rồi, Bồ-tát đối với mọi pháp hữu vi càng thêm chán lìa, hướng về trí tuệ Phật. Bồ-tát thấy trí tuệ Phật không thể nghĩ bàn, không gì sánh bằng, không thể đo lường, khó đạt được, không pha tạp, không phiền não, không lo âu, đưa đến thành không sợ hãi, không còn thoái lui, có thể cứu vô lượng chúng sinh khổ nạn. Bồ-tát thấy trí tuệ Như Lai (một danh hiệu của Phật) có vô lượng lợi ích như thế, thấy mọi pháp hữu vi có vô lượng lỗi lầm tai hại như thế, thì đối với mọi chúng sinh sinh ra mười loại lòng thương xót.

 Mười loại ấy là gì? Đó là: thấy các chúng sinh cô độc không chỗ nương, sinh lòng thương xót; thấy các chúng sinh nghèo cùng thiếu thốn, sinh lòng thương xót; thấy các chúng sinh bị lửa ba độc thiêu đốt, sinh lòng thương xót; thấy các chúng sinh bị giam trong ngục tù của các cõi tồn tại, sinh lòng thương xót; thấy các chúng sinh luôn bị rừng rậm phiền não che lấp, sinh lòng thương xót; thấy các chúng sinh không khéo quán xét, sinh lòng thương xót; thấy các chúng sinh không có lòng ham muốn pháp lành, sinh lòng thương xót; thấy các chúng sinh đánh mất các Phật pháp, sinh lòng thương xót; thấy các chúng sinh trôi theo dòng sinh tử, sinh lòng thương xót; thấy các chúng sinh mất phương tiện giải thoát, sinh lòng thương xót. Đó là mười loại.

 Bồ-tát thấy cõi chúng sinh có vô lượng khổ não như thế, phát đại tinh tấn, nghĩ rằng: 'Những chúng sinh này, ta nên cứu, ta nên giải thoát, ta nên làm cho trong sạch, ta nên đưa qua bờ; nên đặt họ vào chỗ lành, nên khiến họ an trú, nên khiến họ vui mừng, nên khiến họ thấy biết, nên khiến họ điều phục, nên khiến họ đạt Niết-bàn.'

 Bồ-tát chán lìa mọi pháp hữu vi như thế, thương nghĩ mọi chúng sinh như thế, biết Nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy của Phật) có lợi ích thù thắng, muốn nương trí tuệ Như Lai để cứu độ chúng sinh, nên suy nghĩ: 'Các chúng sinh này rơi vào trong khổ lớn phiền não, phải dùng phương tiện gì để cứu vớt, khiến họ an trú nơi niềm vui Niết-bàn rốt ráo?'

 Liền nghĩ: 'Muốn độ chúng sinh khiến họ an trú Niết-bàn, thì không rời trí giải thoát không chướng ngại. Trí giải thoát không chướng ngại không rời sự giác ngộ đúng như thật về mọi pháp. Sự giác ngộ đúng như thật về mọi pháp không rời ánh sáng tuệ của hạnh vô hành vô sinh (thấy các pháp vốn không tạo tác, không sinh khởi). Ánh sáng tuệ ấy không rời trí quán sát quyết định khéo léo về thiền. Trí quán sát quyết định khéo léo về thiền không rời sự nghe nhiều một cách khéo léo.'

 Bồ-tát quán sát và hiểu rõ như thế rồi, đối với chính pháp càng siêng cầu tu tập, ngày đêm chỉ mong nghe pháp, mừng pháp, ưa pháp, nương pháp, theo pháp, hiểu pháp, thuận pháp, đạt đến pháp, trú nơi pháp, thực hành pháp. Bồ-tát siêng cầu Phật pháp như thế, đối với mọi của báu đều không tiếc, không thấy có vật gì khó được đáng quý, chỉ riêng đối với người có thể giảng Phật pháp thì nghĩ là khó gặp. Vì thế, vì cầu Phật pháp, Bồ-tát có thể buông bỏ bố thí cả của cải trong thân (thân mạng, tay chân…) lẫn ngoài thân (nhà cửa, tài sản…). Không có sự cung kính nào mà không thể làm, không có kiêu mạn nào mà không thể bỏ, không có việc hầu hạ nào mà không thể làm, không có cực khổ nào mà không thể chịu.

 Nếu nghe được một câu pháp chưa từng nghe, Bồ-tát sinh vui mừng lớn, hơn cả được châu báu chất đầy tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, phạm vi giáo hóa của một đức Phật). Nếu nghe được một bài kệ chính pháp chưa từng nghe, Bồ-tát sinh vui mừng lớn, hơn cả được ngôi Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chính pháp). Nếu được một bài kệ pháp chưa từng nghe có thể làm thanh tịnh hạnh Bồ-tát, thì hơn cả được ngôi Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, tức cõi trời Ba Mươi Ba ở trên đỉnh núi Tu-di) hay ngôi Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên, tầng trời cao thuộc cõi Sắc) suốt vô lượng trăm nghìn kiếp.

 Nếu có người nói: 'Ta có một câu pháp do Phật nói, có thể làm thanh tịnh hạnh Bồ-tát. Nay nếu ngươi có thể nhảy vào hố lửa lớn, chịu khổ cực lớn, ta sẽ trao cho ngươi.' Bồ-tát khi ấy nghĩ thế này: 'Ta vì một câu pháp do Phật nói có thể làm thanh tịnh hạnh Bồ-tát, thì giả sử lửa lớn cháy đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới, ta còn muốn từ trên cõi Phạm thiên gieo mình xuống để tự thân nhận lấy, huống gì một hố lửa nhỏ mà không dám vào! Vả lại, nay ta vì cầu Phật pháp, đáng chịu mọi khổ của địa ngục, huống gì những khổ não nhỏ ở cõi người!'

 Bồ-tát phát siêng năng tinh tấn cầu Phật pháp như thế, rồi theo điều đã nghe mà quán sát tu hành. Bồ-tát này nghe pháp rồi, thu giữ tâm an trú, ở nơi vắng vẻ suy nghĩ: 'Phải đúng như lời dạy mà tu hành mới được Phật pháp, chứ không phải chỉ nói bằng miệng mà được thanh tịnh.'

 "Này Phật tử! Bồ-tát này khi an trú ở Phát Quang địa (địa phát ánh sáng: tầng bậc thứ ba, nơi ánh sáng trí tuệ bắt đầu tỏa ra), liền lìa dục và các pháp ác bất thiện, có giác có quán (tâm còn dò tìm thô sơ và xét kỹ tinh tế), có hỷ lạc (niềm vui mừng và an lạc) do lìa dục mà sinh, trú ở Sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất).

 Dứt giác và quán, trong lòng thanh tịnh, tâm chuyên nhất, không giác không quán, có hỷ lạc do định mà sinh, trú ở Đệ nhị thiền (tầng thiền định thứ hai).

 Lìa hỷ, trú nơi xả (buông xả, tâm quân bình không dao động), có chính niệm và tỉnh biết, thân cảm nhận an lạc — đó là trạng thái mà các bậc thánh gọi là 'có thể buông xả, có chính niệm, hưởng an lạc' — trú ở Đệ tam thiền (tầng thiền định thứ ba).

 Dứt lạc, trước đó đã trừ khổ, hỷ và ưu cũng đều diệt, không khổ không lạc, xả và niệm thanh tịnh, trú ở Đệ tứ thiền (tầng thiền định thứ tư).

 Vượt qua mọi ý niệm về sắc (hình chất vật thể), diệt ý niệm về hữu đối (sự va chạm, ngăn ngại của vật chất), không nghĩ đến các loại ý niệm sai khác, vào hư không vô biên, trú ở Không vô biên xứ (tầng định chỉ thấy hư không vô tận). Vượt qua mọi Không vô biên xứ, vào thức vô biên, trú ở Thức vô biên xứ (tầng định chỉ thấy tâm thức vô tận). Vượt qua mọi Thức vô biên xứ, vào chỗ không có chút gì, trú ở Vô sở hữu xứ (tầng định thấy không có gì cả). Vượt qua mọi Vô sở hữu xứ, trú ở Phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ (tầng định cao nhất, không phải có ý niệm mà cũng không phải không có ý niệm). Bồ-tát chỉ vì thuận theo pháp mà thực hành, chứ không có sự ưa thích đắm trước.

 "Này Phật tử! Tâm Bồ-tát này thuận theo lòng từ, rộng lớn vô lượng, không hai, không oán, không đối địch, không chướng ngại, không phiền não, đến khắp mọi nơi, cùng tận pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng) và hư không giới, khắp tất cả thế gian. Bồ-tát an trú nơi bi, hỷ, xả cũng như thế (từ, bi, hỷ, xả là bốn tâm vô lượng: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng).

 "Này Phật tử! Bồ-tát này được vô lượng sức thần thông, có thể làm chấn động mặt đất; từ một thân hóa thành nhiều thân, nhiều thân hợp thành một thân, khi ẩn khi hiện; vách đá, núi non ngăn chắn, đi qua không trở ngại, như đi trong hư không; ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi) giữa hư không mà đi, như chim bay; vào đất như vào nước, đi trên nước như đi trên đất; thân phát ra khói lửa như đống lửa lớn; lại làm mưa nước xuống như đám mây lớn; mặt trời, mặt trăng trên không có oai lực lớn, mà Bồ-tát có thể đưa tay sờ chạm; thân tự tại đi đến cả cõi Phạm thiên.

 Bồ-tát này có thiên nhĩ (tai như của chư thiên, nghe được mọi âm thanh xa gần) thanh tịnh, vượt hơn tai người, nghe hết mọi âm thanh của người, của trời, dù gần dù xa, cho đến tiếng muỗi mắt, ruồi trâu, ruồi nhặng cũng nghe được hết.

 Bồ-tát này dùng tha tâm trí (trí biết được tâm người khác) mà biết đúng như thật tâm của các chúng sinh khác. Tức là: tâm có tham thì biết đúng như thật là tâm có tham; tâm lìa tham thì biết đúng như thật là tâm lìa tham; tâm có sân, tâm lìa sân, tâm có si, tâm lìa si, tâm có phiền não, tâm không phiền não, tâm nhỏ, tâm rộng, tâm lớn, tâm vô lượng, tâm thu hẹp, tâm không thu hẹp, tâm tán loạn, tâm không tán loạn, tâm định, tâm không định, tâm giải thoát, tâm không giải thoát, tâm còn có cái cao hơn, tâm không gì cao hơn, tâm nhơ nhiễm, tâm không nhơ nhiễm, tâm rộng, tâm không rộng, đều biết đúng như thật. Bồ-tát dùng tha tâm trí mà biết tâm chúng sinh như thế.

 Bồ-tát này nhớ biết vô lượng túc mệnh (các đời sống trong quá khứ) sai khác. Tức là: 'Nhớ biết một đời, nhớ biết hai đời, ba đời, bốn đời, cho đến mười đời, hai mươi, ba mươi đời, cho đến trăm đời, vô lượng trăm đời, vô lượng nghìn đời, vô lượng trăm nghìn đời; kiếp thành, kiếp hoại, kiếp thành hoại, vô lượng kiếp thành hoại (các thời kỳ thế giới hình thành rồi tan hoại). Ta từng ở chỗ kia, tên như thế, họ như thế, dòng tộc như thế, ăn uống như thế, thọ mạng như thế, sống lâu như thế, khổ vui như thế. Ta chết ở đó, sinh ra ở chỗ kia; từ chỗ kia chết, sinh ra ở đây, hình dáng như thế, tướng mạo như thế, tiếng nói như thế.' Vô lượng sai khác trong quá khứ như thế, Bồ-tát đều nhớ được.

 Bồ-tát này có thiên nhãn (mắt như của chư thiên, thấy được mọi thứ xa gần) thanh tịnh, vượt hơn mắt người, thấy các chúng sinh lúc sinh, lúc chết, sắc đẹp, sắc xấu, cõi lành, cõi ác, theo nghiệp mà đi. Nếu chúng sinh ấy làm trọn những việc ác bằng thân, làm trọn những việc ác bằng lời nói, làm trọn những việc ác bằng ý, phỉ báng hiền thánh, đầy đủ tà kiến cùng nhân duyên của nghiệp tà kiến, thì khi thân hoại mạng chung, ắt rơi vào cõi ác, sinh trong địa ngục. Nếu chúng sinh ấy làm trọn những việc lành bằng thân, làm trọn những việc lành bằng lời nói, làm trọn những việc lành bằng ý, không phỉ báng hiền thánh, đầy đủ chính kiến, thì do nhân duyên của nghiệp chính kiến, khi thân hoại mạng chung, ắt sinh vào cõi lành, giữa các cõi trời. Thiên nhãn của Bồ-tát đều biết đúng như thật.

 Bồ-tát này đối với các thiền, tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất không tán loạn) và tam-ma-bát-đề (trạng thái định sâu, thân tâm an trú bình đẳng) đều có thể vào, có thể ra, nhưng không theo sức của các định ấy mà thọ sinh (tức không sinh vào các cõi trời tương ứng với tầng định), mà chỉ tùy theo nơi nào có thể làm đầy đủ các pháp bồ-đề phần (các pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ), thì dùng sức ý nguyện mà sinh vào nơi đó.

 "Này Phật tử! Bồ-tát an trú ở Phát Quang địa này, nhờ sức nguyện nên được thấy nhiều đức Phật. Tức là thấy nhiều trăm Phật, thấy nhiều nghìn Phật, thấy nhiều trăm nghìn Phật, cho đến thấy nhiều trăm nghìn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn của Ấn Độ xưa) Phật. Với tâm rộng lớn, tâm sâu xa, Bồ-tát cung kính tôn trọng, phụng sự cúng dường: áo quần, đồ ăn thức uống, đồ nằm, thuốc thang, mọi vật dụng nuôi sống đều đem dâng cúng; cũng đem cúng dường tất cả chúng tăng, rồi đem thiện căn này hồi hướng (hướng công đức đã làm về một mục đích) về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật). Ở chỗ các đức Phật ấy, Bồ-tát cung kính nghe pháp, nghe rồi thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), tùy sức tu hành.

 Bồ-tát này quán mọi pháp không sinh không diệt, chỉ do nhân duyên mà có. Kiến phược (sự trói buộc của các cái thấy sai lầm) diệt trước, mọi dục phược (trói buộc của ham muốn), sắc phược (trói buộc của cõi có hình chất), hữu phược (trói buộc của sự tồn tại), vô minh phược (trói buộc của sự mê muội) đều dần mỏng nhẹ. Trong vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), vì không tích tụ thêm, nên tham tà, sân tà và si tà đều được trừ dứt, mọi thiện căn càng thêm sáng sạch.

 Này Phật tử! Ví như vàng ròng được khéo léo tinh luyện, cân lượng không giảm mà càng thêm sáng sạch. Bồ-tát cũng như thế: an trú ở Phát Quang địa này, vì không tích tụ thêm, nên tham tà, sân tà và si tà đều được trừ dứt, mọi thiện căn càng thêm sáng sạch. Lòng nhẫn nhục, lòng nhu hòa, lòng hòa thuận, lòng vui đẹp, lòng không giận, lòng không lay động, lòng không vẩn đục, lòng không phân cao thấp, lòng không mong báo đáp, lòng biết đền ơn, lòng không xu nịnh, lòng không dối gạt, lòng không hiểm ác quanh co của Bồ-tát này đều càng thêm thanh tịnh.

 Bồ-tát này, trong bốn nhiếp pháp (bốn cách gần gũi, thu phục chúng sinh: bố thí, nói lời ân cần, làm việc có lợi cho người, cùng làm việc với người), thì lợi hành (làm việc có lợi cho người) trội hơn cả; trong mười ba-la-mật (mười hạnh tu đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, phương tiện, nguyện, lực, trí), thì nhẫn ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục) trội hơn cả. Các hạnh khác không phải là không tu, chỉ là tùy sức, tùy phần.

 "Này Phật tử! Đó gọi là địa thứ ba, Phát Quang địa, của Bồ-tát. Bồ-tát an trú ở địa này phần nhiều làm vua cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, do Đế Thích làm chủ), có thể dùng phương tiện (cách khéo léo để cứu độ) khiến các chúng sinh lìa bỏ tham dục. Bố thí, ái ngữ (nói lời ân cần), lợi hành, đồng sự (cùng làm việc, cùng chung sống với người để giáo hóa) — mọi việc làm như thế đều không rời niệm Phật, không rời niệm Pháp, không rời niệm Tăng, cho đến không rời niệm về trí tuệ đầy đủ mọi phương diện, tức Nhất thiết trí trí. Bồ-tát lại nghĩ: 'Ta phải ở giữa mọi chúng sinh mà làm bậc đứng đầu, bậc hơn người, bậc thù thắng, bậc tốt đẹp, bậc vi diệu, bậc trên, bậc không ai trên, cho đến làm chỗ nương tựa của Nhất thiết trí trí.'

 Nếu siêng tu tinh tấn, thì trong khoảng một niệm (một khoảnh khắc cực ngắn), Bồ-tát đạt được trăm nghìn tam-muội, được thấy trăm nghìn đức Phật, biết thần lực của trăm nghìn đức Phật, có thể làm chấn động trăm nghìn thế giới Phật, cho đến hiện ra trăm nghìn thân, mỗi thân có trăm nghìn Bồ-tát làm quyến thuộc. Nếu dùng sức nguyện thù thắng của Bồ-tát mà tự tại thị hiện, thì còn vượt hơn số ấy, trong trăm kiếp, nghìn kiếp, cho đến trăm nghìn ức na-do-tha kiếp cũng không đếm biết được."

 Bấy giờ, Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn nói lại ý nghĩa ấy nên đọc kệ (bài thơ tụng) rằng:

 "Tâm thanh tịnh, an trú, sáng rực, tâm chán lìa, không tham, không hại,

 tâm bền chắc, dũng mãnh, rộng lớn: bậc trí nhờ đó vào địa ba.

 Bồ-tát ở địa Phát Quang này, quán các pháp hành (các pháp do tạo tác mà có) là khổ, vô thường,

 không sạch, hư hoại, mau trở về diệt, không bền, không trụ, không đến đi.

 Quán các pháp hữu vi như bệnh nặng, bị lo buồn, khổ não, mê lầm quấn lấy,

 lửa dữ ba độc luôn cháy hừng, từ thuở vô thủy (xa xưa không có điểm khởi đầu) đến nay chưa ngừng nghỉ.

 Chán lìa ba cõi, không tham đắm, chuyên cầu trí Phật, không nghĩ khác,

 trí ấy khó lường, khó nghĩ, không gì sánh, vô lượng, vô biên, không bức bách khổ não.

 Thấy trí Phật rồi, thương chúng sinh, cô độc không nương, không ai cứu,

 ba độc cháy hừng, thường khốn khổ, ở ngục các cõi, mãi chịu khổ,

 phiền não quấn che, mù không mắt, chí ưa kém cỏi, mất báu pháp,

 thuận theo sinh tử, sợ Niết-bàn; ta nên cứu họ, siêng tinh tấn.

 Sắp cầu trí tuệ giúp chúng sinh, nghĩ phương tiện gì khiến họ giải thoát?

 Không rời trí vô ngại của Như Lai, mà trí ấy lại do tuệ vô sinh (tuệ thấy các pháp vốn không sinh) khởi ra.

 Lòng nghĩ tuệ này do nghe mà được, suy nghĩ như thế, tự siêng gắng,

 ngày đêm nghe học không gián đoạn, chỉ lấy chính pháp làm tôn quý.

 Nước, thành, tiền của, các châu báu, vợ con, quyến thuộc cùng ngôi vua,

 Bồ-tát vì pháp khởi lòng kính, tất cả như thế đều bỏ được.

 Đầu, mắt, tai, mũi, lưỡi, răng, tay chân, xương tủy, tim, máu, thịt,

 bỏ hết những thứ này chưa phải khó, chỉ được nghe pháp mới là khó nhất.

 Giả có người đến bảo Bồ-tát: 'Ai có thể gieo mình vào đống lửa lớn,

 ta sẽ trao cho người ấy báu Phật pháp!' Nghe rồi liền gieo mình, không khiếp sợ.

 Giả sử lửa đầy khắp ba nghìn thế giới, thân từ cõi Phạm thiên gieo vào,

 vì cầu pháp cũng chẳng cho là khó, huống chi những khổ nhỏ chốn nhân gian!

 Từ lúc mới phát tâm đến khi thành Phật, trong khoảng ấy mọi khổ của địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, chịu khổ không lúc nào gián đoạn),

 vì được nghe pháp đều chịu được, huống chi những việc khổ ở cõi người!

 Nghe rồi đúng lý suy nghĩ chân chính, đạt được bốn thiền và định vô sắc (các tầng định của cõi Vô sắc, vượt khỏi mọi hình chất vật thể),

 bốn tâm bình đẳng (bốn tâm vô lượng: từ, bi, hỷ, xả) và năm thần thông lần lượt khởi lên, nhưng không theo sức các định mà thọ sinh.

 Bồ-tát ở đây thấy nhiều Phật, cúng dường, nghe pháp, lòng quyết định,

 dứt các tà hoặc (mê lầm sai trái), càng thanh tịnh, như vàng ròng được luyện mà chất không giảm.

 Ở đây phần nhiều làm vua trời Đao-lợi, giáo hóa dẫn dắt vô lượng chúng trời,

 khiến họ bỏ lòng tham, trú đường lành, một lòng chuyên cầu công đức Phật.

 Phật tử ở đây siêng tinh tấn, trăm nghìn tam-muội đều đầy đủ,

 thấy trăm nghìn Phật với tướng tốt trang nghiêm thân; nếu dùng sức nguyện lại còn hơn thế.

 Làm lợi ích khắp mọi chúng sinh, đó là hạnh tối thượng của các Bồ-tát;

 tất cả những gì của địa thứ ba như thế, ta đã theo nghĩa mà giải thích."

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ ba mươi lăm

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ ba mươi sáu

 Ngài Tam tạng (bậc thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một nước cổ ở vùng Tân Cương ngày nay), vâng chiếu chỉ nhà vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video