Phẩm Như Lai xuất hiện (phẩm nói về sự hiện ra của Như Lai; "Như Lai" là danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến), thứ ba mươi bảy, phần hai.
"Hỡi Phật tử (người con Phật; ở đây là lời Bồ-tát Phổ Hiền gọi các vị trong hội chúng)! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) nên biết âm thanh của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai như đã nói; Ứng là bậc xứng đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn, bình đẳng) như thế nào?
"Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát nên biết âm thanh Như Lai vang đến khắp nơi, vì bao trùm vô lượng (nhiều không đo đếm được) âm thanh. Nên biết âm thanh Như Lai tùy theo lòng ưa thích của mỗi người mà khiến ai cũng vui mừng, vì thuyết pháp (giảng giải giáo lý của Phật) rõ ràng. Nên biết âm thanh Như Lai tùy theo niềm tin và sự hiểu của mỗi người mà khiến ai cũng vui mừng, vì tâm được mát mẻ. Nên biết âm thanh Như Lai giáo hóa không lỡ thời, vì người nào đáng được nghe thì không ai không nghe. Nên biết âm thanh Như Lai không sinh không diệt, giống như tiếng vang. Nên biết âm thanh Như Lai không có chủ, vì do tu tập mọi nghiệp (hành động của thân, lời nói và ý nghĩ) mà khởi lên. Nên biết âm thanh Như Lai rất sâu xa, khó đo lường. Nên biết âm thanh Như Lai không tà vạy cong queo, vì do pháp giới (toàn thể mọi sự vật, mọi cảnh giới, xét về bản tính chân thật của chúng) sinh ra. Nên biết âm thanh Như Lai không đứt đoạn, vì thấm vào khắp pháp giới. Nên biết âm thanh Như Lai không biến đổi, vì đã đạt đến chỗ rốt ráo.
Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát nên biết âm thanh Như Lai chẳng phải có hạn lượng, chẳng phải không hạn lượng; chẳng phải có chủ, chẳng phải không chủ; chẳng phải có chỉ bày, chẳng phải không chỉ bày. Vì sao? Phật tử! Ví như khi thế giới sắp hoại diệt, không ai làm chủ, không ai tạo ra, mà tự nhiên phát ra bốn thứ âm thanh. Bốn thứ ấy là gì? Một là: 'Các ngươi nên biết Sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất, cũng chỉ các cõi trời tương ứng với tầng thiền ấy) an vui, lìa các ham muốn và điều ác, vượt khỏi dục giới (cõi còn ham muốn dục lạc như ăn uống, sắc dục, gồm loài người, các cõi thấp và sáu tầng trời dưới).' Chúng sinh nghe xong, tự nhiên thành tựu Sơ thiền, bỏ thân ở dục giới, sinh lên Phạm thiên (cõi trời của Phạm vương, thuộc Sơ thiền). Hai là: 'Các ngươi nên biết Nhị thiền (tầng thiền định thứ hai) an vui, không giác không quán (không còn tâm tìm xét thô và tâm dò xét tế), vượt hơn Phạm thiên.' Chúng sinh nghe xong, tự nhiên thành tựu Nhị thiền, bỏ thân Phạm thiên, sinh lên Quang Âm thiên (cõi trời thuộc Nhị thiền, chư thiên ở đó dùng ánh sáng thay cho lời nói). Ba là: 'Các ngươi nên biết Tam thiền (tầng thiền định thứ ba) an vui, không có lỗi lầm, vượt hơn Quang Âm thiên.' Chúng sinh nghe xong, tự nhiên thành tựu Tam thiền, bỏ thân Quang Âm, sinh lên Biến Tịnh thiên (cõi trời cao nhất thuộc Tam thiền, nơi trong sạch khắp cả). Bốn là: 'Các ngươi nên biết Tứ thiền (tầng thiền định thứ tư) vắng lặng, vượt hơn Biến Tịnh thiên.' Chúng sinh nghe xong, tự nhiên thành tựu Tứ thiền, bỏ thân Biến Tịnh, sinh lên Quảng Quả thiên (cõi trời thuộc Tứ thiền, nơi có quả phúc rộng lớn). Đó là bốn thứ. Phật tử! Những âm thanh ấy không chủ, không ai tạo ra, chỉ do sức nghiệp lành của chúng sinh mà sinh ra.
Phật tử! Âm thanh của Như Lai cũng như vậy, không chủ, không ai tạo ra, không phân biệt, chẳng vào chẳng ra, chỉ từ sức công đức (phúc đức và năng lực có được nhờ tu hành) và sức của pháp nơi Như Lai mà phát ra bốn thứ âm thanh rộng lớn. Bốn thứ ấy là gì? Một là: 'Các ngươi nên biết hết thảy các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành, luôn biến đổi) đều là khổ, đó là: khổ địa ngục, khổ súc sinh (loài thú vật), khổ ngạ quỷ (loài quỷ đói), khổ vì không có phúc đức, khổ vì bám chấp vào "ta" và "cái của ta", khổ vì làm các việc ác. Muốn sinh vào cõi người, cõi trời thì phải gieo thiện căn (gốc rễ của điều lành); sinh vào cõi người, cõi trời thì lìa được các nạn xứ (những hoàn cảnh trắc trở khiến không gặp được Phật pháp, không tu hành được).' Chúng sinh nghe xong, bỏ lìa điên đảo (cách thấy biết sai lệch, ngược với sự thật), tu các hạnh lành, lìa các nạn xứ, sinh vào cõi người, cõi trời. Hai là: 'Các ngươi nên biết trong hết thảy các hành, mọi nỗi khổ bừng cháy như hòn sắt nung đỏ. Các hành là vô thường (không bền vững, luôn đổi thay), là pháp phải mòn diệt; niết-bàn (cảnh giới đã tắt hết phiền não khổ đau) vắng lặng, vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt) an vui, xa lìa sự bừng cháy, tiêu hết mọi nóng bức phiền não.' Chúng sinh nghe xong, siêng tu pháp lành, trong Thanh văn thừa (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu; Thanh văn thừa là con đường của những người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhắm đến tự giải thoát) đạt được tùy thuận âm thanh nhẫn (sự thấu nhận chân lý nhờ thuận theo âm thanh lời dạy). Ba là: 'Các ngươi nên biết người theo Thanh văn thừa phải nhờ lời người khác mà hiểu, trí tuệ hẹp kém; còn có thừa cao hơn, tên là Độc giác thừa (con đường của bậc tự mình quán xét nhân duyên mà giác ngộ), tự ngộ không cần thầy, các ngươi nên học.' Người ưa đạo cao hơn nghe tiếng này rồi, bỏ đạo Thanh văn, tu Độc giác thừa. Bốn là: 'Các ngươi nên biết vượt khỏi địa vị nhị thừa (hai thừa Thanh văn và Độc giác) còn có đạo cao hơn, gọi là Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường cứu độ tất cả chúng sinh để cùng thành Phật). Đó là chỗ thực hành của Bồ-tát, thuận theo sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa đến bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), không dứt hạnh Bồ-tát, không bỏ tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), ở trong vô lượng sinh tử (vòng sống chết luân hồi) mà không mỏi mệt chán nản, vượt hơn nhị thừa, nên gọi là Đại thừa, Đệ nhất thừa, Thắng thừa, Tối thắng thừa, Thượng thừa, Vô thượng thừa, thừa làm lợi ích tất cả chúng sinh.' Nếu có chúng sinh lòng tin và sự hiểu rộng lớn, các căn (các năng lực tinh thần như lòng tin, sự siêng năng, sự ghi nhớ, sự định tâm, trí tuệ) mạnh bén, đời trước đã gieo thiện căn, được thần lực của các đức Như Lai gia hộ, có ước muốn cao quý, mong cầu Phật quả (quả vị thành Phật); nghe tiếng này rồi liền phát tâm bồ-đề. Phật tử! Âm thanh Như Lai không từ thân ra, không từ tâm ra, mà có thể làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh. Phật tử! Đó là tướng thứ nhất của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như tiếng vang, nhờ hang núi và âm thanh mà khởi lên, không có hình dạng, không thể nhìn thấy, cũng không phân biệt, mà có thể đuổi theo mọi lời nói. Âm thanh Như Lai cũng như vậy, không có hình dạng, không thể nhìn thấy, chẳng phải có nơi chốn, chẳng phải không nơi chốn; chỉ tùy theo duyên mong muốn và hiểu biết của chúng sinh mà phát ra, bản tính của nó rốt ráo không lời, không chỉ bày, không thể nói ra. Phật tử! Đó là tướng thứ hai của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như chư thiên có cái trống pháp lớn tên là Giác Ngộ. Khi các thiên tử (các vị trời) sống buông thả, trống ấy phát tiếng trong hư không báo rằng: 'Các ngươi nên biết mọi thú vui dục lạc đều là vô thường, hư dối, điên đảo, chốc lát là biến hoại, chỉ lừa kẻ ngu khiến họ quyến luyến bám víu. Các ngươi chớ buông thả; nếu buông thả thì sẽ rơi vào các ác thú (những nẻo tái sinh xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), hối hận cũng không kịp.' Các vị trời buông thả nghe tiếng ấy rồi, sinh lòng lo sợ lớn, bỏ hết dục lạc trong cung mình, đến chỗ thiên vương (vua cõi trời) cầu pháp tu đạo. Phật tử! Tiếng trống trời ấy không chủ, không ai tạo ra, không khởi không diệt, mà có thể làm lợi ích vô lượng chúng sinh. Nên biết Như Lai cũng như vậy, vì muốn thức tỉnh chúng sinh buông thả nên phát ra vô lượng âm thanh pháp mầu nhiệm, đó là: tiếng không bám chấp, tiếng không buông thả, tiếng vô thường, tiếng khổ, tiếng vô ngã (không có cái "ta" thường còn), tiếng bất tịnh (thân và các pháp thế gian không trong sạch), tiếng tịch diệt (vắng lặng, dứt hết phiền não), tiếng niết-bàn, tiếng trí tự nhiên không hạn lượng, tiếng hạnh Bồ-tát không thể phá hoại, tiếng địa vị trí vô công dụng (trí tuệ tự nhiên vận hành, không cần gắng sức) của Như Lai đến khắp mọi nơi; dùng những âm thanh ấy vang khắp pháp giới mà khai ngộ họ. Vô số chúng sinh nghe những tiếng ấy rồi đều sinh vui mừng, siêng tu pháp lành, mỗi người theo thừa của mình mà cầu thoát ly, tức là: hoặc tu Thanh văn thừa, hoặc tu Độc giác thừa, hoặc tập Đại thừa vô thượng của Bồ-tát. Thế nhưng âm thanh Như Lai không trụ ở nơi chốn nào, không có lời nói. Phật tử! Đó là tướng thứ ba của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như vua trời Tự Tại (vị vua của cõi trời cao nhất trong dục giới) có một thể nữ cõi trời tên là Thiện Khẩu; từ miệng nàng phát ra một âm thanh, âm thanh ấy hòa cùng trăm nghìn thứ nhạc, trong mỗi thứ nhạc lại có trăm nghìn âm thanh khác nhau. Phật tử! Nàng Thiện Khẩu ấy từ một tiếng nơi miệng mà phát ra vô lượng âm thanh như thế. Nên biết Như Lai cũng như vậy, trong một âm phát ra vô lượng tiếng, tùy theo lòng ưa thích khác nhau của chúng sinh mà đến khắp tất cả, khiến ai cũng hiểu được. Phật tử! Đó là tướng thứ tư của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như Đại Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên) ở trong cung Phạm phát ra tiếng Phạm âm (giọng nói thanh tịnh trong trẻo của Phạm vương), tất cả chúng Phạm thiên không ai không nghe, mà âm thanh ấy không vượt ra ngoài hội chúng. Các vị Phạm thiên đều nghĩ: 'Đại Phạm thiên vương chỉ nói với riêng ta.' Âm thanh mầu nhiệm của Như Lai cũng như vậy, hội chúng nơi đạo tràng (nơi Phật thành đạo và thuyết pháp) không ai không nghe, mà âm thanh ấy không vượt ra ngoài hội chúng. Vì sao? Vì những người căn cơ chưa chín muồi thì chưa nên nghe. Người nghe được tiếng ấy đều nghĩ: 'Như Lai Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) chỉ nói cho riêng ta.' Phật tử! Âm thanh Như Lai không ra, không trụ, mà có thể thành tựu mọi việc. Đó là tướng thứ năm của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như các thứ nước đều cùng một vị, nhưng vì đồ chứa khác nhau nên nước thành ra khác nhau, còn nước thì không suy nghĩ, cũng không phân biệt. Lời nói của Như Lai cũng như vậy, chỉ có một vị, tức là vị giải thoát; vì tâm của chúng sinh như đồ chứa khác nhau nên thành vô lượng sai khác, mà lời ấy không suy nghĩ, cũng không phân biệt. Phật tử! Đó là tướng thứ sáu của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như vua rồng A-na-bà-đạt-đa (vua rồng ở hồ Vô Nhiệt, nghĩa là hồ không nóng bức) nổi mây dày lớn, khắp cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người ở) đổ mưa ngọt lành, trăm thứ lúa mạ hoa màu đều được lớn lên, sông ngòi, suối, ao đều đầy tràn; nước mưa lớn ấy không từ thân hay tâm của vua rồng mà ra, nhưng có thể làm lợi ích nhiều mặt cho chúng sinh. Phật tử! Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cũng như vậy, nổi mây đại bi (lòng thương xót lớn) khắp cõi mười phương, đổ khắp mưa pháp cam lộ (cam lộ: thứ nước ngọt bất tử của cõi trời, ví cho giáo pháp) cao tột, khiến tất cả chúng sinh đều vui mừng, pháp lành tăng trưởng, các thừa được đầy đủ. Phật tử! Âm thanh Như Lai không từ ngoài đến, không từ trong ra, mà có thể làm lợi ích cho tất cả chúng sinh. Đó là tướng thứ bảy của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như vua rồng Ma-na-tư khi sắp làm mưa, chưa vội mưa ngay, trước hết nổi mây lớn che kín hư không, đứng yên bảy ngày, đợi chúng sinh làm xong công việc. Vì sao? Vì vị đại long vương ấy có lòng từ bi, không muốn làm phiền nhiễu chúng sinh. Qua bảy ngày rồi mới đổ mưa nhỏ nhẹ, thấm khắp mặt đất. Phật tử! Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cũng như vậy, khi sắp đổ mưa pháp, chưa vội đổ ngay, trước hết nổi mây pháp làm cho chúng sinh chín muồi, vì muốn tâm họ không kinh sợ; đợi họ chín muồi rồi, sau mới đổ khắp mưa pháp cam lộ, giảng nói pháp lành rất sâu xa vi diệu, dần dần khiến họ được đầy đủ vị pháp cao tột của nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, trí tuệ tột cùng của Phật) nơi Như Lai. Phật tử! Đó là tướng thứ tám của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như trong biển có vị vua rồng lớn tên là Đại Trang Nghiêm, khi làm mưa trong biển cả, hoặc đổ mười thứ mưa trang nghiêm, hoặc trăm, hoặc nghìn, hoặc trăm nghìn thứ mưa trang nghiêm. Phật tử! Nước thì không phân biệt, chỉ nhờ sức không thể nghĩ bàn của vua rồng khiến nó được trang nghiêm, cho đến trăm nghìn vô lượng sai khác. Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cũng như vậy, khi thuyết pháp cho chúng sinh, hoặc dùng mười thứ âm khác nhau mà nói, hoặc trăm, hoặc nghìn, hoặc trăm nghìn, hoặc dùng tám vạn bốn nghìn âm thanh nói tám vạn bốn nghìn hạnh, cho đến hoặc dùng vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha (đơn vị số cực lớn, khoảng nghìn tỉ) âm thanh, mỗi âm thuyết một pháp riêng, khiến người nghe đều vui mừng; âm thanh Như Lai không hề phân biệt, chỉ vì các đức Phật đã viên mãn thanh tịnh trong pháp giới rất sâu, nên có thể tùy chỗ thích hợp với căn cơ chúng sinh mà phát ra đủ thứ lời nói, khiến ai cũng vui mừng. Phật tử! Đó là tướng thứ chín của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như vua rồng Ta-kiệt-la (vua rồng của biển cả), muốn hiện sức tự tại lớn của long vương, làm lợi ích cho chúng sinh khiến ai cũng vui mừng, nên từ tứ thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di, tức một thế giới nhỏ) cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời cao nhất của dục giới), nổi lưới mây lớn che phủ khắp bốn bề. Màu sắc của mây ấy sai khác vô lượng: hoặc màu sáng của vàng Diêm-phù-đàn (thứ vàng ròng ánh đỏ tía, quý nhất), hoặc màu sáng của ngọc tì-lưu-ly (lưu ly, ngọc màu xanh biếc), hoặc màu sáng của bạc trắng, hoặc màu sáng của pha lê, hoặc màu sáng của ngọc mâu-tát-la (một loại ngọc quý, có thuyết cho là xà cừ) (?), hoặc màu sáng của mã não, hoặc màu sáng của ngọc thắng tạng (một loại ngọc quý), hoặc màu sáng của ngọc trai đỏ, hoặc màu sáng của vô lượng hương, hoặc màu sáng của áo không vết nhơ, hoặc màu sáng của nước trong sạch, hoặc màu sáng của đủ thứ đồ trang sức; lưới mây như thế giăng khắp bốn bề.
Giăng khắp rồi, mây phát ra đủ màu chớp sáng. Đó là: mây màu vàng Diêm-phù-đàn phát chớp màu lưu ly, mây màu lưu ly phát chớp màu vàng; mây màu bạc phát chớp màu pha lê, mây màu pha lê phát chớp màu bạc; mây màu mâu-tát-la phát chớp màu mã não, mây màu mã não phát chớp màu mâu-tát-la; mây màu ngọc thắng tạng phát chớp màu ngọc trai đỏ, mây màu ngọc trai đỏ phát chớp màu ngọc thắng tạng; mây màu vô lượng hương phát chớp màu áo không vết nhơ, mây màu áo không vết nhơ phát chớp màu vô lượng hương; mây màu nước trong sạch phát chớp màu đủ thứ đồ trang sức, mây màu đủ thứ đồ trang sức phát chớp màu nước trong sạch; cho đến mây nhiều màu phát chớp một màu, mây một màu phát chớp nhiều màu.
Lại trong mây ấy phát ra đủ thứ tiếng sấm, tùy tâm chúng sinh mà khiến ai cũng vui mừng. Đó là: hoặc như tiếng ca hát của thiên nữ, hoặc như tiếng đàn nhạc của chư thiên, hoặc như tiếng ca hát của long nữ, hoặc như tiếng ca hát của nữ càn-thát-bà (loài thần âm nhạc cõi trời, sống bằng hương thơm), hoặc như tiếng ca hát của nữ khẩn-na-la (loài thần ca múa cõi trời), hoặc như tiếng đất rung chuyển, hoặc như tiếng sóng biển thủy triều, hoặc như tiếng gầm thét của chúa muôn thú, hoặc như tiếng chim hay hót líu lo, cùng vô lượng thứ âm thanh khác. Sấm vang xong lại nổi gió mát, khiến chúng sinh trong lòng vui thích, sau đó mới đổ đủ thứ mưa, làm lợi ích an vui cho vô lượng chúng sinh.
Từ cõi trời Tha Hóa cho đến mặt đất, mưa ở mỗi nơi đều khác nhau. Đó là: trong biển cả mưa nước trong mát, tên là Không Đứt Đoạn; ở cõi trời Tha Hóa Tự Tại mưa đủ thứ tiếng nhạc như sáo tiêu, tên là Mỹ Diệu; ở cõi trời Hóa Lạc (tầng trời thứ năm của dục giới) mưa ngọc ma-ni (ngọc báu như ý) lớn, tên là Phóng Ánh Sáng Lớn; ở cõi trời Đâu-suất (tầng trời thứ tư của dục giới) mưa đồ trang sức lớn, tên là Búi Tóc Rủ (?); ở cõi trời Dạ-ma (tầng trời thứ ba của dục giới) mưa hoa lớn đẹp, tên là Đủ Thứ Đồ Trang Sức; ở cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi trên đỉnh núi Tu-di, có ba mươi ba vị trời cai quản) mưa các thứ hương thơm, tên là Vừa Lòng; ở cõi trời Tứ Thiên Vương (cõi của bốn vị vua trời giữ bốn phương, ở lưng chừng núi Tu-di) mưa áo báu cõi trời, tên là Che Phủ; ở cung vua rồng mưa ngọc trai đỏ, tên là Tuôn Ánh Sáng; ở cung A-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ghen ghét, thường gây chiến với chư thiên) mưa các thứ binh khí, tên là Hàng Phục Kẻ Thù; ở châu Uất-đan-việt (châu lục phía bắc núi Tu-di) này mưa đủ thứ hoa, tên là Nở Rộ; ba châu còn lại cũng đều như vậy, nhưng mỗi nơi tùy chỗ mà mưa khác nhau. Tuy vua rồng ấy tâm bình đẳng, không phân bên này bên kia, nhưng vì thiện căn của chúng sinh khác nhau nên mưa có sai khác.
Phật tử! Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, bậc Pháp vương (vua của chánh pháp) vô thượng, cũng như vậy, muốn dùng chánh pháp giáo hóa chúng sinh, trước hết giăng mây thân che khắp pháp giới, tùy theo ước muốn của họ mà hiện khác nhau. Đó là: hoặc vì chúng sinh hiện mây sinh thân (thân sinh ra như người thường), hoặc hiện mây hóa thân (thân biến hiện tùy loài để hóa độ), hoặc hiện mây thân lực trì (thân do thần lực giữ gìn, gia hộ), hoặc hiện mây sắc thân (thân có hình tướng thấy được), hoặc hiện mây thân tướng hảo (thân đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp của Phật), hoặc hiện mây thân phúc đức, hoặc hiện mây thân trí tuệ, hoặc hiện mây thân các lực không thể phá hoại, hoặc hiện mây thân vô úy (không sợ hãi khi thuyết pháp), hoặc hiện mây thân pháp giới. Phật tử! Như Lai dùng vô lượng mây thân như thế che khắp tất cả thế giới mười phương, tùy theo chỗ ưa thích của chúng sinh mà thị hiện riêng biệt đủ thứ chớp ánh sáng. Đó là: hoặc vì chúng sinh hiện chớp ánh sáng tên là Không Đâu Không Đến; hoặc hiện chớp ánh sáng tên là Ánh Sáng Vô Biên; hoặc hiện chớp ánh sáng tên là Vào Pháp Bí Mật Của Phật; hoặc hiện chớp ánh sáng tên là Ánh Sáng Hiện Bóng; hoặc hiện chớp ánh sáng tên là Ánh Sáng Chiếu Rực; hoặc hiện chớp ánh sáng tên là Vào Cửa Đà-la-ni Vô Tận (đà-la-ni: năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất); hoặc hiện chớp ánh sáng tên là Chánh Niệm Không Loạn (chánh niệm: sự ghi nhớ, tỉnh giác đúng đắn); hoặc hiện chớp ánh sáng tên là Rốt Ráo Không Hoại; hoặc hiện chớp ánh sáng tên là Thuận Vào Các Nẻo (các nẻo tái sinh của chúng sinh); hoặc hiện chớp ánh sáng tên là Thỏa Mọi Ước Nguyện Khiến Đều Vui Mừng.
Phật tử! Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác hiện vô lượng chớp ánh sáng như thế rồi, lại tùy chỗ ưa thích trong tâm chúng sinh mà phát ra vô lượng tiếng sấm tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất cao độ). Đó là: tiếng sấm tam-muội Thiện Giác Trí, tiếng sấm tam-muội Minh Thịnh Ly Cấu Hải (biển sáng rực lìa nhơ), tiếng sấm tam-muội Nhất Thiết Pháp Tự Tại (tự tại với mọi pháp), tiếng sấm tam-muội Kim Cang Luân (bánh xe kim cương), tiếng sấm tam-muội Tu-di Sơn Tràng (cờ phướn núi Tu-di), tiếng sấm tam-muội Hải Ấn (tam-muội in hiện mọi pháp như mặt biển lặng in bóng muôn vật), tiếng sấm tam-muội Nhật Đăng (đèn mặt trời), tiếng sấm tam-muội Vô Tận Tạng (kho không cùng), tiếng sấm tam-muội Bất Hoại Giải Thoát Lực (sức giải thoát không hoại). Phật tử! Trong mây thân Như Lai phát ra vô lượng tiếng sấm tam-muội sai khác như thế rồi, khi sắp đổ mưa pháp, trước hết hiện điềm lành để khai ngộ chúng sinh. Đó là: từ tâm đại từ bi không chướng ngại, hiện ra vòng gió trí tuệ lớn của Như Lai, tên là Có Thể Khiến Tất Cả Chúng Sinh Sinh Niềm Vui Thích Không Thể Nghĩ Bàn. Điềm ấy hiện rồi, tất cả Bồ-tát và chúng sinh, cả thân lẫn tâm đều được mát mẻ.
Sau đó, từ mây pháp thân lớn (thân chân thật của Phật, đồng với chân lý), mây đại từ bi, mây không thể nghĩ bàn lớn của Như Lai, đổ xuống mưa pháp rộng lớn không thể nghĩ bàn, khiến thân tâm tất cả chúng sinh thanh tịnh. Đó là: vì các Bồ-tát đang ngồi nơi Bồ-đề tràng (chỗ ngồi thành đạo dưới cội bồ-đề) mà đổ mưa pháp lớn tên là Pháp Giới Không Sai Khác; vì các Bồ-tát thân cuối cùng (đời cuối trước khi thành Phật) mà đổ mưa pháp lớn tên là Bồ-tát Dạo Chơi Trong Giáo Pháp Bí Mật Của Như Lai; vì các Bồ-tát nhất sinh sở hệ (chỉ còn bị ràng buộc một đời nữa là thành Phật) mà đổ mưa pháp lớn tên là Ánh Sáng Thanh Tịnh Khắp Nơi; vì các Bồ-tát quán đỉnh (được chư Phật rưới nước lên đầu, tức địa vị cao nhất của Bồ-tát, sắp thành Phật) mà đổ mưa pháp lớn tên là Được Trang Nghiêm Bằng Đồ Trang Sức Của Như Lai; vì các Bồ-tát đắc nhẫn (đã chứng được sự an nhận chân lý các pháp vốn không sinh không diệt) mà đổ mưa pháp lớn tên là Hoa Trí Tuệ Báu Công Đức Nở Rộ Không Dứt Hạnh Đại Bi Của Bồ-tát; vì các Bồ-tát ở các giai vị trụ, hạnh, hướng (ba nhóm giai vị tu hành của Bồ-tát: Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng) mà đổ mưa pháp lớn tên là Vào Cửa Biến Hóa Rất Sâu Đang Hiện Tiền Mà Làm Hạnh Bồ-tát Không Ngơi Nghỉ, Không Mỏi Chán; vì các Bồ-tát mới phát tâm mà đổ mưa pháp lớn tên là Sinh Ra Hạnh Đại Từ Bi Của Như Lai Để Cứu Giúp Chúng Sinh; vì chúng sinh cầu Độc giác thừa mà đổ mưa pháp lớn tên là Biết Sâu Pháp Duyên Khởi (mọi sự đều do nhân duyên hợp lại mà có), Xa Lìa Hai Bên (hai cực đoan như chấp có và chấp không, chấp thường còn và chấp đứt mất), Được Quả Giải Thoát Không Hoại; vì chúng sinh cầu Thanh văn thừa mà đổ mưa pháp lớn tên là Dùng Gươm Trí Tuệ Lớn Chặt Đứt Mọi Kẻ Thù Phiền Não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si); vì chúng sinh đã gom góp thiện căn, dù đã quyết định hay chưa quyết định (đã chắc chắn hay chưa chắc chắn theo một con đường tu), mà đổ mưa pháp lớn tên là Có Thể Khiến Thành Tựu Đủ Thứ Pháp Môn, Sinh Niềm Vui Lớn. Phật tử! Các đức Phật Như Lai tùy tâm chúng sinh đổ mưa pháp rộng lớn như thế, tràn đầy tất cả thế giới vô biên. Phật tử! Tâm của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác bình đẳng, không tiếc lẫn pháp, chỉ vì căn cơ và ước muốn của chúng sinh khác nhau nên mưa pháp đổ xuống hiện ra có sai khác. Đó là tướng thứ mười của âm thanh Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Nên biết âm thanh Như Lai có mười thứ vô lượng. Mười thứ ấy là gì? Đó là: vô lượng như cõi hư không, vì đến khắp mọi nơi; vô lượng như pháp giới, vì không đâu không khắp; vô lượng như cõi chúng sinh, vì khiến mọi tâm đều vui; vô lượng như các nghiệp, vì nói rõ quả báo của chúng; vô lượng như phiền não, vì khiến đều trừ diệt hết; vô lượng như tiếng nói của chúng sinh, vì tùy sự hiểu mà cho nghe; vô lượng như ước muốn và sự hiểu của chúng sinh, vì xem xét khắp cả mà cứu độ; vô lượng như ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), vì không có bờ mé; vô lượng như trí tuệ, vì phân biệt được tất cả; vô lượng như cảnh giới của Phật, vì vào được pháp giới của Phật. Phật tử! Âm thanh của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác thành tựu a-tăng-kỳ (số lớn đến mức không thể đếm) vô lượng như thế, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy."
Bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát Phổ Hiền muốn nói rõ lại ý nghĩa này nên nói kệ (bài thơ tóm tắt giáo lý) rằng:
"Khi tam thiên thế giới (một cõi gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) sắp hoại diệt, sức phúc của chúng sinh thành tiếng báo rằng:
Tứ thiền vắng lặng, không mọi khổ, khiến họ nghe rồi đều lìa ham muốn.
Đức Thế Tôn Thập lực (bậc có mười năng lực trí tuệ đặc biệt, tức Phật) cũng như vậy, phát âm thanh mầu nhiệm khắp pháp giới,
vì họ nói các hành là khổ và vô thường, khiến họ vĩnh viễn vượt qua biển sinh tử.
Ví như trong núi sâu, hang lớn, hễ có âm thanh thì đều vang đáp lại;
tuy có thể đuổi theo lời nói của người khác, mà tiếng vang rốt cuộc không hề phân biệt.
Lời nói của bậc Thập lực cũng vậy, tùy căn cơ chín muồi mà thị hiện,
khiến họ được điều phục, sinh vui mừng, mà không nghĩ rằng: 'Nay ta đang thuyết giảng.'
Như cõi trời có trống tên Năng Giác, thường ở trong không trung vang tiếng pháp,
răn những thiên tử buông thả, khiến họ nghe rồi lìa được bám víu.
Trống pháp của bậc Thập lực cũng vậy, phát ra đủ thứ âm thanh mầu nhiệm,
thức tỉnh tất cả chúng sinh, khiến họ đều chứng quả bồ-đề (quả giác ngộ).
Vua trời Tự Tại có thể nữ quý, miệng khéo tấu các thứ âm nhạc,
một tiếng phát ra trăm nghìn âm, trong mỗi âm lại có trăm nghìn âm nữa.
Âm thanh của đấng Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến cõi giác ngộ) cũng vậy, một tiếng phát ra tất cả âm,
tùy tính tình và ước muốn mà có sai khác, khiến mỗi người nghe rồi đều dứt phiền não.
Ví như Phạm vương thốt một tiếng, khiến chúng Phạm thiên đều vui mừng,
tiếng chỉ đến chúng Phạm thiên, không ra ngoài, ai nấy đều nói chỉ mình được nghe.
Bậc Thập lực như Phạm vương cũng vậy, nói một lời đầy khắp pháp giới,
chỉ thấm đến hội chúng, không vang ra xa, vì người không có lòng tin chưa thể tiếp nhận.
Ví như các thứ nước cùng một tính, vị tám công đức (tám đức tính tốt của nước: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, sạch, không mùi hôi, uống không hại) không sai khác,
vì đất và đồ chứa mỗi nơi không giống nhau, nên khiến nước thành ra đủ thứ khác biệt.
Âm thanh của bậc Nhất thiết trí (bậc biết tất cả, tức Phật) cũng vậy, pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) một vị, không phân biệt,
tùy theo hạnh của chúng sinh không giống nhau, nên khiến điều nghe được thành đủ thứ khác biệt.
Ví như vua rồng Vô Nhiệt (tức A-na-bà-đạt-đa), đổ mưa thấm khắp đất Diêm-phù,
làm cho cỏ cây đều lớn lên, mà mưa không từ thân và tâm vua rồng mà ra.
Âm thanh mầu nhiệm của chư Phật cũng vậy, mưa khắp pháp giới, thấm đẫm tất cả,
khiến sinh điều lành, diệt các điều ác, mà không từ trong hay ngoài mà có.
Ví như vua rồng Ma-na-tư, nổi mây bảy ngày chưa vội mưa,
đợi chúng sinh làm xong công việc, sau đó mới đổ mưa làm lợi ích.
Bậc Thập lực giảng nghĩa cũng vậy, trước giáo hóa chúng sinh cho chín muồi,
sau đó mới nói pháp rất sâu, khiến người nghe không kinh sợ.
Rồng Đại Trang Nghiêm ở trong biển, đổ xuống mười thứ mưa trang nghiêm,
hoặc trăm, hoặc nghìn, trăm nghìn thứ, nước tuy một vị mà trang nghiêm khác nhau.
Bậc biện tài (tài thuyết giảng lưu loát) rốt ráo cũng vậy, nói mười, hai mươi các pháp môn,
hoặc trăm, hoặc nghìn, cho đến vô lượng, mà không khởi ý nghĩ có sai khác.
Vua rồng tối thắng Ta-kiệt-la, nổi mây che khắp tứ thiên hạ,
ở mọi nơi mưa mỗi chỗ một khác, mà tâm vua rồng không có hai ý.
Các đức Phật Pháp vương cũng vậy, mây thân đại bi khắp mười phương,
vì những người tu hành mà mưa mỗi thứ một khác, mà đối với tất cả không hề phân biệt.
"Phật tử! Các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết tâm của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác như thế nào? Phật tử! Tâm, ý, thức (ba tên gọi của tâm: tâm là chỗ chứa nhóm, ý là chỗ suy lường, thức là chỗ phân biệt) của Như Lai đều không thể nắm bắt, chỉ nên nhờ trí tuệ vô lượng mà biết tâm Như Lai.
"Ví như hư không là chỗ nương của mọi vật, mà hư không thì không nương vào đâu. Trí tuệ Như Lai cũng như vậy, là chỗ nương của mọi trí tuệ thế gian và xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian), mà trí Như Lai thì không nương vào đâu. Phật tử! Đó là tướng thứ nhất của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như pháp giới luôn sinh ra sự giải thoát của tất cả Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, mà pháp giới không thêm không bớt. Trí tuệ Như Lai cũng như vậy, luôn sinh ra đủ thứ trí tuệ thế gian và xuất thế gian, mà trí Như Lai không thêm không bớt. Phật tử! Đó là tướng thứ hai của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như biển lớn, nước của nó ngầm chảy dưới đất của tứ thiên hạ và trong tám mươi ức châu nhỏ, ai đào giếng cũng đều có nước, mà biển lớn ấy không phân biệt: 'Ta cho ra nước.' Nước biển trí tuệ của Phật cũng như vậy, chảy vào trong tâm tất cả chúng sinh; nếu chúng sinh quán xét cảnh giới, tu tập pháp môn thì được trí tuệ trong sạch sáng tỏ, mà trí Như Lai bình đẳng không hai, không phân biệt, chỉ vì tâm hạnh của chúng sinh khác nhau nên trí tuệ mỗi người đạt được không giống nhau. Phật tử! Đó là tướng thứ ba của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như biển lớn có bốn viên ngọc báu, đủ vô lượng đức, có thể sinh ra mọi châu báu trong biển; nếu trong biển không có những viên ngọc ấy thì dù một món báu cũng không thể có. Bốn viên ấy là gì? Một tên là Tích Tập Bảo (gom chứa châu báu), hai tên là Vô Tận Tạng (kho không cùng), ba tên là Viễn Ly Sí Nhiên (xa lìa nóng cháy), bốn tên là Cụ Túc Trang Nghiêm (trang nghiêm đầy đủ). Phật tử! Bốn viên ngọc ấy, tất cả phàm phu và các loài rồng, thần đều không thấy được. Vì sao? Vì vua rồng Ta-kiệt đem những viên ngọc ấy đặt ngay ngắn trang nghiêm ở chỗ sâu kín trong cung. Phật tử! Biển trí tuệ lớn của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cũng như vậy, trong đó có bốn viên ngọc trí lớn, đủ vô lượng công đức phúc và trí, nhờ đó có thể sinh ra châu báu trí tuệ của tất cả chúng sinh ở địa vị Thanh văn, Độc giác, hữu học, vô học (bậc còn phải học và bậc đã học xong, tức đã chứng quả A-la-hán) và của các Bồ-tát. Bốn viên ấy là gì? Đó là: ngọc trí tuệ lớn phương tiện khéo léo không nhiễm trước; ngọc trí tuệ lớn khéo phân biệt pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt) và vô vi; ngọc trí tuệ lớn phân biệt giảng nói vô lượng pháp mà không hoại pháp tính; ngọc trí tuệ lớn biết đúng lúc hay không đúng lúc, chưa từng sai lầm. Nếu trong biển trí lớn của các đức Như Lai không có bốn ngọc báu này mà có một chúng sinh vào được Đại thừa, thì quyết không có lẽ ấy. Bốn ngọc trí này, chúng sinh phúc mỏng không thể thấy. Vì sao? Vì được đặt trong kho sâu kín của Như Lai. Bốn ngọc trí này ngay ngắn, thẳng thắn, đoan chính, trong sạch, tốt đẹp, có thể làm lợi ích khắp cho các chúng Bồ-tát, khiến họ đều được ánh sáng trí tuệ. Phật tử! Đó là tướng thứ tư của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như biển lớn có bốn món báu lớn rực cháy ánh sáng nằm rải dưới đáy, tính rất mãnh liệt nóng bỏng, thường hút cạn vô lượng nước lớn của trăm sông đổ về, vì thế biển lớn không thêm không bớt. Bốn món ấy là gì? Một tên là Nhật Tạng (kho mặt trời), hai tên là Ly Nhuận (lìa ẩm ướt), ba tên là Hỏa Diệm Quang (ánh lửa), bốn tên là Tận Vô Dư (hết sạch không còn). Phật tử! Nếu trong biển lớn không có bốn món báu này thì từ tứ thiên hạ cho đến cõi Hữu Đỉnh (đỉnh cao nhất của các cõi tồn tại), mọi thứ trong đó đều bị nước cuốn chìm. Phật tử! Ánh sáng của báu lớn Nhật Tạng chiếu chạm vào thì nước biển đều biến thành sữa; ánh sáng của báu lớn Ly Nhuận chiếu chạm vào thì sữa ấy đều biến thành lạc (sữa đông); ánh sáng của báu lớn Hỏa Diệm Quang chiếu chạm vào thì lạc ấy đều biến thành tô (bơ); ánh sáng của báu lớn Tận Vô Dư chiếu chạm vào thì tô ấy biến thành đề hồ (tinh chất ngon nhất chắt từ sữa); như lửa bừng cháy, hết sạch không còn gì.
Phật tử! Biển trí tuệ lớn của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cũng như vậy, có bốn thứ báu trí tuệ lớn, đủ vô lượng ánh sáng uy đức; ánh sáng của các báu trí ấy chạm đến các Bồ-tát, cho đến khiến họ đạt được trí lớn của Như Lai. Bốn thứ ấy là gì? Đó là: báu trí tuệ lớn diệt mọi sóng tán thiện (những điều lành làm khi tâm còn tán loạn, chưa định); báu trí tuệ lớn trừ mọi pháp ái (lòng ưa đắm vào chính pháp mình tu được); báu trí tuệ lớn ánh tuệ chiếu khắp; báu trí tuệ lớn bình đẳng với Như Lai, vô biên, vô công dụng. Phật tử! Khi các Bồ-tát tu tập mọi pháp trợ đạo (các pháp hỗ trợ cho con đường giác ngộ), khởi lên vô lượng sóng tán thiện, mà tất cả trời, người, A-tu-la trong thế gian không thể phá hoại được. Như Lai dùng ánh sáng của báu trí tuệ lớn diệt mọi sóng tán thiện chạm đến các Bồ-tát ấy, khiến họ bỏ hết sóng tán thiện, giữ tâm vào một cảnh, an trụ trong tam-muội. Lại dùng ánh sáng của báu trí tuệ lớn trừ mọi pháp ái chạm đến các Bồ-tát ấy, khiến họ bỏ sự đắm say mùi vị tam-muội, khởi thần thông (năng lực siêu phàm) rộng lớn. Lại dùng ánh sáng của báu trí tuệ lớn ánh tuệ chiếu khắp chạm đến các Bồ-tát ấy, khiến họ bỏ thần thông rộng lớn đã khởi, an trụ trong hạnh đại minh công dụng (hạnh còn phải dùng sức gắng của trí sáng lớn). Lại dùng ánh sáng của báu trí tuệ lớn bình đẳng với Như Lai, vô biên, vô công dụng chạm đến các Bồ-tát ấy, khiến họ bỏ hạnh đại minh công dụng đã khởi, cho đến đạt được địa vị bình đẳng của Như Lai, dứt hết mọi sự gắng sức, không còn sót chút nào. Phật tử! Nếu không có ánh sáng lớn của bốn báu trí này của Như Lai chiếu chạm, mà có một Bồ-tát đạt được Như Lai địa (địa vị của Phật), thì quyết không có lẽ ấy. Phật tử! Đó là tướng thứ năm của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Như từ mé nước (tầng nước ở dưới đáy mặt đất) lên đến cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng (cõi trời cao nhất, nơi tâm không còn tưởng thô mà cũng chẳng phải hoàn toàn không tưởng), tất cả các cõi nước đại thiên trong đó, nơi ở của chúng sinh dục giới, sắc giới (cõi đã lìa ham muốn dục lạc nhưng còn thân hình vi tế) và vô sắc giới (cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm), không nơi nào không nương hư không mà khởi, nương hư không mà trụ. Vì sao? Vì hư không trùm khắp; tuy hư không ấy dung chứa khắp ba cõi mà không phân biệt. Phật tử! Trí tuệ Như Lai cũng như vậy, dù là trí Thanh văn, trí Độc giác, trí Bồ-tát, trí của hạnh hữu vi, trí của hạnh vô vi, tất cả đều nương trí Như Lai mà khởi, nương trí Như Lai mà trụ. Vì sao? Vì trí tuệ Như Lai trùm khắp tất cả; tuy dung chứa khắp vô lượng trí tuệ mà không phân biệt. Phật tử! Đó là tướng thứ sáu của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Như trên đỉnh Tuyết Sơn (dãy núi tuyết Hy-mã-lạp) có cây vua thuốc tên là Vô Tận Căn (rễ không cùng). Rễ của cây thuốc ấy mọc từ độ sâu mười sáu vạn tám nghìn do-tuần (đơn vị đo đường dài thời cổ Ấn Độ, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số) xuống tận mé tầng nước dưới lớp đất kim cương. Khi cây vua thuốc ấy mọc rễ thì khiến rễ của mọi cây ở Diêm-phù-đề mọc; khi mọc thân thì khiến thân của mọi cây ở Diêm-phù-đề mọc; cành, lá, hoa, quả cũng đều như thế. Cây vua thuốc này, rễ sinh được thân, thân sinh được rễ, rễ không bao giờ cùng tận, nên tên là Vô Tận Căn. Phật tử! Cây vua thuốc ấy ở mọi nơi đều khiến cây cối lớn lên, chỉ có hai nơi không thể làm lợi ích cho sinh trưởng, đó là hố sâu địa ngục và trong tầng nước; nhưng đối với những nơi ấy, nó cũng chưa từng chán bỏ.
Phật tử! Cây vua thuốc lớn trí tuệ Như Lai cũng như vậy: lấy đại bi nguyện rộng lớn đã phát từ quá khứ — thành tựu mọi trí tuệ và pháp lành, che khắp mọi cõi chúng sinh, trừ diệt mọi khổ của các đường ác — làm rễ; từ trong chủng tính (dòng giống, bản tính sẵn có) trí tuệ chân thật của tất cả Như Lai sinh ra phương tiện khéo léo vững chắc không lay động, làm thân; trí tuệ khắp pháp giới và các ba-la-mật làm cành; thiền định, giải thoát và các tam-muội lớn làm lá; tổng trì (năng lực nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên, tức đà-la-ni), biện tài, các pháp bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp trợ giúp cho giác ngộ) làm hoa; sự giải thoát rốt ráo không biến đổi của chư Phật làm quả. Phật tử! Cây vua thuốc lớn trí tuệ Như Lai vì sao được gọi là Vô Tận Căn? Vì rốt ráo không ngơi nghỉ, vì không dứt hạnh Bồ-tát; hạnh Bồ-tát tức là tính Như Lai, tính Như Lai tức là hạnh Bồ-tát, vì thế được gọi là Vô Tận Căn. Phật tử! Cây vua thuốc lớn trí tuệ Như Lai, khi rễ mọc thì khiến tất cả Bồ-tát mọc rễ đại từ bi không bỏ chúng sinh; khi thân mọc thì khiến tất cả Bồ-tát tăng trưởng thân tâm sâu vững chắc tinh tấn; khi cành mọc thì khiến tất cả Bồ-tát tăng trưởng cành của mọi ba-la-mật; khi lá mọc thì khiến tất cả Bồ-tát sinh trưởng lá của giới trong sạch, công đức đầu-đà (hạnh tu khổ hạnh giản dị, bỏ bớt tham đắm về ăn, mặc, ở), ít ham muốn, biết đủ; khi hoa nở thì khiến tất cả Bồ-tát đầy đủ hoa của mọi thiện căn và tướng tốt trang nghiêm; khi quả kết thì khiến tất cả Bồ-tát được quả vô sinh nhẫn (an trụ trong chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt) cho đến quả nhẫn quán đỉnh của tất cả chư Phật. Phật tử! Cây vua thuốc lớn trí tuệ Như Lai chỉ có hai nơi không thể làm lợi ích cho sinh trưởng, đó là: hàng nhị thừa rơi vào hố sâu rộng lớn của vô vi, và những chúng sinh đã hoại thiện căn, không phải căn cơ thích hợp, chìm trong nước tà kiến lớn và tham ái; nhưng đối với họ cũng chưa từng chán bỏ. Phật tử! Trí tuệ Như Lai không thêm không bớt, vì rễ khéo an trụ, sinh trưởng không ngơi nghỉ. Phật tử! Đó là tướng thứ bảy của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như khi lửa kiếp (đám lửa lớn thiêu hủy thế giới vào cuối thời kỳ hoại diệt; kiếp là khoảng thời gian cực dài) nổi lên trong tam thiên đại thiên thế giới, thiêu đốt mọi cỏ cây rừng rậm, cho đến núi Thiết Vi và Đại Thiết Vi (những dãy núi sắt bao quanh thế giới) đều bừng cháy không còn sót gì.
"Phật tử! Giả sử có người tay cầm cỏ khô ném vào lửa ấy, ý ông nghĩ sao, cỏ có thể không cháy chăng?"
Đáp rằng: "Không thể."
"Phật tử! Cỏ ném vào ấy còn có thể không cháy, chứ trí tuệ Như Lai phân biệt tất cả chúng sinh, tất cả cõi nước, tất cả kiếp số, tất cả các pháp trong ba đời, không gì không biết; nếu nói có điều không biết thì quyết không có lẽ ấy. Vì sao? Vì trí tuệ bình đẳng, thấu suốt tất cả. Phật tử! Đó là tướng thứ tám của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Ví như khi tai họa gió phá hoại thế giới, có trận gió lớn nổi lên tên là Tán Hoại, có thể phá hoại tam thiên đại thiên thế giới, các núi Thiết Vi đều thành bụi vụn. Lại có trận gió lớn tên là Năng Chướng, bao quanh tam thiên đại thiên thế giới, chặn gió Tán Hoại, không cho đến được thế giới các phương khác. Phật tử! Nếu không có trận gió lớn Năng Chướng ấy thì thế giới mười phương không cõi nào không bị phá hoại hết. Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cũng như vậy, có gió trí lớn tên là Năng Diệt, có thể diệt tập khí (những thói quen, dấu vết còn sót lại) phiền não của tất cả các đại Bồ-tát; có gió trí lớn tên là Xảo Trì (khéo giữ gìn), khéo giữ gìn các Bồ-tát căn cơ chưa chín muồi, không để vòng gió trí lớn Năng Diệt cắt đứt hết mọi tập khí phiền não của họ. Phật tử! Nếu không có gió trí Xảo Trì của Như Lai thì vô lượng Bồ-tát đều rơi vào địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật (tức Độc giác); nhờ trí này mà các Bồ-tát vượt khỏi địa vị nhị thừa, an trụ nơi địa vị rốt ráo của Như Lai. Phật tử! Đó là tướng thứ chín của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Lại nữa, Phật tử! Trí tuệ Như Lai không nơi nào không đến. Vì sao? Vì không có một chúng sinh nào không sẵn đủ trí tuệ Như Lai, chỉ do vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư vọng), điên đảo, chấp trước mà không chứng được; nếu lìa vọng tưởng thì nhất thiết trí (trí biết tất cả), tự nhiên trí (trí sẵn có không do học mà được), vô ngại trí (trí không bị chướng ngại) liền hiện ra. Phật tử! Ví như có một cuốn kinh lớn, khổ rộng bằng tam thiên đại thiên thế giới, chép hết mọi việc trong tam thiên đại thiên thế giới, không sót việc gì. Đó là: chép việc trong núi Đại Thiết Vi thì khổ rộng bằng núi Đại Thiết Vi; chép việc trên mặt đất thì khổ rộng bằng mặt đất; chép việc trong trung thiên thế giới (một nghìn tiểu thiên thế giới) thì khổ rộng bằng trung thiên thế giới; chép việc trong tiểu thiên thế giới (một nghìn thế giới nhỏ) thì khổ rộng bằng tiểu thiên thế giới; cứ như thế, dù là tứ thiên hạ, dù là biển lớn, dù là núi Tu-di (ngọn núi ở trung tâm mỗi thế giới), dù là cung điện các cõi trời trên mặt đất, dù là cung điện các cõi trời ở trên không trung thuộc dục giới, dù là cung điện cõi sắc giới, dù là cung điện cõi vô sắc giới, mỗi mỗi đều chép, khổ rộng đều bằng như thế. Cuốn kinh lớn này tuy khổ rộng bằng đại thiên thế giới, mà lại nằm trọn trong một hạt bụi nhỏ; như một hạt bụi, tất cả hạt bụi cũng đều như vậy. Bấy giờ, có một người trí tuệ sáng suốt, thành tựu đầy đủ thiên nhãn (con mắt như của chư thiên, thấy được những gì xa xôi và vi tế) trong sạch, thấy cuốn kinh này nằm trong hạt bụi, chẳng có chút lợi ích gì cho chúng sinh, liền nghĩ: 'Ta nên dùng sức tinh tấn đập vỡ hạt bụi kia, lấy cuốn kinh này ra, để làm lợi ích cho tất cả chúng sinh.' Nghĩ xong liền tìm cách đập vỡ hạt bụi, lấy cuốn kinh lớn ra, khiến chúng sinh đều được lợi ích. Như với một hạt bụi, nên biết với tất cả hạt bụi cũng đều như vậy.
Phật tử! Trí tuệ Như Lai cũng như vậy, vô lượng, không chướng ngại, có thể làm lợi ích khắp cho tất cả chúng sinh, có đầy đủ trong thân của chúng sinh; chỉ vì kẻ phàm phu ngu muội vọng tưởng chấp trước nên không biết, không hay, không được lợi ích. Bấy giờ, Như Lai dùng mắt trí thanh tịnh không chướng ngại quan sát khắp tất cả chúng sinh trong pháp giới mà nói rằng: 'Lạ thay! Lạ thay! Những chúng sinh này sao sẵn đủ trí tuệ Như Lai mà ngu si mê lầm, không biết không thấy? Ta nên dạy họ thánh đạo (con đường tu của các bậc thánh), khiến họ vĩnh viễn lìa vọng tưởng chấp trước, tự thấy được trong thân mình trí tuệ rộng lớn của Như Lai, không khác gì Phật.' Liền dạy những chúng sinh ấy tu tập thánh đạo, khiến lìa vọng tưởng; lìa vọng tưởng rồi, chứng được trí tuệ vô lượng của Như Lai, làm lợi ích an vui cho tất cả chúng sinh. Phật tử! Đó là tướng thứ mười của tâm Như Lai, các Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như vậy.
"Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát nên dùng vô lượng tướng rộng lớn, không chướng ngại, không thể nghĩ bàn như thế mà biết tâm của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác."
Bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát Phổ Hiền muốn nói rõ lại ý nghĩa này nên nói kệ rằng:
"Muốn biết tâm chư Phật, hãy quán trí tuệ Phật;
trí Phật không chỗ nương, như hư không chẳng nương vào đâu.
Đủ thứ ưa thích của chúng sinh, cùng các trí phương tiện,
đều nương trí tuệ Phật, còn trí Phật không chỗ nương.
Thanh văn và Độc giác, cùng sự giải thoát của chư Phật,
đều nương vào pháp giới, mà pháp giới không thêm bớt.
Trí Phật cũng như vậy, sinh ra mọi trí tuệ,
không thêm cũng không bớt, không sinh cũng không hết.
Như nước ngầm chảy dưới đất, tìm đâu cũng có được,
không ý nghĩ, cũng không cạn, công sức khắp mười phương.
Trí Phật cũng như vậy, có khắp trong tâm chúng sinh;
nếu ai siêng tu hành, mau được ánh sáng trí tuệ.
Như rồng có bốn ngọc, sinh ra mọi châu báu,
đặt ở chỗ sâu kín, người thường không thấy được.
Bốn trí Phật cũng vậy, sinh ra mọi trí tuệ,
người khác không thấy được, chỉ trừ các đại Bồ-tát.
Như biển có bốn báu, hút được mọi dòng nước,
khiến biển không tràn ngập, cũng không thêm không bớt.
Trí Như Lai cũng thế, dừng sóng, trừ pháp ái,
rộng lớn không bờ bến, sinh ra Phật và Bồ-tát.
Từ dưới lên đến cõi Hữu Đỉnh, cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc,
tất cả nương hư không, hư không chẳng phân biệt.
Thanh văn và Độc giác, trí tuệ của chúng Bồ-tát,
đều nương vào trí Phật, trí Phật không phân biệt.
Tuyết Sơn có vua thuốc, tên gọi là Vô Tận Căn,
sinh ra được mọi cây: rễ, thân, lá, hoa, quả.
Trí Phật cũng như vậy, sinh trong dòng giống Như Lai,
đã được bồ-đề rồi, lại sinh hạnh Bồ-tát.
Như người cầm cỏ khô, ném vào lửa cuối kiếp,
kim cương còn cháy rực, cỏ ấy không lẽ nào không cháy.
Kiếp và cõi trong ba đời, cùng chúng sinh trong đó,
cỏ kia còn có thể không cháy, chứ Phật đây không gì không biết.
Có gió tên Tán Hoại, phá được cõi đại thiên;
nếu không có gió khác ngăn, sẽ phá đến vô lượng cõi.
Gió trí lớn cũng vậy, diệt mê lầm của các Bồ-tát;
riêng có gió khéo léo, khiến trụ nơi Như Lai địa.
Như có cuốn kinh lớn, khổ rộng bằng ba nghìn cõi,
nằm trong một hạt bụi, mọi hạt bụi đều như thế.
Có một người thông tuệ, mắt trong sạch thấy rõ hết,
đập bụi lấy kinh ra, làm lợi ích khắp chúng sinh.
Trí Phật cũng như vậy, có khắp trong tâm chúng sinh,
bị vọng tưởng trói buộc, không hay cũng không biết.
Chư Phật đại từ bi, khiến họ trừ vọng tưởng,
như thế mới hiện ra, làm lợi ích các Bồ-tát."
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ năm mươi mốt.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ năm mươi hai.
Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (vương quốc cổ ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc), vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video