Thiên 66 — Phẩm 37: Như Lai xuất hiện (phần 3)

 Phẩm Như Lai Xuất Hiện (Như Lai: một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân như, tức từ thực tại chân thật; "xuất hiện" ở đây là việc Phật hiện ra ở đời), thứ ba mươi bảy, phần ba.

 "Này Phật tử (con Phật, tiếng gọi các vị Bồ-tát, người tu theo lời Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát; Bồ-tát là người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh) nên biết thế nào về cảnh giới (phạm vi hiểu biết và hoạt động) của Như Lai, Ứng (Ứng Cúng: bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời và người), Chánh Đẳng Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn và bình đẳng khắp tất cả)? Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát dùng trí tuệ không ngăn không ngại mà biết rằng cảnh giới của tất cả thế gian chính là cảnh giới của Như Lai; biết rằng cảnh giới của tất cả tam thế (ba thời: quá khứ, hiện tại, tương lai), cảnh giới của tất cả các cõi (sát: cõi nước, thế giới), cảnh giới của tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và mọi điều được nhận biết), cảnh giới của tất cả chúng sinh, cảnh giới chân như (thực tại chân thật, như như không đổi) không sai khác, cảnh giới pháp giới (toàn thể mọi pháp, toàn bộ thực tại) không chướng ngại, cảnh giới thật tế (tận cùng của sự thật) không bờ mé, cảnh giới hư không (khoảng không trống rỗng bao la) không thể đo lường, và cảnh giới của cái không-có-cảnh-giới — tất cả đều là cảnh giới của Như Lai.

 Này Phật tử! Như cảnh giới của tất cả thế gian là vô lượng (không thể đo đếm), cảnh giới Như Lai cũng vô lượng; như cảnh giới của tất cả tam thế là vô lượng, cảnh giới Như Lai cũng vô lượng; cho đến, như cảnh giới của cái không-có-cảnh-giới là vô lượng, cảnh giới Như Lai cũng vô lượng; như cảnh giới của cái không-có-cảnh-giới thì ở khắp mọi nơi đều không có, cảnh giới Như Lai cũng như vậy, ở khắp mọi nơi đều không có.

 Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết rằng cảnh giới của tâm chính là cảnh giới của Như Lai. Như cảnh giới của tâm là vô lượng vô biên, không bị trói buộc cũng không có gì để giải thoát, cảnh giới Như Lai cũng vô lượng vô biên, không bị trói buộc cũng không có gì để giải thoát. Vì sao vậy? Vì suy nghĩ phân biệt thế này thế nọ, thì hiện ra vô lượng thế này thế nọ.

 Này Phật tử! Như vị Đại Long vương (vua loài rồng, loài thần có thể làm mưa) tùy theo tâm mình mà làm mưa, nước mưa ấy không từ bên trong ra, cũng không từ bên ngoài ra. Cảnh giới Như Lai cũng lại như vậy: tùy theo sự suy nghĩ phân biệt thế nào thì có vô lượng hiện ra thế ấy, mà trong mười phương (bốn hướng chính, bốn hướng phụ, phương trên và phương dưới, tức khắp mọi nơi) đều không có chỗ từ đó mà đến. Này Phật tử! Như nước biển lớn đều do sức tâm của Long vương mà dấy lên; biển Nhất thiết trí (trí biết rõ tất cả mọi pháp, tức trí tuệ của Phật) của chư Phật Như Lai cũng lại như vậy, đều sinh khởi từ những đại nguyện (lời thề nguyện lớn) thuở xưa của Như Lai.

 "Này Phật tử! Biển Nhất thiết trí vô lượng vô biên, không thể nghĩ bàn, không thể nói ra; nhưng nay ta lược nói một thí dụ, các ông nên lắng nghe cho kỹ. Này Phật tử! Cõi Diêm-phù-đề này (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở) có hai nghìn năm trăm con sông chảy vào biển lớn; cõi Tây Câu-da-ni (châu lục phía tây) có năm nghìn con sông chảy vào biển lớn; cõi Đông Phất-bà-đề (châu lục phía đông) có bảy nghìn năm trăm con sông chảy vào biển lớn; cõi Bắc Uất-đan-việt (châu lục phía bắc) có một vạn con sông chảy vào biển lớn.

 "Này Phật tử! Bốn thiên hạ này (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di hợp thành một thế giới nhỏ), hai vạn năm nghìn con sông như thế nối nhau không dứt chảy vào biển lớn. Ý ông thế nào, nước ấy có nhiều không?"

 Đáp rằng: "Rất nhiều."

 "Này Phật tử! Lại có Long vương Thập Quang Minh mưa xuống biển lớn, lượng nước gấp bội hơn trước; Long vương Bách Quang Minh mưa xuống biển lớn, lượng nước lại gấp bội hơn trước nữa; các vị Long vương Đại Trang Nghiêm, Long vương Ma-na-tư, Long vương Lôi Chấn, Long vương Nan-đà Bạt-nan-đà, Long vương Vô Lượng Quang Minh, Long vương Liên Chú Bất Đoạn, Long vương Đại Thắng, Long vương Đại Phấn Tấn, cùng tám mươi ức vị Đại Long vương như thế, mỗi vị mưa xuống biển lớn, đều lần lượt gấp bội hơn trước; thái tử của Long vương Ta-kiệt-la, tên là Diêm-phù Tràng, mưa xuống biển lớn, lượng nước lại gấp bội hơn trước.

 Này Phật tử! Nước trong cung điện của Long vương Thập Quang Minh chảy vào biển lớn, lại gấp bội hơn trước; nước trong cung điện của Long vương Bách Quang Minh chảy vào biển lớn, lại gấp bội hơn trước; các vị Long vương Đại Trang Nghiêm, Ma-na-tư, Lôi Chấn, Nan-đà Bạt-nan-đà, Vô Lượng Quang Minh, Liên Chú Bất Đoạn, Đại Thắng, Đại Phấn Tấn, cùng tám mươi ức vị Đại Long vương như thế, cung điện mỗi vị riêng khác, trong đó có nước chảy vào biển lớn, đều lần lượt gấp bội hơn trước; nước trong cung điện của thái tử Diêm-phù Tràng, con Long vương Ta-kiệt-la, chảy vào biển lớn, lại gấp bội hơn trước.

 Này Phật tử! Long vương Ta-kiệt-la mưa liên tục xuống biển lớn, nước lại gấp bội hơn trước; nước trong cung điện của Long vương Ta-kiệt-la trào ra vào biển, lại gấp bội hơn trước; nước trào ra ấy có màu lưu ly xanh biếc (lưu ly: một loại ngọc quý), trào ra có giờ có lúc, vì thế thủy triều biển lớn không bao giờ sai giờ. Này Phật tử! Biển lớn như thế, nước của nó vô lượng, các thứ báu vô lượng, chúng sinh vô lượng, đất lớn mà nó nương vào cũng vô lượng.

 "Này Phật tử! Ý ông thế nào, biển lớn ấy có phải là vô lượng không?" Đáp rằng: "Thật là vô lượng, không thể lấy gì để ví được."

 "Này Phật tử! Cái vô lượng của biển lớn này so với cái vô lượng của biển trí tuệ Như Lai thì không bằng một phần trăm, không bằng một phần nghìn, cho đến không bằng một phần ưu-ba-ni-sa-đà (một đơn vị cực nhỏ, nhỏ đến mức gần như không còn gì để chia); chỉ là tùy theo tâm chúng sinh mà đặt ra thí dụ, còn cảnh giới của Phật thì không thí dụ nào với tới.

 Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết biển trí tuệ Như Lai là vô lượng, vì từ lúc mới phát tâm (lần đầu khởi lòng cầu thành Phật) đã tu tất cả hạnh Bồ-tát không hề gián đoạn; nên biết kho báu là vô lượng, vì tất cả các pháp Bồ-đề phần (các phương pháp tu giúp đạt giác ngộ, thường kể là ba mươi bảy phẩm) và hạt giống Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp — giáo lý, Tăng — đoàn thể người tu) không hề đứt đoạn; nên biết chúng sinh ở trong đó là vô lượng, vì tất cả bậc hữu học (người còn đang tu học, chưa đạt quả cuối), vô học (người đã đạt quả cuối, không còn gì phải học), Thanh văn (người nghe lời Phật giảng mà tu để tự giải thoát), Độc giác (người tự tu, tự giác ngộ không cần thầy) đều thọ dụng ở đó; nên biết đất để nương ở là vô lượng, vì đó là chỗ ở của các vị Bồ-tát từ Hoan Hỷ địa (tầng bậc thứ nhất trong mười tầng bậc tu của Bồ-tát, nơi Bồ-tát vui mừng vì đã thấy chân lý) cho đến địa Vô Chướng Ngại rốt ráo. Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn đi vào trí tuệ vô lượng để làm lợi ích tất cả chúng sinh, nên đối với cảnh giới của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác phải biết như vậy."

 Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Phổ Hiền (vị đại Bồ-tát tượng trưng cho đại hạnh, người đang giảng phẩm kinh này) muốn làm sáng tỏ lại ý nghĩa này, bèn nói kệ tụng (lời thơ tóm ý) rằng:

 "Như cảnh giới của tâm không có hạn lượng, cảnh giới chư Phật cũng lại như thế;

 Như cảnh giới của tâm sinh ra từ ý, cảnh giới của Phật nên quán xét như vậy.

 Như rồng không rời chỗ ở vốn có, dùng sức mạnh của tâm mà tuôn mưa lớn,

 Nước mưa tuy không có chỗ đến chỗ đi, nhưng theo tâm rồng mà thấm khắp mọi nơi.

 Đấng Mâu-ni có Thập lực (Mâu-ni: bậc thánh hiền lặng, chỉ Phật; Thập lực: mười sức mạnh trí tuệ riêng có của Phật) cũng như vậy, không từ đâu đến cũng không đi về đâu,

 Hễ ai có tâm trong sạch thì Ngài hiện thân, thân lớn bằng pháp giới mà vẫn vào được lỗ chân lông.

 Như của báu trong biển không có hạn lượng, chúng sinh và đất lớn cũng lại như thế,

 Tính nước chỉ một vị, bình đẳng không khác, những loài sinh trong đó đều được nhờ ơn.

 Biển trí tuệ Như Lai cũng như vậy, tất cả những gì có trong đó đều vô lượng,

 Người hữu học, vô học, người ở các địa vị Bồ-tát, thảy đều ở trong đó mà được lợi ích dồi dào."

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết thế nào về hạnh (cách hành động, việc làm) của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác? Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết hạnh không chướng ngại là hạnh của Như Lai, nên biết hạnh chân như là hạnh của Như Lai. Này Phật tử! Như chân như, thời trước không sinh, thời sau không động, hiện tại không khởi; hạnh của Như Lai cũng như vậy, không sinh, không động, không khởi. Này Phật tử! Như pháp giới, không phải có hạn lượng, cũng không phải không có hạn lượng, vì không có hình tướng; hạnh của Như Lai cũng như vậy, không phải có hạn lượng, cũng không phải không có hạn lượng, vì không có hình tướng.

 Này Phật tử! Ví như chim bay trong hư không, trải qua trăm năm, những chỗ đã bay qua và những chỗ chưa bay qua đều không thể đo lường. Vì sao vậy? Vì cõi hư không không có bờ mé. Hạnh của Như Lai cũng như vậy, giả sử có người trải qua trăm nghìn ức na-do-tha kiếp (na-do-tha: một con số cực lớn; kiếp: một khoảng thời gian dài vô cùng) mà phân tích diễn nói, thì phần đã nói và phần chưa nói đều không thể đo lường. Vì sao vậy? Vì hạnh của Như Lai không có bờ mé.

 Này Phật tử! Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác an trụ nơi hạnh không chướng ngại, không có chỗ dừng trụ, mà vẫn có thể khắp vì tất cả chúng sinh mà bày ra việc mình làm, khiến họ thấy rồi thì vượt ra khỏi mọi nẻo chướng ngại.

 Này Phật tử! Ví như vua chim Kim sí (chim cánh vàng, loài chim thần khổng lồ chuyên bắt rồng làm mồi) bay trong hư không, lượn vòng không rời đi, dùng mắt trong sáng quan sát các cung điện rồng trong biển, vận sức mạnh dũng mãnh, dùng hai cánh trái phải quạt nước biển khiến tách ra hai bên, biết con rồng trai rồng gái nào sắp hết mạng thì vồ bắt lấy. Vua chim Kim sí Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cũng lại như vậy, an trụ nơi hạnh không chướng ngại, dùng mắt Phật trong sạch quan sát tất cả chúng sinh trong các cung điện của pháp giới, nếu ai đã từng gieo thiện căn (gốc lành, những việc lành đã làm như hạt giống sẽ cho quả tốt) và đã chín muồi, thì Như Lai vận dụng Thập lực dũng mãnh, dùng hai cánh chỉ và quán (chỉ: dừng lặng tâm, định tâm; quán: dùng trí tuệ quan sát thấu suốt) quạt biển nước ái dục lớn của sinh tử (vòng sống chết luân hồi), khiến nó tách ra hai bên mà nhặt lấy người ấy, đặt vào trong Phật pháp, khiến họ dứt hết mọi vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư vọng) và hý luận (lý lẽ suông vô ích), an trụ nơi hạnh không phân biệt, không chướng ngại của Như Lai.

 Này Phật tử! Ví như mặt trời mặt trăng, riêng một mình không có bạn sánh, đi khắp hư không, làm lợi ích chúng sinh, mà không nghĩ rằng: 'Ta từ đâu đến, và đi đến chỗ nào.' Chư Phật Như Lai cũng lại như vậy, bản tính vốn tịch diệt (lặng yên, dứt hết mọi dao động phiền não), không có phân biệt, bày ra việc đi khắp tất cả pháp giới, vì muốn làm lợi ích cho các chúng sinh nên làm các Phật sự (việc của Phật, tức giáo hóa cứu độ) không hề ngừng nghỉ, mà không sinh ra hý luận phân biệt như thế này: 'Ta từ chỗ kia đến, và hướng về chỗ kia đi.' Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên dùng vô lượng phương tiện (cách khéo léo), vô lượng tính và tướng (bản chất và hình tướng bên ngoài) như thế mà biết và thấy hạnh mà Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác đã làm."

 Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Hiền muốn làm sáng tỏ lại ý nghĩa này, bèn nói kệ tụng rằng:

 "Ví như chân như không sinh không diệt, không có phương hướng chỗ chốn, không ai thấy được;

 Hạnh của bậc làm lợi ích lớn cũng như thế, vượt ra ngoài ba đời, không thể đo lường.

 Pháp giới không phải giới hạn, cũng không phải không giới hạn, không phải có hạn lượng, cũng không phải không có hạn lượng;

 Hạnh của bậc đại công đức cũng như vậy, không phải có lượng hay không lượng, vì không có thân.

 Như chim bay suốt nghìn ức năm, hư không phía trước phía sau vẫn y như nhau không khác;

 Trải nhiều kiếp diễn nói hạnh Như Lai, phần đã nói và chưa nói đều không thể đo lường.

 Chim Kim sí ở trên không nhìn biển lớn, rẽ nước vồ bắt rồng trai rồng gái;

 Bậc Thập lực có thể kéo người có thiện căn, khiến ra khỏi biển hữu (biển của sự tồn tại trong luân hồi), trừ các mê lầm.

 Ví như mặt trời mặt trăng đi trong hư không, soi chiếu tất cả mà không phân biệt;

 Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật) đi khắp pháp giới, giáo hóa chúng sinh mà không động một niệm."

 "Này Phật tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết thế nào về việc Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác thành Chánh giác (đạt được sự giác ngộ chân chính, tức thành Phật)? Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết rằng Như Lai thành Chánh giác thì đối với tất cả nghĩa lý không có gì phải quan sát, đối với các pháp bình đẳng không có gì nghi ngờ, không hai, không tướng, không đi không dừng, không lượng không bờ, xa lìa hai bên cực đoan (như có và không, thường còn và đoạn diệt), an trụ nơi trung đạo (con đường ở giữa, không rơi vào cực đoan nào), vượt ra ngoài mọi văn tự lời nói, biết những gì tâm niệm của tất cả chúng sinh đang làm, căn tính (căn cơ, bản tính và khả năng tiếp nhận giáo pháp) và ham muốn ưa thích của họ, những phiền não (những trạng thái tâm gây khổ như tham, giận, si) và tập khí nhiễm ô (thói quen xấu đã huân tập lâu đời); tóm lại mà nói, trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ cực ngắn) biết hết tất cả các pháp trong ba đời.

 Này Phật tử! Ví như biển lớn có thể in hiện khắp hình bóng sắc thân của tất cả chúng sinh trong bốn thiên hạ, vì thế mọi người cùng gọi nó là biển lớn; Bồ-đề (sự giác ngộ, trí tuệ giác ngộ) của chư Phật cũng lại như vậy, hiện khắp tâm niệm, căn tính, ham thích của tất cả chúng sinh mà không có gì được hiện, vì thế gọi là Bồ-đề của chư Phật. Này Phật tử! Bồ-đề của chư Phật, mọi văn tự không thể tuyên bày, mọi âm thanh không thể với tới, mọi lời nói không thể nói ra, chỉ tùy chỗ thích hợp mà dùng phương tiện mở bày chỉ dạy.

 Này Phật tử! Khi Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác thành Chánh giác, thì được thân bằng lượng tất cả chúng sinh, được thân bằng lượng tất cả các pháp, được thân bằng lượng tất cả các cõi, được thân bằng lượng tất cả ba đời, được thân bằng lượng tất cả chư Phật, được thân bằng lượng tất cả ngôn ngữ, được thân bằng lượng chân như, được thân bằng lượng pháp giới, được thân bằng lượng cõi hư không, được thân bằng lượng cõi không chướng ngại, được thân bằng lượng tất cả các nguyện, được thân bằng lượng tất cả các hạnh, được thân bằng lượng cõi tịch diệt Niết-bàn (Niết-bàn: trạng thái dứt sạch mọi phiền não và khổ đau, giải thoát hoàn toàn). Này Phật tử! Như thân đã được, lời nói và tâm cũng lại như vậy, được vô lượng vô số tam luân thanh tịnh (ba bánh xe trong sạch: thân, lời nói và ý của Phật, ví như bánh xe vì có sức nghiền nát phiền não của chúng sinh) như thế.

 Này Phật tử! Khi Như Lai thành Chánh giác, thì ở trong thân mình thấy khắp tất cả chúng sinh thành Chánh giác, cho đến thấy khắp tất cả chúng sinh nhập Niết-bàn, đều cùng một tính, đó là: không có tính. Không có những tính nào? Đó là: không có tính tướng, không có tính hết, không có tính sinh, không có tính diệt, không có tính ngã (cái tôi), không có tính phi ngã, không có tính chúng sinh, không có tính phi chúng sinh, không có tính Bồ-đề, không có tính pháp giới, không có tính hư không, cũng lại không có tính thành Chánh giác. Vì biết tất cả các pháp đều không có tính, nên được Nhất thiết trí, lòng đại bi (thương xót lớn, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ) nối tiếp không dứt, cứu độ chúng sinh.

 Này Phật tử! Ví như hư không, tất cả thế giới dù thành hay hoại, hư không vẫn luôn không tăng không giảm. Vì sao vậy? Vì hư không không có sinh. Bồ-đề của chư Phật cũng lại như vậy, dù thành Chánh giác hay không thành Chánh giác, cũng không tăng không giảm. Vì sao vậy? Vì Bồ-đề không có tướng, cũng không phải không có tướng, không phải một, cũng không phải nhiều thứ.

 Này Phật tử! Giả sử có người có thể hóa ra số tâm nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ, cát sông Hằng dùng để ví số nhiều không đếm được), mỗi một tâm lại hóa ra số Phật nhiều như cát sông Hằng, đều không có sắc, không có hình, không có tướng, cứ như thế suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng không hề ngừng nghỉ. Này Phật tử! Ý ông thế nào? Người ấy hóa tâm, rồi hóa ra Như Lai, tổng cộng có bao nhiêu?"

 Bồ-tát Như Lai Tánh Khởi Diệu Đức nói: "Theo như tôi hiểu ý nghĩa nhân giả (ngài, tiếng gọi tôn kính) đã nói, thì hóa hay không hóa đều như nhau không khác, sao lại hỏi tổng cộng có bao nhiêu?"

 Bồ-tát Phổ Hiền nói: "Lành thay, lành thay! Này Phật tử! Đúng như ông nói, giả sử tất cả chúng sinh trong một niệm đều thành Chánh giác, thì cũng như không thành Chánh giác, không có gì khác. Vì sao vậy? Vì Bồ-đề không có tướng; nếu không có tướng thì không tăng không giảm. Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết như vậy: thành Đẳng chánh giác là đồng với Bồ-đề, một tướng mà không tướng.

 Khi Như Lai thành Chánh giác, dùng phương tiện một tướng mà nhập tam-muội Thiện Giác Trí (tam-muội: trạng thái tâm định, chuyên chú lặng yên ở một chỗ); nhập rồi, ở trong một thân rộng lớn thành Chánh giác, hiện ra số thân bằng số tất cả chúng sinh ở trong thân ấy. Như một thân rộng lớn thành Chánh giác, tất cả các thân rộng lớn thành Chánh giác cũng đều như vậy. Này Phật tử! Như Lai có vô lượng pháp môn thành Chánh giác như thế, vì vậy nên biết thân Như Lai hiện ra là không có hạn lượng; vì không có hạn lượng, nên nói thân Như Lai là cõi vô lượng, bằng với cõi chúng sinh.

 Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết trong một lỗ chân lông của thân Như Lai có số thân Phật bằng số tất cả chúng sinh. Vì sao vậy? Vì thân thành Chánh giác của Như Lai rốt ráo không có sinh diệt. Như một lỗ chân lông trùm khắp pháp giới, tất cả lỗ chân lông cũng đều như vậy; nên biết không có một chút chỗ nào trống không mà không có thân Phật. Vì sao vậy? Vì Như Lai thành Chánh giác thì không chỗ nào không đến; tùy theo khả năng, tùy theo sức thế của mình, ở đạo tràng (nơi Phật thành đạo), dưới cội Bồ-đề (cây mà Phật ngồi dưới gốc để thành đạo), trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là chúa muôn thú), dùng đủ loại thân mà thành Đẳng chánh giác.

 Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết trong tâm mình, từng niệm từng niệm luôn có Phật thành Chánh giác. Vì sao vậy? Vì chư Phật Như Lai không rời tâm này mà thành Chánh giác. Như tâm mình, tâm của tất cả chúng sinh cũng lại như vậy, đều có Như Lai thành Đẳng chánh giác, rộng lớn trùm khắp, không chỗ nào không có, không lìa không dứt, không hề ngừng nghỉ, đi vào pháp môn (cửa pháp, con đường giáo lý dẫn vào chân lý) phương tiện không thể nghĩ bàn. Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết việc Như Lai thành Chánh giác như vậy."

 Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Phổ Hiền muốn làm sáng tỏ lại ý nghĩa này, bèn nói kệ tụng rằng:

 "Bậc Chánh giác thấu biết tất cả các pháp, không hai, lìa hai, thảy đều bình đẳng,

 Tự tính trong sạch như hư không, ngã và phi ngã không hề phân biệt.

 Như biển in hiện thân hình chúng sinh, vì vậy mà gọi nó là biển lớn;

 Bồ-đề in khắp mọi hoạt động của tâm, vì thế gọi tên là Chánh giác.

 Ví như thế giới có thành có hoại, mà hư không chẳng hề tăng giảm;

 Tất cả chư Phật ra đời, Bồ-đề một tướng, mãi mãi không tướng.

 Như người hóa tâm, rồi hóa ra Phật, hóa hay không hóa, tính không khác nhau;

 Tất cả chúng sinh thành Bồ-đề, thành hay không thành cũng không tăng giảm.

 Phật có tam-muội tên là Thiện Giác, dưới cội Bồ-đề nhập vào định ấy,

 Phóng vô lượng ánh sáng bằng số chúng sinh, khai ngộ muôn loài như hoa sen nở.

 Như kiếp, cõi, chúng sinh trong ba đời, có bao nhiêu tâm niệm cùng căn tính, ham muốn,

 Thì hiện ra số thân bằng chừng ấy, vì thế Chánh giác gọi là vô lượng."

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết thế nào về việc Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác chuyển pháp luân (quay bánh xe pháp, tức thuyết giảng giáo pháp; giáo pháp được ví như bánh xe vì lăn đi khắp nơi và nghiền nát phiền não)? Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết như vầy: Như Lai dùng sức tự tại của tâm, không khởi không chuyển mà chuyển pháp luân, vì biết tất cả các pháp luôn không khởi; dùng ba cách chuyển (ba lượt giảng chân lý: chỉ bày, khuyên tu, và tự mình chứng thực) đoạn trừ những gì cần đoạn trừ mà chuyển pháp luân, vì biết tất cả các pháp lìa biên kiến (cái thấy lệch về một bên cực đoan); lìa bờ ham muốn và không phải bờ mà chuyển pháp luân, vì đi vào bờ hư không của tất cả các pháp; không có lời nói mà chuyển pháp luân, vì biết tất cả các pháp không thể nói ra; rốt ráo tịch diệt mà chuyển pháp luân, vì biết tất cả các pháp có tính Niết-bàn; dùng tất cả văn tự, tất cả lời nói mà chuyển pháp luân, vì âm thanh của Như Lai không chỗ nào không đến; biết tiếng như tiếng vang mà chuyển pháp luân, vì thấu rõ tính chân thật của các pháp; trong một âm phát ra tất cả âm mà chuyển pháp luân, vì rốt cuộc không có chủ thể; không sót không hết mà chuyển pháp luân, vì trong ngoài đều không bám chấp.

 Này Phật tử! Ví như tất cả văn tự lời nói, nói suốt các kiếp vị lai cũng không thể hết; Phật chuyển pháp luân cũng lại như vậy, dùng tất cả văn tự mà lập ra và bày tỏ, không hề ngừng nghỉ, không có cùng tận. Này Phật tử! Pháp luân của Như Lai đi vào hết thảy ngôn ngữ văn tự mà không dừng trụ ở đâu. Ví như chữ viết, đi vào khắp tất cả mọi việc, tất cả lời nói, tất cả phép tính đếm, tất cả chốn thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian) mà không dừng trụ ở đâu; âm thanh của Như Lai cũng lại như vậy, đi vào khắp tất cả mọi nơi, tất cả chúng sinh, tất cả các pháp, tất cả nghiệp (hành động tạo tác bằng thân, lời nói, ý) và tất cả quả báo mà không dừng trụ ở đâu. Mọi thứ ngôn ngữ của tất cả chúng sinh đều không rời pháp luân của Như Lai. Vì sao vậy? Vì thật tướng (bản chất chân thật) của lời nói âm thanh chính là pháp luân. Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát đối với việc Như Lai chuyển pháp luân nên biết như vậy.

 "Lại nữa, này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết pháp luân mà Như Lai chuyển, thì nên biết chỗ sinh ra của pháp luân Như Lai. Thế nào là chỗ sinh ra của pháp luân Như Lai? Này Phật tử! Như Lai tùy theo vô lượng sai khác về hoạt động tâm và ham thích của tất cả chúng sinh mà phát ra bấy nhiêu âm thanh để chuyển pháp luân. Này Phật tử! Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác có tam-muội tên là Cứu Cánh Vô Ngại Vô Úy (rốt ráo, không ngăn ngại, không sợ hãi); nhập tam-muội này rồi, thì nơi mỗi một thân, mỗi một miệng khi thành Chánh giác, đều phát ra số âm thanh bằng số tất cả chúng sinh, trong mỗi một âm đầy đủ các âm, mỗi âm khác nhau mà chuyển pháp luân, khiến tất cả chúng sinh đều sinh vui mừng. Ai biết được việc chuyển pháp luân như vậy, nên biết người ấy là thuận theo tất cả Phật pháp; không biết như vậy thì không phải là thuận theo. Này Phật tử! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết việc Phật chuyển pháp luân như vậy, vì nó đi vào khắp vô lượng cõi chúng sinh."

 Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Phổ Hiền muốn làm sáng tỏ lại ý nghĩa này, bèn nói kệ tụng rằng:

 "Pháp luân Như Lai không có gì được chuyển, ba đời không khởi cũng không có được,

 Ví như văn tự không lúc nào hết, pháp luân của bậc Thập lực cũng như vậy.

 Như chữ viết vào khắp mà không đến đâu, pháp luân Chánh giác cũng lại như thế,

 Vào trong mọi lời nói âm thanh mà không có chỗ vào, lại khiến chúng sinh thảy đều vui mừng.

 Phật có tam-muội tên là Cứu Cánh, nhập vào định ấy rồi mới thuyết pháp,

 Tất cả chúng sinh không có bờ bến, Ngài phát âm thanh khắp, khiến đều hiểu ngộ.

 Trong mỗi một âm lại diễn thêm vô lượng lời nói âm thanh, mỗi thứ khác nhau,

 Tự tại nơi thế gian mà không phân biệt, tùy theo ham thích, khiến khắp được nghe.

 Văn tự chẳng từ trong hay ngoài mà ra, cũng không mất hoại, không chứa nhóm,

 Mà vì chúng sinh chuyển pháp luân, tự tại như thế thật rất lạ kỳ."

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết thế nào về việc Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác Bát-niết-bàn (nhập Niết-bàn hoàn toàn, tức sự viên tịch, qua đời của Phật)? Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết Đại Niết-bàn của Như Lai, thì phải hiểu rõ tự tính gốc. Như chân như Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy; như thật tế Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy; như pháp giới Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy; như hư không Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy; như pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy; như bờ lìa ham muốn Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy; như bờ không tướng Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy; như bờ tính ngã Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy; như bờ tính của tất cả các pháp Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy; như bờ chân như Niết-bàn, Niết-bàn của Như Lai cũng như vậy. Vì sao vậy? Vì Niết-bàn không sinh không xuất; nếu pháp nào không sinh không xuất thì không có diệt.

 Này Phật tử! Như Lai không vì Bồ-tát mà nói về sự Niết-bàn rốt ráo của các Như Lai, cũng không vì họ mà bày ra việc ấy. Vì sao vậy? Vì muốn khiến họ thấy tất cả Như Lai luôn ở trước mặt mình, trong một niệm thấy tất cả chư Phật quá khứ, vị lai, sắc tướng tròn đầy, đều như ở hiện tại, mà cũng không khởi ý tưởng hai hay không hai. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát đã vĩnh viễn lìa mọi sự bám chấp vào ý tưởng.

 Này Phật tử! Chư Phật Như Lai vì muốn khiến chúng sinh sinh lòng vui thích nên xuất hiện ở đời; vì muốn khiến chúng sinh sinh lòng luyến mộ nên thị hiện (bày ra cho thấy) Niết-bàn; nhưng thật ra Như Lai không có ra đời, cũng không có Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì Như Lai luôn an trụ nơi pháp giới thanh tịnh, tùy theo tâm chúng sinh mà thị hiện Niết-bàn.

 Này Phật tử! Ví như mặt trời mọc, soi khắp thế gian, trong tất cả đồ đựng nước trong, bóng mặt trời không chỗ nào không hiện, trùm khắp mọi chỗ mà không có đến đi; hoặc khi một đồ đựng bị vỡ thì không hiện bóng nữa. Này Phật tử! Ý ông thế nào, bóng không hiện ấy có phải là lỗi của mặt trời không?" Đáp rằng: "Không phải vậy. Chỉ vì đồ đựng hư, chứ không phải mặt trời có lỗi."

 "Này Phật tử! Mặt trời trí tuệ của Như Lai cũng lại như vậy, hiện khắp pháp giới không trước không sau; trong đồ đựng là tâm trong sạch của tất cả chúng sinh, Phật không đâu không hiện; đồ đựng tâm luôn trong sạch thì luôn thấy thân Phật, nếu tâm đục, đồ đựng vỡ thì không thấy được. Này Phật tử! Nếu có chúng sinh cần thấy Niết-bàn mới được độ, thì Như Lai vì họ mà thị hiện Niết-bàn, nhưng thật ra Như Lai không sinh, không mất, không có diệt độ (nhập diệt, qua đời).

 Này Phật tử! Ví như hỏa đại (yếu tố lửa, một trong bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), ở tất cả thế gian có thể làm công việc của lửa, có khi ở một chỗ lửa ấy tắt đi. Ý ông thế nào, há lửa ở tất cả thế gian đều tắt hết sao?" Đáp rằng: "Không phải vậy."

 "Này Phật tử! Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cũng lại như vậy, ở tất cả thế giới làm Phật sự; hoặc ở một thế giới, việc cần làm đã xong thì thị hiện nhập Niết-bàn, há là chư Phật Như Lai ở tất cả thế giới đều diệt độ hết sao? Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết Đại Bát-niết-bàn của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác như vậy.

 "Lại nữa, này Phật tử! Ví như người làm ảo thuật giỏi thông thạo phép ảo thuật, dùng sức ảo thuật mà ở tất cả cõi nước, thành ấp, làng xóm trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) hiện ra thân ảo, dùng sức ảo thuật giữ cho tồn tại suốt nhiều kiếp; nhưng ở chỗ khác, việc ảo thuật đã xong thì ẩn thân không hiện. Này Phật tử! Ý ông thế nào, nhà đại ảo thuật ấy há vì ở một chỗ ẩn thân không hiện mà ở tất cả mọi chỗ đều ẩn mất sao?" Đáp rằng: "Không phải vậy."

 "Này Phật tử! Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cũng lại như vậy, khéo biết vô lượng phương tiện trí tuệ và đủ thứ ảo thuật, ở tất cả pháp giới hiện thân khắp nơi, giữ cho thường trụ đến tận đời vị lai; hoặc ở một chỗ, tùy theo tâm chúng sinh, việc làm đã xong thì thị hiện Niết-bàn. Há vì ở một chỗ thị hiện nhập Niết-bàn mà cho rằng tất cả đều diệt độ hết sao? Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết Đại Bát-niết-bàn của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác như vậy.

 "Lại nữa, này Phật tử! Khi Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác thị hiện Niết-bàn thì nhập tam-muội Bất Động (không lay động); nhập tam-muội này rồi, nơi mỗi một thân đều phóng ra vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha ánh sáng lớn, mỗi một ánh sáng đều phát ra a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không thể tính đếm) hoa sen, mỗi một hoa sen đều có nhụy hoa bằng báu đẹp nhiều không thể nói hết, mỗi một nhụy hoa có tòa sư tử, trên mỗi tòa đều có Như Lai ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), số thân Phật ấy đúng bằng số tất cả chúng sinh, đều đủ công đức tốt đẹp bậc nhất để trang nghiêm, sinh khởi từ sức bản nguyện (lời nguyện gốc phát ra từ ban đầu). Nếu có chúng sinh thiện căn đã chín, thấy thân Phật rồi thì đều được giáo hóa. Nhưng thân Phật ấy, đến tận đời vị lai vẫn rốt ráo an trụ, tùy chỗ thích hợp mà hóa độ tất cả chúng sinh, chưa từng lỡ thời.

 Này Phật tử! Thân Như Lai không có phương hướng chỗ chốn, không thật không hư, chỉ do sức thệ nguyện gốc của chư Phật, hễ chúng sinh có thể độ được thì liền xuất hiện. Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết Đại Bát-niết-bàn của Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác như vậy. Này Phật tử! Như Lai an trụ nơi pháp giới rốt ráo vô lượng không chướng ngại, nơi cõi hư không, nơi chân như, pháp tính không sinh không diệt, cùng với thật tế, vì các chúng sinh mà tùy thời thị hiện; vì bản nguyện giữ gìn nên không hề ngừng nghỉ, không bỏ tất cả chúng sinh, tất cả cõi, tất cả pháp."

 Bấy giờ, Bồ-tát Ma-ha-tát Phổ Hiền muốn làm sáng tỏ lại ý nghĩa này, bèn nói kệ tụng rằng:

 "Như mặt trời tỏa sáng soi khắp pháp giới, đồ đựng vỡ, nước rò thì bóng theo đó mất;

 Mặt trời trí tuệ tối thắng cũng như vậy, chúng sinh không có lòng tin thì thấy Niết-bàn.

 Như lửa ở thế gian làm việc của lửa, ở một thành ấp có khi tắt đi;

 Bậc tối thắng trong loài người trùm khắp pháp giới, chỗ nào việc giáo hóa đã xong thì bày ra sự chấm dứt.

 Nhà ảo thuật hiện thân ở tất cả các cõi, chỗ nào việc đã xong thì liền từ biệt;

 Như Lai giáo hóa xong cũng lại như thế, ở các cõi nước khác vẫn thường thấy Phật.

 Phật có tam-muội tên là Bất Động, giáo hóa chúng sinh xong thì nhập định này,

 Trong một niệm, thân phóng vô lượng ánh sáng, ánh sáng sinh hoa sen, trong hoa có Phật.

 Thân Phật vô số, bằng với pháp giới, là chỗ chúng sinh có phúc có thể thấy được,

 Vô số thân như thế, mỗi một thân, thọ mạng và sự trang nghiêm đều đầy đủ.

 Như tính không sinh mà Phật ra đời, như tính không diệt mà Phật Niết-bàn,

 Lời lẽ và thí dụ thảy đều dứt bặt, tất cả nghĩa lý thành tựu, không gì sánh bằng."

 "Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết thế nào về thiện căn gieo trồng nhờ được thấy, được nghe, được gần gũi Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác? Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết rằng thiện căn gieo trồng nhờ được thấy, nghe, gần gũi nơi Như Lai đều không uổng phí, vì sinh ra trí tuệ giác ngộ vô tận, vì lìa khỏi mọi chướng nạn, vì chắc chắn đi đến chỗ rốt ráo, vì không có hư dối, vì mọi nguyện đều được viên mãn, vì không làm cạn hết hạnh hữu vi (những việc làm thuộc thế giới có tạo tác, có sinh diệt), vì thuận theo trí vô vi (trí hiểu cái không tạo tác, không sinh diệt), vì sinh ra trí tuệ của chư Phật, vì tồn tại đến tận đời vị lai, vì thành tựu các hạnh thù thắng thuộc mọi loại, vì đạt đến địa vị trí tuệ vô công dụng (trí tuệ tự nhiên vận hành, không cần gắng sức).

 Này Phật tử! Ví như một người đàn ông nuốt một chút kim cương, rốt cuộc không tiêu hóa được, ắt phải xuyên qua thân mà ra ngoài. Vì sao vậy? Vì kim cương không ở chung với những thứ dơ uế lẫn lộn của thân xác thịt. Thiện căn chút ít gieo nơi Như Lai cũng lại như vậy, ắt phải xuyên qua thân phiền não của các hạnh hữu vi mà đến chỗ trí tuệ rốt ráo vô vi. Vì sao vậy? Vì chút thiện căn này không ở chung với phiền não của các hạnh hữu vi.

 Này Phật tử! Giả sử cỏ khô chất cao bằng núi Tu-di (ngọn núi cao lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), ném vào đó một đốm lửa chỉ bằng hạt cải, ắt sẽ cháy hết. Vì sao vậy? Vì lửa có khả năng đốt cháy. Thiện căn chút ít gieo nơi Như Lai cũng lại như vậy, ắt có thể đốt sạch mọi phiền não, rốt ráo đạt được Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác hay bất cứ ràng buộc nào). Vì sao vậy? Vì chút thiện căn này có bản tính rốt ráo.

 Này Phật tử! Ví như ở núi Tuyết (dãy Hy-mã-lạp-sơn) có cây Dược vương (vua của các loài cây thuốc), tên là Thiện Kiến. Nếu ai thấy nó, mắt được trong sạch; nếu ai nghe đến nó, tai được trong sạch; nếu ai ngửi nó, mũi được trong sạch; nếu ai nếm nó, lưỡi được trong sạch; nếu ai chạm vào nó, thân được trong sạch; nếu có chúng sinh lấy đất ở chỗ cây ấy, cũng có thể làm lợi ích trừ bệnh.

 Này Phật tử! Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, bậc Dược vương vô thượng (cao nhất, không gì hơn) cũng lại như vậy, có thể làm mọi lợi ích cho chúng sinh. Nếu ai được thấy sắc thân của Như Lai, mắt được trong sạch; nếu ai được nghe danh hiệu của Như Lai, tai được trong sạch; nếu ai được ngửi hương giới (hương thơm của giới luật, ví đức hạnh giữ giới trong sạch như mùi hương) của Như Lai, mũi được trong sạch; nếu ai được nếm pháp vị (vị ngon của giáo pháp) của Như Lai, lưỡi được trong sạch, có đủ tướng lưỡi rộng dài (một trong các tướng tốt của Phật, biểu thị lời nói chân thật), hiểu được phép tắc của ngôn ngữ; nếu ai được chạm ánh sáng của Như Lai, thân được trong sạch, rốt ráo đạt được Pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) vô thượng; nếu ai đối với Như Lai mà sinh lòng nhớ nghĩ, thì được niệm Phật tam-muội (trạng thái định tâm có được nhờ chuyên tâm nhớ nghĩ Phật) thanh tịnh; nếu có chúng sinh cúng dường đất đai mà Như Lai từng đi qua và tháp miếu của Ngài, cũng đủ thiện căn, diệt trừ mọi tai họa phiền não, được niềm vui của bậc hiền thánh.

 Này Phật tử! Nay ta bảo ông: giả sử có chúng sinh thấy nghe Phật mà bị nghiệp chướng (chướng ngại do nghiệp xấu đã tạo) che lấp, không sinh lòng tin ưa, thì cũng đã gieo thiện căn, không hề uổng qua, cho đến rốt ráo nhập Niết-bàn. Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nên biết rằng thiện căn gieo trồng nhờ được thấy, nghe, gần gũi nơi Như Lai đều lìa bỏ mọi pháp bất thiện, đầy đủ các pháp lành như vậy.

 "Này Phật tử! Như Lai dùng mọi thí dụ để nói đủ thứ việc, nhưng không thí dụ nào nói được pháp này. Vì sao vậy? Vì đường của tâm và trí đã dứt, không thể nghĩ bàn. Chư Phật và Bồ-tát chỉ tùy theo tâm chúng sinh, khiến họ vui mừng mà nói thí dụ, chứ đó không phải chỗ rốt ráo.

 Này Phật tử! Pháp môn này tên là: Chốn bí mật của Như Lai; tên là: Điều tất cả thế gian không thể biết; tên là: Vào ấn của Như Lai (ấn: dấu ấn xác chứng chân lý); tên là: Mở cửa trí tuệ lớn; tên là: Bày ra dòng giống Như Lai; tên là: Thành tựu tất cả Bồ-tát; tên là: Điều tất cả thế gian không thể phá hoại; tên là: Một mực thuận theo cảnh giới Như Lai; tên là: Có thể làm trong sạch tất cả các cõi chúng sinh (?); tên là: Diễn nói pháp rốt ráo không thể nghĩ bàn về bản tính chân thật gốc của Như Lai.

 Này Phật tử! Pháp môn này, Như Lai không vì các chúng sinh khác mà nói, chỉ vì các Bồ-tát hướng về Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu hướng đến thành Phật và cứu độ mọi người) mà nói, chỉ vì các Bồ-tát cưỡi cỗ xe không thể nghĩ bàn mà nói; pháp môn này không lọt vào tay tất cả các chúng sinh khác, chỉ trừ các vị Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Này Phật tử! Ví như bảy báu của Chuyển luân Thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp; bảy báu gồm: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, quan giữ kho báu, tướng quân báu), nhờ những báu này mà hiển rõ là vua Chuyển luân, những báu này không lọt vào tay các chúng sinh khác, chỉ trừ thái tử do đệ nhất phu nhân sinh ra, có đủ tướng của Thánh vương. Nếu vua Chuyển luân không có thái tử đủ các đức như vậy, thì sau khi vua mất, các báu ấy trong bảy ngày đều tan mất hết. Này Phật tử! Kinh báu này cũng lại như vậy, không lọt vào tay tất cả các chúng sinh khác, chỉ trừ con thật của Pháp vương Như Lai, sinh vào nhà Như Lai, gieo các thiện căn mang tướng Như Lai.

 Này Phật tử! Nếu không có những người con thật của Phật như thế, thì pháp môn này chẳng bao lâu sẽ tan mất. Vì sao vậy? Vì tất cả hàng Nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn và Độc giác) còn không được nghe kinh này, huống gì là thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, biên chép, phân tích giảng giải! Chỉ các vị Bồ-tát mới có thể làm được như vậy. Vì thế, Bồ-tát Ma-ha-tát nghe pháp môn này nên rất vui mừng, dùng lòng tôn trọng cung kính mà đội lên đầu tiếp nhận. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát tin ưa kinh này thì mau được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức quả vị Phật).

 Này Phật tử! Giả sử có Bồ-tát trải vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha kiếp tu sáu Ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa đến bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), tu tập đủ thứ pháp Bồ-đề phần, nếu chưa nghe pháp môn đại oai đức không thể nghĩ bàn của Như Lai này, hoặc có khi nghe rồi mà không tin, không hiểu, không thuận theo, không đi vào, thì không thể gọi là Bồ-tát chân thật, vì không thể sinh vào nhà Như Lai. Nếu được nghe pháp môn trí tuệ vô lượng, không thể nghĩ bàn, không ngăn không ngại của Như Lai này, nghe rồi tin hiểu, thuận theo mà ngộ nhập, thì nên biết người ấy sinh vào nhà Như Lai, thuận theo tất cả cảnh giới Như Lai, đầy đủ tất cả pháp của các Bồ-tát, an trụ nơi cảnh giới Nhất thiết chủng trí (trí biết rõ tất cả mọi pháp đến từng chi tiết, tức trí tuệ viên mãn của Phật), xa lìa tất cả pháp thế gian, sinh ra tất cả hạnh mà Như Lai đã làm, thông suốt pháp tính của tất cả Bồ-tát, đối với sự tự tại của Phật thì tâm không nghi ngờ, an trụ nơi pháp không cần thầy, đi sâu vào cảnh giới không chướng ngại của Như Lai.

 Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nghe pháp này rồi, thì có thể dùng trí bình đẳng mà biết vô lượng pháp, có thể dùng tâm ngay thẳng mà lìa các phân biệt, có thể dùng lòng ham thích thù thắng mà thấy chư Phật ngay trước mắt, có thể dùng sức tác ý (chú tâm hướng ý) mà vào cõi hư không bình đẳng, có thể dùng niệm tự tại mà đi khắp pháp giới vô biên, có thể dùng sức trí tuệ mà đủ tất cả công đức, có thể dùng trí tự nhiên mà lìa mọi nhơ bẩn của thế gian, có thể dùng tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) mà vào tất cả lưới mười phương, có thể dùng sự quán xét lớn mà biết chư Phật ba đời cùng một thể tính, có thể dùng trí hồi hướng (đem công đức thiện căn hướng về giác ngộ và chúng sinh) thiện căn mà vào khắp các pháp như vậy, không vào mà vào; không bám víu vào một pháp nào, luôn dùng một pháp mà quán tất cả pháp. Này Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu công đức như vậy, chỉ cần dùng chút ít công sức mà được trí tự nhiên không cần thầy."

 Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Hiền muốn làm sáng tỏ lại ý nghĩa này, bèn nói kệ tụng rằng:

 "Thấy, nghe, cúng dường các đức Như Lai, công đức có được không thể đo lường,

 Ở trong cõi hữu vi rốt cuộc không hết, ắt diệt phiền não, lìa các khổ đau.

 Ví như người nuốt chút kim cương, rốt cuộc không tiêu, ắt phải ra ngoài;

 Công đức cúng dường bậc Thập lực, diệt mê lầm, ắt đến trí kim cương (trí tuệ vững chắc như kim cương, phá được mọi thứ).

 Như đống cỏ khô cao bằng núi Tu-di, ném vào lửa bằng hạt cải thì cháy hết;

 Chút công đức cúng dường chư Phật, ắt dứt phiền não, đến được Niết-bàn.

 Núi Tuyết có thuốc tên là Thiện Kiến, thấy, nghe, ngửi, chạm đều tiêu các bệnh;

 Nếu ai được thấy nghe bậc Thập lực, được công đức thù thắng, đến trí tuệ Phật."

 Bấy giờ, do sức thần của Phật, do pháp vốn như thế, ở mười phương, mỗi phương có mười bất khả thuyết (số lớn đến mức không thể nói ra) trăm nghìn ức na-do-tha thế giới chấn động theo sáu cách, đó là: phía đông vọt lên phía tây chìm xuống, phía tây vọt lên phía đông chìm xuống, phía nam vọt lên phía bắc chìm xuống, phía bắc vọt lên phía nam chìm xuống, bốn bên vọt lên chính giữa chìm xuống, chính giữa vọt lên bốn bên chìm xuống. Lại có mười tám tướng động, đó là: động, động khắp, động khắp đồng đều; nổi lên, nổi lên khắp, nổi lên khắp đồng đều; vọt, vọt khắp, vọt khắp đồng đều; rung, rung khắp, rung khắp đồng đều; gầm, gầm khắp, gầm khắp đồng đều; đập, đập khắp, đập khắp đồng đều. Mưa xuống mây tất cả các loại hoa vượt hơn của chư thiên (các vị trời), mây tất cả các lọng, mây cờ tràng (cờ hình ống tròn treo trên cột), mây cờ phướn (cờ dài rủ xuống), mây hương, mây vòng hoa, mây hương xoa, mây đồ trang sức, mây ngọc báu ma-ni (một loại ngọc quý trong sáng) tỏa ánh sáng lớn, mây lời tán thán của các Bồ-tát, mây thân sai khác của vô số Bồ-tát nhiều không thể nói; mưa mây thành Chánh giác, mây thế giới trang nghiêm thanh tịnh không thể nghĩ bàn, mưa mây lời nói âm thanh của Như Lai, đầy khắp pháp giới vô biên. Như ở bốn thiên hạ này, sức thần của Như Lai thị hiện như vậy, khiến các Bồ-tát đều rất vui mừng; khắp tất cả thế giới mười phương cũng đều như vậy.

 Lúc ấy, ở mười phương, mỗi phương vượt qua ngoài số thế giới bằng số vi trần (hạt bụi cực nhỏ) của tám mươi bất khả thuyết trăm nghìn ức na-do-tha cõi Phật, mỗi phương có số Như Lai bằng số vi trần của tám mươi bất khả thuyết trăm nghìn ức na-do-tha cõi Phật, cùng tên là Phổ Hiền, đều hiện ra trước mặt mà nói rằng:

 "Lành thay! Này Phật tử! Ông đã có thể nương uy lực của Phật, thuận theo pháp tính, diễn nói pháp không thể nghĩ bàn về sự xuất hiện của Như Lai. Này Phật tử! Chúng ta, chư Phật cùng tên ở mười phương, số nhiều bằng vi trần của tám mươi bất khả thuyết trăm nghìn ức na-do-tha cõi Phật, đều nói pháp này; như chúng ta đã nói, tất cả chư Phật ở các thế giới mười phương cũng nói như vậy.

 Này Phật tử! Nay trong hội này, số Bồ-tát Ma-ha-tát bằng số vi trần của mười vạn cõi Phật đã được tam-muội thần thông của tất cả Bồ-tát; chúng ta đều thọ ký (lời Phật báo trước cho người tu biết về quả vị thành Phật trong tương lai) cho họ, ngay trong một đời sẽ được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Số chúng sinh bằng số vi trần cõi Phật đã phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; chúng ta cũng thọ ký cho họ, ở đời vị lai, trải qua số kiếp bằng số vi trần của bất khả thuyết cõi Phật, đều được thành Phật, cùng hiệu là Phật Thù Thắng Cảnh Giới. Chúng ta vì muốn khiến các Bồ-tát đời vị lai được nghe pháp này, nên đều cùng hộ trì (giữ gìn bảo vệ). Như những chúng sinh được độ ở bốn thiên hạ này, những chúng sinh được độ trong trăm nghìn ức na-do-tha thế giới vô số vô lượng ở mười phương, cho đến trong tất cả thế giới bằng với pháp giới và hư không nhiều không thể nói, không thể nói, cũng đều như vậy."

 Bấy giờ, do sức oai thần của chư Phật mười phương, do sức bản nguyện của đức Tỳ-lô-giá-na (đức Phật có thân là ánh sáng trùm khắp, vị Phật chủ của kinh Hoa Nghiêm), do pháp vốn như thế, do sức thiện căn, do Như Lai khởi trí không vượt quá một niệm, do Như Lai ứng theo duyên không lỡ thời, do tùy thời giác ngộ các Bồ-tát, do những việc làm thuở xưa không mất hoại, do khiến được hạnh rộng lớn của Phổ Hiền, do hiển hiện sự tự tại của Nhất thiết trí, nên ở mười phương, mỗi phương vượt qua ngoài số thế giới bằng số vi trần của mười bất khả thuyết trăm nghìn ức na-do-tha cõi Phật, mỗi phương có số Bồ-tát bằng số vi trần của mười bất khả thuyết trăm nghìn ức na-do-tha cõi Phật đến nơi đây, đầy khắp tất cả pháp giới mười phương, thị hiện sự trang nghiêm rộng lớn của Bồ-tát, phóng lưới ánh sáng lớn, làm chấn động tất cả thế giới mười phương, phá tan tất cả cung điện của các ma, tiêu diệt mọi khổ đau của các ác đạo (những cõi xấu khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), hiển hiện tất cả oai đức của Như Lai, ca vịnh tán thán pháp công đức sai khác vô lượng của Như Lai, mưa khắp tất cả đủ loại mưa, thị hiện vô lượng thân sai khác, lãnh nhận vô lượng pháp của chư Phật, nương sức thần của Phật mà mỗi vị nói rằng:

 "Lành thay! Này Phật tử! Ông đã có thể nói pháp không thể phá hoại này của Như Lai. Này Phật tử! Tất cả chúng tôi đều tên là Phổ Hiền, mỗi vị từ chỗ đức Phổ Tràng Tự Tại Như Lai ở thế giới Phổ Quang Minh mà đến đây; ở tất cả những nơi ấy cũng nói pháp này, văn câu như thế, nghĩa lý như thế, cách tuyên nói như thế, sự quyết định như thế, đều giống như ở đây, không thêm không bớt. Chúng tôi đều nhờ sức thần của Phật, nhờ được pháp của Như Lai, nên đến nơi đây làm chứng cho ông. Như chúng tôi đến đây, ở bốn thiên hạ của tất cả thế giới khắp pháp giới, bằng với hư không trong mười phương, cũng lại như vậy."

 Bấy giờ, Bồ-tát Phổ Hiền nương sức thần của Phật, quan sát tất cả đại chúng Bồ-tát, muốn làm sáng tỏ lại rằng: sự xuất hiện của Như Lai có oai đức rộng lớn; chánh pháp của Như Lai không thể ngăn cản phá hoại; vô lượng thiện căn đều không uổng phí; chư Phật ra đời ắt đủ tất cả pháp tối thắng; khéo quan sát tâm các chúng sinh, tùy chỗ thích hợp mà thuyết pháp chưa từng lỡ thời; sinh ra vô lượng ánh sáng pháp cho các Bồ-tát; sự trang nghiêm tự tại của tất cả chư Phật; tất cả Như Lai cùng một thân không khác, sinh khởi từ đại hạnh gốc — bèn nói kệ tụng rằng:

 "Tất cả những việc làm của các Như Lai, thí dụ thế gian không gì sánh kịp,

 Vì muốn chúng sinh được hiểu ngộ, nên lấy cái không phải thí dụ làm thí dụ mà bày tỏ.

 Pháp nhiệm mầu kín đáo, sâu xa như thế, trăm nghìn muôn kiếp khó được nghe;

 Người tinh tấn, có trí tuệ, đã điều phục được tâm mình, mới được nghe nghĩa sâu kín này.

 Nếu nghe pháp này mà sinh lòng vui mừng, người ấy đã từng cúng dường vô lượng Phật,

 Được Phật gia trì (dùng sức gia hộ, nâng đỡ) và nhiếp thọ (thu nhận, che chở), trời và người tán thán, thường cúng dường.

 Đây là của báu bậc nhất vượt khỏi thế gian, đây có thể cứu độ muôn loài,

 Đây có thể sinh ra con đường thanh tịnh, các ông hãy giữ gìn, chớ buông lung."

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ năm mươi hai.

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ năm mươi ba.

 Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một vương quốc xưa ở vùng Tân Cương, Trung Quốc ngày nay), vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video