Thiên 15 — Phẩm 15 – Tướng trí tuệ

 Kinh Đại Phương Quảng Thập Luân, phẩm Tướng trí, thứ mười lăm. (Đại Phương Quảng: rộng lớn, ngay thẳng, bao trùm, tên chung của các kinh Đại thừa. Thập Luân: mười "bánh xe", tức mười nhóm pháp tu có sức nghiền nát phiền não như bánh xe báu của vua. Trí: trí tuệ, sự hiểu biết sáng suốt thấy rõ lẽ thật.)

 Lại nữa, này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại giác ngộ, người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) có luân trí đại trang nghiêm (luân: "bánh xe" pháp tu; đại trang nghiêm: sự tô điểm lớn, làm cho hạnh tu đầy đủ, tốt đẹp). Nếu thành tựu được luân trí đại trang nghiêm như vậy, từ lúc mới phát ý (mới khởi chí cầu thành Phật) đã lìa năm dục (năm thứ ham muốn do sắc đẹp, âm thanh, mùi thơm, vị ngon, cảm xúc êm ái nơi thân gây ra), thì đủ sức làm phúc điền (ruộng phúc: người đáng được cúng dường, ai gieo của cải và lòng kính vào đó thì được phúc như gieo hạt vào ruộng tốt) cho Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật mà giác ngộ, chỉ cầu tự giải thoát) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy, cũng chỉ cầu tự giải thoát), cũng được mọi người giữ gìn, cúng dường.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát có hai loại trí: một là thế gian, hai là xuất thế gian (vượt khỏi thế gian). Thế nào gọi là trí thế gian? Đó là Bồ-tát nương vào việc đọc tụng, muốn diệt sự mê tối của mọi chúng sinh, làm ánh sáng lớn soi chiếu. Đối với vô số điều Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) đã nói thuộc Thanh văn thừa (lối tu của Thanh văn), đều nghe nhận hết; tự mình chép, bảo người khác chép; tự đọc tụng, cũng dạy người khác đọc tụng. Nếu nói pháp Bích-chi Phật và pháp Đại thừa (lối tu "cỗ xe lớn" chở mọi chúng sinh đến giác ngộ), cũng đều tùy thuận tin nhận hết; tự đọc tụng, dạy người đọc tụng; tự chép, dạy người chép; có thể vì chúng sinh nói rộng, phân tích, chỉ bày nghĩa lý.

 Đọc tụng kinh pháp để cầu các pháp vô lậu (hết phiền não, đưa đến giải thoát), cầu vị giải thoát của Tám thánh đạo phần (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), mà không cầu trí tuệ tịch diệt (trí lặng yên, dứt hết mọi vọng động), lại thường còn tâm giữ hình tướng, bám chấp. Đó gọi là luân trí thế gian của Bồ-tát, cũng như Thanh văn, Bích-chi Phật không khác gì, không thể gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Thế nào gọi là luân trí xuất thế gian? Bồ-tát Ma-ha-tát lúc tu đạo, tùy sự tinh tấn (siêng năng gắng sức) mà đi, đứng, tụng, học, nhưng đối với các tướng ấy không lấy, không đắm, không nhớ, không suy nghĩ. Hạnh như vậy thì không phải tâm thấp kém; tâm như hư không, đồng với tịch diệt; quán các pháp bình đẳng, đều không bám chấp, cũng không ràng buộc; không sinh không diệt, tâm không lùi bước; thường thực hành bình đẳng nơi thật tế (chỗ chân thật rốt ráo) của các pháp; đi sâu vào tịch diệt, được Vô sinh nhẫn (sự an trụ vững vàng nơi lẽ thật rằng các pháp vốn không sinh không diệt); không chấp các tướng, tâm không thêm không bớt; không nương các địa (các bậc tu chứng), cũng không trụ nơi trí tuệ. Bồ-tát nếu được trí đầy đủ như vậy, thì gọi là trí xuất thế gian của Bồ-tát. Có hạnh như vậy thì thành tựu được luân trí đại trang nghiêm, từ lúc mới phát ý đã không nhiễm năm dục, cũng đủ sức làm ruộng phúc cho Thanh văn, Bích-chi Phật, được mọi chúng sinh giữ gìn, cúng dường.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát có luân đại trang nghiêm (?) (ở đây ý nói luân phương tiện). Nếu Bồ-tát thành tựu luân đại trang nghiêm này, từ lúc mới phát tâm đã dứt trừ năm dục, đủ sức làm ruộng phúc lớn cho Thanh văn, Bích-chi Phật, cũng được mọi người giữ gìn, cúng dường.

 Này thiện nam tử! Phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt để dẫn dắt, giúp đỡ chúng sinh) của Bồ-tát lại có hai loại: một là thế gian, hai là xuất thế gian. Thế nào gọi là phương tiện thế gian của Bồ-tát? Đó là vì mình và vì người mà thường còn ý phân biệt đây kia; dùng đủ thứ tài nghề để thành tựu (giáo hóa cho thuần thục) chúng sinh. Có thể hiện ra đủ loại thân như vầy: hoặc hiện thân Phật, hoặc hiện thân Bích-chi Phật, hoặc hiện thân Thanh văn, hoặc hiện thân cha mẹ; tùy theo người đáng thấy thân nào mà hiện tướng ấy. Nếu có người bệnh và người chăm bệnh, trông nom kẻ yếu ớt mà không ai cứu được, mọi sự sợ hãi, cho đến kẻ sắp chết, đều dùng phương tiện cứu cho thoát.

 Thường thực hành Bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục lòng người để dẫn dắt: bố thí, nói lời yêu thương, làm việc lợi ích, cùng làm việc chung với họ) để thành tựu chúng sinh, cho họ trụ vào Đại thừa. Còn người Thanh văn, Bích-chi Phật nào chưa đủ sức làm pháp khí (người đủ sức tiếp nhận giáo pháp, như đồ chứa đủ lớn) của Đại thừa, căn cơ chưa chín, thì ở ngay trong pháp hai thừa (hai lối tu Thanh văn và Bích-chi Phật) cho họ tu tập pháp sâu xa, mầu nhiệm như vậy, mở bày Đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao, lẽ thật rốt ráo), vượt qua cảnh giới điên đảo của phàm phu.

 Vị ấy nương vào Bốn y (bốn điều nương tựa: nương vào pháp chứ không nương vào người, nương vào nghĩa chứ không nương vào lời, nương vào trí chứ không nương vào sự phân biệt thông thường, nương vào kinh nói nghĩa rốt ráo chứ không nương vào kinh nói nghĩa chưa rốt ráo), đủ Bốn biện tài (bốn tài biện thuyết không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, và về sự nói năng lưu loát), cùng Bốn niệm xứ (bốn phép quán: thân là nhơ nhớp, cảm giác là khổ, tâm là vô thường, các pháp không có "ta"), Bốn chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn ác chưa sinh, dứt ác đã sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh), Bốn như ý túc (bốn nền tảng giúp thiền định thành tựu như ý: ý muốn, siêng năng, chuyên tâm, quán xét), Năm căn (năm gốc lành: lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ chân chính, định tâm, trí tuệ), Năm lực (năm sức mạnh do năm căn lớn mạnh mà thành), Bảy giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: nhớ nghĩ, chọn lựa pháp, siêng năng, hoan hỷ, thân tâm nhẹ nhàng, định tâm, buông xả), Tám thánh đạo phần; trụ vào đạo khéo chọn lấy (?), vào đạo trí phương tiện mà làm cho chúng sinh thành thục.

 Nếu có chúng sinh làm việc vì danh tiếng, đắm nhiễm lợi lộc, các giác quan dao động, không thành tựu căn lành dẫn đến Niết-bàn (trạng thái tắt hết phiền não, thoát khỏi vòng sống chết), thì dạy những người như vậy học tụng thừa Thanh văn, Bích-chi Phật do Như Lai đã nói, cho họ thành tựu công đức của sự buông bỏ và bố thí (?), dạy họ khuyến khích, giúp đỡ người khác. Nếu có chúng sinh hay giận dữ, lòng rất ác, không có lòng thương xót, thì dạy họ tu Bốn tâm vô lượng (bốn tấm lòng rộng lớn không giới hạn: từ là đem vui đến cho người, bi là cứu khổ cho người, hỷ là vui theo niềm vui của người, xả là buông bỏ, đối xử bình đẳng) mà được thành thục.

 Nếu thấy chúng sinh biếng nhác như vậy thì dạy họ tinh tấn; chúng sinh hay giận thì dạy hành nhẫn nhục (chịu đựng xúc phạm mà không giận); chúng sinh tâm tán loạn thì dạy thiền định (giữ tâm lắng yên, chuyên chú); chúng sinh ngu si thì nói chánh pháp cho, khiến họ tu trí tuệ, giáo hóa cho thành tựu. Nếu có chúng sinh không chỗ nương tựa, chưa được dạy biết cung kính, thì mở bày cho lòng họ, khiến quy y Tam bảo (nương về ba ngôi báu: Phật, Pháp tức giáo pháp, Tăng tức đoàn thể người tu). Với những người như vậy thì dạy họ tu học giới Ưu-bà-tắc (giới của người nam tu tại gia), cũng dạy pháp Bát quan trai (tám giới người tại gia giữ trong một ngày một đêm, sống như người xuất gia). Hoặc có chúng sinh dùng đủ thứ nghề nghiệp, chuyên chú vào chỗ làm lụng, thì giáo hóa cho những người như vậy thành tựu.

 Các Bồ-tát nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ, cát nhiều vô số, dùng để ví số lượng không đếm được) đều có trí tuệ phương tiện thế gian. Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu luân trí phương tiện như vậy, dùng các kinh luận, việc làm, nghề nghiệp mà khuất phục hết thảy ngoại đạo (các tôn giáo, học thuyết ngoài đạo Phật), những người học theo lối khác và luân trí của kẻ tu khổ hạnh (?). Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu trí phương tiện thế gian, chung với hết thảy Thanh văn, Bích-chi Phật.

 Này thiện nam tử! Nếu có Bồ-tát không nương vào bậc thầy sáng suốt, cũng không nương vào thiện tri thức (bạn lành, bậc thầy hiền dẫn mình vào đường chánh), với hạnh và tướng trạng như vậy, đắm nhiễm thế gian mà tự mê lầm, thì Bồ-tát như vậy không thể trụ vào luân trí phương tiện xuất thế gian, không gọi là ruộng phúc, cũng không thể khéo biết các hạnh của chúng sinh. Nếu thấy chúng sinh chưa thành pháp khí, và người thừa Thanh văn, Bích-chi Phật căn cơ chưa chín, mà đối với người ấy lại chỉ bày Đại thừa, thì đó gọi là ngu si. Không có phương tiện khéo léo mà dạy người Đại thừa bỏ đạo Bồ-tát để tu pháp Thanh văn, Bích-chi Phật, đó là sai lầm, không biết căn cơ người.

 Nếu thấy người theo Bích-chi Phật mà dạy họ bỏ đi để tu Thanh văn thừa, là không biết căn cơ người mà nói pháp sai; có lỗi như vậy là rơi vào tội lỗi. Nếu thấy người Thanh văn đã chán sống chết mà lại nói cho họ những quả báo vui của ba cõi (cõi Dục còn ham muốn; cõi Sắc hết dục nhưng còn thân hình vi tế; cõi Vô sắc chỉ còn tâm thức) trong thế gian, khiến họ ưa đắm sống chết, là không biết căn cơ người mà nói pháp sai; có lỗi như vậy là rơi vào tội lỗi.

 Nếu có chúng sinh chưa dứt giết hại, trộm cắp, cho đến chưa dứt tà kiến (cái thấy sai lầm), làm đủ Mười điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói lưỡi hai chiều, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, cái thấy sai lầm) và các gốc chẳng lành; thấy những người như vậy mà lại chỉ bày pháp sâu xa Đại thừa của Bồ-tát, rốt cuộc không nói về quả báo của đường ác, về sự chịu khổ trong sống chết, xoay vần qua các nẻo tái sinh; như thế là không biết căn cơ người mà nói càn các pháp, rơi vào tội lỗi, cũng gọi là ngu si, không có trí phương tiện.

 Nếu thấy người ưa giữ giới lại nói về bố thí; người ưa tinh tấn lại nói về giữ giới; người ưa nhẫn nhục lại nói về tinh tấn; người ưa thiền định lại nói về nhẫn nhục; người ưa trí tuệ lại nói về thiền định; đó gọi là Bồ-tát ngu si, không có luân trí phương tiện khéo léo, cũng gọi là trí thế gian, thì chung với hết thảy Thanh văn, Bích-chi Phật, cũng không thể gọi là Ma-ha-tát.

 Thế nào gọi là luân trí phương tiện xuất thế gian của Bồ-tát Ma-ha-tát? Nếu các Bồ-tát có việc gì làm đều vì người khác, không nghĩ đến mình; làm đủ thứ nghề nghiệp, cho đến đều muốn chia sẻ cùng người, như đã nói ở trước. Nếu có lợi cho mình thì hồi thí (chuyển trao) cho người khác. Thấy người đủ sức làm pháp khí thì nói pháp cho, dạy dần lên từ thừa Thanh văn, Bích-chi Phật; thấy người theo Bích-chi Phật thì dạy cho tu dần Ma-ha-diễn thừa (tức Đại thừa). Cũng không vì người Thanh văn căn cơ chưa chín mà nói pháp khiến ưa sống chết. Với người còn giết hại cho đến còn tà kiến, thì nói pháp Thanh văn về những nẻo đi tới trong vòng sống chết. Nếu người ưa tu bố thí thì nói cho họ nghề nghiệp cao nhất (?); cho đến người ưa trí tuệ thì nói cho họ đạo trí vô lậu của bậc hiền thánh. Dùng trí tuệ ấy mà thành tựu chúng sinh, nhưng không chấp ý tưởng về chúng sinh và ý tưởng về trí tuệ. Đó gọi là luân trí phương tiện đại trang nghiêm bậc nhất, vượt khỏi thế gian, của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu luân này, từ lúc mới phát ý đã dứt trừ năm dục, thì gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát đủ sức làm ruộng phúc lớn cho Thanh văn, Bích-chi Phật, thường được mọi người giữ gìn, cúng dường. Lúc ấy Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Đức Phật) muốn nói lại nghĩa này nên đọc kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:

 Đáng nói đạo Nhất thừa (một "cỗ xe" duy nhất, tức con đường thành Phật dành cho tất cả), lại giảng cho hai thừa,

 Thế là tự lừa dối (?), không gọi độ chúng sinh.

 Người chắc đọa tà tụ (nhóm người chắc chắn đi theo đường tà), lại chỉ thừa thấp kém,

 Thế là kẻ ngu si, không gọi Ma-ha-tát.

 Người hướng về Nhất thừa, vì muốn nghe pháp nên

 Ưa ở trong sống chết, là lời người trí nói.

 Quyết định, chuyên một lòng, tùy chỗ muốn mà dạy,

 Ấy gọi là phương tiện, được người trí khen ngợi.

 Một mực với Thanh văn, dạy cho sinh chán lìa,

 Người đủ sức pháp khí, dạy cho Ma-ha-diễn.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát lấy lòng từ duyên pháp (lòng thương lấy lẽ thật của các pháp làm chỗ hướng đến, không bám vào hình tướng chúng sinh) làm luân trang nghiêm, không chấp tướng chúng sinh. Vì sao? Người lấy lòng từ duyên chúng sinh (lòng thương còn bám vào hình tướng chúng sinh) mà trang nghiêm thì đó là hạnh của Thanh văn, Bích-chi Phật, không thể trang nghiêm đạo Đại thừa. Thanh văn, Bích-chi Phật tuy tu lòng từ (lòng thương, muốn đem vui đến cho người), nhưng chỉ vì mình, không vì làm lợi cho người; vì tự điều phục (chế ngự) mình, diệt kết nghiệp của mình, hết phiền não rồi được Niết-bàn; còn có ý tưởng về ta, về người, về chúng sinh mà tu lòng từ; đối với các chúng sinh khác thì lòng thường buông bỏ. Vì vậy không gọi là luân đại trang nghiêm; chỉ dứt kết của mình mà không thể trừ phiền não cho người.

 Bồ-tát Ma-ha-tát thì không như vậy: thường vì mọi chúng sinh mà tu tâm từ, trang nghiêm lòng đại từ, nên gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát. Đó là lòng từ không nương tựa: không nương vào ấm, giới, nhập (các yếu tố hợp thành con người và thế giới: năm ấm là thân xác, cảm giác, tri giác, ý chí tạo tác, sự nhận biết; mười hai nhập là sáu giác quan cùng sáu đối tượng; mười tám giới là thêm sáu thức) mà tu lòng từ; không nương vào Bốn niệm xứ, Bốn chánh cần, Bốn như ý túc, Năm căn, Năm lực, Bảy giác phần, Tám thánh đạo phần mà tu lòng từ; không nương vào Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới mà tu lòng từ; không nương vào đời này, đời sau mà tu lòng từ; không nương vào bờ này (bờ sống chết) mà tu lòng từ; không nương vào bờ kia (bờ Niết-bàn) mà tu lòng từ; không vì chỗ chưa đạt đến mà tu lòng từ. Bồ-tát Ma-ha-tát chỉ vì duyên pháp mà tu lòng từ. Điều này Thanh văn, Bích-chi Phật không thể làm được; chỉ các Bồ-tát Ma-ha-tát mới thành tựu được luân từ duyên pháp đại trang nghiêm như vậy. Nếu Bồ-tát từ lúc mới phát ý đã lìa năm dục, thì Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy đủ sức làm ruộng phúc lớn cho Thanh văn, Bích-chi Phật, cũng được mọi chúng sinh giữ gìn, cúng dường.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát tu luân đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả), từ lúc mới phát ý đã dứt trừ năm dục, thì gọi là Ma-ha-tát, đủ sức làm ruộng phúc lớn cho Thanh văn, Bích-chi Phật, thường được mọi chúng sinh giữ gìn, cúng dường. Vì sao? Vì hết thảy Thanh văn, Bích-chi Phật chỉ vì mình mà tu lòng bi. Bồ-tát Ma-ha-tát thì không như vậy, quên mình, vì mọi chúng sinh mà tu lòng bi. Vì vậy đủ sức làm ruộng phúc lớn cho mọi chúng sinh.

 Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy có thể vì người khác mà tu Bốn nhiếp pháp, vì làm cho chúng sinh thành thục, cho đến bỏ cả tay chân, thân mạng và của cải. Dùng lòng đại bi này vì muốn chúng sinh được an vui, mà cũng không thấy có tướng chúng sinh, không thấy tướng người cho, không thấy tướng người nhận, cho đến không thấy tướng của việc bố thí và quả báo. Khi hành Đàn ba-la-mật (sự bố thí trọn vẹn đưa đến bờ giác ngộ; "đàn" là bố thí, "ba-la-mật" là đến bờ bên kia), không chấp tướng của việc làm, của lời yêu thương, của việc lợi ích và của sự cùng làm việc chung; tuy hành bốn nhiếp pháp mà không chấp tướng.

 Vị ấy thường dùng tâm hơn hết, tâm bậc nhất, tâm tịch diệt (lặng yên, dứt hết vọng động), cho đến tâm nhiều vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn đến không thể đếm được), tâm không vận hành theo ấm, giới, nhập, không dao động mà thường an trụ, trang nghiêm lòng đại bi, dùng tâm tịch diệt mà thành tựu chúng sinh.

 Này thiện nam tử! Với tướng trạng như vậy mới có thể đại trang nghiêm, không chung với hết thảy Thanh văn, Bích-chi Phật. Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu đầy đủ luân đại bi này, từ lúc mới phát ý đã dứt trừ năm dục, đủ sức làm ruộng phúc lớn cho Thanh văn, Bích-chi Phật, thường được mọi chúng sinh giữ gìn, cúng dường. Lúc ấy Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên đọc kệ rằng:

 Pháp này khó nghĩ bàn, sâu thẳm như hư không,

 Không sắc, không chỗ trụ, do đại bi mà thành.

 Thường siêng hành đầu-đà (hạnh tu kham khổ, sống đơn sơ để gột sạch lòng tham đắm), trí cao nhất Bồ-tát,

 Sức dũng tiến đại bi, vượt hơn hết mọi người.

 Chúng sinh không chỗ nương, bị khổ sống chết trói,

 Muốn khắp cho giải thoát, nước đại bi gột rửa.

 Làm cạn biển sống chết, thì chẳng phải bậc Thanh văn,

 Cùng với thừa Duyên giác (tức Bích-chi Phật), mà do Bồ-tát xót thương.

 Tham dục, giận, ngu si, chúng sinh chìm đường ác,

 Dùng nước đại bi này, tắm rửa chúng sinh khổ.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Lại có luân đại trang nghiêm gồm: tài biện thuyết bằng âm thanh với đủ loại sai khác, rộng khắp như hư không, không bờ bến, không thể đếm lường; hết thảy tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ không tán loạn); tổng trì (khả năng ghi nhớ, gìn giữ mọi điều lành không để mất, tiếng Phạn gọi là đà-la-ni); và nhẫn nhục. Bồ-tát Ma-ha-tát nếu thành tựu luân này, từ lúc mới phát ý đã dứt trừ năm dục, thì đủ sức làm ruộng phúc lớn cho Thanh văn, Bích-chi Phật; hết thảy mọi người đều nên cúng dường, giữ gìn.

 Thế nào gọi là luân đại trang nghiêm của Bồ-tát Ma-ha-tát gồm tài biện thuyết bằng âm thanh với đủ loại sai khác, rộng khắp hư không, không bờ bến, không thể đếm lường, hết thảy tam-muội, tổng trì và nhẫn nhục? Đó là Bồ-tát soi sáng mọi pháp, như ánh trăng soi khắp thiên hạ; không tướng, không nương, tâm không nhiễm; ở trong các tam-muội thân tâm không động. Mắt, sự xúc chạm nơi mắt, và sự nhận biết nơi mắt đều không động. Nếu do mắt tiếp xúc mà bên trong sinh ba thọ (ba loại cảm giác): cảm giác khổ, cảm giác vui, cảm giác không khổ không vui, thì vị ấy sinh tâm tịch diệt và tâm vô sinh (tâm thấy các pháp vốn không sinh). Tai, mũi, lưỡi, thân, cho đến tâm, ý và ý thức cũng đều không sinh như vậy; đối với ba thọ đã sinh thì có tâm tịch diệt, tâm vô sinh. Ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), ấm, giới, nhập, tất cả cũng đều không sinh, không dao động.

 Ba cõi; ba hành (việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ); ba giới (?) (có lẽ là ba nhóm giới: giới ngăn điều ác, giới làm điều lành, giới làm lợi ích chúng sinh); ba thừa (ba "cỗ xe": Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát); ba giải thoát (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không, không bám hình tướng, không mong cầu); ba căn (?) (có lẽ là ba gốc lành: không tham, không giận, không si); ba xúc (?) (ba loại tiếp xúc sinh ra ba loại cảm giác); đối với những điều ấy cũng đều có tâm tịch diệt, tâm vô sinh. Ở mọi nơi đều không trụ; đều hành Đàn ba-la-mật không chấp tướng, cho đến trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ ba-la-mật (sự giữ giới, nhẫn nhục, siêng năng, thiền định, trí tuệ trọn vẹn đưa đến bờ giác ngộ) đều trụ trong tâm tịch diệt, không động loạn. Bốn niệm xứ, Bốn chánh cần, Bốn như ý túc, Năm căn, Năm lực, Bảy giác phần, Tám thánh đạo phần đều trụ yên không động. Cửu thứ đệ định (chín tầng định đi lần lượt từ thấp lên cao: bốn tầng thiền cõi Sắc, bốn tầng định cõi Vô sắc và Diệt tận định) cũng không động; cho đến ba hành, tướng như thật và không như thật, cũng đều không động.

 Biết mọi pháp đều không chướng ngại, trụ trong Tám thánh đạo. Có chỗ nương náu và không có chỗ nương náu (?), có chấp lấy và không chấp lấy, hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) và vô lậu (hết phiền não), có bờ này bờ kia và không có bờ này bờ kia, không lớn không nhỏ, có tạo tác và không tạo tác, có thiện và không thiện, hữu ký và vô ký (có thể định rõ là thiện hay ác, và không thể định rõ), ở mọi nơi mà tâm không động. Như vậy mới có thể đại từ đại bi, khởi đại phương tiện, vì làm cho chúng sinh thành thục mà gìn giữ ba thừa và Bốn vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp: tự biết mình giác ngộ trọn vẹn, đã dứt hết phiền não, chỉ rõ những điều làm chướng ngại đường tu, chỉ rõ con đường thoát khổ), phân biệt Mười địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát) cho đến Mười tám pháp bất cộng (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai). Ở mọi nơi đều trụ trong chỗ không tạo tác, không khởi, tâm thường an trụ; ba thọ do chấp tướng mà có đều lặng dứt.

 Bồ-tát Ma-ha-tát lìa mọi tướng, được luân đại trang nghiêm phương tiện của tam-muội "Mắt hư không, ánh lửa soi sáng", là vua của mọi tam-muội. Nếu Bồ-tát trụ trong tam-muội này thì có thể diệt trừ các nghiệp quá khứ, những khổ của ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh) đều tiêu diệt hết không còn sót.

 Này thiện nam tử! Ví như khi năm mặt trời cùng mọc, thì mọi suối, dòng, sông, ao và các sông lớn, nước của bốn biển lớn đều khô cạn. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng vậy, nhờ luân đại trang nghiêm gồm tài biện thuyết khéo nói bằng vô lượng a-tăng-kỳ ví dụ và lời lẽ, rộng khắp hư không, không bờ bến, không thể lường, cùng hết thảy tam-muội, tổng trì và nhẫn nhục. Bồ-tát nếu thành tựu luân này thì diệt hết ba cõi hữu (ba cõi còn sống chết), trừ các đường ác, mọi nghiệp chướng (trở ngại do nghiệp ác gây ra) trong đời quá khứ đều diệt hẳn không còn sót.

 Này thiện nam tử! Ví như khi thế giới đến lúc kiếp (khoảng thời gian cực dài của một chu kỳ thế giới hình thành rồi tan hoại) sắp hết, thì bốn thiên hạ này (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức toàn bộ thế giới loài người ở) cùng tám vạn bốn nghìn sông và bãi, và mọi núi non của Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), đều hư hoại, tiêu diệt, mất hẳn không còn sót.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, người thành tựu luân gồm hết thảy tam-muội, các đà-la-ni (tổng trì) và nhẫn nhục, có thể diệt nghiệp ác đã làm trong đời trước, cho đến mọi đường ác trong ba cõi hữu đều hết hẳn không còn sót.

 Này thiện nam tử! Ví như bóng tối tràn khắp hư không, khi vầng mặt trời mọc lên thì mọi bóng tối đều tan hết. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, nếu thành tựu được luân đại trang nghiêm này, cho đến luân hết thảy tam-muội, tổng trì và nhẫn nhục, thì mọi bóng tối điên đảo của mình và của người đều tiêu tan. Mặt trời trí tuệ vô biên như hư không ấy có thể tiêu diệt mọi điều ác, mọi nghiệp chẳng lành do các sử (phiền não sai khiến tâm) gây ra từ đời trước, hết hẳn không còn sót. Bồ-tát này không theo ác tri thức (bạn xấu, thầy tà dẫn vào đường sai), thường không lìa chư Phật mà nghe chánh pháp, cho đến không lìa các hạnh Bồ-tát; ngay trong giấc mộng tâm cũng thường niệm Phật (nhớ nghĩ đến Phật).

 Thế nào là luân đại trang nghiêm của Bồ-tát Ma-ha-tát gồm tài biện thuyết bằng âm thanh với vô lượng a-tăng-kỳ lời lẽ đủ loại, rộng lớn khắp hư không, không bờ bến, cùng hết thảy tam-muội, tổng trì và nhẫn nhục?

 Bồ-tát Ma-ha-tát vào Sơ thiền cho đến Đệ tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc, càng lên càng lắng yên); vào Không xứ cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ (bốn tầng định của cõi Vô sắc, từ định quán hư không vô cùng cho đến định cực kỳ vi tế, không phải có tri giác mà cũng không phải không có tri giác); vào Diệt tận định (định dứt hết cảm giác và tri giác) một cách trọn vẹn, cho đến trọn vẹn diệt tâm của ba hành; tâm cảm thọ không động, tri giác, xúc chạm, ý hành đều lặng yên không động. Hoặc trụ một ngày một đêm, cho đến bảy ngày bảy đêm, an trụ trong vị thiền (niềm vui của thiền định); cũng an trụ trong Đệ nhất nghĩa không (cái "không" của chân lý tối cao). Từ các lỗ chân lông trên thân tỏa ra hơi ấm, đốt cháy hết củi kết sử (phiền não trói buộc) và nghiệp. Như vậy lần lượt đạt đến chánh niệm (sự nhớ nghĩ chân chính) sâu xa, toàn thân vui sướng đầy đủ.

 Ví như vị thiên tử Tự Tại (vị trời ở cõi trời Tự Tại) vào tam-muội "Hiện hết thảy niềm vui"; vào tam-muội ấy rồi, trong mọi lỗ chân lông khắp thân đều thọ hưởng niềm vui. Tướng vui như vậy chạm đến thân Bồ-tát, Bồ-tát liền tự nhớ niệm Phật; niệm Phật rồi liền thấy Phật, không còn thấy tướng nào khác.

 Nếu niệm một vị Phật thì thấy một vị Phật; nếu niệm vô lượng Phật thì thấy vô lượng Phật. Nếu niệm một phần nhỏ thân Phật thì thấy một phần nhỏ; nếu niệm thân vô biên của Phật thì thấy thân vô biên. Nếu quán thân mình làm tướng Phật, thì thấy thân mình giống Phật, tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) đầy đủ trang nghiêm. Nếu quán thân người khác muốn làm Phật, thì thấy thân người ấy cũng giống tướng hảo trang nghiêm của Phật. Nếu muốn tùy ý quán mọi chúng sinh đều làm tướng Phật, thì tùy chỗ quán mà đều giống thân tướng Phật, không thấy gì khác. Những ý niệm do tâm khởi lên đều chân thật, không hư dối. Biết mọi pháp như trò ảo thuật, như bóng trong nước. Đều quán thấy ba thọ, ba hành dứt hẳn, tiêu diệt.

 Quán như vậy rồi, lại vào Diệt tận định, lấy niềm vui thiền định làm thức ăn, hoặc một tuần bảy ngày, hai tuần bảy ngày, ba tuần bảy ngày, cho đến bảy tuần bảy ngày, hoặc mười ngày, năm mươi ngày, cứ như vậy cho đến trăm nghìn vạn ức kiếp; rồi lại vào phép quán không của chân lý như trước mà niệm Phật. Thành tựu được phép quán ấy rồi.

 Này thiện nam tử! Với tướng trạng như vậy, gọi là luân gồm tài biện thuyết bằng âm thanh với vô lượng vô biên a-tăng-kỳ lời lẽ đủ loại, rộng lớn khắp hư không, cùng hết thảy tam-muội, tổng trì và nhẫn nhục.

 Vì Bồ-tát thành tựu luân như vậy, nên dứt trừ năm dục, diệt hết mọi nghiệp ác quá khứ; ba cõi hữu và sáu nẻo (sáu cõi tái sinh: trời, người, a-tu-la, súc sinh, quỷ đói, địa ngục) đều tiêu diệt không còn sót; đủ sức làm ruộng phúc lớn cho Thanh văn và Bích-chi Phật, cũng được mọi người giữ gìn, cúng dường; lìa bốn điên đảo (bốn cái thấy ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có "ta" là có "ta", nhơ là sạch) và bóng tối lớn của ngu si; không còn theo ác tri thức; thường không lìa Phật, được nghe chánh pháp; cho đến trong mộng cũng thấy Phật, nghe pháp, cúng dường chúng Tăng (đoàn thể người tu).

 Trên con đường mà hết thảy Bồ-tát đã đi, vị ấy mau thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn khắp, tức quả Phật), được cõi Phật thanh tịnh. Ở cõi Phật ấy, mọi chúng sinh đều hóa sinh (tự nhiên sinh ra, không qua thai mẹ hay trứng), tướng hảo như Phật, an trụ trong Ma-ha-diễn (Đại thừa), kết sử mỏng nhẹ. Lúc ấy Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên đọc kệ rằng:

 Người đủ sức pháp khí, thì phá các kết sử,

 Trụ được chỗ trụ lành, đều không còn nghi nạn.

 Vì muốn dứt trói cõi hữu, hãy làm đại trang nghiêm,

 Tu học các thiền định, trí tuệ không nghĩ bàn.

 Tu học các phép thiền, quán tịch diệt bậc nhất,

 Nhờ trí niệm Phật này, diệt hết thảy điều ác.

 Tướng cùng vô tướng thảy, dùng không đều diệt được,

 Dứt hẳn các đường ác, không lìa thấy chư Phật.

 Khéo tu học các pháp, cúng dường hết thảy Phật,

 Mau thành bậc Chánh giác (sự giác ngộ chân chính, tức quả Phật), vì tu tướng không vậy.

 Làm bạn thân cho chúng, trừ bỏ các kết sử,

 Ấy là ruộng phúc sạch, mau gần đến bồ-đề (giác ngộ).

 Chúng sinh làm tướng Phật, đầy khắp các thế giới,

 Vì cầu đạo Phật vậy, xa lìa cả hai thừa.

 Khi nói pháp này, vô lượng Bồ-tát nhiều như cát sông Hằng, đối với chánh pháp niệm Phật xưa từng được nghe, nếu có quên mất thì nay đều nhớ lại được. Vô lượng chúng sinh nghe trăm nghìn tam-muội niệm Phật này, đều vào được phương tiện của hết thảy tam-muội, đều được "tràng hoa tổng trì ghi nhớ" (?). Vô lượng chúng sinh đều nương vào Thủ-lăng-nghiêm tam-muội (phép định "kiên cố mạnh mẽ", có sức dẹp tan mọi phiền não như vị tướng mạnh phá giặc), cho đến thành tựu Điện quang tam-muội (phép định sáng như tia chớp), được ánh sáng soi rõ mọi pháp, đạt Vô sinh nhẫn (sự an trụ vững vàng nơi lẽ thật các pháp vốn không sinh không diệt), xa lìa bụi bặm, dứt bỏ nhơ nhớp, được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý, bước đầu chứng đạo). Vô lượng chúng sinh được quả Tu-đà-hoàn (bậc đã vào dòng thánh, quả chứng đầu tiên), quả Tư-đà-hàm (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (bậc không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, ra khỏi vòng sống chết).

 Vô lượng chúng sinh đều cầu xuất gia (rời nhà đi tu), vào trong pháp Phật. Vô lượng chúng sinh an trụ trong Mười điều thiện (mười việc lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lưỡi hai chiều, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không có cái thấy sai lầm). Có người phát tâm Thanh văn, có người phát tâm Bích-chi Phật, có người phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, được bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu). Vô lượng chúng sinh được chánh kiến (cái thấy đúng đắn) của thế gian; nhờ nhân duyên chánh kiến nên dứt được những trói buộc dẫn vào đường ác, đều được sinh lên cõi trời và ở cõi người; quy y Tam bảo, bỏ năm dục, xuất gia trong pháp Phật, lìa mọi tà kiến, được lòng tin trong sạch.

 Lúc ấy Thế Tôn bảo Bồ-tát Ma-ha-tát Kim Cang Tạng: "Này thiện nam tử! Ông hãy đem pháp luân bất thoái (bánh xe giáo pháp không bao giờ lùi lại) này mà trao lời thọ ký (lời Phật ghi nhận, báo trước) cho Bồ-tát Địa Tạng (?). Nếu có chúng sinh đọc tụng kinh này, giảng giải cho người khác, an trụ trong pháp này, thì sẽ được ủng hộ về mười điều."

 Mười điều ấy là gì? Đó là: được ủng hộ mọi của cải; lìa mọi điều ác; lìa mọi tà kiến; lìa sự quy y theo tà đạo và Mười điều ác (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói lưỡi hai chiều, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, cái thấy sai lầm); lìa mọi lỗi của thân; lìa mọi lỗi của miệng; lìa mọi sự chê bai; lìa mọi sự phá giới; lìa mọi bệnh tật bất ngờ; lìa mọi cái chết bất ngờ (chết oan, chết không đúng số). Chúng sinh như vậy, lúc sắp mất đều được thấy Phật, liền sinh lên cõi trời. Nếu có chúng sinh đọc tụng kinh này thì sẽ được ủng hộ về mười điều như vậy. Đó gọi là kho báu ẩn giấu của chư Phật.

 Phật nói kinh này xong, bốn chúng (tăng, ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ) cùng các vị trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh mẽ, nhanh nhẹn), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ghen ghét, gây chiến), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và những loài chẳng phải người, cùng Bồ-tát Địa Tạng và các vị khác, nghe kinh này xong đều vui mừng vâng làm theo.

 Kinh Đại Phương Quảng Thập Luân, hết quyển thứ tám.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video