Thiên 1 — Nội thiên

# Táng thư (Sách về phép chôn cất)

 Táng thư

 Chôn cất là để cho hài cốt được thừa sinh khí (thừa: cưỡi lên, nương vào mà đón nhận; sinh khí: theo phong thuỷ là luồng khí sống chảy ngầm trong lòng đất, làm nảy nở muôn vật và đem phúc đến cho người).

 Sinh khí tức là luồng khí vận hành của nhất nguyên (cái gốc duy nhất ban đầu sinh ra vũ trụ). Ở trên trời, nó lưu chuyển khắp lục hư (sáu phương trống: trên, dưới và bốn phương). Ở dưới đất, nó làm nảy sinh muôn vật. Trời không có khí này thì không lấy gì mà nuôi dưỡng, đất không có khí này thì hình không lấy gì mà chở. Cho nên nó tràn ngập trong cuộc biến hoá lớn của trời đất, thông suốt khắp muôn loài, không nơi nào không có, không lúc nào không vận hành. Đào Xúc (?) nói: "Có trước trời đất mà còn mãi, có sau trời đất mà vẫn vốn có." Có lẽ cũng là chỉ khí này. Vả lại sinh khí ẩn trong lòng đất, người ta không nhìn thấy được, chỉ có thể noi theo lẽ của đất mà tìm, rồi mới biết nó ở đâu. Người lo việc chôn cất mà biết được chỗ nó ở, khiến xương khô được cưỡi lên nó, thì việc của địa lý (môn xem đất để tìm chỗ đặt mộ, tức phong thuỷ) đã làm xong trọn vẹn.

 Ngũ khí đi trong lòng đất, phát ra mà sinh muôn vật.

 Ngũ khí tức là khí của ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ, tức kim loại, cây, nước, lửa, đất; theo triết học cổ Trung Hoa đó là năm dạng vận động của khí tạo nên vạn vật). Ngũ khí là một nhánh tách ra của sinh khí. Một khí chia ra thành âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau trong mọi sự vật: âm là tĩnh, tối, mềm, lạnh; dương là động, sáng, cứng, nóng), rồi tách ra thành ngũ hành. Khí tuy vận hành ở trời nhưng thực ra phát ra từ đất. Khí đi thì muôn vật nảy sinh, khí tụ thì núi sông dung kết (kết đọng lại thành nơi có khí tốt). Dung kết tức là "tinh hoa của nhị ngũ (âm dương và ngũ hành) hợp nhau một cách huyền diệu mà đông lại".

 Con người nhận thân thể từ cha mẹ. Hài cốt gốc (của cha mẹ) được khí thì thân thể cha mẹ để lại (tức con cháu) được che chở.

 Hài cốt cha mẹ là gốc của con cháu, thân thể con cháu là cành của cha mẹ. Cùng một khí nên ứng với nhau, từ gốc mà thông đến cành. Xét lời Trình Tử (Trình Di, nhà Nho đời Tống): "Bói chỗ đặt mộ là bói xem đất ấy tốt hay xấu. Đất tốt thì vong linh yên ổn, con cháu hưng thịnh, như vun gốc thì cành lá tươi tốt, lẽ vốn như vậy. Đất xấu thì ngược lại." Thái Quý Thông (Thái Nguyên Định, học trò Chu Hi) nói: "Sống chết tuy khác đường, nhưng tình và khí cảm nhau, tự nhiên ngầm thông với nhau. Nay tìm được bộ xương phơi ngoài đồng, chích máu người sống nhỏ vào, nếu máu thấm vào xương thì đó là ruột thịt, không thấm thì không phải. Khí cùng loại cảm nhau là như thế đấy."

 Vậy thì biết xương khô được che chở thì người sống được hưởng phúc, lẽ ấy rõ ràng, chẳng đợi người trí mới biết. Có người hỏi: con nuôi tuy đã thành người nhưng vốn không phải thân thể do cha mẹ để lại; sư tăng, đạo sĩ nối dõi bằng đệ tử cũng khác với con đẻ, thì làm sao mà được che chở? Họ không biết rằng lòng người thông với khí, lòng là chủ của khí. Tình thông thì khí cũng thông, nghĩa dứt thì sự ứng nghiệm cũng dứt. Cho nên mẹ kế vẫn có thể che chở con của mẹ trước, mẹ trước cũng làm phát đạt con của mẹ kế. Ở loài vật thì như con tò vò nuôi sâu non (?) (người xưa tưởng tò vò bắt sâu non về tổ để nuôi thành con mình). Còn nghi gì nữa!

 Kinh (một sách kinh về phép chôn cất có từ trước) nói: "Khí cảm thì ứng, phúc từ người đã khuất đến với người sống."

 Cha mẹ và con cháu vốn cùng một khí nên cảm gọi lẫn nhau, như được nhận phúc từ người đã khuất. Vì thế mộ nổi tiếng trong thiên hạ thì đâu đâu cũng có. Đại để, chân long (long: trong phong thuỷ chỉ dãy núi, mạch đất uốn lượn như con rồng; chân long là mạch thật sự mang sinh khí) khởi lên rồi chạy dằng dặc trăm dặm hoặc vài chục dặm, kết lại thành một huyệt (điểm chính xác nơi sinh khí tụ lại, chỗ đặt quan tài). Đến trước huyệt thì núi non sừng sững vây quanh, các dòng nước bao bọc, núi chồng lớp lớp như bức bình phong bày vẻ lạ ở phía sau, mạch rồng ôm giữ, sa thuỷ tụ về (sa: các núi đồi nhỏ chung quanh huyệt; thuỷ: các dòng nước). Hình và huyệt đã thành thì vẻ thiêng liêng đẹp đẽ của núi sông, tinh hoa của tạo hoá đều kết đọng, hội tụ trong đó.

 Nếu lấy được tinh hoa ấy, đoạt được vẻ thiêng đẹp ấy, đem di cốt cha mẹ chôn vào nơi hội tụ, thì lòng con cháu gửi gắm vào đấy. Nhờ chỗ lòng gửi gắm ấy mà cảm thông được với khí, đem phúc đến về sau. Do đó biết lòng người thông với khí, khí thông với trời. Lấy cái thiêng của lòng người hợp với cái thiêng của núi sông, nên thần giáng xuống, tú khí kết lại, dồn về nguồn sinh nở. Giàu sang hay nghèo hèn, sống lâu hay chết yểu, hiền hay ngu, không gì là không liên quan tới đó. Đến cả dung mạo đẹp xấu cũng đều giống với vẻ đẹp xấu của núi sông. Cho nên núi Tung Cao giáng thần sinh ra Thân Bá (theo Kinh Thi), núi Ni Khâu nuôi nên Khổng Tử (mẹ Khổng Tử cầu ở núi Ni Khâu mà sinh ra ông), há phải ngẫu nhiên! Than ôi, đó không phải là chôn xương, mà là chôn lòng người. Không phải núi sông linh thiêng, mà là lòng người tự linh thiêng đấy thôi. Đời thường có người đem di cốt bỏ xuống nước, vào lửa mà chẳng thấy hoạ phúc gì, ấy là vì lòng đã lìa xa nó.

 Vì vậy núi đồng ở phía tây lở, chuông thiêng ở phía đông ứng tiếng.

 Đời Hán, có một hôm chuông ở cung Vị Ương (cung điện chính của nhà Hán ở Trường An) vô cớ tự kêu. Đông Phương Sóc (đại thần đời Hán Vũ Đế, nổi tiếng hiểu biết rộng) nói: "Ắt có núi đồng bị lở nên chuông ứng tiếng." Chẳng bao lâu đất Tây Thục quả nhiên tâu lên rằng núi đồng lở, tính ngày thì đúng vào ngày chuông Vị Ương kêu. Vua hỏi Sóc sao biết được. Sóc đáp: "Đồng sinh ra từ núi, khí cảm ứng nhau, cũng như người nhận thân thể từ cha mẹ." Vua than: "Vật còn như thế (?), huống chi là người!" Xưa Tăng Tử (học trò Khổng Tử, nổi tiếng hiếu thảo) nuôi mẹ rất mực hiếu. Khi ông đi ra ngoài, mẹ muốn ông về liền cắn ngón tay, thì Tăng Tử thấy đau lòng. Phàm khi cha mẹ không yên mà mình ở xa không hầu bên cạnh thì ai cũng đau lòng, chỉ vì người thường lòng hiếu mỏng nên không tự nhận ra. Cho nên biết núi lở mà chuông ứng cũng là cùng một lẽ.

 Cây dẻ nở hoa vào mùa xuân thì hạt dẻ cất trong nhà nảy mầm.

 Đây cũng nói về sự cảm gọi của một khí. Người nhà quê cất hạt dẻ trong nhà; mùa xuân đến, cây dẻ nở hoa thì hạt dẻ cất trong nhà cũng nảy mầm. Hạt đã lìa cây từ lâu, vậy mà bên kia nở hoa thì bên này nảy mầm. Ấy là vì bản tính vốn còn, được khí thì cảm mà ứng. Cũng như xương cha mẹ chôn được cưỡi sinh khí thì con cháu được phúc thịnh. Một khí tràn ngập giữa trời đất, không có đầu mối, không có tận cùng. Muôn vật theo thời mà vận chuyển biến hoá, vốn không tự biết, mà những gì chịu sự tạo hoá cũng không tự biết.

 Bởi vì sống là do khí tụ lại, phần đông kết thì thành xương; khi chết chỉ còn xương ở lại. Cho nên chôn cất là phép đưa khí trở lại vào xương để che chở cho người do xương ấy sinh ra (tức con cháu).

 Tinh của cha là Càn, huyết của mẹ là Khôn (Càn: quẻ tượng trưng cho trời, cho cha; Khôn: quẻ tượng trưng cho đất, cho mẹ). Hai khí cảm hợp thì tinh hoá thành xương, huyết hoá thành thịt, lại nhờ thần khí (phần tinh thần, hồn phách) nuôi ở trong, mới sinh ra làm người. Đến khi chết, thần khí bay đi, máu thịt tiêu rã, chỉ còn xương. Bậc người trí tột bực tìm đất tốt mà chôn, để bên trong thì cưỡi sinh khí, bên ngoài thì nhờ lòng nhớ thương của con cháu. Một niệm ấy khớp với khí, thì có thể khôi phục phần thần đã mất, gom lại phần khí đã tan. Bởi thần đến thì khí ứng, đất thiêng thì người tài giỏi; lấy không làm có, mượn cái giả mà hiện cái thật, việc thông cả âm dương, công đoạt cả tạo hoá. Đó là phép đưa khí trở lại vào xương để che chở cho người do xương ấy sinh ra.

 Xương của khâu lũng, nhánh của cương phụ, là chỗ khí đi theo (khâu lũng: núi cao có đá; cương phụ: gò đất thấp, mạch đất ở vùng đồng bằng).

 Khâu lũng là âm, cương phụ là dương. "Khâu" là nói chỗ cao; "xương" là phần núi có mang đá. Lũng (dạng núi cao, có đá làm cốt) cao nhưng không tự đứng được, phải nhờ đá kèm đất rồi mới vươn cao. "Cương" là dấu vết (?); núi đất gọi là "phụ". Còn "chi" (dạng mạch đất thấp, bằng, chạy ở đồng bằng) là nói mạch đất có mao tích (đường sống lưng nổi lên lờ mờ trên mặt đất). Lũng có xương, khí theo đó mà đi nên dễ thấy. Chi không có đá nên phải xem đường sống lưng ấy mới phân biệt được. Nhưng cũng có loại lũng mà là đất, chi mà có đá, lũng mà ẩn chìm, chi mà nổi cao, thì lại hoàn toàn nhờ sự khéo của lòng và mắt mà phân biệt.

 Kinh nói: "Khí gặp gió thì tan, gặp nước ngăn thì dừng."

 Ý nói sinh khí theo thể chất của chi và lũng mà đi (?), cuồn cuộn chảy mãi, không có nước ngăn thì không gì dừng được. Đến khi dừng, phải có thành quách (các núi bao quanh huyệt như tường thành) kín đáo đầy đủ, trước sau trái phải bao vòng, rồi mới giữ được gió, không bị cái hoạ khí bị thổi tan. Kinh nói: "Minh đường (khoảng đất trống trước huyệt, nơi nước tụ lại) tiếc nước như tiếc máu, trong minh đường tránh gió như tránh giặc." Há chẳng nên cẩn thận sao!

 Người xưa làm cho khí tụ lại không tan, khiến khí đi mà có chỗ dừng, nên gọi là phong thuỷ (gió và nước).

 Ở đất lũng cao (?), âm của trời từ trên giáng xuống, sinh khí nổi lộ ra, rất sợ gió lạnh, dễ bị thổi tan. Như người ở sâu trong phòng kín, hơi có khe hở lọt gió, đúng vào vai lưng là liền sinh bệnh. Cho nên phải tìm chỗ thành quách kín chắc để khí có chỗ tụ. Huyệt ở chi đất bằng thì dương của đất từ dưới bốc lên, sinh khí chìm sâu, không sợ gió thổi. [Chỗ này khuyết chữ] như ra giữa đồng trống, tuy tám mặt không che chắn mà vẫn không thấy lạnh. Hoặc gặp lúc trời tạnh, ngày sáng (?), khí ôn hoà vẫn như thường. Cho nên không coi sự rộng trống là điều đáng ngại, chỉ cần có dòng nước ngang để dừng, khiến khí không đi tiếp. Đây là nói cách chọn dùng ở chi và ở lũng khác nhau như thế.

 Phép phong thuỷ, được nước là trên hết (?), giữ được gió là thứ hai.

 Cả chi lẫn lũng đều cần được nước. Ở đất gò cao, có khi huyệt kết ở lưng chừng mạch núi, tuy không có sông lớn chắn ngang thì cũng phải có ao hồ để dừng nội khí. Nếu không có thì sông ngòi cũng không được quá xa (?), mà kim ngư (hai dòng nước nhỏ hai bên huyệt, chảy ôm lấy huyệt rồi hợp lại phía trước, hình như hai con cá vàng) đi kèm thân huyệt thì không thể thiếu. Nếu kim ngư không làm ranh giới thì gọi là thư hùng thất kinh (thư hùng: trống mái, tức hai mặt âm dương của mạch; thất kinh: không giao hợp đúng phép), dù giữ được gió cũng không dùng được. Ở đất chi bằng phẳng, tuy như không có gì che chắn, nhưng được nước ngang chắn lại thì sao phải ngại rộng trống. Cho nên cả hai đều lấy được nước làm trên hết.

 Kinh nói: "Ngoại khí vắt ngang hình, nội khí dừng lại mà sinh." Chính là nói điều này.

 Nước chảy ngoài đất gọi là ngoại khí; khí ẩn trong đất gọi là nội khí. Cho nên phải có ngoại khí vắt ngang thì sinh khí bên trong tự nhiên dừng lại. Đây dẫn Kinh để kết ý đoạn trên: được nước là trên hết.

 Vì sao nói thế? Khí khi thịnh tuy chảy đi, nhưng phần thừa của nó vẫn có chỗ dừng; tuy rời rạc tản mát, nhưng phần sâu của nó vẫn có chỗ tụ.

 Ở đất lũng cao, thế rơi xuống có thư hùng, hoặc đi hoặc dừng, mỗi nơi có [khuyết chữ] tự [khuyết chữ], một nơi có thể dùng hết sức lực của mạch (?). Rồng tốt thường kết huyệt từ eo mạch, phân bố cành nhánh trong khoảng vài chục dặm, hoặc làm thành quách, núi triều (núi chầu ở phía trước), núi nhạc (núi tựa ở phía sau), quan, diệu, cầm, quỷ (các thứ núi, đá nhỏ quanh huyệt), hãn môn (núi đứng canh cửa nước), hoa biểu (núi đá đứng như cột trụ trước cửa nước), la tinh (gò đá nổi giữa dòng nước) v.v., đều do bản thân mạch tự mang theo, không thể làm huyệt được (?). Mạch kia tuy đã chảy đi, nhưng phần thừa không phải là không dừng (?); chỉ cần tìm chỗ nó tụ mà làm cho nó không tan thôi.

 Rồng chi ở đất bằng là núi lớn rơi xuống đồng bằng, bốn bề trống rộng, thành quách của nó cũng chỉ cao hơn vài thước, lại cách huyệt rất xa; núi chầu chỉ là một chấm ở ngoài mây mù. Ai cũng ngại tám hướng gió không có gì che, đâu biết mạch chi thấp (?), khí ẩn, tuy như rời rạc nhưng phần sâu vẫn tụ, chỉ cần nước ngang chắn lại để khí có chỗ dừng thôi. Đây là nói về chỗ khí thịnh của chi và lũng là như thế.

 Cho nên chôn ở chỗ khô ráo thì nên sâu, chôn ở chỗ bằng phẳng thì nên nông.

 Câu trên nói về lũng, câu dưới nói về chi. Đất lũng cao là tượng của âm, khí ở bên trong, cứng mạnh mà chìm xuống dưới (?), cho nên nói chỗ khô ráo nên chôn sâu. Đất chi bằng là tượng của dương, khí ở bên ngoài, mềm yếu mà nổi lên trên, cho nên nói chỗ bằng phẳng nên chôn nông.

 Kinh nói: "Nông sâu mà cưỡi được khí thì phong thuỷ tự thành."

 Chôn ở lũng cao, khí ẩn chìm không lộ, nên chôn sâu để lấy khí chìm. Chôn ở chi đất bằng, khí lộ ra không ẩn, nên chôn nông để lấy khí nổi. "Cưỡi được" là nói cỗ quan tài chôn xuống cưỡi được lên sinh khí. Về độ nông sâu, người đời phần nhiều dùng phép cửu tinh bạch (phép tính theo chín sao và các con số "bạch" trên thước) để định thước tấc, như vậy là sai. Không bằng cứ theo kim ngân lô để (đáy lò vàng bạc: lớp đất tốt, màu đẹp như cặn trong lò luyện, nằm dưới đáy huyệt) mà tìm thì đúng hơn.

 Khí âm dương thở ra thì thành gió, bốc lên thì thành mây, giáng xuống thì thành mưa. Phàm những gì làm cho trời đất đứng đúng chỗ, làm cho muôn vật sinh trưởng, có gì không phải là khí này! Đây là vì đã nói "chôn cất là để cưỡi sinh khí", nên nêu lại để làm rõ thêm ý. Tôi từng cho rằng thứ làm cho sống, thứ làm cho chết đều là khí này. Chôn đúng phép thì nó là sinh khí, sai đường thì nó là sát khí (khí độc hại, gây hoạ). Như các phép gọi là gia, giảm, nhiêu, tá, thôn, thổ, phù, trầm (?) (các thủ pháp xê dịch vị trí, độ nông sâu, hướng đặt quan tài cho khớp với mạch khí), đều phải theo phép mà cắt gọt, để không mắc các hoạ như phạm sát (?), xung hình, phá má huyệt, lật đấu (?) (các lỗi đặt huyệt làm phạm vào khí độc, va chạm khí khắc hại, phá hỏng hai bên huyệt, làm đổ thế huyệt).

 Đất là thân thể của khí, có đất thì có khí. Khí là mẹ của nước, có khí thì có nước.

 Khí vốn không có thân thể, phải mượn đất làm thân thể, nhờ có đất mà biết có khí. Nước vốn không có mẹ, phải mượn khí làm mẹ, nhờ có khí mà biết có nước. Ngũ hành lấy câu "số một của trời sinh ra nước" (thuyết trong Hà Đồ). Thế thì nước từ đâu sinh ra? Sinh ra nước là kim, sinh ra kim là thổ (theo vòng tương sinh của ngũ hành: Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ). Trong bụng đất chứa kim, không có hình chất mà có khí của nó. Càn ẩn trong Khôn, ẩn mà chưa hiện; đến khi sinh ra nước thì điềm báo mới nảy. Nói khí là mẹ của nước, tức là khí của Càn kim (quẻ Càn thuộc hành Kim). Người đời không xét nguồn gốc, chỉ thấy cái thấy được là nước, bèn cho nước là khởi đầu của trời đất; ấy là hiểu thông mà chưa tinh.

 Kinh nói: "Đất có hình thì khí có hình, muôn vật nhờ đó mà sinh."

 Sinh khí bám vào hình mà có, nương theo hình mà đi; muôn vật cũng không gì không phải là [khuyết chữ]. Đây dẫn Kinh để kết ý trên: có đất thì có khí.

 Khí đi trong lòng đất; khi đi là theo thế của đất (thế: dáng chạy dài của mạch núi nhìn từ xa), khi tụ là theo chỗ thế dừng lại.

 Khí đi trong lòng đất, người ta không thấy được. Lúc đầu nhờ thế của đất mà biết khí đi; sau đó nhờ chỗ thế dừng mà biết khí tụ.

 Người chôn cất truy xét chỗ khởi đầu của khí, cưỡi lên chỗ dừng của khí.

 Người khéo chôn tất phải truy chỗ mạch khởi để xem thế, cưỡi chỗ mạch dừng để thiên huyệt (cắm mốc định vị trí huyệt). Phàm nói "dừng" là chỗ núi sông kết đọng, nơi có vẻ kỳ lạ đẹp đẽ, không có mắt tinh thì không nhận ra. Sách "Phiến ngọc tuỷ" nói: "Sương đọng trên cỏ thường ở ngọn, hương trong hoa luôn ở nhuỵ." Có lẽ là nói về chỗ dừng chăng! Có người bảo phép niêm (đặt huyệt ở chỗ tận cùng của mạch) mới là cưỡi chỗ dừng; vậy thì phép cái, ỷ, tràng sao gọi là dừng được? (Cái, niêm, ỷ, tràng là bốn phép đặt huyệt: đặt trên đỉnh, dán ở chân, tựa bên sườn, đâm vào giữa mạch.) Họ không biết rằng người xưa (?) chính vì sợ đời sau không nhận ra chỗ dừng nên mới lập ra bốn phép để cưỡi khí. Cái thì dừng ở chỗ cái, ỷ thì dừng ở chỗ ỷ, tràng và niêm cũng đều như vậy. Chỉ cần xem ý nghĩa nằm ở đâu; dù cao hay thấp, ở chính giữa hay lệch bên, đi đâu mà chẳng là chỗ dừng!

 Thế đất lấy mạch làm gốc, thế núi lấy xương làm gốc; uốn lượn sang đông sang tây, hoặc chạy theo hướng nam bắc.

 Chỗ bằng phẳng thì nhiều đất, chỗ dốc đứng thì nhiều đá. Chi chạy thì phải nhận sống đất làm mạch, lũng (?) chạy thì phải tìm sống đá làm xương. Thế đi của nó uốn lượn quanh co, nghìn biến vạn hoá, vốn không có khuôn mẫu nhất định, đại khái giống như "xương của khâu lũng, nhánh của cương phụ" đã nói.

 Nghìn thước (?) là thế, trăm thước là hình.

 "Nghìn thước" là nói xa, chỉ thế chạy đến của cả một nhánh núi. "Trăm thước" là nói gần, chỉ hình đã thành của một khu đất huyệt.

 Thế chạy đến mà hình dừng lại thì gọi là toàn khí (khí trọn vẹn). Đất toàn khí thì nên chôn ở chỗ dừng.

 Truy xét thế từ xa chạy đến, quan sát hình ở gần dừng lại; hình và thế đã thuận thì núi và nước hội hợp (?), ấy là đất toàn khí. Lại phải tìm đúng chỗ dừng mà chôn, như thế mới thật trọn vẹn. Một chữ "dừng" là then chốt nhất. Người chôn cất đời nay không thiếu đất toàn khí, chỉ là đến chỗ dừng thì còn mờ mịt (?). Rồng chạy đến nghìn dặm, chỉ có năm thước (?) lọt vào tay làm huyệt; sai một ngón tay là bỏ hết công trước. Dù núi lạ vươn cao, nước đẹp chảy uốn khúc như hình chữ "chi" chữ "huyền", cũng đều không dùng được cho mình. Nếu được chân truyền, biết chỗ dừng, thì dễ như đếm một hai ba, như phân biệt trắng đen. Người ta có khi thấy khu đất mênh mang, tưởng sang trái sang phải, dời đổi đều được, mà không biết ở giữa tự có phép nhất định không đổi, thước tấc không thể dời. Sách "Quán" (?) nói: "Đặt huyệt nếu cắt không ngay, dù đất tốt cũng uổng công. Cao thấp nông sâu nếu chôn sai, phúc biến thành tai, hoạ dồn tới."

 Uốn khúc rồi tự quay lại, vòng quanh trùng điệp.

 "Uốn khúc rồi tự quay lại" là nói về thế, hoặc thuận hoặc nghịch, tức là ý "uốn lượn sang đông sang tây, hoặc chạy theo hướng nam bắc". "Vòng quanh trùng điệp" là bàn về hình: lớp lớp chầu quanh, tức là nghĩa "trăm sông chầu về biển, các sao chầu về sao Bắc Thần (sao Bắc Cực)". Tình kết đọng của đất toàn khí là như vậy.

 Như ngồi xổm mà chờ đợi.

 Như người ngồi xổm im không động, như có điều gì đang chờ.

 Như ôm lấy mà có.

 Như người quý ngồi ngay ngắn, đồ dùng bày lộng lẫy, ôm lấy mà còn có thừa.

 Muốn tiến tới mà lại lùi, muốn dừng lại mà sâu.

 Câu trên nói các núi ủng vệ (che chở bao quanh huyệt) phải hướng về mà chầu vái, không được áp sát (?), xông thẳng vào mà không khiêm nhường. Câu dưới nói dòng nước tụ chứa phải dừng tụ, sâu và trong, không được đổ dốc, quay lưng đi mà vô tình.

 Đến thì tích lại, dừng thì tụ lại; dương hoà, âm hoà.

 Núi chạy đến kết đọng, khí tích lại mà không tan; nước dừng lại hội tụ, tình tụ lại mà không chảy đi. Đó là âm dương giao nhau giúp nhau, núi và nước hoà hợp.

 Đất cao nước sâu, cỏ rậm rừng tươi.

 Nước sâu thì đất cao dày, khí hoà thì cây cỏ tươi tốt. Trình Tử nói: "Thế nào (?) là đất tốt? Màu đất sáng nhuận, cây cỏ tươi tốt, ấy là dấu hiệu."

 Sang như nước có nghìn cỗ xe, giàu như có vạn lượng vàng.

 Khí tượng tôn nghiêm, sang như nước chư hầu có nghìn cỗ xe binh; vây quanh đông đúc, giàu như có vạn lượng vàng.

 Kinh nói: "Hình dừng khí chứa, hoá sinh muôn vật, đó là đất thượng hạng."

 Đường cục (toàn bộ bố cục gồm minh đường và núi sông quanh huyệt) kín đáo đầy đủ, hình huyệt dừng tụ, thì sinh khí được chứa trong đó. Người khéo chôn nhân chỗ khí tụ mà cưỡi lên, thì có thể thấy phúc ngay, làm hưng thịnh con cháu đời sau (?). Muôn vật nhờ khí này mà thành, có công sinh hoá nuôi dưỡng, cho nên là đất thượng hạng.

 Đất quý ở chỗ bằng phẳng, đất quý ở chỗ có mạch chi.

 Rồng chi quý ở chỗ bằng phẳng rộng rãi, như thế là được thể chính của chi. Mà trong đất lại có vân thớ của chi, bằng hoãn mềm mại, không gấp không khô, thì trong ngoài ứng nhau. Nhưng có loại có thể của chi mà lại mang tính tình của lũng (?): thẳng như ném giáo, gấp như dây căng, gọi là đảo hoả ngạnh mộc (lửa đổ, gỗ cứng: chỉ mạch cứng và gấp). Đó là trong dương có âm. Phép chôn phải tránh sát, dùng cách niêm thần giá chiết (đặt dán ở mép môi huyệt, gác lệch đi) mà chôn. Họ Lưu (?) nói "thẳng gấp thì tránh, dán vào mà sát mái" chính là thế. Dương thì yếu, vốn nên đặt sát vào; nhưng vì tính nó gấp nên phải lùi xuống một hai thước để làm hoãn tính gấp. Nếu cứ giữ phép của chi mà cắm huyệt thì xấu. Đây là chỗ khó nhận ra nhất của rồng chi, nên Cảnh Thuần (tên tự của Quách Phác, tác giả sách này) nói "phân biệt rồng chi" chính là nói điều này.

 Chi khởi ở đâu thì khí theo đó mà bắt đầu; chi tận ở đâu thì khí theo đó mà dồn tụ.

 Đây nói về cách đi và hình dạng của chi ở đất bằng. Truy chỗ khởi thì thấy khí thế theo nó mà đi; cưỡi chỗ dừng thì thấy khí mạch theo nó mà dồn tụ. Xem thế, xét mạch thì có thể biết khí kết đọng ở đâu.

 Phép xem chi: lờ mờ, nhô nhô, vi diệu huyền thông (tinh vi, sâu kín mà thông suốt), cái tốt ở trong đó.

 "Lờ mờ" là cái không trong cái có; "nhô nhô", vi diệu huyền thông, cái tốt ở trong đó (?). Hình dạng của nó như váng sữa trong chén, như con nhạn trong mây, như đường chỉ trong tro, như dấu rắn bò trên cỏ. Sinh khí đi trong đó, vi diệu ẩn nấp khó thấy, nhưng cái tốt của nó thì không gì hơn.

 Kinh nói: "Đất có khí tốt thì đất theo đó mà nổi lên; chi có khí dừng thì nước theo đó mà đi kèm. Thế thuận hình động, quay vòng trước sau, theo phép chôn ở giữa, mãi tốt không xấu."

 Dẫn Kinh để làm rõ cách đi của rồng chi ở đoạn trên. Nói rằng ở đất bằng phẳng, sống lưng mạch hơi lộ ra: tròn thì như bọt nước, như ngôi sao, như hạt ngọc; vuông thì như cái rương, như con ấn; dài thì như cây thước ngọc, như roi lau; cong thì như cái ghế kỷ, như dải đai; vuông tròn lớn nhỏ không đều thì như rùa, cá, ếch, sò. Đó đều là do khí tốt của đất trào lên nên đất cũng theo đó mà nổi lên. Đến khi dừng thì có hình như tổ gà, như vỏ ốc xoáy, tức là hình dừng, mạch tận, có một dòng nước giao qua. Cao hơn mặt nước một tấc là có thể gọi là núi, thấp hơn mặt đất một tấc là có thể gọi là nước. Đó là chỗ dừng của khí chi, đi đôi với nước, làm thể và dụng cho nhau.

 "Thế thuận hình động" là thế rồng nằm phục một cách thuận chiều mà không ngược lại, hình cục linh động mà nhiều vòng quanh, sa và nước móc ôm kẹp lấy, quay vòng trùng điệp, đầu đuôi không có khuyết điểm (?), trước sau có tình. Theo phép thì tự có thể đặt huyệt.

 Núi thì thế hiểm mà vẫn có huyệt; phép chôn là chôn ở chỗ hội tụ.

 "Núi" là nói về lũng. Thế tuy hiểm trở dốc đứng, nhưng trong đó vẫn có huyệt không hiểm, chỉ cần tìm chỗ dừng tụ hội hợp mà chôn thì tốt. Bởi đất lũng cao, thế chạy đến cao lớn, thế rơi xuống hùng tráng, thế kết cũng [khuyết chữ] gấp, đây [khuyết chữ] chi [khuyết chữ] vậy. Nhưng có một loại lấy lũng làm thể mà mang tính tình của chi: núi lớn bay múa rủ xuống, đến đất bằng thì biến thành thể chi, gọi là hạ sơn thuỷ (?). Đó là trong âm có dương (?). Nếu không biết mà chôn dán ở chân núi, ai cũng coi dải đất bằng kéo dài phía trước là chiếu đệm (?) (phần đất trải ra trước huyệt như tấm chiếu), đâu biết thế của nó chưa dừng (?), nước ranh giới hai bên còn theo mạch mà đi, bằng phẳng ẩn nấp, đến tận giữa minh đường thì mạch mới tận.

 Thiên Bảo kinh nói: "Phàm nhận tình của mạch phải xem chỗ dừng dứt; nước còn đi thì mạch chưa ngừng. Khi ngừng phải có minh đường nhỏ; khí dừng, nước giao mới là huyệt. Phía sau cần có khí kim (gò đầu tròn) để cưỡi, phía trước cần có nước hợp lại để tụ. Nếu đục đầu mà lại đục ngực, đặt sát gấp làm tổn thương rồng thì không phải chỗ kết đọng." Đây là lời bí truyền để định huyệt. Cho nên phải tìm chỗ sa và nước hội lại, gối đầu lên dòng nước mà chôn. Âm thì mạnh, vốn nên lùi xuống; nhưng vì tính nó hoãn nên phải cắm lên bảy tám tấc để làm gấp tính hoãn, gọi là thấu giao đấu sát (?). Họ Lưu nói "mạch hoãn thì đi vào mà sát da" chính là thế. Nếu cứ giữ phép cứng nhắc mà đặt huyệt thì chủ về suy bại, tuyệt tự. Đây là chỗ khó nhận ra nhất của lũng cao.

 Cưỡi lên chỗ khí chạy đến.

 Nói sinh khí từ đâu chạy đến; nhờ chỗ nó đến mà biết chỗ nó dừng, nên người chôn được cưỡi lên nó, không để sai một phân một tấc. Mạch không lìa quan tài, quan tài không lìa mạch, quan tài và mạch khớp vào nhau như chiết hoa ghép cây. Phép là phải từ hoá sinh não (gò tròn ngay sau huyệt, nơi mạch chuyển hoá) theo mạch mà nhìn xuống, xét kỹ các vân như dấu chân gà, mắt cua, chữ "tam" (?), răng cài nhau, giọt nước rỏ đứt (các dấu hiệu vân đất cho biết chỗ mạch dừng), hoặc tách hình chữ thập, hoặc không tách hình chữ thập; xem âm dương có phối hợp hay không. Dùng (?) mạnh yếu, thuận nghịch, gấp hoãn, sống chết, nổi chìm, hư thực để định gia, giảm, nhiêu, tá. Bên trong tiếp lấy sinh khí, bên ngoài (?) đẩy ra uế khí (khí dơ xấu), trong ngoài khớp nhau, trước sau không có chỗ hỏng, mới là chân huyệt (huyệt thật). Một chỗ không thuận tức là hoa giả (huyệt giả, trông như thật). Đây là bí quyết cốt yếu để cưỡi sinh khí. Các câu dưới nói "cưỡi kim", "huyệt thổ" (?) nghĩa cũng giống thế.

 Xét chỗ nó bị hư hỏng.

 Nói rằng đoạn nhập thủ (đoạn mạch cuối cùng đi vào huyệt) bị hư hỏng, thật giả khó phân, nên không thể không xét kỹ. Khi dáng vẻ tự nhiên chưa mất thì định huyệt dễ dàng, chỉ cần cưỡi chỗ nó đến là biết chỗ nó dừng. Nhưng có loại không may bị trâu bò (?) giẫm đạp, trên vỡ dưới lở, năm tháng lâu dài; hoặc bị trồng trọt khai khẩn; hoặc người trước đặt sai mộ bên cạnh, xây tường bao, đắp đàn lễ, không khỏi bị che lấp hư hoại; hoặc từng làm nền nhà, đắp chỗ thấp, san chỗ cao; hoặc nhà nông lấy đất, cuốc đào làm hỏng. Nhưng đại bát tự (hai dải đất lớn loe ra như hình chữ bát 八 phía sau huyệt) và kim ngư thì không thể dời đổi. Chỉ cần rồng thật, cục ngay, nước sạch, sa rõ, thì lấy bốn phía ứng nhau trước sau trái phải mà đối chiếu bằng lòng và mắt, đo lường cân nhắc rồi đào huyệt, thì không gì là không được.

 Bởi một khí biến hoá vận hành thành chi và lũng, theo khí mà thành hình chất. Nay đã hư hỏng khó phân, nên phải xét ngay trong chỗ hư hỏng ấy, thì mọi lẽ về âm dương, cứng mềm, gấp hoãn, sống chết, nổi chìm, hư thực đều rõ ràng. Đã được lẽ ấy thì phép đảo trượng (phép dựng gậy để định vị trí và hướng đặt quan tài theo mạch) cũng nhân đó mà định.

 Chọn những gì phụ giúp cho nó.

 Nói chọn những gì phụ trợ cho mình. Phép là phải ở dưới tiểu bát tự (hai nhánh đất nhỏ loe ra như chữ bát 八 ngay sau huyệt) xem hai vai cánh ngầm che hai bên, vai cao hay vai thấp, để phân âm dương mà áp dụng. Kế đến xem tam phân tam hợp (nước ba lần chia ra và ba lần hợp lại quanh huyệt), dốc gấp hay bằng hoãn, để phân biệt thuận nghịch, nhiêu giảm (?). Xem hết thiền dực sa (dải đất mỏng như cánh ve hai bên huyệt) và hà tu thuỷ (dòng nước nhỏ như râu tôm hai bên huyệt) để định giới hạn miệng huyệt. Đó đều là những thứ phụ trợ ở hai bên. Nếu sai đường thì có hoạ phá sườn, lật đấu, tổn thương rồng, tổn thương huyệt, chôn nông hay sâu đều hỏng (?), nên không thể không xét chọn kỹ. Thiên sau nói "tương thuỷ, ấn mộc" nghĩa cũng giống thế.

 Tránh những gì làm hại nó.

 Nói tránh tử khí (khí chết) để tìm sinh khí. Khí trong huyệt có hình (khí khắc hại) có đức (khí tốt lành); cắt gọt đúng phép thì là sinh khí, một khi sai đường thì là tử khí, nên không thể không xét mà tránh. Vì sao nói thế? Tức là "tránh chỗ chết, nhích vào chỗ sống". Như mạch dương rơi xuống huyệt thì lấy âm làm sống, dương làm chết. Mạch âm rơi xuống huyệt thì lấy dương làm sống, âm (?) làm chết. Mạch đến bên dày bên mỏng thì lấy mỏng làm sống, dày làm chết. Hai mạch một dài một ngắn thì lấy ngắn làm sống, dài làm chết. Một lớn một nhỏ thì lấy nhỏ làm sống, lớn làm chết. Tươi đẹp, non mềm, sáng sạch, tròn dày, trào động là sống; khô già, sưng phù, vỡ vụn, thẳng cứng là chết.

 Lại như giữa sa và nước có hố ngược, có dáng bay xiên, có thế đâm thẳng, chọc bắn vào huyệt, đều là hình sát (sát khí do hình thế xấu gây ra). Núi chạy ngang như giáo, như dao, nhọn sắc; cái nào thuận theo nước mà thu xếp làm dụng được thì dùng, cái nào tránh được thì tránh. Đây là bàn theo những gì thấy trước mắt. Lại như Trình Tử nói "năm điều lo" (sợ sau này đất thành đường sá, thành tường thành, thành kênh ao, bị kẻ quyền thế chiếm, bị cày cấy), họ Lưu nói "bốn điều ác", đều là những thứ phải tránh.

 Hoạ phúc đến không quá một ngày. Kinh nói: "Phép chôn núi như hơi thở ra hít vào", ấy là nói sự ứng nghiệm rất nhanh.

 Sự cảm gọi hoạ phúc nhanh hơn bóng theo hình, tiếng vọng theo tiếng. Biết cưỡi, biết xét, biết chọn, biết tránh thì theo chỗ cảm mà được phúc; nếu không thì thành điềm xấu. Điều cốt yếu là phải phân biệt âm dương làm việc đầu tiên. Có thuần âm, thuần dương; một bên âm một bên dương; trên dương dưới âm, trên âm dưới dương; âm giao nửa dương, dương giao nửa âm; dương mạnh âm yếu, dương già âm non; mỗi loại có cách làm riêng. Âm đến thì dương nhận, dương đến thì âm làm; hoặc đặt vào sát (?), hoặc đối miệng, hoặc sát mái. Lại có chỗ khác nhau giữa dương thở ra và âm hít vào: trong thuận lấy nghịch, trong nghịch lấy thuận. Tình ở cái và niêm thì đặt ngay miệng, thuận chiều mà làm; tình ở ỷ và tràng thì gác lệch, nghịch chiều mà nhận.

 Giả như mạch âm rơi xuống huyệt thì đặt quan tài nhích qua bên dương, mượn dương khí thở ra một hơi thì khí mới sinh. Mạch dương rơi xuống huyệt thì đặt quan tài nhích qua bên âm, mượn âm khí hít vào một hơi thì khí mới thành. Gọi là "dương một hơi thở ra mà muôn vật sinh, âm một hơi hít vào mà muôn vật thành". Nếu không biết phép cắt gọt, đặt để, đáng thở lại hít, đáng hít lại thở, nên thuận lại nghịch, nên nghịch lại thuận, cùng với trái phải, nuốt nhả, nông sâu đều không biết bí quyết, không tránh được sát mà nhích vào sinh, thì sinh khí biến thành sát khí. Như thế, dù cao thấp không sai, trái phải thích hợp, nông sâu đúng độ, vẫn không khỏi hoạ, huống chi là chỗ không hợp lẽ! Bài ca xưa nói: "Nếu sai một ngón tay, như cách vạn trùng núi." Thật (?) có lý vậy.

 Núi không thể chôn có năm loại. Khí nhờ sinh phát mà hoà, nên núi trọc không thể chôn.

 Màu đất sáng nhuận, cây cỏ tươi tốt là đất tốt. Nay núi trọc thô cứng, mạch đất khô héo, không có khí sinh phát hoà hợp, nên không thể chôn. Nhưng lại có một loại núi đá vân thớ ẩm nhuận, sáng như vỏ trứng, cây cỏ không bám rễ được, tự nhiên không mọc, đào huyệt xuống lại được huyệt đất năm màu; loại này lại không thể vì trọc mà bỏ.

 Khí theo hình mà đến, nên núi bị đứt không thể chôn.

 Đất là thân thể của khí, có đất thì có khí. Núi đã bị đục đứt thì sinh khí bị cách tuyệt, không nối tiếp nhau, nên không thể chôn. Sách "Thanh hoa bí tuỷ" nói: "Một hơi không đến, thân chỉ là cái vỏ." Cũng là ý này. Nhưng chỗ mạch tự nhiên hạ thấp đứt quãng rồi lại nổi lên thì không giống thế.

 Khí theo đất mà đi, nên núi đá không thể chôn.

 Đất lũng cao chỗ nào chẳng có đá. Câu "thế núi lấy xương làm gốc", xương tức là đá. Núi đá chạy đi thì có gì không được, chỉ là chỗ kết đọng thì không nên có đá thôi. Đá đáng kiêng (?) là thứ khô cứng thô ráp, khô mà bở, hoặc cuốc đào không vào, đập thì lửa toé bay, mang khí tiêu điều, ngậm khói đen; như thế là xấu. Ngoài ra dù có đá, chỉ cần chất đá giòn non, vân thớ ẩm nhuận, màu sắc tươi sáng thì không gì là không tốt. Lại có huyệt hình lạ (?) ẩn giữa đá, bốn bề đều là đá, ở giữa có huyệt đất, lấy hết đất ra mới vừa chứa được quan tài. Lại có khi đục đá cứng ra thì bên dưới có huyệt đất. Những loại này đều có thể chọn, vậy chưa thể vì có đá mà chê.

 Khí theo thế mà dừng, nên núi chạy qua không thể chôn.

 Đây nói rồng ngang (mạch núi chạy ngang qua) cuồn cuộn đi thẳng, kéo không lại; hai bên hơi có nhánh rủ xuống, chẳng qua chỉ như mái chèo mà thôi. Khí theo thế mà dừng, huyệt theo hình mà kết; núi chạy qua thì vô tình, thế chưa dừng, hình chưa đứng lại (?), nên không thể chôn. Nhưng lại có loại huyệt rơi xuống từ rồng ngang, huyệt kết ở eo của rồng chính, và huyệt trảm quan (chặt ngang mạch đang chạy mà đặt huyệt), thì không giống thế.

 Khí theo rồng mà hội tụ, nên núi đơn độc không thể chôn.

 Rồng chi khi chạy thì như anh em cùng đi (?), trống mái cùng ra; đến khi dừng thì thành quách kín đầy, các núi tụ về, mới thành huyệt tốt. Còn núi đơn rồng lẻ kia trơ trọi vô tình, nên không thể chôn. Nhưng lại có một loại rồng chi không mọc tay chân (không có nhánh), một nhấp một nhô, đi theo thế kim thuỷ (thế tròn và uốn lượn), lộ ra giữa đồng bằng, hai bên mượn núi bên ngoài hộ tống làm che chở. Đến khi dừng thì trống mái giao nhau, sông lớn chầu về hoặc chắn ngang, núi bên ngoài tiếp ứng từ xa, mờ mờ như sợi chỉ mảnh (?); dù có sa âm cũng chỉ cao chừng một bước. Đất này lại không thể vì trơ trọi mà bỏ. Vì sao? Vì được nước là trên hết, giữ gió là thứ hai, nên mới quý.

 Kinh nói: "Trọc, đứt, đá, chạy qua, đơn độc thì sinh hoạ mới mà tiêu phúc cũ." Đây lại chứng minh năm loại xấu không thể dùng. Phàm những chỗ này không có [khuyết chữ], chỉ đủ làm mục xương nát quan tài mà thôi, chủ về suy bại, chết trẻ, bệnh lao, lâu dần thì đi tới tuyệt diệt. Há không cẩn thận sao!

 Núi của đất thượng hạng như nằm phục, như nối liền, nguồn từ trời mà đến.

 Đây nói về cách đi và hình dạng của rồng ở đất thượng hạng: chỗ lớn thì dừng nổi lên, chỗ nhỏ thì nằm phục xuống, như ngó sen đứt mà tơ vẫn còn nối, gọi là thoát tá (mạch trút bỏ dần vẻ thô cứng để trở nên mềm mại). Đất lớn rộng nghìn trăm dặm, rồng đi sao cùng tận được, nên xa trông như từ trời mà đến.

 Như sóng nước. Đây nói mạch ẩn phục giữa đồng bằng và gò lớn (?), nhìn mênh mang không thấy bờ, tầng tầng bậc bậc như nước sông (?), gió nhẹ lay động thì có sóng nhỏ vân mảnh, gọi là hành địa thuỷ (nước đi trên đất: mạch nổi gợn như sóng). Vi diệu huyền thông, cái tốt ở trong đó.

 Như ngựa phi.

 Lúc khởi thì như ngựa phi phóng, lúc sắp dừng thì như ngựa về đến chuồng.

 Khi đến thì như chạy.

 Khi đến thì phi nhanh như sứ giả về báo tin thắng trận. Khi dừng thì như xác người nằm yên.

 Khi dừng thì như xác người nằm yên không động, không còn ý đi đâu nữa. Như ôm vạn của báu mà yên nghỉ.

 Các núi chầu vái, muôn dòng nước tụ về, như người quý yên nghỉ [khuyết chữ] châu báu, giàu như vạn lượng vàng, như ôm lấy mà có.

 Như bày đủ vạn món ngon (?) mà sạch sẽ chỉnh tề.

 Minh đường rộng rãi, ao hồ bao quanh, trái phải trước sau tầm mắt không trống trải, như người quý đã ngồi yên, món ngon bày hết, mâm cỗ trước mặt rộng vuông một trượng.

 Như cái túi được bơm (?).

 Túi ấy là loại túi không đáy; cái bễ thợ rèn dùng để thổi gió ngày nay chính là loại này. Vừa bơm động thì khí liền đầy, ấy là nói khí được nạp đầy.

 Như đồ đựng chứa vật.

 Như đồ đựng chứa vật, đầy đến tràn ra, ấy là nói khí dừng tụ lại.

 Như rồng, như chim loan (loài chim thần giống chim phượng), hoặc bay vút lên, hoặc cuộn khoanh lại.

 Như rồng cuộn khoanh, như chim loan bay vút, nói về dáng linh động uốn lượn bay múa của nó, không có hình trạng vỡ vụn, chết cứng, thô vụng.

 Như chim nằm, như thú ngồi, như bậc vạn thặng (thiên tử, vua có vạn cỗ xe binh) tôn quý.

 Thế đến như hổ ra khỏi rừng sâu, từ chỗ tối mà dần hiện khí tượng, ngồi chồm hùng tráng. Thế dừng như chim ưng sà xuống bãi cát bằng, từ cao mà dần thấp, dáng nằm phục ngoan ngoãn. Khí tượng tôn nghiêm, bảo vệ chặt chẽ, như bậc vạn thặng tôn quý.

 Ánh trời phát sáng mới (?).

 Tầm mắt rộng thoáng, khí tượng tươi sáng, thần thái vui vẻ; toàn bộ tinh thần đều được thu vào trong huyệt mộ. Nhưng lẽ tột cùng thì vi diệu, chưa dễ dò xét; cần mắt thấy mà nhận ra đạo, lòng hiểu, ý hội, không phải chữ nghĩa truyền được, miệng lưỡi nói được. Sách "Trung Dung" nói: "Người ta ai chẳng ăn uống, nhưng ít ai biết được vị."

 Như trăm sông chầu về biển, các sao chầu về Bắc Thần.

 Như muôn dòng nước chầu về biển, các sao chầu quanh sao Bắc Cực, cành lá (?) che chở bông hoa, hành lang chái nhà (?) phụ cho gian chính; không có gì bắt nó phải như vậy, mà là một khí cảm gọi nên hoà hợp như thế. Kinh Dịch nói: "Nước chảy về chỗ ẩm, lửa bén vào chỗ khô, mây theo rồng, gió theo hổ, thánh nhân xuất hiện thì muôn vật được thấy." Có lẽ là nói điều này chăng!

 Long hổ ôm che, chủ khách đón nhau (long hổ: hai dãy núi hai bên huyệt, Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải; chủ: núi chính phía sau huyệt; khách: núi chầu phía trước).

 Phàm chỗ chân long rơi xuống thì bên trái quay về, bên phải ôm lại, phía trước chầu, phía sau đỡ, nhờ vậy mới thành hình cục. Chưa từng có huyệt tốt mà không có án tốt (án: gò núi nhỏ trước huyệt như cái bàn). Nếu long hổ ôm che mà chủ khách không ứng nhau thì chắc chắn là huyệt giả.

 Bốn thế chầu ứng (?), năm điều hại không đến gần.

 Bốn thế tức là long, hổ, chủ, khách, quý ở chỗ hướng về chầu vái, ngay ngắn nghiêm trang mà không nghiêng lệch, sáng sạch mà không mờ mịt. Tình thế như vậy thì sao có thể không tốt? Lại cần không gần năm điều hại. Năm điều hại là: trọc, đứt, đá, đơn độc, chạy qua.

 Trong mười điều mà thiếu một thì gọi là hạng thứ.

 Câu này đặc biệt chỉ đất thượng hạng mà nói. Nếu cứ câu nệ cho rằng mười điều thiếu một [khuyết chữ] thì thế gian không còn đất trọn vẹn nữa; đây không phải là lời bàn chung cho mọi trường hợp.

 Hải Nhãn (?) nói: Hai chữ "hình" và "thế" trong thiên này, nghĩa đã rõ ràng. Có thể thấy thế là ở rồng, còn hình là ở cục, không phải cái mà người tục gọi là hát hình (gán tên huyệt theo hình con vật, đồ vật). Khốn nỗi thuyết hèn kém dễ làm mê lòng người, đến nỗi bị che lấp, lấy lời đồn truyền lời đồn, lấy mù dắt mù, không ích lại hại, không gì tệ hơn. Tóm lại, đạo lý vốn rộng lớn tinh vi. Thánh hiền xưa vốn coi đây là cái học lớn về cách vật trí tri (xét đến tận cùng sự vật để đạt tới hiểu biết), cùng lý tận tính (thấu hết các lẽ, làm trọn bản tính). Người nay chỉ nghĩ đến lợi (?), nên không thể không coi nó là một nghề thuật mà làm. Chẳng những thuật của người nay không bằng người xưa, mà trước hết cái dụng tâm của người nay đã không bằng tấm lòng của người xưa. Biết làm sao đây!

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video