Thiên ngoài (Ngoại thiên)
Ở nơi gò núi chồng chất, đồi đống lớp lớp, có nhiều lũng (mạch đất cao nổi thành núi đồi) và nhiều chi (mạch đất thấp, ẩn dưới đồng bằng), phải chọn cái nào nổi bật khác thường.
Thánh nhân đứng giữa loài người, kỳ lân đứng giữa loài thú chạy, phượng hoàng đứng giữa loài chim bay, thì vẫn là cùng một loài, chỉ là cái trội nhất. Khi nhiều dải gò cùng mọc ra, nhiều đồi chụm đầu vào nhau, phải chọn cái có "mao cốt" (dáng vẻ bên ngoài và khung xương bên trong của núi) thanh tú, thần khí (vẻ linh hoạt, sinh động toát ra) đẹp đẽ thanh nhã, khác hẳn những cái khác, làm mạch chính.
Giữa đám lớn thì cái nhỏ là nổi bật, giữa đám nhỏ thì cái lớn là nổi bật.
Núi xung quanh đều nhỏ thì chọn cái lớn; núi xung quanh đều lớn thì chọn cái nhỏ.
Hình lẫn lộn, thế pha tạp, chủ với khách giống hệt nhau, đó là nơi không táng.
"Hình lẫn lộn, thế pha tạp" là nói thật giả không phân biệt được; "chủ với khách giống hệt nhau" là nói không phân biệt được bên này bên kia.
Chi thì nên ẩn nằm trong lòng đất, lũng thì nên sừng sững trên mặt đất.
"Nằm" là ẩn nấp; "sừng sững" là nhô cao vững chãi. Câu này nói đường đi và dáng vóc của chi và lũng khác nhau.
Chỗ dừng của chi và lũng đều bằng phẳng như lòng bàn tay.
Cách táng ở chi và ở lũng tuy khác nhau, nhưng chỗ mạch dừng lại đều bằng như lòng bàn tay. Khẩu quyết "Đảo trượng" (bài bí quyết truyền miệng của phép dùng cây gậy để định chỗ đặt huyệt) nói: "Đứt rồi nối, nối rồi đứt, khí được nhận ở chỗ phẳng; nổi rồi chìm, chìm rồi nổi, khí được nhận ở chỗ bằng." Lý Thuần Phong (nhà thiên văn, thuật số đời Đường) nói: "Như đến mà chưa đến, hãy định huyệt giữa chỗ phẳng; như dừng mà chưa dừng, hãy chọn giữa chỗ bằng." Lại nói: "Đến, đến, đến; đống, đống, đống; chọn ở chỗ thoai thoải, định ở chỗ phẳng." Tất cả đều là ý "như lòng bàn tay".
Cho nên với chi thì táng ở đỉnh (?), với lũng thì táng ở chân.
Chi táng ở đỉnh, vì mạch chi thoai thoải nên phải tìm chỗ dốc gấp; lũng táng ở chân, vì mạch lũng dốc gấp nên phải tìm chỗ thoai thoải. Kim Ngưu nói: "Chỗ thoai thoải, đặt huyệt ngay trên đỉnh chót cũng chẳng sao; lúc dốc gấp, chẳng ngại táng vào nơi bùn sâu."
Chọn đất chi như chọn cái đầu, chọn đất lũng như chọn bàn chân (?).
Cái gọi là "như đầu, như chân" cũng tức là ý đỉnh núi và chân núi, nghĩa là với lũng thì phải tìm chỗ giống bàn chân.
Hình và khí không theo đúng lẽ thường thì khí thoát đi như bị xua đuổi.
Táng ở chi hay lũng là theo hình thế của nó, cái nào cũng có phép tắc riêng; không theo thì trái phép. Nếu táng lũng ở trên đỉnh, táng chi ở dưới chân, thì sinh khí (luồng khí sống trong đất, đem lại phúc lành) tan tác như ngựa phi đuổi nhau mà đi mất.
Việc táng người thật là khó. Phân biệt chi với lũng làm hoa mắt rối lòng, mà họa phúc chênh nhau như giữa bậc vương hầu với kẻ tù binh.
Chi và lũng vốn cũng dễ phân biệt, ngặt vì có lũng giống chi, có chi giống lũng. Có khi chi đến mà lũng dừng, lũng đến mà chi dừng; có khi lũng biến thành chi rồi lại thành lũng, chi biến thành lũng rồi lại thành chi. Có khi lấy chi làm nền mà lũng chạy ở trên; lấy lũng làm nền mà chi chạy ở trên. Lại có lũng ở trong, chi ở ngoài; chi ở trong, lũng ở ngoài. Lại có chi mạnh lũng yếu, chi gấp lũng thoai thoải, chi thoai thoải lũng bằng, chi nổi lũng ẩn, chi đá lũng đất, chi già lũng non, chi lệch lũng chính, chi trọn vẹn lũng nửa vời, cùng những thứ chẳng phải chi cũng chẳng phải lũng, không sao phân biệt được. Song trong đó có lệch có chính, có phép thường có phép biến; nếu không có thầy giỏi kèm cặp chỉ bảo tận tay, thì hoa mắt rối lòng, không phân biệt nổi. Nếu dùng lẫn chi với lũng, đảo ngược đầu với chân, thì tai họa đến ngay. Người táng ngày nay không phân biệt nổi chi với lũng, làm sao khỏi sai lầm!
Thừa kim, tướng thủy, huyệt thổ, ấn mộc.
Câu này nói về những bí quyết huyền diệu để kiểm chứng trong huyệt (chỗ đặt mộ, nơi sinh khí tụ lại). "Kim" cũng là một tên khác của sinh khí, chỉ chỗ đầu mạch tròn nhọn dừng lại; "thừa kim" là dựa vào đúng chỗ ấy. "Tướng thủy" là nói hai dòng nước nhỏ hình mang cá ở hai bên trái phải huyệt, khoanh giới hạn rồi hợp lại, giúp đỡ cho huyệt. "Huyệt thổ": "thổ" mang nghĩa chính giữa, tức là đặt huyệt ngay giữa trung tâm để lấy khí xung hòa (khí âm dương điều hòa với nhau), cũng chính là "táng khẩu" (miệng huyệt). "Ấn mộc" tức là hai dải đất mỏng như cánh ve ở hai bên, kẹp lấy dòng nước nhỏ như râu tôm của huyệt chủ, để làm ranh giới cho đất huyệt. Sách "Trửu thân bảo kinh" (?) nói: "Ba lần hợp, ba lần phân thì thấy huyệt thổ; nghĩa của thừa kim là hai mảnh hai bên (?)." Xét kỹ ý tướng thủy, ấn mộc, cốt là phải hiểu thấu nghĩa ấy đến mức thần diệu. Lại còn những tên gọi các dấu hiệu quanh huyệt như: mắt đáy nước, kéo giao nhau, ngồi trong nước, nằm trong nước, đùi sáng đùi tối, sáng tối (?), hồ dài ngắn, nước dài ngắn, hang ốc sên, mũi con trai, kim giao ngọc giới, ngực gà đuôi chim hồng, dải thọ vạt áo trẻ con, miệng giỏ dấu chim (?), rùa sống ba ba chết, bỏ khô theo ướt (?), cắt chân dội đầu, dương sáng âm tối, dương rơi âm ra, vân lưới sao Thổ, chữ thập tâm trời, nước đáy úp mặt (?), nổi miệng lớn ra miệng nhỏ (?), nước qua mà núi không qua cầu (?), nước chảy mà không chảy, hai mảnh đất hình sừng trâu, một giọt nước mắt cua, "đầu lưỡi có thể đặt huyệt nhưng chớ làm tổn môi", "răng mỏng có thể cắm huyệt nhưng đừng gần xương", "mái hiên trống mưa đã tạnh mà tiếng vẫn còn nhỏ giọt (?)", "đỉnh đồng cổ khói đã tan mà hơi vẫn còn bay" — thảy đều khó mà hiểu thấu ngay được.
Bên ngoài che kín tám hướng gió, bên trong giữ kín ngũ hành (năm loại khí Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; ở đây chỉ sinh khí của đất).
Bốn hướng chính và bốn hướng góc đều kín đáo, không có chỗ trống khuyết; đã không có đường cho gió lọt vào thì sinh khí của ngũ hành tự nhiên được giữ kín bên trong mà ngưng kết lại.
Ánh sáng trời chiếu xuống, đức của đất nâng lên.
Trên trời có một ngôi sao thì dưới đất có một huyệt; ở trời thành hình tượng, ở đất thành hình thể. Táng đúng chỗ thì sao trời rủ ánh sáng chiếu xuống, đức của đất mềm thuận mà nâng đỡ lên.
Âm dương xung hòa, năm loại đất có đủ bốn.
Vật mà không có âm dương là trái với trời, ngược với gốc. Dương đơn độc thì không sinh, âm đơn độc thì không thành; âm dương và ngũ hành cảm ứng hóa hợp với nhau mới xung hòa được. Chỗ xung hòa ắt có đất năm màu khác thường ứng ra. Nói "có đủ bốn" là vì không lấy màu đen. Lại nói: ở chỗ xung hòa, khí âm vốn lạnh, đến đây thì ấm; khí dương vốn nóng, đến đây thì mát; khí ấm mát ấy gọi là xung hòa.
Có con mắt tinh khéo, có đủ sức người làm, thì chọn chỗ trọn vẹn, tránh chỗ khuyết, đắp chỗ cao, bù chỗ thấp; chỗ tinh vi là ở trí tuệ, gặp việc cùng loại mà suy rộng ra, thông suốt lẽ huyền diệu của âm dương, công sức có thể giành được quyền của tạo hóa.
Có con mắt tinh khéo thì chọn được chỗ trọn vẹn, tránh được chỗ khuyết; có đủ sức người làm thì đắp được chỗ cao, bù được chỗ thấp. Nói chung, cách tác động vào đất là tùy chỗ mà sửa sang, nghìn biến vạn hóa, vốn không có khuôn mẫu cố định, tất cả nằm ở sự linh lợi khéo léo của lòng và mắt người. Lấy cái cùng loại mà đo cái cùng loại, gặp việc mà suy rộng ra, thì công phu huyền diệu có thể lấy được then máy của đất, thông lẽ âm dương, giành quyền tạo hóa.
Thế núi như muôn con ngựa từ trời đổ xuống.
Các ngọn núi cao vút cắm tận sông Ngân, từ trời đổ xuống, như muôn con ngựa phi tới.
Hình núi như tấm bình phong dựng sau lưng (?), có lũng sừng sững ở giữa, theo phép thì táng ở chỗ mạch dừng.
Muôn vật đều cõng âm mà ôm dương, nên sau lưng huyệt không thể thiếu bình phong che chắn; như người, sau vai lưng sợ nhất là gió độc, dễ sinh bệnh; huyệt ngồi cũng vậy. Long thật (mạch núi thật sự mang sinh khí, uốn lượn như con rồng) xuyên qua núi chắn mà nhận khí, kết thành hình cục (thế đất hoàn chỉnh quanh huyệt); Huyền Vũ (núi phía sau huyệt) sừng sững ở giữa, dựa vào núi chắn để giữ vững khí phía sau — đó là đại khái cách lập huyệt. Nhưng còn phải tìm chỗ mạch dừng tụ mà táng thì mới không gì không tốt.
Kinh nói: Thế dừng lại, hình ngẩng lên, phía trước có khe nước, phía sau có gò, đó là nơi đầu rồng ẩn giấu.
Thế núi nên dừng tụ, hình núi nên ngẩng cao; trước có nước chặn ngang, sau có núi tựa đỡ; hình cục đã thành thì long thật ẩn chứa ở đó.
Ở mũi, trán thì tốt lành thịnh vượng; ở sừng, mắt thì diệt vong; ở tai thì đem lại tước hầu tước vương; ở môi thì chết chóc, bị binh đao làm hại.
Đây lấy đầu rồng làm ví dụ để chọn huyệt, chứ không phải thật có mũi, trán, sừng, mắt. Mũi, trán ví với chỗ ngay chính giữa nên tốt; sừng, mắt lệch nghiêng, lại thô cứng trơ trọi, không nhận được huyệt nên xấu. Tai là nói chỗ sâu và cong, môi là nói chỗ nông và mỏng, vì thế mới khác nhau giữa được làm vương hầu và bị binh đao.
Uốn lượn mà chứa đựng ở giữa gọi là bụng rồng; mạch ở đó sâu và cong thì đời sau ắt được phúc; nếu làm tổn hại đến ngực hay sườn rồng thì sáng đặt huyệt, chiều đã khóc tang.
Giữa chỗ uốn lượn, như có gì chứa đựng, đó là bụng rồng; huống hồ lại sâu và cong như cái rốn, lẽ nào không tốt? Nếu táng không đúng cách, làm tổn hại phần ngực thì ắt gặp đá có quầng đen; làm tổn hại phần sườn thì đất khô như đống kê, hoặc trên chặt dưới rỗng, cuốc vào như cắt thịt (?). "Sáng đặt huyệt, chiều đã khóc" là nói sự ứng nghiệm rất nhanh, há chẳng nên cẩn thận sao!
Khí bên ngoài là để tụ khí bên trong; nước chảy ngang qua là để chặn dừng long đến.
Khí bên ngoài là dòng nước chảy ngang qua; khí bên trong là khí của mạch long chạy đến. Đây chính là ý "khí ngoài làm thành hình ngang, khí trong dừng lại mà sinh". Thế núi dài nghìn thước, uốn lượn rồi dừng nghỉ, nếu bên ngoài không có gì để tụ khí bên trong thì khí tan mất trong lòng đất. Kinh nói: Huyệt không chứa được khí là nơi chôn xương cho mục nát.
"Nghìn thước" là nói thế núi chạy xa; "uốn lượn" là quanh co mềm thuận; "dừng nghỉ" là ngừng lại mà kết tụ. Nếu âm dương không giao nhau, ranh giới chỗ nước hợp không rõ, phía sau không có nước ngang chặn lại, thì sinh khí trong đất tản mát không thu giữ được, táng vào chỉ khiến xương mục nát.
Hơi thở của trời đất có thể làm tan sinh khí, vì thế phải có Long Hổ (hai dãy núi tả hữu ôm lấy huyệt: Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải) để che chở cho huyệt. Dù có đồi gò lớp lớp ở giữa, mà bên trái trống, bên phải khuyết, phía trước trống trải, phía sau gãy lõm, thì sinh khí bị gió thổi tan. Kinh nói: Huyệt mà khí bốc lên và rò rỉ đi là nơi làm mục nát quan quách.
Hơi thở của trời đất phát ra thành gió, rất dễ thổi tan sinh khí, nên phải nhờ núi trước sau trái phải che chở bao bọc huyệt thì khí mới kết tụ được. Nếu trong cục đất tuy có những đồi lớp lớp nơi mạch đi vào huyệt, nhưng bên trái trống, bên phải khuyết, phía trước trống trải, phía sau lõm xuống, thì chỗ kết tụ của đất đều bị gió quét tan, sinh khí không chứa tụ được; khí nổi của lũng bốc lên trên, khí chìm của chi rò rỉ xuống dưới. Táng vào đó chẳng ích gì cho người sống lẫn người chết, chỉ khiến quan quách mục nát mà thôi.
Đất nên mịn mà chắc, ẩm mà không sũng nước, như mỡ được cắt, như ngọc được xẻ, có đủ năm màu.
Núi đá mà huyệt là đất thì cần thứ đất giống đá mà không phải đá, mịn màng đầy đặn, chắc nịch mà ẩm nhuận, thớ đất như miếng mỡ được cắt. Núi đất mà huyệt là đá thì cần thứ đá giống đất mà không phải đất, giòn mềm tươi sáng, bóng loáng long lanh, chất như ngọc được xẻ. Năm loại khí vận hành trong đất: khí Kim ngưng lại thì màu trắng, khí Mộc ngưng lại thì màu xanh, khí Hỏa màu đỏ, khí Thổ màu vàng, đều tốt; chỉ khí Thủy màu đen là xấu. Ngũ hành lấy màu vàng làm màu của Thổ, nên cũng lấy đất một màu thuần là tốt. Lại có đỏ lẫn vàng, tươi sáng thì càng đẹp; xen màu trắng cũng tốt; màu xanh thì không nên thấy nhiều, vì gần với màu đen. Chi và lũng nghìn biến vạn hóa, cao thấp sâu nông, cách kết tụ đều khác nhau; hễ sinh khí trong huyệt tụ kết, nuôi dưỡng nên vẻ thanh tú mà thành năm màu thì không gì không tốt. Nói "năm màu" chỉ là nêu đại cương thôi. Núi đất mà huyệt là đá cũng có loại như vàng như ngọc, hoặc như ngà voi, long não, san hô, hổ phách, mã não, xà cừ, chu sa, phấn hoa tím (?), thạch cao mịn, thủy tinh, vân mẫu (khoáng mica), vũ dư lương, thạch trung hoàng, tử thạch anh (các loại khoáng thạch làm thuốc), cùng những loại đá có vân như mắt xích, vân như hạt cau, bên trong lấm tấm xen lẫn đủ năm màu — đều giòn mềm ấm nhuận, giống đá mà không phải đá. Núi đá mà huyệt là đất cũng có những loại gọi là gan rồng, tủy phượng, máu đười ươi, gạch cua, ngọc vụn, vàng giọt, tơ cắt, sợi biếc, vàng lá liễu, nâu trà mùa thu, cùng những loại có vân lạ chồng lớp như hoa văn, hoặc màu lạ tươi sáng như gấm thêu — đều chắc nịch bóng nhuận, giống đất mà không phải đất; như thế tức là đã được sinh khí. Nếu không thì không phải huyệt thật. Còn như chuyện trong đất huyệt có vật sống thần dị, tôi cũng từng nghe nói, nhưng nếu có thì cũng có thể làm rò khí của long, hoàn toàn không phải thứ đất tốt nên có; người sáng suốt nên lấy đó làm điều răn.
Đất khô như đống hạt kê.
Đất không có mạch khí, trên chặt dưới rỗng. Đất trắng như bị cháy, cát đen lấm tấm, khô ráo tơi rời, cuốc vào như đống hạt kê.
Đất ẩm như thịt bị cắt.
Bùn ẩm mềm nhũn, cuốc vào như thịt thối, không chịu nổi lưỡi dao.
Có mạch nước, có cát sỏi.
Khí đất rỗng nổi, thớ đất không kín, như cái rây tre, như túi tro; bên trong chứa nước ẩm, bên ngoài thấm nước mưa.
Đều là đất mộ xấu.
Những loại kể trên đều xấu, táng vào thì chẳng ích gì cho người sống lẫn người chết, chỉ khiến xương mục, quan quách nát (?) mà thôi.
Phép táng lấy bên trái là Thanh Long (Rồng Xanh), bên phải là Bạch Hổ (Hổ Trắng), phía trước là Chu Tước (Chim Sẻ Đỏ), phía sau là Huyền Vũ (Rùa Đen) — bốn linh thú tượng trưng cho núi non bốn phía quanh huyệt. Bốn thú trước sau trái phải nói ở đây đều tính từ chỗ đặt huyệt mà nói.
Huyền Vũ cúi đầu.
"Cúi đầu" là nói từ ngọn núi chủ dần dần thấp xuống, như muốn đón nhận người được táng. Ở chỗ nhận huyệt, tưới nước không chảy tràn, đặt chỗ ngồi được yên, mới hợp cách "cúi đầu". Nếu đổ nước vào là tràn ngay, đứng chân không vững, thì đó là đất dốc tuột. Sách "Tinh hoa tủy" nói: "Người nằm được trên núi thì long mới dừng; nước dồn vào giữa minh đường (khoảng đất trống trước huyệt) thì huyệt tự yên." Cũng là ý ấy.
Chu Tước bay múa.
Núi phía trước cao vút, ngay ngắn nổi bật, sinh động đẹp đẽ, như cúi chào hướng về huyệt mà có tình.
Thanh Long uốn lượn.
Núi bên trái sinh động mềm mại, sạch sẽ, dang tay ra mà tình ý mềm mỏng thuận theo. Nếu chống ngược bướng bỉnh, cứng đờ (?), thì không phải là "uốn lượn".
Bạch Hổ thuần phục cúi mình.
"Thuần" là hiền lành, như chó nhà nuôi, thuần thục, không có nỗi lo cắn chủ. "Cúi mình" là cúi đầu nằm phục, nói sự mềm thuận, không có cái dữ của thế ngồi chồm. "Minh đường kinh" nói: "Rồng nằm cuộn mà không kinh động, đó là hình tốt. Hổ giận ngồi chồm nhìn chằm chằm, ngẩng đầu không bằng, cơ họa ẩn bên trong." Lại nói: "Bạch Hổ cong cong, sáng sạch như ngọc khuê, sừng như sừng nằm (?), tròn như vòng vàng; hổ có hình ấy mới là thật. Nửa thấp nửa dữ (?), đầu cao đuôi giấu, có chỗ khuyết chỗ lõm, gãy eo đứt xà, hổ có hình ấy thì tai họa hung hiểm."
Hình thế trái với những điều trên thì theo phép sẽ tan nhà chết người.
Bốn thú đều có dáng vẻ vốn có của nó, trái với dáng ấy thì không tốt.
Cho nên hổ ngồi chồm gọi là "ngậm xác".
Núi bên phải có thế ngồi chồm, ngẩng đầu nhìn huyệt, như muốn ngoạm cắn xác trong mộ.
Rồng ngồi xổm chiếm cứ gọi là "ghen người sống".
Núi bên trái có hình ngồi xổm, không chịu hàng phục, quay đầu nhìn xéo như có lòng ghen ghét. Người đời thường nói "rồng ngẩng hổ nằm", ấy là truyền nhau mà sai; chữ "ngẩng" phải là chữ "hàng" (cúi phục). Đại khái Long Hổ đều lấy thuần phục cúi mình nằm phục làm tốt.
Huyền Vũ không cúi đầu gọi là "cự xác".
Núi chủ cao ngẩng, đầu không cúi xuống, như không chịu nhận người được táng mà cự tuyệt.
Chu Tước không múa là bay đi mất.
Núi phía trước quay lưng vô tình, trên ngay dưới lệch, theo dòng nước lắc lư lủi đi, không chịu quanh quẩn hướng về huyệt, như muốn bay vút đi.
Lấy chi làm Long Hổ thì dấu vết nơi đến và nơi dừng là ở gò đồi, cần như khuỷu tay cánh tay, gọi là ôm vòng.
Câu này nói nơi đất bằng rộng lớn, hai bên không có núi làm Long Hổ, chỉ có ruộng cao móc kẹp hai bên, nên phải tìm chỗ gò đồi chạy đến, lần theo dấu đất ở những chỗ thấp thoáng nhô lên; cốt yếu nhất là rộng rãi thư thái, như khuỷu tay cánh tay người, cổ tay có thịt mà có tình; minh đường (?) bằng phẳng, tự thành vòng thế đất; một bên long một bên hổ, nhìn thấy tròn trịa. Nói hình nó như bước chân, xoay chuyển tự nhiên, quây quần ôm vòng mà êm mềm. Lấy nước làm Chu Tước thì suy hay thịnh tùy vào hình thế và sự ứng nghiệm của nó; kỵ nước chảy xiết, gọi là "khóc than".
Nước ở minh đường, vì ở phía trước nên cũng gọi là Chu Tước. Nếu là ao hồ, vực đầm thì lấy trong vắt sạch sẽ làm đáng mừng; nếu là sông ngòi khe suối thì lấy dòng quanh co ngoằn ngoèo như nét chữ "chi", chữ "huyền" làm có tình. Nếu như mũi nhọn đâm, như tên bắn dao cắt, chảy xiết như khóc than thì là xấu. Do đó mà xét, cách dùng nước tuy khác nhau, nhưng việc liên quan đến hình thế đẹp hay xấu thì là một. Có hình thế ấy thì có ứng nghiệm ấy, nên con cháu suy hay thịnh cũng theo đó mà cảm ứng. Riêng có loại nước kêu thùng thùng ầm ầm như tiếng trống, gặp được lại tốt, không thể so với loại chảy xiết khóc than.
Chu Tước bắt nguồn từ sinh khí.
Khí là mẹ của nước, có khí thì mới có nước. Xét đến chỗ khởi đầu, nước chảy được thực là do sinh khí làm nên. Sinh khí bốc lên thành mây, rơi xuống thành mưa; công dụng kỳ diệu của núi sông, chảy đi biến hóa, như vòng tròn tuần hoàn, không bao giờ cùng tận. Vì thế núi với nước phải nương nhau làm thể và dụng, không thể rời nhau dù chỉ một chốc.
Chia nhánh lúc chưa thịnh, chầu về lúc đại vượng.
"Chia nhánh" là nước tách ra; "chầu về" là
nước hợp lại. Nước chảy, lúc mới chia ra thì rỉ treo từng dòng, bắt đầu từ một sợi nhỏ, đó là lúc nước chưa thịnh. Dòng nhỏ hợp vào dòng lớn, càng xa càng nhiều, cho đến chỗ các dòng hội tụ lại, đó là lúc nước đại vượng. Chỗ nước hội tụ là do núi dừng lại, chỗ núi bắt đầu là chỗ nước khởi lên. Biết chỗ nước hội tụ lớn thì biết chỗ núi tận cùng lớn. Suy đến chỗ khởi đầu, xét đến chỗ kết thúc, tách những chỗ nó chia, gộp những chỗ nó tụ, đặt tất cả vào lòng vào mắt, tổng hợp mà suy nghĩ, thì lớn nhỏ không gì lọt ra ngoài, đạo địa lý có thể thông suốt trọn vẹn. Như thiên "Vũ cống" (trong Kinh Thư, chép việc vua Vũ trị thủy và chia đất thành chín châu) chép chín châu, đại yếu nằm ở bốn chữ "theo núi khơi sông". Như những chỗ khơi dẫn nước, dẫn sông Hà, dẫn sông Dạng, đều là lúc nước chưa thịnh; như những chỗ đổ vào sông Giang, đổ vào sông Hà, đổ ra biển, đều là lúc nước đại vượng. Xét theo đại thế thì núi sông khởi từ tây bắc, từ một mà sinh ra vạn; nước tụ về đông nam, hợp vạn mà về một. "Vũ cống" nêu cái lớn của cả thiên hạ mà nói; nếu bắt đầu từ chỗ gần mà kết thúc ở chỗ xa, từ một dặm đến mười dặm, từ mười dặm đến hết chỗ chân mình đi tới được, suy chỗ khởi và dừng của núi, xét chỗ chia và hợp của nước, thì thành một thiên "Vũ cống" nhỏ.
Đọng thành đầm khi sắp suy, chảy đi khi khí đã bị giam hãm, tàn lụi (?).
"Đầm" là chỗ nước đọng. Kinh Thi, bài "Bỉ trạch chi pha", lời chú nói: "đầm là nơi nước dồn tụ". Nước đã chứa đọng sâu lặng thì dừng lại, thế nước đã hết, nên gọi là "suy". "Chảy đi khi tàn lụi" là vì nước đầy chỗ trũng rồi mới chảy tiếp, thì chỗ đọng đã lâu, tràn ra thành sóng thừa, nên gọi là "tàn".
Để xoay vòng mà không dứt.
Vận khí của núi theo nước mà đi; hễ gặp hình thế tốt hay xấu, dù xa hay gần, đều theo cảm ứng mà ứng nghiệm. Nhưng nước chảy thì không nên bay xéo, chảy thẳng tuột, quay lưng vô tình; phải được các gò đồi nhỏ quanh huyệt từng đoạn chặn lại, ngoằn ngoèo như chữ "chi" chữ "huyền", quanh co có tình, mới thành vận hóa không dứt.
Theo phép, cứ mỗi khúc ngoặt thì nước đọng lại rồi mới thoát đi.
Câu này nói thế nước đi, ở mỗi chỗ ngoặt cần có chỗ đọng chứa; nhưng cũng không nhất thiết phải câu nệ ở trước huyệt, chỉ cần được một vũng nước thì cũng có thể gọi là có chỗ đọng (?). Người giỏi tác động vào đất, nếu nước nguyên thần (dòng nước chảy ra ngay trước huyệt) thẳng mà dài, thì theo phép lấy nước đầu rãnh trong huyệt làm chỗ đọng, mỗi khúc ngoặt đào thành một vũng như cái đấu, nước đọng rồi mới chảy đi, có thể cứu cho những năm đầu khỏi tai họa; đây cũng là chỗ diệu của việc giành lấy công của thần.
Mênh mông thong thả, ngoảnh nhìn ta như muốn ở lại.
Câu này nói thế nước đi thong thả lưu luyến, có tình không nỡ bỏ đi, ngoảnh nhìn ta mà muốn ở lại.
Đến không thấy nguồn, đi không thấy dòng.
Nguồn sâu dòng dài nên không biết nó từ đâu đến; gò đồi chặn lại, thế đất kín đáo nên không thấy nó đi đâu.
Kinh nói: Núi đến, nước quay về thì sang, thọ và giàu.
"Núi đến" là các núi quây tụ lại; "nước quay về" là các dòng nước vòng quanh hội lại. Đó là huyệt được giàu sang sống lâu.
Núi bị giam, nước chảy tuột thì vương bị bắt làm tù, hầu bị diệt.
"Núi bị giam" là minh đường chật hẹp bít lấp, không rộng rãi thư thái; "nước chảy tuột" là nước nguyên thần chảy thẳng một mạch, không quanh co (?). Sống còn hay hưng vượng đều tùy vào hình thế và sự ứng nghiệm; phép địa lý cốt yếu không ngoài việc núi nước hướng về hay quay lưng: hướng về thì tốt, quay lưng thì xấu. Cho nên chọn hướng và thế ngồi của huyệt có phép tắc, phải lấy ở chỗ núi nước ứng chiếu; đường nước có phép tắc, phải tìm ở chỗ quanh co; ngoài ra không có gì can dự.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video