Chương thứ tư: Tình thái
Dung mạo là phần dư của cốt, thường giúp bù chỗ thiếu của cốt. Tình thái là phần dư của thần, thường giúp bù chỗ thiếu của thần. Nhìn lâu thì xem tinh thần của người, mới gặp thì xem tình thái của người. Cử chỉ của bậc đại gia (người làm chủ), dù có e thẹn cũng vẫn đẹp. Hành tung của kẻ tiểu nhi, nhảy nhót kêu la càng thêm lộ chỗ kém. Đại thể cũng là phân biệt trong và đục; ở chỗ nhỏ nhặt thì xét thêm nên lấy hay nên bỏ.
Có nhược thái, có cuồng thái, có sơ lãn thái, có chu toàn thái. Như chim nhỏ nép bên người, tình ý dịu dàng uyển chuyển, đó là nhược thái. Áo chẳng ra áo, giày chẳng ra giày, coi như bên cạnh không có ai, đó là cuồng thái. Ngồi đứng tự nhiên, hỏi đáp tuỳ ý, đó là sơ lãn thái. Che giấu cơ tâm bên trong, không cười nói tuỳ tiện, xem lời ngắm sắc, tìm lành tránh dữ, đó là chu toàn thái. Những dáng ấy đều bắt rễ từ tình thật, không do gượng ép uốn nắn mà thành. Yếu mềm mà không xu mị, ngông cuồng mà không ồn ào, lơ là biếng nhác mà chân thành, khéo xoay xở mà vẫn mạnh mẽ vững vàng, thì đều có thể thành người hữu dụng; trái lại thì là kẻ hư hỏng. Đại khái cũng nắm được hai ba phần rồi.
Những điều kể trên là hằng thái; lại còn có thời thái. Đang nói chuyện với nhau mà tâm thần bỗng để đi nơi khác; mọi người đang khen ngợi mà riêng kẻ ấy cười nhạt: đó là hạng thâm hiểm khó gần, không đáng cùng bàn chuyện tình nghĩa. Lời người khác chưa chắc đã đúng mà hết lời khen phải; chưa từng giao du với ai mà cố ý gièm chê (?): đó là hạng thấp hèn tầm thường đáng hổ thẹn, không đáng cùng bàn việc. Mơ hồ chẳng nói được nên hay không nên, gặp việc thì chần chừ; việc chẳng mấy liên quan đến tình cảm mà cũng rơi lệ: đó là lòng nhân của đàn bà, không đáng cùng trò chuyện tâm giao. Ba hạng này không hẳn định được cả đời một con người. Lấy những điều trái ngược với chúng mà tìm người, thì có thể kết giao với kẻ sĩ trong thiên hạ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video