Chương thứ sáu: Thanh âm
Thanh âm của con người cũng như khí của trời đất: nhẹ trong thì nổi lên trên, nặng đục thì chìm xuống dưới. Tiếng bắt đầu từ đan điền, phát ra ở cổ họng, chuyển ở lưỡi, rõ ở răng, thoát ra ở môi, thật tương ứng với ngũ âm. Chỉ cần tiếng tự thành một lối riêng, không cần mỗi tiếng đều hợp điệu. Nghe tiếng mà nhớ đến người, thì người ấy như đang ở đó; hà tất phải gặp mặt mới định được ai là anh hùng!
Thanh với âm không giống nhau. Thanh chủ về "mở", tìm ở chỗ tiếng phát ra thì thấy; âm chủ về "thu", tìm ở chỗ tiếng dứt thì thấy. Phép phân biệt thanh ắt phải phân biệt mừng, giận, buồn, vui. Tiếng mừng như bẻ tre, tiếng giận như sấm ngầm dậy từ đất, tiếng buồn như gõ lên băng mỏng, tiếng vui như tuyết múa trước gió; đại khái lấy nhẹ làm hơn. Tiếng hùng mà như tiếng chuông thì sang, như tiếng thanh la thì hèn; tiếng mảnh mà như tiếng chim trĩ kêu thì sang, như tiếng ếch kêu thì hèn. Nghe xa thì hùng tráng, nghe gần thì du dương, cất lên như cưỡi gió, dừng lại như gảy đàn, ấy là bậc thượng thượng. "Nói lớn không há môi, nói nhỏ không lộ răng" là bậc thượng.
Tiếng phát ra mà không thu về thì như trâu rống nơi đồng hoang. Tiếng gấp mà không thông suốt thì như chuột gặm giữa đêm khuya. Hoặc chữ câu dính liền nhau, lải nhải mồm mép; hoặc răng họng ngắt quãng, ê a nói lẫn lộn. Đó là hạng người chốn chợ búa, đâu đáng đem ra so sánh?
Âm là phần dư của thanh, cách thanh không xa, chỉ thấy được ở những chỗ uyển chuyển nhỏ nhặt mà thôi. Kẻ nghèo hèn có thanh mà không có âm, kẻ xảo quyệt có âm mà không có thanh; ấy là điều người ta gọi là (?) "chim không có thanh, thú không có âm (?)". Phàm người nói chuyện, tiếng tản ra trước sau trái phải, chính là thanh vậy (?). Khi mở lời phần nhiều chứa tình, lúc nói xong còn có dư vang, thì không chỉ là người nhã nhặn mà còn đáng gọi là quốc sĩ. Miệng rộng mà tiếng không tràn ra, đầu lưỡi không có tiếng lả lơi (?), thì không chỉ là người thực thà đôn hậu mà còn được danh vọng cao.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video