Thiên 12 — Phẩm 12: Thiện tri thức

 Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ lớn đưa người sang bờ bên kia: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, giúp vượt khỏi khổ đau sinh tử), thiên thứ mười hai: Thầy Lành, Bạn Lành.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "Không")! Các Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi loài; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc đại sĩ) muốn đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), thành A-duy-tam-Phật (thành Phật, giác ngộ trọn vẹn), thì phải gần gũi thầy lành, cùng thầy làm việc, cung kính phụng sự."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thiên Trung Thiên (danh xưng tôn kính gọi Phật: bậc trời trong các cõi trời)! Thế nào là thầy lành của Bồ-tát Ma-ha-tát? Làm sao biết được?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Thiên Trung Thiên chính là thầy lành của Bồ-tát Ma-ha-tát. Người nào giảng Bát-nhã Ba-la-mật, thì từ người ấy mà được nghe Bát-nhã Ba-la-mật; đó chính là con đường vượt qua; người dạy người khác bước vào đó mà thực hành — nên biết người ấy là thầy lành của Bồ-tát Ma-ha-tát. Sáu Ba-la-mật (sáu pháp tu đưa sang bờ bên kia: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) là thầy lành của Bồ-tát. Sáu Ba-la-mật là xá-đát-la (bậc thầy dạy dỗ, dẫn dắt); sáu Ba-la-mật là con đường; sáu Ba-la-mật là cái xua tan tối tăm; sáu Ba-la-mật là chỗ dựa vững như nền đài; sáu Ba-la-mật là ánh sáng.

 "Vì các Đức Đát-tát-a-kiệt A-la-ha Tam-da-tam-Phật (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc đã đến từ chân lý; bậc đáng được cúng dường; bậc giác ngộ hoàn toàn chân chính) đời quá khứ đều từ sáu Ba-la-mật mà ra; các Đức Như Lai A-la-ha Tam-da-tam-Phật đời vị lai đều từ sáu Ba-la-mật mà ra; các Đức Như Lai A-la-ha Tam-da-tam-Phật hiện đang có mặt ở A-tăng-kỳ (nhiều không đếm xuể) cõi nước đều từ sáu Ba-la-mật mà ra, thành tựu Tát-vân-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật); và các Ngài đều dùng bốn việc để ban khắp cho mọi người: một là bố thí (cho người của cải, giáo pháp); hai là hoan lạc (nói lời hòa nhã khiến người vui); ba là nhiêu ích (làm những việc lợi ích cho người); bốn là đẳng dữ (cùng sống, cùng làm việc với người, đối xử bình đẳng).

 "Như vậy, Tu-bồ-đề, sáu Ba-la-mật là bậc thầy của Bồ-tát Ma-ha-tát, là mẹ, là cha, là nhà, là nền đài, là sự che chở, là chỗ nương về, là người dẫn đường. Tất cả những điều ấy là sáu Ba-la-mật, làm lợi ích cho mọi người. Bồ-tát Ma-ha-tát học sáu Ba-la-mật, vì sáu Ba-la-mật không có cùng tận, lại muốn dứt mối nghi ngờ của mọi người, vì thế nên học Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thiên Trung Thiên! Thế nào là tướng (đặc tính, dấu hiệu bản chất) của Bát-nhã Ba-la-mật?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không có gì vướng mắc, ngăn ngại — đó là tướng của Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề thưa: "Như lời Thiên Trung Thiên nói, tướng ấy thật là tướng của Bát-nhã Ba-la-mật. Tướng như thế cũng là tướng của mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng)."

 Phật nói: "Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Như tướng ấy là tướng của Bát-nhã Ba-la-mật, thì tướng ấy cũng là tướng của mọi pháp. Vì sao? Tu-bồ-đề! Mọi pháp đều là hoảng hốt (chữ dịch cổ, không có nghĩa sợ hãi, mà chỉ trạng thái xa lìa, vắng lặng, không thể nắm bắt), mọi pháp đều là không (không có tự thể riêng, cố định). Vì thế, Tu-bồ-đề, hoảng hốt và không là tướng của Bát-nhã Ba-la-mật. Tướng của mọi pháp cũng là hoảng hốt, cái không ấy cũng là hoảng hốt.

 "Tu-bồ-đề! Thiên Trung Thiên nói mọi pháp đều hoảng hốt, đều là không (?). Vì sao vậy? Con người có tham muốn thì có sinh ra, không lúc nào dứt; còn cái hoảng hốt thì không có tham muốn, cái hoảng hốt thì không có sinh ra; cái không thì không có tham muốn, cái không thì không sinh ra gì. Trong hoảng hốt và không thì không có A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ, A-duy-tam-Phật; nhưng cũng không phải từ một pháp nào khác ngoài hoảng hốt và không mà đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ, A-duy-tam-Phật."

 "Bạch Thiên Trung Thiên! Lời Ngài nói như thế, làm sao có thể hiểu được?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Con người từ rất lâu xa đã nghĩ rằng: 'Cái này là của ta, cái kia không phải của ta.' Vì thế mà dẫn đến cảnh này."

 Tu-bồ-đề thưa: "Đúng vậy, bạch Thiên Trung Thiên! Những người Ngài nói đó, thật từ rất lâu xa đã nghĩ rằng: 'Cái này là của ta, cái kia không phải của ta.'"

 Phật nói: "Tu-bồ-đề, ông nghĩ sao? 'Cái của ta' có phải là không chăng?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Đó là không, bạch Thiên Trung Thiên!"

 Phật nói: "Tu-bồ-đề, ông nghĩ sao? 'Cái không phải của ta' có phải là không chăng?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Đó là không, bạch Thiên Trung Thiên!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Con người vì thế mà tự nghĩ: 'Đây là của ta, đây không phải của ta.' Vì thế mà ở mãi trong sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, chết rồi lại sinh, nối tiếp không dứt), không có lúc nào thôi."

 Tu-bồ-đề thưa: "Đúng vậy, bạch Thiên Trung Thiên! Con người vì thế mà ở mãi trong sinh tử, không lúc nào ngừng."

 Phật nói: "Như vậy, Tu-bồ-đề, con người vì chạy theo tham muốn nên bám chặt vào thân phận làm người (?). Nên biết như vậy. Không nên mong cầu gì, về sau sẽ không còn bám chấp; đó là điều chân thật. Tu-bồ-đề! Dù có được thêm điều gì, cũng không nên nghĩ: 'Đây là của ta, đây không phải của ta.' Đó là thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Như vậy, Tu-bồ-đề, những gì đã sinh ra, về sau không còn sinh ra theo lối ấy nữa (?); Bồ-tát Ma-ha-tát ấy là người thực hành Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thiên Trung Thiên! Ai thực hành như vậy thì không thực hành theo sắc (thân xác và thế giới vật chất), không thực hành theo thống dưỡng (cảm thọ: cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tư tưởng (sự nhận biết hình tướng, gọi tên sự vật), sinh tử (ở đây chỉ các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, ý định) và thức (sự hay biết, phân biệt) — năm thứ hợp thành con người. Bạch Thiên Trung Thiên! Điều Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ như vậy là thuận theo thế gian (?), đó là hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bạch Thiên Trung Thiên! Hạnh ấy Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà chỉ cầu tự mình thoát khổ) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không đi giáo hóa người khác) không theo kịp, vượt trên hạnh của mọi người. Hạnh ấy vượt xa đến tột cùng; chỗ đạt được ấy không ai bì kịp; đó là chỗ cao nhất của Bồ-tát Ma-ha-tát. Bạch Thiên Trung Thiên! Điều nghĩ như thế chính là Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát ngày đêm thực hành như vậy, cứ như thế mà làm, sẽ mau đến gần tòa ngồi thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ, A-duy-tam-Phật."

 Phật nói: "Tu-bồ-đề, ông nghĩ sao? Giả sử những người ở Diêm-phù-lợi (châu đất nơi loài người chúng ta ở) cùng tất cả Bồ-tát đều được làm người (?), ai cũng hướng về A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ, phát tâm cầu Phật, mỗi người suốt đời bố thí, rồi đem việc bố thí ấy hướng về A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Ý Tu-bồ-đề thế nào? Các Bồ-tát Ma-ha-tát bố thí như vậy, phước đức có nhiều không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Rất nhiều, rất nhiều, bạch Thiên Trung Thiên!"

 Phật nói: "Cũng không bằng phước của Bồ-tát Ma-ha-tát chuyên tâm nghĩ đến Bát-nhã Ba-la-mật và thực hành trong một ngày; phước ấy còn hơn phước kia. Bồ-tát chuyên tâm nghĩ đến Bát-nhã Ba-la-mật, đúng như mình thực hành, thì là bậc tôn quý nhất trong đại chúng. Vì sao? Vì những người khác không có lòng từ như vậy; trừ chư Phật ra, không ai bằng được vị đại sĩ ấy. Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu) ấy đi vào rất sâu, thông hiểu, biết rõ, thấy suốt thế gian, đó chính là lòng thương xót lớn. Mắt vị ấy nhìn thấu suốt, thấy vô số người, muốn thấy hết thảy họ mà không lúc nào biếng nhác. Vị ấy nghĩ đến tất cả mọi người mà không khởi tưởng chấp, cũng không phân biệt khác nhau. Như vậy, Tu-bồ-đề, đó là ánh sáng lớn của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 "Dù chưa thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ, A-duy-tam-Phật, nhưng đó chính là hạnh của vị ấy. Hạnh ấy rất tôn quý, vượt trên thế gian, đối với A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ trọn không còn thoái lui. Nhận của người y phục, đồ ăn uống, giường nằm, thuốc men đầy đủ, nhưng tâm an trú trong Bát-nhã Ba-la-mật, thì dù nhận của bố thí, đức hạnh vẫn trong sạch; phước đức tạo ra khiến vị ấy gần tòa Tát-vân-nhã. Vì vậy, Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát ăn của người mà không có tội, vì muốn làm lợi ích cho tất cả mọi người, muốn chỉ cho người con đường đi. Vị ấy có ánh sáng soi tỏ, muốn cứu độ thật lớn, không có giới hạn; muốn giải thoát tất cả những ai đang ở trong lao ngục; muốn cho mắt của mọi người đều trong sáng — đó là điều Bát-nhã Ba-la-mật nghĩ đến.

 "Thực hành theo lời dạy ấy, nghĩ đến Bát-nhã Ba-la-mật, như vậy là không dao động. Vì sao? Người dao động thì trong ý nghĩ có tưởng chấp, đó không phải Bát-nhã Ba-la-mật, đó không phải sự che chở. Phải thực hành đúng như Bát-nhã Ba-la-mật, ngày đêm nghĩ đến. Ví như có người đàn ông, Tu-bồ-đề, trước kia chưa có được viên ngọc ma-ni (ngọc quý, tương truyền có thể đáp ứng mọi mong muốn), về sau có được thì vui mừng nhảy nhót. Được ngọc ma-ni rồi lại làm mất; vì mất ngọc nên vô cùng sầu khổ, ngồi đứng đều lo buồn, không lúc nào nguôi. Cũng vậy, Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát muốn tìm của báu thì phải luôn giữ vững tâm, đừng để mất ý nghĩ hướng về Tát-vân-nhã."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Mọi ý nghĩ đều lìa tự tính (không có bản thể riêng tự có). Vậy làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ đến Tát-vân-nhã mà không lìa ý nghĩ ấy?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát hiểu được như vậy, thì không mất Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao? Tu-bồ-đề! Bát-nhã Ba-la-mật là không, không tăng, không giảm."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bạch Thiên Trung Thiên! Bát-nhã Ba-la-mật thật là không. Vậy làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát làm tăng trưởng Bát-nhã Ba-la-mật, thành tựu hạnh tu, đến gần tòa A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có tăng, cũng không có giảm. Khi pháp này được giảng, nghe mà không sợ, không hãi, thì nên biết thiện nam tử ấy đã đang thực hành Bát-nhã Ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bát-nhã Ba-la-mật có phải là thực hành cái không chăng?"

 Phật đáp: "Không phải, Tu-bồ-đề!"

 "Vậy có thể lìa cái không mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật chăng?"

 Phật đáp: "Không phải, Tu-bồ-đề!"

 "Vậy là thực hành sắc chăng?"

 Phật đáp: "Không phải, Tu-bồ-đề!"

 "Vậy là thực hành thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức chăng?"

 Phật đáp: "Không phải, Tu-bồ-đề!"

 "Vậy có thể thực hành điều gì khác ngoài sắc chăng?"

 Phật đáp: "Không phải, Tu-bồ-đề!"

 "Vậy có thể thực hành điều gì khác ngoài thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức chăng?"

 Phật đáp: "Không phải, Tu-bồ-đề!"

 "Bạch Thiên Trung Thiên! Vậy Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế nào?"

 Phật nói: "Tu-bồ-đề, ông nghĩ sao? Ông có tự thấy pháp, và pháp được dùng để thực hành Bát-nhã Ba-la-mật không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Không thấy, bạch Thiên Trung Thiên!"

 Phật nói: "Tu-bồ-đề, ông nghĩ sao? Bồ-tát Ma-ha-tát có tự thấy mình đang thực hành Bát-nhã Ba-la-mật không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Không thấy, bạch Thiên Trung Thiên!"

 Phật nói: "Tu-bồ-đề, ông nghĩ sao? Có thể thấy pháp có chỗ nào sinh ra không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Không thấy, bạch Thiên Trung Thiên!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đó là vô sở tùng sinh pháp lạc nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu suốt rằng mọi pháp vốn không từ đâu sinh ra; thường gọi là vô sinh pháp nhẫn) của Bồ-tát Ma-ha-tát. Được như vậy tức là được thọ quyết (được Phật báo trước rằng chắc chắn sẽ thành Phật) đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ. Đó là vô sở úy (sự không sợ hãi, hoàn toàn vững tin) của Đức Như Lai A-la-ha Tam-da-tam-Phật. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành hạnh này, có sức này, sẽ đạt được trí tuệ Phật, đó chính là trí tuệ lớn, là trí tuệ tự tại, trí tuệ Tát-vân-nhã, trí tuệ Như Lai. Ai không làm như vậy thì không tự mình đạt đến chỗ ấy được."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Có phải do các pháp không từ đâu sinh ra mà được thọ quyết đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ chăng?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không phải."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thiên Trung Thiên! Vậy làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát được thọ quyết để đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ông có tự thấy pháp nào, và pháp nào được thọ quyết đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ không (?)"

 Tu-bồ-đề thưa: "Con không thấy có pháp nào sẽ thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Mọi pháp đều không thể nắm bắt được. Ai nghĩ như vậy thì pháp ấy thành A-duy-tam-Phật. Ai không như vậy thì không tự mình đạt đến A-duy-tam-Phật."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video