Thiên 0 — Lời tựa của tác giả

 # Tử bất ngữ (Những điều Khổng Tử không nói)

 Tử bất ngữ — Viên Mai, đời Thanh

 ● Lời tựa của tác giả: "Quái, lực, loạn, thần" (chuyện quái dị, chuyện sức mạnh phi thường, chuyện làm loạn, chuyện quỷ thần) là những điều Khổng Tử không nói đến. Thế nhưng chuyện "máu rồng" và "xe chở quỷ" thì phần "Hệ từ" (phần lời giải thích kèm theo Kinh Dịch, theo cách gọi của tác giả; thực ra hai hình ảnh này nằm trong lời quẻ Khôn và quẻ Khuê) có nói đến. Chuyện "chim huyền điểu" (chim én đen do trời sai xuống, bà mẹ nuốt trứng mà sinh ra tổ nhà Thương) sinh ra nhà Thương, chuyện bò dê che chở nuôi nấng Hậu Tắc (thủy tổ nhà Chu, bị bỏ rơi lúc mới sinh) thì phần "Nhã" và phần "Tụng" (hai phần của Kinh Thi) có nói đến.

 Tả Khâu Minh trực tiếp theo học bậc thánh nhân (Khổng Tử), vậy mà trong "nội truyện" và "ngoại truyện" (tức sách Tả truyện và sách Quốc ngữ, đều do ông soạn) lại kể bốn loại chuyện ấy đặc biệt tỉ mỉ, đó là vì sao? Ấy là vì thánh nhân dạy người chỉ có "văn, hành, trung, tín" (học văn chương, sách vở; giữ đức hạnh; tận lòng; giữ chữ tín) mà thôi. Ngoài ra thì "chưa biết việc sống, sao biết việc chết", "kính trọng quỷ thần nhưng giữ khoảng cách", đó là để dựng nên chuẩn mực cao nhất của đạo làm người.

 Còn sách Chu Dịch lấy hình tượng sâu kín, mờ mịt; các nhà thơ tự ghi lại điềm lành; họ Tả thích chuyện kỳ lạ và nghe biết nhiều, để lại thành văn chương, là để tìm hiểu cho tận cùng những biến hóa của trời đất. Lẽ của các bên đều cùng song hành mà không trái nhau.

 Tôi bình sinh ít thú vui, phàm những trò như uống rượu, hát khúc, đánh bạc (?) có thể góp vào cuộc vui chung với mọi người, tôi chẳng biết trò nào. Ngoài văn chương, sử sách ra thì không có gì để tự mua vui, bèn thu nhặt rộng rãi những chuyện làm lòng thích thú, tai kinh ngạc, cứ nói bừa nghe bừa, ghi chép lại mà giữ, chứ chẳng phải vì tin mê.

 Ví như người sành ăn đã chán ngấy tám món quý hiếm rồi, mà không nếm rộng cả những món tương trứng kiến (?), dưa rau quỳ thì dạ dày bị nghẹn, kém ăn; người mê âm nhạc đã có đủ nhạc "Hàm" (Hàm Trì, nhạc đời Hoàng Đế), nhạc "Thiều" (nhạc đời vua Thuấn) rồi, mà không nghe thêm cả các thứ nhạc của dân tộc man di bốn phương thì tai thành hẹp.

 Lấy điều hoang đường để xua cái tầm thường, lấy điều kinh hãi để đánh thức cái lười nhác. Chẳng phải có trò cờ bạc đó sao? Chơi còn hơn ngồi không (lời Khổng Tử trong sách Luận ngữ). Đây cũng là một niềm vui giống như Tỳ Thầm (đại phu nước Trịnh, ra đồng nội mới nghĩ được kế hay) ra chốn đồng nội vậy.

 Xưa kia Nhan Lỗ công (Nhan Chân Khanh, đời Đường) và Lý Nghiệp hầu (Lý Bí, đời Đường) có công với xã tắc (đất nước), mà lại thích bàn chuyện thần tiên ma quái; Hàn Xương Lê (Hàn Dũ, đời Đường) tự nhận gánh vác việc giữ gìn đạo Nho, mà lại thích những chuyện lộn xộn, vô căn cứ; Từ Kỵ tỉnh (Từ Huyễn, đời Tống) bài xích đạo Phật, đạo Lão, mà lại thích thu nhặt chuyện lạ, đến nỗi học trò dưới cửa có kẻ bịa ra chuyện để lấy lòng ông. Cái hay của bốn vị hiền ấy, tôi chẳng đáng làm kẻ hầu hạ; còn cái dở của bốn vị ấy thì tôi xin lén học theo vậy.

 Sách soạn xong, ban đầu đặt tên là "Tử bất ngữ", sau thấy trong các sách truyện của người đời Nguyên có cuốn trùng tên, bèn đổi thành "Tân Tề Hài" (Tề Hài mới; theo sách Trang Tử, Tề Hài là người hoặc sách ghi chép chuyện quái lạ).

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video