Quyển mười chín
Chu Thế Phúc
Ở huyện Thạch Lâu, tỉnh Sơn Tây, hai anh em Chu Thế Phúc và Chu Thế Lộc đánh nhau. Người em cầm dao đâm vào bụng anh, ruột lòi ra hai tấc (tấc: đơn vị đo chiều dài, khoảng hơn 3 cm). Lâu ngày, vết thương trên bụng lành lại, phẳng như một cái miệng, biết khép mở. Ruột thòng ra ngoài, phải úp một cái bát thiếc lên rồi buộc dây giữ lại. Cả đại tiện lẫn tiểu tiện đều ra từ chỗ ấy. Sống như thế hơn ba năm mới chết. Hôm chết, có ma nhập vào một người trong nhà, mắng người em: “Mày giết tao là số đã định từ kiếp trước. Nhưng mày ra tay sớm mấy năm, khiến tao phải chịu bao nhiêu nhơ bẩn.”
Hàn Tông Kỳ
Cháu ta là Hàn Tông Kỳ (con của chị hoặc em gái ta), từ nhỏ đã thông minh. Năm tuổi đã đọc được Ly Tao (bài từ nổi tiếng của Khuất Nguyên thời Chiến Quốc) cùng các sách khác. Mười ba tuổi đỗ ngay tú tài (?) (tú tài: người đỗ kỳ thi ở cấp huyện, phủ, được vào học ở trường của nhà nước). Năm mười bốn tuổi, Dương chế quân (chế quân: cách gọi tôn quan tổng đốc, người đứng đầu một hay vài tỉnh) mở kỳ quan phong (kỳ khảo sát học trò trong hạt), chọn cậu vào hạng siêu đẳng và cho vào học ở thư viện Phu Văn (thư viện: trường học lớn thời xưa). Người chủ trì việc dạy ở đó là thiếu tông bá (cách gọi quan thị lang bộ Lễ, phó quan đứng đầu bộ coi lễ nghi, thi cử) Tề Triệu Nam. Ông gặp cậu thì lấy làm lạ, nói: “Đứa trẻ này cốt cách khác thường, chỉ e không sống lâu.”
Sáng sớm mồng một tháng tám năm Kỷ Mão, cậu bỗng nói với mẹ: “Đêm qua con nằm mộng rất lạ. Con ngẩng lên thấy trên trời có mấy trăm người tất tả trong mây mù. Có người lật sổ sách, có người trao giấy bút, mỗi người một việc. Rồi con nghe tiếng xướng tên. Đến tên thứ ba mươi bảy thì đúng là tên con, con giật mình dạ một tiếng rồi tỉnh. Những tên được gọi đều rõ ràng từng cái, lúc tỉnh còn nhớ. Nhưng đến sáng khoác áo dậy thì quên sạch.” Cậu tự cho là mình đã có tên trên bảng trời, khoa này ắt đỗ.
Đến kỳ hương thí (kỳ thi cấp tỉnh, ai đỗ thì thành cử nhân), thi xong cả ba trường (ba vòng thi). Đêm Trung thu trăng sáng như ban ngày, lúc sắp nộp bài, cậu nghe có người gọi: “Hàn Tông Kỳ, về đi thôi!” Gọi như thế ba lần, tiếng càng lúc càng gay gắt, như trách cậu chậm chạp. Cậu đáp: “Vâng.” Đến lúc nộp bài, nhìn quanh bốn phía chẳng có ai, cậu lảo đảo đi về. Hôm sau cậu hỏi các bạn cùng thi, ai cũng nói: “Không có chuyện đó. Nếu bọn tôi muốn rủ anh cùng về thì ắt phải xưng hô cách khác, đâu dám gọi thẳng tên anh?”
Đến khi yết bảng thì cậu thi trượt. Cậu buồn bã không vui, ít lâu sau mắc bệnh rồi không dậy nổi nữa. Lúc sắp mất, cậu cứ khổ sở ngâm mãi hai câu thơ của Lý Bạch: “Ngẩng đầu nhìn trăng sáng, cúi đầu nhớ quê nhà.” Rồi cậu mở mắt nói với mẹ: “Con chợt hiểu ra chuyện kiếp trước rồi. Con vốn là đứa trẻ dâng hoa trước mặt Ngọc Hoàng. Nhân dịp mừng thọ Ngọc Hoàng, lúc dâng hoa, con liếc nhìn trộm đèn hoa dưới trần gian. Các vị tiên chê con bất kính, phạt con ngay ngày hôm ấy phải sinh xuống trần. Nay hết hạn, trên thúc con về, mẹ đừng đau khổ.” Cậu mất năm mười lăm tuổi. Tục truyền rằng mồng chín tháng giêng là ngày sinh của Ngọc Hoàng.
Bà Từ họ Du
Châu mục (quan đứng đầu một châu) Đặng Châu là Từ Đình Lộ, vợ chồng với bà họ Du rất mặn nồng. Bà Du chết, ông Từ đau xót vô cùng. Phấn son, áo xống thơm tho của vợ, ông đều bày đặt y như lúc bà còn sống, lại lấy chiếc áo cộc tay của bà phủ lên gối. Đến tuần đầu (ngày thứ bảy sau khi chết, ngày cúng tuần thứ nhất), ông bày lễ cúng ngoài sân, bỗng một con hầu nhỏ kêu lên: “Phu nhân sống lại rồi!”
Ông Từ chạy đến xem, thấy phu nhân mặc áo cộc tay ngồi ngay ngắn trên giường. Con cái và người nhà chạy tới đều trông thấy. Ông Từ bước lên định ôm thì bóng người chợt tan biến, mà chiếc áo cộc tay vẫn đứng sững, hồi lâu mới đổ xuống.
Một tối, ông Từ bày tiệc như muốn ngồi uống rượu với phu nhân, cầm chén khóc: “Ngày trước phiền nàng khuyên ta bớt uống, nay còn ai khuyên ta nữa!”
Chưa dứt lời, chén trong tay bỗng biến mất. Đám hầu hạ đứng bên tìm khắp không thấy. Một lúc sau, chiếc chén úp sấp trên chiếu tiệc, rượu trong chén không còn giọt nào.
Có một người thiếp nói với người khác: “Từ nay phu nhân không còn mắng chửi tôi được nữa.” Đến tối, người thiếp thấy phu nhân đi thẳng lên giường tát vào má mình. Trên má hằn vết ngón tay xanh, ba ngày mới hết. Từ đó cả nhà sợ và kính phu nhân còn hơn cả lúc bà còn sống.
Mộ tỳ bà
Thái sử (cách gọi tôn các quan làm việc ở viện Hàn lâm) Đổng Triều đỗ đạt từ khi còn trẻ, chữ viết, tranh vẽ và văn chương đều hơn hẳn những người cùng thời, tính tình phóng khoáng, nhưng lại ham mê sắc đẹp. Ông thường cùng các danh sĩ họp nhau ở đình Đào Nhiên, dạo bước ngâm thơ. Một lần, ông đi một mình đến chân tường thành, bỗng nghe tiếng đàn tỳ bà. Lần theo tiếng đàn thì thấy nó phát ra từ mấy gian nhà đổ nát. Trong đó có một thiếu nữ chừng mười bảy, mười tám tuổi, xinh đẹp, mặc áo hồng nhạt, tựa cửa sổ gảy đàn. Thấy ông Đổng, cô chẳng hề thẹn thùng hay tránh mặt, vẫn gảy đàn như cũ. Ông Đổng cứ quanh quẩn không dứt đi được. Bạn bè lấy làm lạ vì ông đi lâu không về, bèn rủ nhau đi tìm, thấy ông đang tựa vào cửa sổ nát đứng ngây ra, gọi không thưa. Mọi người cùng nhổ nước bọt xua đuổi, ông Đổng giật mình tỉnh lại, còn bóng dáng và tiếng đàn của cô gái thì đều biến mất. Lúc ấy ông mới kể lại sự việc. Mọi người vào nhà lục soát, chỉ thấy ngói vỡ tường đổ, tuyệt không có dấu vết người ở, chỉ có một nấm mộ cỏ mọc um tùm, tục gọi là “mộ tỳ bà”. Mọi người bèn dìu ông Đổng về. Chẳng bao lâu, ông vì bệnh phải về quê ở Thường Châu, rồi mất ở nhà.
Tào A Cẩu
Trình Tam Lang ở Quy An có người vợ trẻ đẹp lại hiền, làng xóm gọi là Tam nương tử. Một buổi sáng mùa hè, đang trang điểm, chị bỗng cử chỉ khác thường. Tam Lang ngờ vợ bị ma quỷ ám, lấy tay trái tát vào má. Tam nương kêu lên: “Đừng đánh tôi, tôi là Tào A Cẩu nhà hàng xóm đây. Nghe bên nhà bày cỗ, tôi theo mọi người đến ăn. Đến nơi thì riêng tôi không có chỗ ngồi. Tôi vừa xấu hổ vừa đói, biết Tam nương hiền nên mới nhập vào để xin ăn, đừng sợ.”
Nhà hàng xóm họ Tào là một họ lớn, đêm trước quả có mời sư tụng kinh Diệm Hỏa (?) (kinh cúng thí thực, bố thí đồ ăn cho cô hồn ma đói). A Cẩu là một kẻ vô lại trong họ Tào, chết trẻ khi chưa lấy vợ. Vì A Cẩu không có con cháu nối dõi nên quả thật không ai bày cỗ cho hắn. Nghe những lời ấy, người họ Tào cũng sợ, cùng mang rượu và tiền giấy đến trước mặt Tam nương khấn vái. Tam nương nói: “Tối nay phải bày cỗ riêng cho tôi, tiễn tôi ra sông. Từ nay về sau hễ cúng tế thì phải có tên A Cẩu mới được.” Người họ Tào sợ, làm theo lời mà tiễn hắn đi, Tam nương liền khỏi.
Tiền Trọng Ngọc
Thư sinh Tiền Trọng Ngọc, thuở trẻ sa cơ lỡ vận, đến làm khách ở nha môn huyện Lan Khê. Gặp đêm Thượng nguyên (rằm tháng giêng), bạn bè đều ra phố xem đèn, riêng Trọng Ngọc trong lòng buồn bực nên không đi. Anh dạo dưới trăng trước thềm, than rằng: “Làm sao có được năm trăm lạng vàng để cả nhà ruột thịt ta được đoàn tụ!” Dứt lời, nghe dưới thềm có tiếng đáp: “Có, có.” Trọng Ngọc ngờ bạn bè trêu mình, nhìn khắp nơi không thấy ai, bèn quay về phòng ngồi.
Bỗng nghe ngoài cửa sổ có tiếng sột soạt, một mỹ nhân vén rèm bước vào, nói: “Chàng đừng sợ. Thiếp không phải người, nhưng cũng không phải loài gây họa. Ngày tết mà phải ở đất khách, cùng chung cảnh quạnh hiu. Vừa rồi nghe chàng than, thiếp cười chàng là đấng nam nhi bảy thước, kiếm năm trăm lạng vàng thì có khó gì?” Trọng Ngọc hỏi: “Vậy người lúc nãy nói ‘có, có’ là nàng ư?” Đáp: “Phải.” Trọng Ngọc hỏi: “Ở đâu?” Cô gái cười: “Đừng vội, đừng vội.” Rồi kéo tay Trọng Ngọc cùng ngồi, nói: “Thiếp là Uông Lục Cô, bị chôn ở đây, bùn lầy ngấm vào, xin chàng dời mộ thiếp lên chỗ cao, thiếp ắt sẽ đền đáp đúng như lời chàng mong.” Hỏi: “Nàng mắc bệnh gì mà chết?” Cô gái lấy tay che mặt: “Xấu hổ lắm, không nói ra được.”
Gặng hỏi mãi, cô mới nói: “Thiếp từ nhỏ đã biết chuyện trai gái, nhưng sinh ra trong nhà nghèo hèn. Nhà ở trên lầu sát mặt phố. Một lần tình cờ tựa cửa sổ, thiếp thấy một chàng trai đẹp đang đi tiểu, để lộ dương vật đỏ tươi như ngọc. Thiếp đem lòng mến mộ, tưởng đàn ông trong thiên hạ ai cũng như thế. Về sau thiếp lấy anh bán rau họ Chu, mặt mũi đã xấu, thân thể lại càng nhỏ nhoi dơ bẩn, chẳng giống chút nào chàng trai đã thấy. Vì thế thiếp buồn oán nhớ nhung mà thành bệnh, miệng không nói được, rồi chết.” Trọng Ngọc nghe xong lòng xao động mạnh, cởi quần ra, kéo tay cô gái bắt sờ. Bỗng có tiếng người đến, cô gái vội phủi áo đứng dậy: “Duyên chưa tới.”
Trọng Ngọc tiễn đến chân tường, cô gái tháo một chiếc vòng bạc đeo tay đưa cho anh, nói: “Mong chàng đừng quên.” Nói xong thì biến mất. Trọng Ngọc ngơ ngẩn như trong mộng, nhìn lại thì chiếc vòng bạc vẫn nằm trong tay, bèn cất giấu kín.
Tối hôm sau, lúc mọi người đã yên giấc, anh một mình đi dọc bóng tường, tìm khắp nơi không gặp lại cô nữa, bèn kể với chủ nhà, đưa chiếc vòng ra làm chứng. Chủ nhà lấy làm lạ, cho đào đất sâu hơn ba thước (thước: khoảng hơn 30 cm), thấy xác một người con gái. Áo quần, đồ trang sức đều đã mục nát, nhưng da thịt vẫn tươi như người sống, giống hệt người Trọng Ngọc đã gặp. Trên cánh tay phải vẫn còn một chiếc vòng.
Trọng Ngọc cởi áo đắp lên xác, sắm quan tài, chăn liệm, dời chôn lên một gò cao.
Đêm ấy, anh mộng thấy cô gái đến tạ ơn: “Cảm kích chàng giữ chữ tín, thiếp xin chỉ chỗ có vàng. Từ giường chàng nằm đi sang bên trái ba thước, xưa có người chôn năm trăm lạng vàng, sáng mai hãy đào lấy.” Làm theo lời, quả nhiên được đúng số vàng ấy.
Cổ cóc
(Cổ: thứ bùa độc, do người nuôi các loài trùng độc mà làm ra để hại người.) Thư sinh Chu Y Nhân viết chữ đẹp. Thái thú (quan đứng đầu một phủ) phủ Khánh Viễn, tỉnh Quảng Tây là ông Trần Hy Phương mời anh làm ký thất (người lo giấy tờ thư từ cho quan). Giữa mùa hè nóng nực, thái thú mời các bạn đồng liêu đến uống rượu.
Vào tiệc, ai nấy đều bỏ mũ. Mọi người thấy trên đỉnh đầu Chu có một con cóc lớn ngồi chồm hỗm, gạt nó rơi xuống đất thì bỗng không thấy đâu nữa. Uống đến nửa đêm, con cóc lại leo lên đỉnh đầu Chu mà Chu không hay biết. Mọi người lại gạt nó rơi xuống, đồ nhắm, hoa quả trên mâm tiệc đều bị nó làm hỏng hết, rồi lại biến mất. Chu về ngủ, thấy đỉnh đầu ngứa ngáy. Hôm sau tóc trên đỉnh đầu rụng sạch, giữa đỉnh nhô lên như một cái bướu, màu đỏ. Bỗng da nứt toác, một con cóc từ bên trong thò đầu ra trợn mắt nhìn, hai chân trước chống lên đỉnh đầu, từ eo trở xuống vẫn nằm trong da đầu, lấy kim châm cũng không chết. Kéo nó ra thì đau không chịu nổi, thầy thuốc không chữa được. Có một ông lão gác cổng nói: “Đây là cổ, lấy trâm vàng đâm vào thì nó sẽ chết.” Thử làm quả nhiệm, bèn lôi được con cóc ra.
Chu không bị bệnh gì khác, chỉ có xương đỉnh đầu lõm xuống như cái chậu ngửa.
Yêu quái cái đôn
Cao Duệ Công là con nhà quyền quý nhiều đời. Trước gian sảnh nhà ông có yêu quái. Đêm nào hễ có người đi qua là thấy một người áo trắng cao hơn một trượng (trượng: mười thước, khoảng hơn 3 mét) bám theo sau, lấy tay bịt mắt người ta, tay lạnh như băng. Người nhà bèn đóng cửa trước, mở cửa khác để ra vào. Dần dần người áo trắng hiện ra cả ban ngày, ai cũng tránh. Một lần Duệ Công say rượu ngồi trên sảnh, thấy người áo trắng bước lên thềm, tựa cột mà đứng, tay vuốt râu, ngửa mặt nhìn trời, mắt lim dim, dường như không thấy Duệ Công đang ngồi đó. Duệ Công lén đến sau lưng, vung nắm đấm đánh mạnh, nhưng đánh trượt trúng vào cột, trật ngón tay chảy máu, còn người áo trắng thì đã đứng giữa sân trước thềm. Duệ Công hét lớn xông tới đánh, khi ấy trời đang mưa dầm, ông trượt rêu ngã sấp. Người áo trắng thấy thế cười lớn, giơ tay định đánh nhưng lưng không cúi xuống được; lại như muốn đá, nhưng chân dài quá không nhấc lên được; bèn nổi giận, chạy vòng quanh thềm. Duệ Công biết nó chẳng làm gì được mình, xông thẳng tới ôm lấy chân nó mà hất mạnh lên. Người áo trắng ngã xuống đất rồi biến mất. Duệ Công gọi người nhà đào ở chỗ nó hiện ra lúc đầu, sâu ba thước thì được một cái đôn ngồi bằng sứ trắng đã cũ. Trên đôn vẫn còn vết máu tươi, chính là máu ngón tay Duệ Công dính vào. Đập vỡ cái đôn, yêu quái liền dứt hẳn.
Thần Lục Lang đánh nhau
Ở thôn quê vùng Nam Ninh, tỉnh Quảng Tây, người ta thờ thần Lục Lang. Ai ăn nói xúc phạm đến thần thì bị thần quấy phá. Thần lại rất giỏi quyến rũ con gái, cô nào đẹp thường bị thần nhập vào. Phàm ai bị thần làm hại thì lấy một bó tiền giấy, một bát cơm, thuê hai ba người thổi kèn đánh trống, nửa đêm cúng rồi tiễn ra đồng hoang, thần liền bỏ đi nơi khác. Ở vùng ấy, chẳng đêm nào là không có nhà tiễn Lục Lang.
Có cô Dương Tam Cô mười bảy tuổi, dung mạo xinh đẹp. Một hôm trời sắp tối, cô đang ngồi với cha mẹ, bỗng cười duyên liếc mắt. Hồi lâu, cô chạy vào phòng đánh son trát phấn, thẹn thùng trăm vẻ. Cha mẹ đến hỏi thì gạch đá từ trên không ném xuống, cửa phòng đóng sập lại, chỉ nghe tiếng hai người cười nói bên trong. Biết là Lục Lang, cha mẹ vội gọi phường nhạc đến tiễn, nhưng Lục Lang không chịu đi. Đến sáng, cô gái ra ngoài như thường, nói: “Lục Lang là một chàng trai đẹp, đầu đội khăn tướng, mình mặc áo giáp mềm, chừng hai mươi bảy, hai mươi tám tuổi, rất mực yêu thương con, không cần tiễn chàng đi.” Cha mẹ chẳng biết làm sao.
Mấy đêm sau, cô bỗng hốt hoảng chạy ra, nói: “Lại có thêm một Lục Lang nữa đến! Râu xồm, mặt mũi rất dữ tợn, tranh giành con với Lục Lang trước mà đánh nhau. Lục Lang trước không địch nổi, sắp phải bỏ đi rồi.” Chốc lát, nghe trong phòng tiếng đánh nhau dữ dội, như chẳng đồ vật nào là không vỡ hỏng. Cha mẹ bèn gọi phường nhạc đến tiễn cả hai. Cả hai đều đi mất, Tam Cô cũng bình yên.
Hương hoàn hồn
(Hương hoàn hồn: thứ hương thần kỳ khiến hồn người chết trở về.) Bà nội của con hầu Chiêu Thư nhà ta là bà họ Chu, hơn bảy mươi tuổi, thờ Phật rất thành tâm. Một đêm đã đi ngủ, bà thấy trong phòng có một bà già đứng. Lúc đầu trông rất thấp, càng nhìn càng cao dần. Bà già cầm mấy tờ giấy chất lên ghế, mặc váy vải nhuộm chàm, màu rất tươi. Bà Chu nghĩ thầm: cũng một màu chàm, sao riêng của bà ta lại tươi thế? Bèn hỏi: “Bà ơi, vải chàm của bà nhuộm ở đâu vậy?” Không đáp. Bà Chu giận mắng: “Ta hỏi mà không đáp, chẳng lẽ là ma hay sao!” Bà già nói: “Phải.” Hỏi: “Đã là ma thì đến bắt ta ư?” Đáp: “Phải.” Bà Chu càng giận, mắng: “Ta nhất định không chịu để bắt!” Rồi đưa tay tát vào má bà già. Bất giác hồn bà thoát ra, đã đến ngoài cửa, còn bà già thì không thấy đâu nữa.
Bà Chu đi giữa vùng cát vàng, chân không chạm đất, bốn phía không một bóng người. Bà trông thấy nhà cửa, toàn tường quét vôi trắng, rất rộng rãi khang trang, bèn bước vào.
Trên bàn có một nén hương năm màu, dài bằng cán cân, trên đầu có một đốm lửa đỏ, phía dưới phủ nhung màu nhiều lớp chồng lên nhau, giống kiểu tóc mái “Lưu Hải” (kiểu tóc mái cắt ngang trước trán) mà trẻ con trên đời vẫn để. Có một bà già đang quỳ lạy dưới nén hương, mặt mũi rất hiền từ, hỏi bà Chu từ đâu đến. Bà Chu đáp: “Lạc đường đến đây.” Hỏi: “Có muốn về không?” Đáp: “Muốn về mà không về được.” Bà già nói: “Ngửi hương này là về được.” Bà Chu ngửi, thấy mùi thơm lạ xộc thấu lên óc, giật mình tỉnh lại, thì ra đã nằm cứng đờ ở nhà ba ngày rồi. Có người nói: “Đây chính là hương hoàn hồn ở núi Tụ Quật (núi tiên trong truyền thuyết, có cây làm được hương cứu người chết sống lại).”
Quan Âm từ biệt
Người thiếp họ Phương của ta thờ một pho tượng Quan Âm bằng gỗ đàn hương, cao bốn tấc. Tính ta phóng khoáng, không lễ bái mà cũng không cấm. Có bà Trương làm trong nhà thờ phụng càng thành kính, sáng nào cũng đến trước tượng Phật thắp hương, cúi đầu lạy xong mới đi quét dọn. Một buổi sáng, ta gọi nước rửa mặt rất gấp mà bà Trương cứ lạy Phật mãi không thôi. Ta nổi giận, lấy tượng Quan Âm ném xuống đất, lấy chân giẫm lên. Người thiếp khóc nói: “Đêm qua thiếp mộng thấy Quan Âm đến từ biệt, bảo: ‘Ngày mai ta gặp một tai nạn nhỏ, ta sẽ đi nơi khác.’ Nay quả bị ông giẫm đạp, há chẳng phải là số sao!” Rồi đem tượng đưa vào am Chuẩn (?). Ta nghĩ: giáo lý nhà Phật vốn cho mọi thứ đều là không, sao lại bày trò ranh mãnh như vậy được, ắt có ma quỷ nương vào. Từ đó ta không cho người nhà thờ Phật nữa.
Thần Thỏ
Đầu triều Thanh, có một vị ngự sử (quan giám sát, có quyền vạch tội các quan) đỗ đạt từ khi còn trẻ, được cử đi tuần án (đi thay vua xét xử, kiểm tra quan lại các nơi) ở Phúc Kiến. Có người tên Hồ Thiên Bảo mê vẻ đẹp của ông. Hễ ông lên kiệu hay ngồi công đường, Hồ đều rình liếc nhìn. Quan tuần án trong lòng ngờ vực, nhưng rốt cuộc không hiểu vì sao, bọn nha lại cũng không dám nói. Không lâu sau, quan tuần án đi tuần huyện khác, Hồ cũng đi theo, lén nấp trong nhà xí để nhìn trộm mông ông. Quan tuần án càng ngờ, cho gọi đến hỏi. Lúc đầu Hồ còn không chịu nói, đến khi bị tra bằng tam mộc (ba thứ hình cụ bằng gỗ: gông cổ, cùm chân, kẹp tay) mới khai: “Quả thật tôi thấy đại nhân đẹp quá, lòng không quên được. Biết rõ cành quế trên trời đâu phải chỗ cho chim phàm đậu (ý nói người cao quý không phải thứ kẻ hèn mọn với tới được), nhưng hồn vía cứ phiêu dạt, bất giác vô lễ đến thế này.” Quan tuần án giận lắm, sai đánh chết hắn dưới gốc cây khô (?).
Hơn một tháng sau, Hồ báo mộng cho người cùng làng: “Ta vì lòng không đứng đắn mà xúc phạm người quyền quý, chết là đáng lắm. Nhưng dẫu sao đó cũng là một tấm lòng yêu, một phút si mê, khác với hạng hại người thông thường. Quan lại dưới âm phủ đều cười ta, giễu ta, chứ không ai giận ta.
Nay quan âm phủ phong ta làm Thần Thỏ, chuyên coi việc đàn ông yêu đàn ông ở trần gian. Các người có thể lập miếu thờ ta để nhận hương khói.” Tục đất Mân (Phúc Kiến) vốn có lệ đàn ông cưới đàn ông làm “khế đệ” (em kết nghĩa, thực chất là bạn tình nam). Nghe người làng kể lời trong mộng, mọi người tranh nhau góp tiền lập miếu. Quả nhiên linh ứng như tiếng vang đáp lại. Những ai hẹn hò lén lút, cầu mà không được, đều đến miếu khấn xin.
Trình Ngư Môn nói: “Vị tuần án này chưa đọc chuyện trong sách Án Tử Xuân Thu, Án Tử khuyên vua đừng giết người coi chim (chuyện kẻ coi chim nhìn trộm vua Tề Cảnh Công vì mê vẻ đẹp, vua định giết, Án Tử can rằng vì yêu mà giết người là không nên), cho nên mới ra tay quá nặng. Tiên sinh Địch Vĩ Nhân thì khác hẳn. Tương truyền khi tiên sinh làm biên tu (chức quan ở viện Hàn lâm lo việc biên soạn sử sách), còn trẻ, dung mạo đẹp. Có một gã phu xe cũng còn trẻ, xin vào phủ đẩy xe cho tiên sinh, làm việc rất chăm chỉ cẩn thận, trả tiền công thì không nhận, tiên sinh cũng thương mến. Chẳng bao lâu gã bệnh nặng, thầy thuốc chữa không khỏi, sắp tắt thở, mời chủ đến, nói: ‘Tôi sắp chết rồi, không thể không nói. Sở dĩ tôi ốm đến chết là vì mê vẻ đẹp của ông.’ Tiên sinh cười lớn, vỗ vai gã: ‘Thằng ngốc! Nếu có lòng ấy sao không nói sớm?’ Rồi chôn cất gã rất hậu hĩ.”
Ngọc Mai
Con hầu Ngọc Mai nhà Hương Đình mười mấy tuổi, vốn chăm chỉ. Bỗng dưng nó trở nên lười, suốt ngày mê man ngủ, đánh cũng không chừa. Đêm nào cũng lẩm bẩm như đang thì thầm với ai. Hỏi thì không chịu nói. Cởi quần khám chỗ kín thì thấy đã mất trinh, lại còn lở loét. Tra hỏi, nó mới khai: “Đêm đêm có con yêu, hình dạng như con dê đen, biết nói tiếng người. Dương vật của nó như cây bút lông, đau không chịu nổi. Nó dặn tôi đừng nói với ai, nếu nói thì nó sẽ lôi tôi đi, đẩy vào chỗ chết.” Mọi người kinh hãi.
Chờ con hầu ngủ, đêm ấy mọi người nghe trộm. Lúc đầu có tiếng như mèo uống nước, rồi đến tiếng rên rỉ. Hương Đình dẫn mọi người cầm gậy xông vào, soi đèn không thấy ai, hỏi: “Yêu đâu?” Con hầu chỉ xuống gầm giường: “Cái con mặc áo xanh này đây.” Quả thấy hai luồng ánh mắt, chỗ nào ánh mắt lóe tới thì màn đều thành màu xanh. Lấy gậy đánh, nó nhảy vọt lên, phóng qua cửa sổ mà đi, móc màn, khóa rương khắp phòng kêu loảng xoảng.
Hôm sau mất con hầu, tìm khắp không thấy. Đến chập tối, người dưới bếp thấy một chiếc váy vải đỏ bay phất phơ trong gió ở góc tây nhà chứa củi, đến tìm thì thấy con hầu ở đó, mê man không tỉnh. Đổ nước gừng vào, nó tỉnh lại nói: “Đêm qua con yêu đến bảo: ‘Việc đã bị chủ mày biết, không thể không ôm mày đi.’ Rồi nó giấu tôi trong nhà củi, hẹn tối nay lại đến.” Hỏi: “Đêm qua nghe có tiếng mèo uống nước là sao?”
Nó đáp: “Mỗi lần con yêu dâm tôi, nó liếm trước rồi mới giao hợp, lúc nó liếm thì còn đỡ khổ.” Ngay hôm ấy Hương Đình gọi người môi giới, bán Ngọc Mai sang nhà khác. Con yêu rốt cuộc không theo đến đó.
Lô Bưu
Thuở nhỏ ta có người bạn cùng học tên Lô Bưu. Một hôm anh đến trường, mặt mày ủ rũ. Hỏi thì anh kể: “Hôm qua tôi đi tảo mộ ở Tây Hồ, về muộn, cổng thành đã đóng, phải ngủ trọ một quán. Đêm trăng rất sáng, gà gáy là tôi dậy, đạp trăng vào thành. Đến ngoài cửa Thanh Ba, tôi ngồi nghỉ trên một tảng đá. Thấy xa xa có một cô gái đi tới, vái chào tôi. Tôi ngờ cô ta không phải người, bèn tụng chú Đại Bi (câu thần chú của đạo Phật gắn với Bồ Tát Quan Âm, tin là trừ được tà ma) để chống lại. Cô ta như sợ nghe, không dám lại gần. Tôi xông tới mà tụng. Tôi càng tiến lại gần thì cô càng lùi xa. Tôi sợ, bèn chạy cuồng mấy dặm. Sắp vào đến ủng thành (vòng tường phụ xây bao ngoài cổng thành), thấy phương đông đã hửng sáng, người bán cá gánh hàng qua lại, tôi nghĩ lúc này còn sợ gì nữa, sao không quay lại chỗ cũ dò xem dấu vết? Đi đến đoạn đường trước, không ngờ cô gái ấy đang ngồi chễm chệ trên tảng đá như đợi ai. Thấy tôi, cô cười lớn, lao tới vồ, gió lạnh buốt như tên bắn, lông tóc tôi dựng đứng run rẩy. Tôi hoảng hốt, lại tụng chú Đại Bi để chống. Cô ta nổi giận, đưa tay vươn lên, hai khúc xương khô kêu răng rắc, mặt chẳng ra xanh chẳng ra vàng, bảy lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi và miệng) đều chảy máu. Tôi bất giác thét lên rồi ngã vật xuống, xương khô đè lên người, từ đó tôi mê man không biết gì nữa. Sau có người đi đường qua, đỡ tôi dậy, đổ nước gừng cho tôi, tôi mới tỉnh lại mà về nhà.” Ta vội cùng các bạn học bày rượu cho Lô bớt sợ, nhìn thấy trong hai lỗ tai, hai lỗ mũi và trong bím tóc anh vẫn còn bùn xanh nhét đầy, lấm tấm như hạt đậu nhỏ. Có người nói: “Đều là do Lô tự nhét vào, cho nên hai tay cũng dính đầy bùn.”
Mộ cổ ở Khổng lâm
(Khổng lâm: khu rừng mộ của dòng họ Khổng ở Khúc Phụ, nơi có mộ Khổng Tử.) Đời vua Ung Chính, ông Trần Thế Quan, tên thụy là Văn Cần (tên thụy: tên triều đình đặt cho sau khi mất), trông coi việc tu sửa Khổng lâm. Cách mộ Thánh (mộ Khổng Tử) hơn mười bước về phía tây, đất sụt xuống thành một cái hố. Dò xuống thấy bên trong rỗng, rộng hơn một trượng, có một chiếc giường đá. Trên giường có cỗ quan tài sơn son đã mục, một bộ xương trắng rất to lớn. Bên cạnh đặt một thanh kiếm đồng dài hơn một trượng (?), màu xanh trong suốt, lại có mấy chục thẻ tre, dường như có chữ khoa đẩu (lối chữ rất cổ, nét đầu to đuôi nhỏ như hình con nòng nọc). Lấy lên xem thì tan biến hết. Các thứ đỉnh, trở, tôn, di (các loại đồ đồng thời cổ dùng trong tế lễ: vạc, mâm bày thịt, bình rượu…) phần lớn cũng vỡ sứt, mờ nhòe.
Ông Văn Cần cho rằng ngôi mộ này còn có trước cả thời Khổng Tử, không nên làm kinh động, bèn cẩn thận lấy gạch đá xây bịt lại, rồi đặt lễ thiếu lao (?) (lễ tế bằng dê và lợn) để cúng.
Sử các bộ giáng cơ
(Các bộ: cách gọi tôn bậc đại thần vừa làm đại học sĩ vừa coi một bộ. Giáng cơ: thần linh hiện về qua việc cầu cơ — một lối cầu thần, người ta cầm cây bút gỗ viết lên mâm cát hay mâm tro, tin rằng thần mượn tay người để viết.) Thái thú Dương Châu là Tạ Khải Côn cầu cơ, trên mâm tro viết ra mấy câu trong bài Chính khí ca. Thái thú ngờ là tiên sinh Văn Sơn (Văn Thiên Tường, trung thần cuối đời Tống, tác giả bài Chính khí ca), bèn sửa mũ kính cẩn lạy. Hỏi tên họ vị thần, cơ viết: “Bề tôi tầm thường của nước đã mất, Sử Khả Pháp.” (Sử Khả Pháp: trung thần cuối đời Minh, chết khi giữ thành Dương Châu.) Lúc ấy thái thú đang tu sửa đền và mộ Sử công, trồng tùng mai bao quanh, bèn hỏi: “Tôi sửa đền và mộ cho ngài, ngài có biết không?” Cơ viết: “Biết. Đó là trách nhiệm của người giữ đất, nhưng cũng không phải hạng quan lại tầm thường làm được.” Hỏi về phẩm cấp quan sau này của mình, cơ phê: “Đừng lo không có chức vị, hãy lo lấy gì để đứng vững ở chức vị ấy.” Ông Tạ không có con, hỏi: “Sau này tôi có được con không?” Cơ phê: “Có con mà tên tuổi mất đi, chẳng bằng không con mà tên tuổi còn mãi. Thái thú hãy gắng lên.” Hỏi: “Gần đây tiên sinh đã thành thần chưa?” Đáp: “Đã thành thần.” Hỏi: “Thần gì?” Đáp: “Thiên tào kê sát đại sứ (vị quan lớn coi việc tra xét ở cõi trời).” Viết xong, cơ đòi một tờ giấy dài. Hỏi: “Để làm gì?” Đáp: “Ta muốn tự đề câu đối.” Đưa giấy, cơ đề: “Một đời hưng vong, đều do khí số; ngàn năm miếu mạo, mãi tựa non sông.” Nét bút già dặn mạnh mẽ. Ông Tạ cho tô viền lại nét chữ (để khắc), treo trong miếu.
Cây sào treo đầu
Có một viên quan huyện, khi làm quan ở Bảo Sơn, có người lái buôn đến kiện bị cướp. Chỗ bị cướp là một bến cảng đổ nát, nơi thuyền đậu. Quan huyện đến xem, thấy đường thủy có thể đi thông vào tận trong thành, vậy mà người đi thuyền lại đến đây thuê phu khuân hàng lên bộ. Ông sinh nghi, nhưng không ai nói ra lý do.
Có một viên bả tổng (chức võ quan cấp thấp, chỉ huy một toán lính) đến gặp, nói: “Chỗ này vốn thuyền đi thông được, sở dĩ khách đến đều phải bốc hàng lên bộ là vì dân nghèo ở cửa cảng dựa vào sức gánh vác để kiếm miếng ăn.” Quan hỏi về vụ cướp, viên bả tổng nói: “Không dám nói, phải tha tội cho tôi thì tôi mới dám nói.” Quan nói: “Luật có điều tự thú thì được miễn tội. Ngươi khai với ta tức là tự thú rồi, ngại gì?” Hắn nói: “Bọn cướp đều là bọn chiếm giữ, bắt chẹt ở bến này, con trai tôi cũng ở trong đó. Tháng trước, ông lái buôn ấy đến đây, thấy đường thủy đi thông được nên không chịu bốc hàng lên bộ, vì thế mà xảy ra đánh cãi, sự thực là có vậy.” Theo lệ mới ban năm Càn Long thứ ba mươi, ai bắt được cường đạo (giặc cướp có vũ khí, dùng sức mạnh cướp của) thì được thăng chức vượt cấp. Khi định án, quan huyện muốn thăng quan, bèn làm tờ trình là đã bắt được cường đạo; còn viên bả tổng vì biết chuyện nên bị khép tội chứa chấp, xử chém ngay (?). Một lần chém sáu người, quan huyện được thăng vượt cấp lên làm tri phủ (quan đứng đầu một phủ) An Khánh.
Sáu năm sau, ông ta tạm giữ chức đạo viên đạo Tùng Thái (đạo: cấp hành chính trên phủ; đạo viên là quan đứng đầu). Đi tuần biển đến chỗ xảy ra vụ cướp ở Bảo Sơn, thấy sáu cây sào treo đầu lâu vẫn còn đó. Ông hỏi lính hầu: “Mấy thứ lủng lẳng đằng trước là gì vậy?” Tên lính đáp: “Đó là sáu tên cướp, đại nhân nhờ chúng mà thăng quan, lại quên rồi sao?” Ông ta bất giác rùng mình, giận dữ quát: “Đồ nô tài chết tiệt! Ai bảo mày dẫn ta đến đây? Về mau! Về mau!” Khiêng về đến nha môn, ông ta mắng người gác cổng: “Đây là nhà trong, sao mày dám để tên bả tổng kia tự tiện xông vào!” Nói xong thì lưng phát nhọt, một cái nhọt có sáu đầu, như đang cắn xé nhau. Người nhà biết là điềm chẳng lành, đốt tiền giấy, mời cao tăng làm lễ sám hối, nhưng rốt cuộc ông ta không qua khỏi.
Trần Tử Sơn
Trần Tử Sơn, tên là Đại Luân, người Lật Dương, là bạn đồng niên (người cùng đỗ một khoa) của ta ở cả kỳ thi hương lẫn kỳ thi hội (kỳ thi ở kinh đô, đỗ thì được dự thi để thành tiến sĩ). Năm vào học ở trường (đỗ tú tài), anh mới mười chín tuổi. Có lần anh ốm nặng, mộng thấy một nhà sư mặc áo tía, tự xưng là “đại sư Nguyên Khuê”, nắm tay anh nói: “Ngươi bỏ ta xuống trần gian, sao không quay về?” Trần chưa kịp đáp, nhà sư cười nói: “Thôi khoan, khoan đã. Ngươi còn một chén rượu Quỳnh Lâm, một bát canh Doanh Đài (Quỳnh Lâm: tiệc vua ban cho các tân tiến sĩ; Doanh Đài: nơi trong cung vua ban yến cho các quan văn; ý nói còn phải đỗ tiến sĩ, làm quan to), ăn xong rồi về cũng chưa muộn.” Rồi bấm đốt ngón tay nói: “Lại xa cách thêm mười bảy năm nữa.” Nói xong thì đi. Trần giật mình tỉnh dậy, ra một trận mồ hôi thì khỏi bệnh. Năm Kỷ Mùi anh đỗ tiến sĩ, được vào viện Hàn lâm (cơ quan văn học, soạn thảo văn thư của triều đình), thăng đến chức độc học sĩ (chức quan ở viện Hàn lâm, chuyên giảng đọc sách cho vua).
Năm ba mươi tám tuổi, mùa thu anh bị kiết lỵ mãi không khỏi, nhân nhớ lại kỳ hạn mười bảy năm trong mộng, tự biết mình sẽ không qua khỏi. Anh thường cười nói với người nhà: “Đại sư chưa đến, có khi lại đổi hẹn, cũng chưa biết chừng.” Bỗng một hôm dậy sớm, anh thắp hương, tắm gội, đòi mũ áo triều phục mặc vào, nói: “Thầy ta đã đến, ta đi đây.” Bạn đồng niên là biên tu Kim Chất Phu vốn mộ đạo Phật, đứng bên quát hỏi: “Đã dắt anh đến, lại kéo anh đi. Một đi một đến, là cớ làm sao?” Trần mắt đã sắp nhắm, gượng ngồi dậy mở mắt đáp: “Đến vốn không ngại, đi cũng chẳng sao. Trần gian hay trên trời, cũng chỉ một đàn tràng (nơi lập đàn tu tập, làm lễ của nhà Phật).” Nói xong, anh ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi, tư thế ngồi thiền) mà mất.
Ngày hỏa nhật
(Hỏa nhật: ngày thuộc hành Hỏa ghi trong lịch, có những điều phải kiêng.) Thái sử Tào Lai Ân ngủ trưa ở kinh đô, mộng thấy một người đàn ông to lớn đến chào, tự xưng là “tiên sinh Hoàng Côn Phố”. Ông ta kéo Tào đến một nơi, cung điện nguy nga, bên trong có một vị tôn thần mặt vuông vức, mặc mũ áo của triều đại hiện nay. Vị thần mời Tào vào gặp, nói: “Ba chúng ta đều là quan ở viện Hàn lâm, chỉ theo lễ người đi trước người đi sau, không theo lễ cấp trên cấp dưới.” Ngồi xong, thần nhìn Tào nói: “Năm mười một tuổi, khanh từng làm một việc rất tốt, Thượng đế biết, nên đặc biệt triệu khanh đến đây nhận chức, khanh có thể đến ngay.” Tào ngơ ngác không nhớ hồi nhỏ mình đã làm việc gì, từ chối mãi, cố trình bày rằng “nhà nghèo con nhỏ, nên không muốn đến”. Vị tôn thần rất không vui, ngoảnh sang bảo tiên sinh Côn Phố: “Hãy khuyên nhủ thêm hắn.”
Nói xong, không ngoảnh lại, đi thẳng vào trong.
Tiên sinh kéo Tào lại cười nói: “Ta biết rõ làm quan ở viện Hàn lâm cũng thanh bần vất vả lắm, sao khanh còn quyến luyến mà không chịu đến?” Tào lại van xin. Tiên sinh nói: “Ta sẽ xin giúp khanh, xem ra cũng có thể được miễn. Nhưng từ nay về sau, cứ gặp ngày hỏa nhật thì khanh không được ra khỏi cửa, nhớ cẩn thận đừng quên.”
Tào hỏi: “Vị tôn thần là ai?” Đáp: “Là Trương Kinh Giang tướng công (vị tể tướng họ Trương người Kinh Giang).” Hỏi: “Đây là nơi nào?” Đáp: “Đô sát viện ở cõi trời (Đô sát viện: cơ quan giám sát, vạch tội quan lại).”
Tào giật mình tỉnh dậy. Về sau mỗi lần ra cửa, ông đều xem hoàng lịch (cuốn lịch ghi ngày tốt ngày xấu), gặp ngày hỏa nhật thì dù là việc đi mừng hay đi viếng cũng không đi. Mấy năm sau thì không còn nhớ kỹ nữa.
Ngày hai mươi ba tháng chạp năm Càn Long thứ ba mươi ba, xá nhân (chức quan lo việc văn thư ở Nội các) Nghiêm Đông Hữu mời Tào đến nhà Trình Ngư Môn dự hội thơ. Theo tục, ngày ấy cúng ông Táo, nên lấy luôn việc đó làm đề thơ. Trong tiệc, rượu được mấy tuần, Tào bỗng ngẩn ngơ như ngủ thiếp đi, mắt nhắm lại, người đổ xuống. Khách khứa hoảng sợ, ngờ trong thơ có lời xúc phạm thần Táo nên thần quấy phá, bèn cùng nhau lạy trước bếp cầu xin. Đến canh ba (khoảng nửa đêm), Tào mới tỉnh lại, tự kể: “Thấy một người áo đen đưa tôi về.” Hôm sau lấy hoàng lịch ra xem, thì ngày hai mươi ba đúng là ngày hỏa nhật.
Chu pháp sư
(Pháp sư: thầy pháp, người có phép thuật trừ tà ma.) Tiên sinh Phác Am, cha của ông Chu (?) cùng làm ở viện Hàn lâm với ta, là người Thiểm Tây, lúc trẻ làm nghề dạy học trò. Một lần tình cờ đến một làng, dân làng gọi nhau ầm lên: “Chu pháp sư đến rồi!” Họ bày rượu thịt, xin ông viết tên họ để trấn yểm. Ông Chu cười nói: “Ta là thầy dạy trẻ con, không phải pháp sư. Vả lại ta vốn chẳng có phép thuật gì, không trấn được yêu quái. Các người làm gì vậy?” Mọi người nói: “Làng này có hồ tiên (cáo thành tinh) quấy phá dân đã ba năm. Hôm qua trên không trung có tiếng nói: ‘Ngày mai Chu pháp sư đến, ta phải lánh đi.’ Hôm nay tiên sinh đến, quả đúng là họ Chu, nên chúng tôi ngờ là pháp sư.” Ông Chu bèn viết tên họ đưa cho, làng ấy quả nhiên yên ổn.
Chẳng bao lâu, ông Chu sang một làng khác, dân làng cũng đón tiếp như trước, lại nói: “Hồ tiên có dặn: hai mươi năm sau sẽ gặp Chu pháp sư ở nhà Sùng Chí trong Thái học.” (Thái học: trường học cao nhất của triều đình, tức Quốc tử giám.) Lúc ấy ông Chu còn chưa đỗ thi hương.
Về sau ông đỗ cử nhân khoa Nhâm Tý, được chọn làm trợ giáo (thầy giáo phụ) ở Quốc tử giám. Đồ tế lễ trong giám đã bị hồ ly lấy trộm từ lâu, người coi việc tế lễ cuống cuồng, tìm không ra, đang bàn chuyện phải đền. Ông Chu nhớ lời nói năm xưa, bèn làm bài văn tế. Một đêm, các đồ đựng cỗ tế đều được bày ngổn ngang ở nhà Sùng Chí, không sứt mẻ chút nào. Bấm đốt ngón tay tính, từ lúc ông đến làng kia đến nay vừa đúng hai mươi năm.
Khuôn mặt ở cổng thành
Thường Ninh, một tên lính sai nha ở phủ Quảng Tây, canh năm (khoảng ba đến năm giờ sáng) có việc gấp phải ra khỏi thành. Đến cổng, cổng vẫn chưa mở khóa, hắn lấy tay sờ thì thấy mềm mịn như da người. Hắn hoảng sợ, nhờ chút ánh trăng tàn nhìn kỹ, thì thấy một khuôn mặt người lấp kín cả cổng thành, đủ cả mắt mũi tai miệng, hai con mắt to như cái nia. Hắn sợ quá chạy về. Đến sáng, theo đám đông ra thành thì cũng chẳng thấy gì lạ.
Ma lá tre
Ngô Phụng Ngã ở Phong Khê làm quan ở vùng núi đất Mân (Phúc Kiến), cáo bệnh về quê. Thuyền đi qua Dự Chương, trời nóng nực, ông mượn một ngôi nhà bỏ trống ở Bách Hoa Châu để ở. Nhà cửa rộng rãi, khá dễ chịu. Trong ngoài nhà thường có tiếng như ma rít, người nhà ai đi một mình thường thấy những bóng đen đủ hình dạng. Một tối, ông Ngô kê giường hóng mát cạnh lan can, nghe trong bụi chuối góc tường có tiếng động, rồi từ đó đi ra vô số người, kẻ cao người thấp, kẻ béo người gầy, nhưng đều không cao quá một thước. Người đi sau cùng hơi lớn hơn, đội một chiếc nón lá to, không thấy mặt. Bọn họ đi vòng quanh trong sân, như mấy chục con lật đật. Ông Ngô vội gọi người đến, bọn chúng chợt biến mất, hóa thành đom đóm đầy mặt đất. Ông Ngô bắt, một con vừa vào tay đã kêu “tách” một tiếng, những con còn lại đều tắt cả. Lấy đèn soi, thì chỉ là một chiếc lá tre.
Cậu cả hóa lừa
Con trai trưởng của một vị quan lớn, tính hung bạo, kẻ hầu người hạ hơi trái ý là bị đánh đến chết, với con hầu gái thì dùng những hình phạt tàn ác trái phép vào chỗ kín.
Chẳng bao lâu hắn ốm chết, báo mộng cho người gia nô thân tín ngày trước: “Âm phủ vì ta tàn bạo, phạt làm súc vật, sáng mai sẽ vào bụng con lừa. Ngươi mau đến hàng thịt lừa ở con ngõ kia, mua con lừa cái về để cứu mạng ta. Chậm một chút thì không kịp nữa.” Lời lẽ rất thảm thiết. Người gia nô giật mình tỉnh dậy, trong lòng còn ngờ vực, lại ngủ tiếp. Lại mộng thấy hắn bảo: “Vì ta có ơn với ngươi nên mới để ngươi cứu, ngươi nỡ quên sự đoái thương ngày thường hay sao?” Người gia nô vội đến con ngõ ấy, thấy một con lừa cái sắp bị giết thịt. Mua về thả trong vườn, quả nhiên nó đẻ ra một con lừa con, gặp người thì như quen biết. Hễ ai gọi “cậu cả” là nó nhảy tới ngay.
Có một họa sĩ họ Trâu ở cạnh khu vườn ấy. Một hôm nghe tiếng lừa kêu, người nhà kia nói: “Đó là tiếng cậu cả nhà ta đấy.”
Bà lớn gấu
Đời vua Khang Hy, có ông Ngũ ở nội thành, làm thị vệ hạng ba (lính hầu cận, bảo vệ vua), theo vua đi săn vây ở Mộc Lan (bãi săn của vua nhà Thanh). Vì đuổi bắt chó săn mà ông rơi xuống một khe núi sâu, tự nghĩ chắc chết. Nhịn đói ba ngày thì có một con gấu người (loài gấu lớn đứng được bằng hai chân như người) đi qua khe, ôm ông lên. Ông nghĩ chắc nó sắp ăn thịt mình, càng sợ hãi.
Con gấu ôm ông vào hang, hái quả cho ông ăn, có khi vác dê, lợn về cho ăn. Ông Ngũ thấy thịt sống thì nhăn mặt, con gấu bèn nhặt lá cây đốt lửa, nướng chín cho ông ăn.
Lâu dần ông không còn sợ nữa. Mỗi lần ông đi tiểu, con gấu đều nhìn chỗ kín của ông mà cười, ông mới biết nó là gấu cái, bèn cùng nó thành vợ chồng. Sinh được ba đứa con, sức mạnh hơn người.
Ông Ngũ muốn ra khỏi núi, gấu không cho. Các con xin về nhà, gấu lại cho. Con trưởng tên là Nặc Bố, làm thị vệ lam linh (thị vệ hạng thấp, đội mũ cắm lông chim màu xanh), bèn đem xe lớn đến đón cha mẹ về nhà. Người nhà gọi con gấu là “bà lớn gấu”. Ai xin gặp, gấu không nói được nhưng biết chắp tay đáp lễ. Gấu được con nuôi ở nhà hơn mười năm, chết trước ông Ngũ. Học sĩ Xuân Đài đã tận mắt thấy, kể lại với ta.
Ma oan nhận nhầm
Dương Nguyên Long ở cầu Du Gia ngoài cửa Cấn Sơn thành Hàng Châu, làm việc coi sổ sách ở một hiệu gạo tại Hồ Thự. Hồ Thự cách cầu Du Gia năm dặm, Nguyên Long sáng đi tối về, ngày nào cũng vậy. Một hôm, vì hiệu gạo buôn bán tấp nập, đến quá một canh (một canh khoảng hai giờ) anh mới về. Đến cầu ở đập Đắc Thắng, gặp Lý Hiếu Tiên vốn quen biết, đang cùng hai người chạy vội. Nguyên Long gọi, Lý đáp: “Không biết hai người này có việc gì mà gấp gáp kéo tôi đi Tô Châu?” Dương hỏi hai người kia, họ đều cười mà không đáp. Nguyên Long chắp tay từ biệt Lý, Lý dặn: “Qua khỏi miếu Triều Vương chừng một dặm, bên cây cầu đá nhỏ, có ai hỏi tên họ anh thì phải nói họ khác, không được nói họ Dương. Nếu đã nói họ Dương thì phải nói luôn cả tên. Nhớ kỹ, nhớ kỹ!” Nguyên Long muốn hỏi vì sao, nhưng Hiếu Tiên đã vội vã đi rồi.
Nguyên Long đi tiếp đến cây cầu, quả có hai người ngồi trong đám cỏ hỏi tên họ. Nguyên Long vừa đáp họ Dương, hai người liền xông tới túm lấy: “Đợi lâu lắm rồi, hôm nay không thể tha mày được.” Nguyên Long lấy tay chống cự, nhưng bọn chúng mỗi lúc một đông, kéo anh xuống nước. Lúc ấy anh mới biết là ma, lại nhớ lời dặn trước, bèn kêu to: “Ta là Dương Nguyên Long, chưa từng có thù oán gì với các vị!” Trong bọn có một con ma nói: “Nhầm rồi, thả về đi.” Đang kêu la thì vừa lúc có người bán bánh trôi đi qua cầu, nghe tiếng người kêu, cầm đèn soi, thấy Nguyên Long dưới nước, vội cứu lên. Nguyên Long đứng dậy nhìn, thì ra là lão Trương hàng xóm. Anh kể lại đầu đuôi, lão Trương đưa anh về nhà.
Sáng hôm sau, Nguyên Long đến thăm Hiếu Tiên, thấy nhà đang khâm liệm Hiếu Tiên. Hỏi, người nhà nói: “Tối qua trúng gió mà chết.” Thì ra lúc gặp Lý chính là lúc Lý chết, chỉ không biết đi Tô Châu là có việc gì.
Người thợ săn ở Đại Châu
Lý Sùng Nam, thợ săn ở Đại Châu, phi ngựa săn bắn ngoài đồng, thấy một đàn chim bồ câu bèn nổ súng hỏa mai bắn, trúng ngay lưng một con, nó mang viên đạn chì bay đi. Lý rất kinh ngạc, đuổi theo đến một hang núi thì con bồ câu bay vào mất hút. Lý chui qua hang vào trong, thấy một gian nhà đá rất rộng, có mấy chục pho tượng đá chạm trổ cực khéo, đầu đều bị chặt rời, pho nào cũng tự tay xách lấy đầu mình. Pho cuối cùng gối lên cái đầu mà nằm, trợn mắt nhìn Lý, con ngươi lấp lánh như muốn động đậy. Lý rất sợ, định lui ra thì con bồ câu mang viên đạn chì dẫn mấy vạn con bồ câu tranh nhau lao đến cắn mổ. Lý cầm khẩu súng đã hết đạn vừa đánh vừa chạy, bất giác rơi xuống một cái ao, nước đỏ và nóng như máu, hơi bốc lên rất tanh. Bầy bồ câu như khát lắm, tranh nhau uống nước ao, Lý mới thoát được. Ra khỏi hang, chỗ nước đỏ thấm vào áo tươi rực vô cùng, ban đêm dưới ánh đèn ánh trăng lại tỏa ra ánh lửa sáng rực. Rốt cuộc không biết đàn bồ câu núi ấy là thứ yêu quái gì.
Thần Kim Cương làm náo
Ở Nghiêm Châu có một vị tư khấu (cách gọi quan thượng thư bộ Hình, coi việc hình án), có người họ hàng họ Từ biết trì tụng kinh Kim Cương (một bộ kinh quan trọng của đạo Phật). Sau khi vị tư khấu mất, ông Từ làm công đức (làm việc thiện để cầu phước cho người chết), tụng kinh cho ông ta, mỗi ngày tám trăm lượt. Một đêm, ông Từ ốm nặng, mộng thấy quỷ sai gọi đến điện Diêm La (vua cai quản âm phủ). Vị vua ngồi trên điện nói: “Vị tư khấu kia khi làm việc quá hà khắc, ta nhận lệnh của Thượng đế, ông ta bị giao xuống chỗ ta. Việc cần tra hỏi rất nhiều, bỗng thần Kim Cương xông cửa vào, la lối om sòm, không cho ta xét xử, nhất định đòi ta giao vị tư khấu cho hắn. Ta là quan cõi âm dưới đất, còn Kim Cương là thần tướng trên trời, ta không dám chống lại, đành giao cho hắn dẫn đi. Kim Cương lại thả ông ta ra. Ta vì để phạm nhân trốn thoát nên không thể tâu lên Thượng đế, đành đi dò xét, đến chỗ Địa Tạng vương (vị Bồ Tát chuyên cứu độ chúng sinh ở cõi âm, địa ngục) mới biết là do ngươi ở trần gian lắm chuyện, tụng kinh Kim Cương cho ông ta mà ra. Địa Tạng vương hiểu rằng việc công phải theo phép công, không thể cứu vãn, nên đã ngăn thần Kim Cương giúp ta, không cho đến làm náo nữa, và giải vị tư khấu về để nghe xử. Ta gọi ngươi đến là để báo cho biết đầu đuôi, không cho ngươi tụng kinh cho ông ta nữa. Xét ngươi cũng vì một tấm lòng tốt, không có tội lớn, nên vẫn tha cho ngươi trở về cõi dương. Nhưng mời bừa tôn thần thì rốt cuộc cũng phải chịu phạt nhẹ, đã phạt giảm tuổi thọ của ngươi một kỷ (mười hai năm).” Ông Từ hoảng sợ tỉnh dậy. Chưa đầy mười năm thì ông mất.
Ngô Tây Lâm nói: “Kim Cương là vị thần cứng nhắc của nhà Phật, bênh phe mình mà đánh phe khác, nghe gọi là đến, cầu là ứng, chẳng hề xét phải trái ngay cong. Vì thế nhà Phật đặt thần ngồi ngoài cửa, để làm oai và để chống giữ. Người tụng kinh này nên thận trọng.”
Thắp hương đầu
Theo tục đời, người thắp hương trước thần thì nén hương đầu tiên lúc sáng sớm gọi là hương đầu, đến nén thứ hai là đã thành bất kính. Có một người họ Thẩm ở Sơn Âm nhất định muốn đến miếu Thành hoàng (vị thần giữ thành, coi việc cõi âm của một vùng) thắp hương đầu, mấy lần dậy sớm đi thì đều đã có người thắp trước, nên buồn bực không vui. Người em biết chuyện, báo trước với người coi miếu: đừng cho người khác vào, đợi anh mình đến trước rồi mới mở cửa cho khách. Người coi miếu làm theo. Sáng sớm Thẩm đến, thấy người thắp hương chưa ai đến, mừng lắm, châm hương quỳ lạy, rồi ngã xuống không dậy được nữa.
Người ta khiêng Thẩm về nhà, Thẩm kêu to: “Ta là vợ của Thẩm. Ta tuy có tính ghen, nhưng tội không đến mức phải chết. Chồng ta bất lương, nhân lúc ta sinh nở, dặn bà đỡ đặt hai cây kim sắt vào cửa mình ta, vì thế mà ta mất mạng. Cả nhà không một ai biết. Ta kiện lên thần Thành hoàng, thần bảo chồng ta số thọ ở trần gian chưa hết, không chịu xét. Tháng trước Quan Đế (Quan Vũ đời Tam Quốc, được thờ làm thần) đi qua đây, ta đến kêu oan, Thành hoàng lại bảo ta xông vào đoàn nghi trượng (đoàn cờ quạt, giáo mác rước theo bậc tôn quý), trói ta dưới chân bàn hương án. May sao lưới trời lồng lộng (ý nói trời không bỏ sót kẻ ác), chồng ta đến thắp hương đầu, bị ta bắt được, nên ta đến đòi mạng.”
Người nhà họ Thẩm kéo đến đông đủ, lạy xin, xin đốt trăm vạn tiền giấy, hoặc mời danh tăng làm lễ siêu độ (làm lễ cầu cho hồn người chết thoát khổ, được về cõi lành). Thẩm vẫn nói giọng người vợ: “Các người ngốc lắm! Ta chết thảm như thế, đang muốn lên gõ cửa trời, đem việc Thành hoàng dung túng kẻ ác và việc Thẩm làm điều ác mà kêu kiện một lượt, há có chút tiền giấy hay lễ siêu độ mà tha được sao (?)?” Nói xong, Thẩm từ trên giường lao xuống đất, bảy lỗ chảy máu mà chết.
Yêu cây
Phí Thử Độ theo quân đi đánh đất Tây Thục, đến khe núi vùng Tam Hiệp, thấy có một cái cây đứng trơ trọi, chỉ còn cành khô, không hoa không lá. Lính đi dưới gốc cây là chết, đã chết ba người. Phí giận, tự mình đến xem, thấy cành cây như móng vuốt chim, hễ thấy người đi qua là chộp lấy. Phí lấy kiếm sắc chém, cây đổ, máu chảy ra. Từ đó người qua lại không sao nữa.
Hồ tiên ở Quảng Tín
Phương bá (cách gọi tôn quan bố chính sứ, quan coi việc tài chính, hành chính một tỉnh) Từ Chỉ Đình khi mới làm tri phủ Quảng Tín, trong phủ có gian nhà chái phía tây khóa kín nhiều năm, người ta nói trong đó có cáo thành tinh. Phu nhân họ Từ không tin, tự mình đến xem. Nghe tiếng ngáy, mở cửa ra thì không có ai, tiếng ngáy phát ra từ một chiếc giường. Phu nhân lấy gậy gõ, trên không trung có tiếng người nói: “Phu nhân đừng đánh. Ta là Ngô Tử Cương, ở đây đã hơn trăm năm, cũng có ý muốn đi. Mấy lần định dời chỗ ở, nhưng thần giữ cửa chặn lại. Phu nhân có thể cúng thần giữ cửa giúp ta, lại xin giùm ta, thì ta sẽ nhường lại công đường này cho triều đình.”
Phu nhân rất kinh ngạc, sắm rượu thịt bày trước chiếc giường tre, cúng cả thần giữ cửa, khấn rõ đầu đuôi. Lại nghe trên không trung có tiếng nói: “Ta chịu ơn phu nhân, thẹn không lấy gì báo đáp, xin đến chúc mừng. Ông nhà sắp được thăng quan. Xin dặn một điều: ngày mồng bảy tháng bảy, chớ bế cậu nhỏ đến vườn Hồng Mai chơi, hôm ấy e có ác quỷ quấy phá trong vườn.” Nói xong thì im bặt.
Đến ngày ấy, một người anh họ của phương bá đi qua vườn, thấy trên cây có hai đứa trẻ mặc áo đỏ vẫy tay gọi. Lại gần xem thì không thấy hình bóng gì, chỉ nghe tiếng đổ sập, thì ra hòn non bộ đã đổ, suýt nữa đè trúng người. Tháng chín năm ấy, ông Từ được thăng chức đạo viên đạo Cám Nam. Chuyện này do công tử con ông Từ là Từ Bỉnh Giám kể với ta.
Tinh đá trắng
Ông Lâm Sư, làm quan tư phường (?) (quan coi việc trị an các phường), người Thiên Trường, lập đàn cầu cơ trong nhà. Có một con yêu chiếm làm chủ đàn, tự xưng là “Bạch Thạch chân nhân” (chân nhân: người tu đạo đã đắc đạo), người ta hỏi chuyện lành dữ thì khá ứng nghiệm. Nó thường dạy ông Lâm tu tiên, bảo phải mở thêm một con mắt trên mặt thì sẽ thấy được cung điện của Thượng đế và thần tiên trong mây. Ông Lâm từ đó mê muội, thường lấy dao nhỏ rạch khoảng giữa sống mũi. Ai giật dao thì ông giận dữ chửi mắng.
Bỗng một hôm, trên mâm cơ viết: “Ta là thần Thổ địa (vị thần đất cai quản một vùng nhỏ). Kẻ đang đeo bám ngươi là tinh đá trắng ở Tây Sơn, phép thần thông cực lớn, ta bị nó sai khiến. Nó không biết viết chữ, mọi chữ trên cơ đều bắt ta viết thay. Hôm nay nó sang Tây Thiên lễ Phật, nên ta đặc biệt đến báo cho ngươi biết: mau dỡ bỏ mâm cơ, làm đơn trình lên thần Thành hoàng huyện này, may ra tránh được nạn. Nhưng tuyệt đối không được để con yêu biết là thần Thổ địa đã đến tiết lộ.” Vừa lúc thái sử Tưởng Thiều Sinh từ Kim Lăng đến, biết chuyện, lập tức đập bỏ mâm cơ, lại bỏ ba mươi lạng bạc mua một lá bùa của Thiên sư (vị giáo chủ đạo giáo phái Chính Nhất, họ Trương, nổi tiếng trừ tà ma), treo trong phòng ông Lâm. Con yêu quả nhiên không đến nữa.
Mười năm sau, ông Lâm mất, lá bùa vẫn còn treo ở gian nhà giữa. Có một nén hương đổ xuống, đốt cháy chỗ chu sa (bột khoáng màu đỏ dùng để vẽ bùa) trên lá bùa, nét chữ cháy hết, mà tờ giấy lót bên dưới vẫn không hề hấn gì. Lúc ấy ông Tưởng đang ở kinh đô, chưa nhận được tin báo tang ông Lâm, vừa lúc Thiên sư vào chầu vua, bảo ông Tưởng: “Ông thông gia họ Lâm của ông mất rồi.”
Hỏi: “Sao ngài biết?” Đáp: “Vì ngày ấy tháng ấy, vị thần tướng trên lá bùa ta sai đi đã trở về chỗ cũ.” Về sau nhận được tin nhà họ Lâm báo lá bùa bị cháy, ông Tưởng mới kinh hãi.
Hồi cầu cơ, hễ có ông Tưởng ngồi đó thì mâm cơ không động đậy. Ông Tưởng đi rồi, người ta hỏi cơ, cơ viết: “Lão này có ánh văn chương chiếu vào người, ta không thích gặp.” Theo lời thần Thổ địa thì: “Tinh đá trắng quấy phá nhà họ Lâm là vì muốn bắt hồn ông Lâm để sai khiến.”
Vòng quỷ
Con trai của thiếu tư mã (cách gọi quan thị lang bộ Binh, phó quan đứng đầu bộ coi việc quân) Tưởng Thời Am cùng mấy người bạn ở kinh đô đi chơi chùa Mẫn Trung. Đang tiết Thanh minh, họ dạo cỏ ở một bãi đất hoang, thấy mấy gian tịnh xá (nhà nhỏ yên tĩnh để tu hành), bên trong có tiếng đàn tỳ bà. Chạy tới thì thấy một cô gái ngồi quay lưng ra, tay gảy đàn. Đến sát lại gần, cô gái quay đầu lại, hóa thành một bộ mặt xanh lè dữ tợn, lao thẳng tới vồ, gió âm lạnh buốt táp vào người. Ai nấy kinh hãi chạy về. Lúc ấy mới quá trưa, họ bảo nhau chắc là hoa mắt, lại cậy có bốn người, bèn mỗi người cầm một cây gậy gỗ quay lại. Thì thấy có bốn người đen sì ngồi đợi sẵn, tay cầm vòng đồng tròng vào người. Ai bị tròng đều ngã lăn, gậy chẳng dùng được. Đang lúc hoảng loạn, có mấy người chăn ngựa lùa ngựa xông tới, yêu quái mới biến mất. Bốn người về nhà, mỗi người ốm hơn mười ngày.
Sách Đông y bảo giám có phép trị hồ ly
(Đông y bảo giám: bộ sách thuốc nổi tiếng của nước Triều Tiên.) Lý Tuyển Dân ở Tiêu Sơn, lúc trẻ phóng khoáng không câu nệ. Một lần đến chùa thắp hương, thấy có một mỹ nhân ở đó, bốn bề không có ai, bèn bắt chuyện. Cô gái tự nói họ Ngô, mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ở với cậu. Mợ hành hạ, nên đến đây lễ Phật, cầu được người chồng tốt. Lý buông lời trêu ghẹo, cô gái dạ dạ ưng thuận, bèn theo anh về nhà, tình ý rất mặn nồng. Lâu dần, người Lý ngày càng gầy yếu. Anh thấy lúc giao hợp cô ta hút lấy tinh khí của mình, khác hẳn vợ chồng bình thường. Lại thêm việc gì xảy ra trong vòng mười dặm, cô ta đều biết trước. Anh biết đó là hồ ly, nhưng không có cách nào đuổi được.
Một hôm, anh kéo người bạn là hiếu liêm (cách gọi người đỗ cử nhân) họ Dương ra ngoài ba mươi dặm, kể thật mọi chuyện. Dương nói: “Tôi nhớ trong sách Đông y bảo giám có một mục về phép trị hồ ly, sao không thử xem?” Hai người cùng đến phố Lưu Ly Xưởng (phố bán sách vở, đồ cổ ở kinh đô), tìm được sách ấy, nhờ một người Đông Dương (người nước ngoài phía đông bên kia biển) dịch ra rồi làm theo. Cô gái quả nhiên khóc lóc bỏ đi.
Ta đã gặp tận mặt hiếu liêm họ Dương ở nhà thái sử Tạ Uẩn Sơn tại Tây Giang, chính ông kể chuyện này với ta. Tiếc là ta chưa hỏi phép ấy nằm ở quyển nào, trang nào trong sách Đông y bảo giám.
Lời cơ
Thái thú phủ Phủ Châu là Trần Thái Huy, lúc chưa đỗ, đi thi hương ở Chiết Giang, hỏi thần cơ đề thi. Cơ phê: “Đủ hình mà nhỏ.” (câu trong sách Mạnh Tử).
Về sau ông đỗ phó bảng (hạng đỗ phụ, xếp ngoài danh sách đỗ chính thức), mới biết lời cơ báo không phải là đề thi (mà là ý nói đỗ được nhưng chỉ ở hạng nhỏ). Có người xin câu đối, cơ viết: “Gắng sức ăn thêm cơm, cẩn thận đối với bạn”,
tất cả mười chữ. Hỏi: “Câu sau xuất xứ từ đâu?” Cơ đáp: “Tú tài chỉ đọc thời văn (lối văn dùng trong thi cử), không biết thơ Đỗ Phủ, thật đáng thương đáng cười.” Ông Trần vừa cùng bạn đi chơi hồ Giám ngắm sen, cơ hỏi: “Chuyến chơi hồ Giám hôm qua có vui không?” Có người làm thơ vịnh sen đỏ, đưa thơ xin cơ họa, cơ đề rằng: “Áo đỏ rụng hết, cô gái bận rộn; từ nay mỗi sáng lá cũng tỏa hương. Chớ buồn xuân sắc trôi quá vội, hoa nở ba ngày đã là lâu.”
Có một người dân ở núi Vân Môn bị ma quấy phá, đến mâm cơ cầu cứu. Cơ viết: “Ta không cứu được, hãy mời ông Dư nhị thái gia ở làng kia đến cứu.” Làm theo lời, mời ông Dư nhị thái gia đến. Ông Dư quay về góc đông bắc nhà ấy, quát lớn: “Các ngươi muốn đi Tứ Xuyên thì nên đi mau đi!” Trên không trung có tiếng đáp: “Rất phải.” Từ đó yêu quái (?) im bặt hẳn. Ông Dư nhị thái gia là một ông đồ dạy học ở làng kia. Hỏi ông đã dùng lời gì để đuổi ma, ông cười không đáp. Hỏi cơ, cơ cũng không nói.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video