Quyển hai mươi hai
Ông Vương Hạo Lư, chức tông bá (cách gọi tôn xưng quan đứng đầu bộ Lễ, bộ lo việc nghi lễ, tế tự và thi cử), kiếp trước là trưởng lão (vị sư cao tuổi đứng đầu một am, chùa) ở cung Liên Hoa.
Khi chưa thi đỗ, ông Vương Hạo Lư đi từ Hoàng Cương lên kinh dự thi. Đi ngang núi Lư Sơn, ông nghỉ đêm trong cung Liên Hoa. Vì sáng hôm sau còn phải lên đường nên trời chưa tối ông đã đi ngủ. Ông mơ thấy mình ngồi trên điện lớn, trước mặt bày mâm cỗ chay và hoa quả, dưới điện có cả trăm nhà sư mặc áo cà sa đứng vây quanh lạy và tụng kinh niệm Phật. Ông tiện tay lấy quả táo tàu bày trước mặt, ăn mấy quả, rồi tỉnh dậy. Lúc tỉnh, trong miệng vẫn còn dư vị.
Đang lúc kinh ngạc, ông bỗng thấy ngoài phòng ngủ đèn nến sáng rực, bàn cỗ bày la liệt, các nhà sư đang quỳ lạy, y hệt cảnh trong mơ. Ông mở cửa ra hỏi, mới biết hôm đó là ngày giỗ của Tịnh Nguyệt thượng nhân (tiếng tôn xưng nhà sư có đức hạnh), vị sư đã mất của am này, các sư đang làm lễ cúng. Ông rất lấy làm lạ, đứng dậy xem đĩa táo bày cúng thì thấy ngọn đĩa hơi khuyết, như thiếu mất hai ba quả. Ông chợt hiểu kiếp trước mình chính là trưởng lão của am này. Vì thế suốt đời ông thờ Phật rất thành kính.
Trước đó, cha ông là ông Vương Dụng Dư, làm quan Hàn lâm (viện văn học của triều đình, lo soạn thảo văn thư cho vua) thời vua Sùng Trinh nhà Minh, đã chết ở Lư Sơn để giữ trọn khí tiết. Vì thế ông tự đặt hiệu là "Hạo Lư", chữ "Hạo" lấy ý câu "Hạo thiên võng cực" (câu trong Kinh Thi: ơn cha mẹ cao như trời, không có bờ bến), chữ "Lư" là Lư Sơn. Tên thật của ông là Trạch Hoằng.
Ma mua con
Cát Văn Lâm, người vùng Động Đình, là cống sinh (học trò giỏi ở trường địa phương được tiến cử lên học ở Quốc Tử Giám), khi còn học ở trường huyện đã nổi tiếng văn hay. Sau khi đích mẫu (vợ cả của cha) là bà Chu qua đời, cha ông là Kinh Châu (?) lấy vợ kế là bà Lý, tức mẹ đẻ của Văn Lâm. Về nhà chồng được ba ngày, bà Lý sắp xếp rương quần áo của bà Chu, thấy một chiếc áo bông màu đỏ thêu hoa sen chín cành, thích quá liền lấy mặc.
Đang ăn cơm thì bà Lý bỗng mê man, tự tát vào má mình, nói: "Ta là bà Chu, vợ trước. Quần áo trong rương là của ta mang theo lúc về nhà chồng. Ngày thường ta quý lắm, không nỡ mặc. Nay ngươi mới đến đã trắng trợn lấy trộm mặc, ta không cam lòng, đến đòi mạng ngươi."
Người nhà quỳ vây quanh, xin tha cho bà Lý, lại nói: "Bà đã mất rồi, còn cần áo đẹp này làm gì?" Ma đáp: "Mau đốt cho ta, ta cần mặc. Ta tự biết mình hẹp bụng, của hồi môn trước kia của ta, một sợi tơ cũng không để lại cho con Lý, phải đốt hết cho ta ngay, ta mới chịu đi." Người nhà bất đắc dĩ làm theo lời, đốt sạch. Ma vỗ tay cười: "Ta có thể đi được rồi." Bà Lý lập tức khỏi bệnh. Người nhà rất mừng.
Hôm sau, bà Lý đang chải trang buổi sáng thì bỗng ngáp một cái, ma lại nhập vào người bà, nói: "Mời ông nhà đến đây." Người chồng chạy tới, ma nắm tay ông nói: "Vợ mới còn trẻ, chưa biết lo việc nhà, sáng nào ta cũng sẽ đến lo liệu thay." Từ đó, trước buổi trưa ngày nào hồn ma cũng nhập vào người bà Lý, tra hỏi củi gạo, quát mắng đầy tớ, mọi việc đâu ra đấy. Cứ như thế nửa năm, người nhà quen dần, yên tâm, không còn cho là lạ nữa.
Bỗng một hôm ma nói với chồng: "Ta sắp đi rồi. Quan tài của ta để ở đây, các người đi lại bên cạnh làm rung giường thờ, ta nằm trong quan tài, các khớp xương đều đau, hãy mau đưa ta đi chôn cho hồn ta được yên." Người chồng nói: "Chưa có đất chôn, biết làm sao?" Ma đáp: "Ông họ Trương bán pháo ở nhà bên phía tây có đất ở núi nọ, hôm qua ta đến xem, có thông có trúc, rất vừa ý ta. Ông ấy nói giá sáu mươi lạng bạc, nhưng bụng nghĩ ba mươi sáu lạng là bán, có thể mua được." Ông Cát đến xem, quả có mảnh đất ấy, có chủ ấy, không sai chút nào, bèn làm giấy tờ mua bán.
Ma hỏi ngày đưa tang, ông Cát nói: "Đất tuy đã có, nhưng làm giấy báo tang cho họ hàng bạn bè thì chưa có người con đứng tên chịu tang, thật là thiếu sót về lễ." Ma nói: "Nói thế rất phải. Vợ mới của ông hiện đã có mang rồi, chỉ là chưa biết trai hay gái. Hãy cho ta ba nghìn tiền giấy, ta mua cho ông một đứa con trai." Nói xong thì đi. Đến kỳ, bà Lý quả sinh ra Văn Lâm.
Ba ngày sau, ma lại nhập vào người bà Lý như thường. Mẹ chồng là bà Trần trách: "Con Lý mới sinh, người còn yếu, ngươi lại đến quấy, sao chẳng chút thương tình vậy?" Ma đáp: "Không phải thế. Đứa bé này là do ta mua về, để nối dõi thờ cúng ta, ta không thể không lo cho nó. Vợ mới còn trẻ, ham ngủ, nhỡ đè chết nó thì sao? Ta có một lời dặn mẹ: đợi mẹ nó cho bú xong, mẹ hãy bế cháu về ngủ cùng, ta mới yên tâm." Mẹ chồng gật đầu ưng thuận, bà Lý ngáp một cái, ma lại đi.
Chọn ngày đưa tang, ông Cát thương con mới đầy tháng, không chịu nổi đồ tang bằng vải gai thô, bèn đổi cho mặc vải gai mịn. Ma đến mắng: "Đây là tang phục bậc 'tư thôi' (bậc tang thứ hai, may bằng vải gai có viền gấu), là đồ cháu để tang ông bà. Ta là đích mẫu của nó, phải mặc 'trảm thôi' (bậc tang nặng nhất, may bằng vải gai thô nhất, gấu cắt để nguyên không viền) mới được." Bất đắc dĩ phải đổi lại rồi đưa tang. Lúc hạ huyệt, ma nhập vào người bà Lý khóc to: "Thân xác ta đã yên rồi, từ nay vĩnh viễn không đến nữa." Từ đó quả nhiên dứt hẳn.
Trước đó, khi bà Chu chưa lấy chồng, có kết nghĩa chị em với hai cô gái hàng xóm, thề sống chết có nhau; hai cô em đã mất trước. Lúc bà Chu ốm, bà nói: "Hai em đến rồi, đang đứng sau giường gọi tôi." Ông Cát giận, rút kiếm chém. Bà Chu giậm chân nói: "Ông không mềm mỏng van xin lại chém bị thương tay họ, càng khó cứu vãn rồi." Nói xong thì mất, mới hai mươi ba tuổi.
Ma cướp bánh bao
Văn Lâm kể: núi Động Đình có nhiều quỷ đói. Nhà ông hấp một lồng bánh bao, vừa chín mở vung ra thì thấy bánh tự động đậy, kêu chiêm chiếp, dần dần nhăn teo lại; cái to bằng cái bát, thoáng chốc nhỏ lại bằng quả hồ đào. Ăn thử thì như mì căn (bột mì nhồi rửa hết tinh bột, chỉ còn chất dai), tinh chất đã mất sạch. Lúc đầu không hiểu vì sao, có cụ già bảo: "Đó là bị quỷ đói cướp, lúc nhấc lồng hãy lấy bút son chấm lên bánh thì chúng không cướp được." Làm theo lời, nhưng chấm thì cứ chấm, bánh teo vẫn cứ teo. Có lẽ vì một người chấm không địch nổi cả bầy quỷ cướp.
Hà Hoa Nhi
Chương Đại Lập, người Dư Diêu, đỗ cử nhân (người đỗ kỳ thi Hương cấp tỉnh) năm Khang Hy thứ ba. Ông ở nhà dạy học trò, bỗng có hai oan hồn, một nữ một nam, hiện hình giữa ban ngày.
Lúc đầu chúng bóp cổ ông, rồi đẩy ông ngã xuống đất, hai tay ông giơ cao lên, bị trói chặt không gỡ ra được, như có dây treo từ trên không. Trước là tiếng đàn bà nói: "Ta là Hà Hoa Nhi." Sau là tiếng đàn ông nói: "Ta là Vương Khuê." Đều là giọng người Bắc Kinh.
Người nhà hỏi: "Oan ức gì?" Đáp: "Chương Đại Lập kiếp trước họ Ông, cũng tên Đại Lập, thời Long Khánh triều trước (niên hiệu vua Mục Tông nhà Minh) làm Hình bộ thị lang (quan phó của bộ Hình, bộ coi việc xét xử hình án). Lúc ấy chủ chúng ta là Chu Thế Thần, làm chức chỉ huy Cẩm y vệ (đội cận vệ của vua, kiêm việc bắt bớ, tra xét), nhà nghèo không có vợ, chỉ có Hà Hoa Nhi và Vương Khuê, một tớ gái một tớ trai, ở cùng. Có kẻ trộm vào nhà giết Thế Thần rồi bỏ đi, hai chúng ta báo quan. Quan sai viên bả tổng (quan võ cấp thấp) họ Trương vào nhà bắt trộm, lại nghi hai chúng ta thông dâm với nhau rồi giết chủ.
Bộ Hình dùng cực hình tra khảo, hai chúng ta không chịu nổi đau đớn, bèn nhận bừa tội. Lang trung (quan đứng đầu một ty trong bộ) bộ Hình là Phan Chí Y nghi ngờ, vụ án kéo dài mãi không xử.
Đến khi Đại Lập làm thị lang, bỗng nổi giận lớn, giao riêng cho lang trung Vương Tam Tích, Từ Nhất Trung xét lại. Hai người này chiều theo ý trên, cứ theo kết luận cũ mà định tội. Chí Y hết sức tranh cãi nhưng không được, thế là hai chúng ta bị lăng trì (hình phạt xẻo từng miếng thịt cho đến chết) giữa chợ. Hai năm sau, bắt được kẻ trộm thật, người kinh thành mới biết hai chúng ta oan. Chuyện truyền vào cung, vua nổi giận, nhưng chỉ cách chức Đại Lập, còn Nhất Trung, Tam Tích thì điều ra làm quan ở địa phương. Thử hỏi: tội nặng giết oan người bằng lăng trì, chỉ cách chức mà bù được sao? Vì thế ta đến đây đòi mạng."
Người nhà hỏi: "Sao không báo oan với họ Vương, họ Từ?" Đáp: "Hai kẻ ấy tội ác còn nhiều hơn. Một kẻ đã hóa lợn, một kẻ bị giam trong ngục Phong Đô (nơi âm phủ giam giữ, trừng phạt kẻ có tội). Ta không cần báo nữa. Chỉ có Đại Lập kiếp trước có tiếng là quan thanh liêm, lại ở chức cao, nên ta chần chừ mãi. Nay hắn đã đầu thai làm người lần thứ ba, lộc và chức đã có hạn, ta mới báo thù được. Vả lại cuối đời Minh, kỷ cương triều đình rối ren, vận nước sắp hết, quỷ thần nơi âm ty (cõi quan lại dưới âm phủ) cũng phần nhiều u mê. Chúng ta kiện mãi không được xét, lại không cho ra khỏi kinh thành. Đâu như đời Đại Thanh bây giờ, quan lại cõi âm cũng đã gột rửa tâm can, đổi mới hẳn!"
Người nhà quỳ xin: "Mời cao tăng làm lễ siêu độ (cầu cho vong hồn thoát khổ, được đi đầu thai) cho các người thì thế nào?" Đáp: "Nếu chúng ta có tội thì mới cần cao tăng siêu độ. Hai chúng ta không có chút tội nào, cần gì cao tăng siêu độ? Huống chi siêu độ chẳng qua là muốn chúng ta sớm đầu thai làm người. Ta nghĩ dù có đầu thai làm người, gặp Đại Lập cũng phải báo thù, hắn ắt chết trong tay hai chúng ta. Nhưng người ngoài nhìn vào không hiểu căn do; vả lại ta với Đại Lập đã cách một kiếp, dù có báo được thù thì hai bên đều chẳng biết vì sao, không có gì để răn những kẻ làm quan. Vì thế mỗi lần nghe âm ty gọi đi luân hồi (đầu thai sang kiếp khác), hai chúng ta đều một mực từ chối. Nay báo được oan rồi, có thể đi luân hồi được."
Nói xong, Đại Lập cầm con dao nhỏ trên bàn tự cắt thịt mình, từng miếng từng miếng rơi xuống. Tiếng đàn bà hỏi: "Có giống bị xẻo không?" Tiếng đàn ông hỏi: "Có biết đau không?"
Máu chảy đầy chiếu, rồi chết.
Âu Dương Triệt
Đời Tống, ở vùng Chiết Tây có miếu thờ Trần Đông và Âu Dương Triệt (hai thư sinh đầu đời Nam Tống dâng thư can vua, bị giết); dân chúng và sĩ phu thời ấy thương lòng trung của họ nên lén lập miếu thờ. Sau Vương Luân từ nước Kim trở về, thấy miếu thì ghét, sai quan sở tại phá đi. Cuối đời Minh, có người giàu mà chuộng nghĩa là Lý Sĩ Quý lại dựng miếu ngoài cửa Cấn Sơn (một cửa thành Hàng Châu), dân làng đến cầu xin rất linh.
Một hôm, ông Lý mơ thấy một vị thần mặc áo vải đi giày da đến gõ cửa xin gặp, nói: "Ta là Âu Dương Triệt. Ngày ấy ta chức thấp mà nói việc lớn, mắc tội là tự ta chuốc lấy. May được Thượng đế thương lòng trung thành, cho ta coi việc lụt hạn ở Hàng Châu. Thành Hàng Châu rất rộng, một mình ta khó lo xuể. Ta có hai người bạn, một là Phàn An Bang, một là Phó Quốc Chương, đều là người áo vải (dân thường không làm quan) có khí tiết. Hãy đắp tượng hai người bên cạnh ta để giúp ta giữ yên vùng này." Ông Lý nhận lời, rồi cười hỏi: "Tiên sinh Trần Đông ở đâu, sao không đến giúp sức?"
Thần đáp: "Tướng công Lý Bá Kỷ (tức Lý Cương, tể tướng đầu đời Nam Tống) hiện coi Nam Nhạc (núi Hành Sơn, một trong năm núi thiêng), đã mời tiên sinh Trần làm thư ký rồi." Ngay hôm sau, Sĩ Quý đắp thêm hai pho tượng bên cạnh.
Phù ni
Năm Mậu Tuất, sông Hoàng Hà vỡ đê. Quan coi việc trị sông mỗi khi đắp xong đê thì thấy một bầy ngỗng lông xanh bay lượn trên mặt nước, đêm ấy đê ắt vỡ. Dùng súng hỏa mai bắn thì chúng vừa tan lại tụ, hơn một tháng mới yên. Đến cả những quan trị sông lâu năm cũng không biết ngỗng ấy là giống gì. Sau đọc sách "Quế hải bại biên" thấy chép rằng: thời loạn Hoàng Tiêu Dưỡng (cuộc nổi dậy ở Quảng Đông đời Minh), sông Hoàng Giang (?) có ngỗng xanh làm hại; người hiểu biết nói đó gọi là "phù ni", là loài quái dưới nước, lấy chó đen tế, ném bánh ú năm màu xuống thì tự nó bỏ đi. Làm theo lời, quả nghiệm.
Sấm lửa cứu trung thần
Kim Quang Thần, người Toàn Tiêu, làm ngự sử (quan chuyên can gián vua và vạch tội quan lại), vì can thẳng mà làm vua Sùng Trinh nổi giận, bị gọi đến Bình Đài (nơi vua tiếp quan để hỏi việc) đối đáp, định trị tội nặng. Bỗng sấm sét đánh mạnh vào ngai vua, vua mới tha cho ông. Vua Gia Tĩnh (vua Thế Tông nhà Minh) giận Lưu Khôi, Dương Tước, Chu Di can thẳng, sai đánh trượng rồi bỏ ngục. Có thần giáng cơ (lối cầu thần bằng cây bút gỗ viết chữ trên mâm cát, coi là lời thần phán) nói ba người bị oan, vua bèn tha. Sau vì Hùng Hiệp tâu rằng lời tiên giáng cơ không đáng tin, vua lại bắt ba người vào ngục. Chẳng bao lâu, điện Cao Nguyên bốc cháy, vua khấn ở Linh Đài (đài cầu cúng), trong ánh lửa có tiếng gọi tên ba người, gọi là trung thần, vua liền vội truyền chiếu thả ra, lại cho phục chức.
Hoạt Bá
Trong huyện nha huyện Hoạt, tỉnh Hà Nam, có mộ Hoạt Bá (vị vua chư hầu nước Hoạt thời xưa) rất lớn. Quan huyện đến nhậm chức đều phải tế trước, ngày mồng một và rằm thì thắp hương. Thần Hoạt Bá thường hiện ra: nếu cầm ngọc khuê ngọc chương, mặc áo cổn đội mũ miện (lễ phục bậc cao nhất) mà hiện ra thì quan ắt được thăng chức; nếu mặc áo thường mà hiện ra thì quan phần nhiều gặp chuyện chẳng lành. Học trò của tôi là Lã Bỉnh Tinh làm quan đứng đầu châu Hoạt, một hôm bỗng thấy Hoạt Bá mặc áo đội mũ trụ (?) đứng trên mộ; năm ấy ông được thăng làm đồng tri (quan phó, giúp việc quan đứng đầu phủ) Hương Hà. Trước mộ có rất nhiều cây cổ thụ, khi lá rụng, gió thổi tung khắp nơi mà chưa từng có chiếc lá nào rơi lên mộ, cũng là lạ.
Dấu chân Bàn Cổ
Núi Tích Lan ở Tây Dương (nay là Sri Lanka) cao vút lên tận mây, trên đỉnh có dấu chân người khổng lồ lún vào đá sâu hai thước, dài tám thước, tương truyền là dấu chân của Bàn Cổ hoàng đế (vị thần khai thiên lập địa) khi mở trời đặt đất. Người nước ấy phần nhiều ở trần, ai mặc áo thì da thịt ắt bị lở loét.
Ngọc trai nặng bảy lạng
Sách "Minh sử" chép: năm Vĩnh Lạc thứ mười lăm, nước Tô Lộc (ở quần đảo phía nam Philippines ngày nay) tiến cống một viên ngọc trai lớn, nặng hơn bảy lạng.
Lấy mật người ngâm rượu
Nước Chiêm Thành lấy mật người sống ngâm rượu, cho người nhà uống, lại dùng để tắm, nói rằng "khắp người đều là gan dạ". Họ thường rình người ngoài đường, bất ngờ giết rồi lấy mật đi. Nếu người ấy giật mình phát hiện thì mật đã vỡ trước, không dùng được nữa. Khi đựng các túi mật vào đồ chứa thì mật người Trung Hoa ắt phải đặt trên cùng. Vua ở ngôi ba mươi năm thì rời ngôi vào núi sâu, để anh em con cháu thay, còn mình thì ăn chay thụ giới, khấn trời rằng: "Ta làm vua vô đạo, xin cho hổ sói ăn thịt ta, hoặc cho ta ốm chết." Ở một năm mà vô sự thì lại lên ngôi như cũ.
Mật dài ba tấc
Khi Phúc Vương (vua Hoằng Quang nhà Nam Minh) thất bại, có người khởi binh là Ngô Hán Siêu, là sinh viên (học trò ở trường huyện, tức tú tài) huyện Tuyên Thành. Quân tan, ông trốn ra khỏi thành, nghĩ đến mẹ còn ở trong thành, bèn quay vào gặp viên đại tướng nói: "Người cầm đầu là ta." Họ giết ông, mổ bụng ra thì thấy mật dài ba tấc.
Thần hồ giữ xác
Cuối đời Minh, đại học sĩ (chức quan đầu triều, giúp vua lo việc nước) Hạ Phùng Thánh ở Vũ Xương bị Trương Hiến Trung (thủ lĩnh quân nổi dậy cuối Minh) bức bách, nhảy xuống hồ Đôn Tử tự vẫn. Từ mùa hạ đến mùa thu, có thần báo mộng cho một người dân ở ven hồ rằng: "Ta phụng mệnh Thượng đế giữ xác tướng công họ Hạ, khổ lắm. Ngươi hãy vớt lên mà xem, xác có nốt ruồi đen ở tay trái chính là ông ấy." Người kia tỉnh dậy lấy làm lạ, ra hồ chờ, quả nhiên xác nổi lên, bèn khâm liệm chôn cất. Xác ở dưới nước một trăm bảy mươi ngày mà mặt vẫn như người sống.
Cương thi ôm tượng Vi Đà
Lý Cửu ở Túc Châu sống bằng nghề buôn vải. Đi qua Hoắc Sơn, trời tối, quán trọ đã đầy khách, bất đắc dĩ phải ngủ nhờ trong chùa.
Đến canh hai, đang ngủ say, anh mơ thấy thần Vi Đà (vị thần hộ pháp giữ chùa trong đạo Phật) vỗ lưng nói: "Mau dậy, mau dậy, tai họa lớn đến rồi! Nấp sau lưng ta thì có thể cứu được ngươi." Lý giật mình tỉnh, lảo đảo ngồi dậy. Thấy chiếc quan tài quàn tạm sau giường kêu đánh "rắc" một tiếng, một cái xác bước ra, khắp người lông trắng như mặc ngược áo lông chồn bạc, cả mặt cũng đầy lông, hai hốc mắt đen sâu, trong có con ngươi màu xanh lục sáng lấp lánh, lao thẳng tới vồ Lý. Lý chạy lên bệ thờ Phật, nấp sau lưng tượng thần Vi Đà. Cương thi (xác chết cứng đờ biết cử động, hại người) dang hai tay ôm tượng thần Vi Đà mà cắn, kêu côm cốp. Lý kêu to, các sư đều dậy, cầm gậy đốt đuốc chạy đến. Cương thi chạy trốn vào quan tài, nắp đóng lại như cũ.
Hôm sau, thấy tượng thần Vi Đà bị cương thi làm hư hại, cây chày thần cầm gãy làm ba khúc, mới biết sức cương thi mạnh đến thế. Các sư báo quan, đốt quan tài ấy đi. Lý cảm ơn thần Vi Đà, đắp lại tượng và thếp vàng.
Ma nghèo làm hại người, ma giàu không làm hại người
Ngoài cửa sau am Đức Sinh ở Tây Hồ có hơn nghìn cỗ quan tài quàn tạm, chất cao như núi. Tôi đến ở trọ, hỏi sư trong am: "Chỗ này có hay bị ma quấy không?" Sư đáp: "Ở đây toàn là ma giàu, quanh năm yên ổn." Tôi nói: "Trong thành làm gì có lắm người giàu thế?
Sao lại có lắm ma giàu thế được? Vả lại quàn lâu không chôn thì đủ biết là không giàu." Sư đáp: "Gọi là giàu không phải nói lúc còn sống. Hễ chết rồi mà có rượu thịt cúng tế, có tiền giấy đốt cho thì gọi là ma giàu. Hơn nghìn cỗ quan tài này tuy quàn lâu không chôn, nhưng mỗi năm vào bốn tiết lễ, nhà sư đều đi quyên góp làm đạo tràng (lễ tụng kinh cầu siêu), mở hội Vu Lan (lễ cúng thí cho các vong hồn) đốt hàng nghìn vạn tiền giấy, ma đều no say, không nảy lòng tà. Ông không thấy những việc cướp bóc lừa đảo trên đời đều sinh ra từ đói rét đó sao? Phàm những con ma mà người ốm nói ra miệng, thấy trước mắt, có con nào áo mũ đẹp đẽ, mặt mũi đầy đặn không? Phàm những con ma làm hại để đòi cúng, phần nhiều là ma tóc bù răng thưa, rách rưới nghèo khổ mà thôi."
Tôi rất cho lời ấy là phải. Quả nhiên ở hơn một tháng, đến cả bọn tiểu đồng tớ gái, vào những đêm âm u, cũng không ai nghe tiếng ma kêu.
Kiếm lửa của thần sấm
Tháng tám năm Mậu Thân đời Càn Long, ông Tư Mã giữ chức Hà khố đạo (quan coi kho tiền dùng cho việc trị sông) sai hai người đầy tớ về nhà, một tên là Chúc Thăng, ba mươi tuổi, một tên là Thọ Tử, mười sáu tuổi. Hai người thuê thuyền đi đến đất Lưu Gia Bảo ở Bảo Ứng thì trời dần âm u, Thọ Tử bỗng mừng rỡ nói: "Phía trước dựng rạp hát tuồng, có thần đội mũ vàng mặc giáp vàng trên sân khấu, náo nhiệt lắm." Người bên cạnh đều không thấy, cười nói: "Phía trước nước sông cuồn cuộn, làm gì có rạp hát. Thằng bé này trẻ con, chỉ một lòng muốn xem hát à?" Chúc Thăng cùng một người chống sào cãi: "Quả có hát tuồng, sao các vị lại không thấy?" Nói chưa dứt lời, có cơn gió dữ thổi gãy cột buồm, cả thuyền tối đen, một tiếng sấm nổ, đánh chết Thọ Tử, Chúc Thăng ở đầu thuyền, và cả người chống sào ở đuôi thuyền. Sấm mưa vừa dịu, người trong khoang hoảng sợ, đỗ thuyền báo huyện, mời quan đến khám xác.
Lát sau Chúc Thăng tỉnh lại, kể: "Tôi với Thọ Tử đang ở trên thuyền xem hát, bỗng thấy phía trước muôn tia sáng vàng, không thấy đường sông đâu, mặt đất đều lát gạch bạc trắng như tuyết. Trên đài cung điện nguy nga, ở giữa có vị thần đội mũ miện có dải ngọc rủ (mũ của vua chúa), mặt vuông râu bạc, bên cạnh có mấy chục vị đội mũ vàng mặc giáp vàng đứng hầu.
Một vị thần giáp vàng cúi mình bẩm việc với vị đội mũ miện, lời nói không nghe rõ, chỉ thấy vị đội mũ miện gật đầu, vị giáp vàng liền rảo bước ra, lên thuyền bắt tôi, Thọ Tử và người chống sào ba người đem đến quỳ trên điện. Vị ấy rút thanh kiếm đeo bên hông, ánh đỏ chói lòa, đâm xuyên ngang đầu Thọ Tử, lại đâm xuyên ngang ngực người chống sào. Tôi thấy tình hình không ổn, nghiêng mình định trốn thì bị một vị thần giáp vàng khác túm lại, dùng chùy quả dưa vàng (binh khí cán dài, đầu tròn như quả dưa) đánh thẳng vào đầu, tôi liền ngất lịm, sau đó không biết gì nữa."
Quan huyện là ông Vạn đến khám, lấy ngay lời khai ấy, làm văn bản trình lên trên và lập hồ sơ. Khám hai xác Thọ Tử và người chống sào, quả có lỗ nhỏ xuyên qua cổ họng và ngực, bèn mua quan tài khâm liệm chôn cất. Vì Chúc Thăng còn sống, ở trên thuyền không tiện chữa, bèn chống thuyền đến đỗ ở miếu Đại Vương (miếu thờ thần sông), khiêng Chúc Thăng vào miếu. Chúc nhìn thấy tượng Đại Vương, kinh hãi nói: "Vị ngồi trên lúc nãy chính là thần này." Lại liếc sang bên nói: "Các vị thần đều ở trên điện, sao không cứu tôi với?" Nói xong ăn một bát cháo, rồi lại tắt thở.
Mùa đông năm ấy, tôi cùng Lưu Hà Thường đi chơi Thuật Dương, qua Lưu Gia Bảo, đỗ thuyền ở miếu Đại Vương. Vào xem các tượng thần, đều là tượng gỗ thếp vàng bình thường, không có gì linh dị. Lưu hỏi thần: "Thọ Tử còn nhỏ, có tội ác gì mà bị trời giết?" Thần không đáp. Tôi cười nói: "Anh tú tài ngốc! Đây chính là câu 'dân có thể khiến theo, không thể khiến biết' (lời trong sách Luận ngữ: dân chỉ cần làm theo, không cần biết vì sao) đó thôi! Cõi âm cõi dương cùng một lẽ, cần gì phải lắm lời với thần?"
Cử nhân thủy tinh
Ông hiếu liêm (cách gọi người đỗ cử nhân) họ Kỷ ở Quảng Đông, lúc còn nhỏ lỡ lọt vào bụng rắn. Tối đen không thấy gì, chỉ ngửi thấy mùi tanh. Sờ vách xung quanh thì trơn nhẫy, không bám vào được.
May trong người có con dao nhỏ, bèn khoét vách. Dần thấy chút ánh sáng, cứ theo chỗ sáng mà chui ra, mệt lả nằm lăn ra đất. Hàng xóm thấy, đưa về nhà. Hôm ấy, ngoài cánh đồng làng cách ba mươi dặm có một con rắn lớn chết. Ông bị khí độc làm hại, da khắp người bong ra, trong suốt như thủy tinh, nhìn thấy cả ruột gan, từ bé đến lớn không đổi. Sau khi đỗ thi Hương, các bạn cùng khoa đều thấy, gọi ông là "cử nhân thủy tinh".
Ma nước dọn nhà
Ông Vương nọ ở khu Đông Viên trong thành Hàng Châu, nơi ấy nhiều ao cá, ao đông ao tây liền nhau, giữa ngăn một bờ đất. Một ngày tháng sáu, đúng trưa, ông đứng trên bờ hóng mát, thấy ao phía đông bỗng nổi lên một dải bọt nước rộng chừng một thước, như sóng triều dâng tới, kêu ào ào (?). Đến gần bờ, có một luồng khí đen dài chừng thước rưỡi từ ao đông bay sang ao tây rồi lặng mất, mũi ngửi thấy mùi hôi như mùi dê. Ông tiện hỏi hàng xóm, họ nói: "Đó là ma nước dọn nhà."
Quả báo phụ vợ
Từ Tùng Niên ở cầu Tiên Lâm, thành Hàng Châu, mở cửa hàng đồ đồng. Năm ba mươi hai tuổi, bỗng mắc bệnh lao. Vài tháng sau, bệnh mỗi ngày một nặng, vợ khóc nói: "Thiếp có hai con đều còn nhỏ, nếu chàng có mệnh hệ nào, thiếp không nuôi nổi. Thiếp xin khấn thần, đem tuổi thọ của mình cho chàng mượn. Chàng hãy nuôi con, đợi chúng lớn cưới vợ thì đã thành gia thất, chàng đừng lấy vợ khác." Chồng nhận lời. Người vợ dâng sớ lên Thành hoàng (vị thần coi giữ một thành, xét xử việc cõi âm ở nơi ấy), lại khấn thần trong nhà. Bệnh vợ dần phát, bệnh chồng dần khỏi, tròn một năm thì vợ mất.
Tùng Niên rốt cuộc trái lời, lấy vợ kế là bà Tào. Đêm động phòng, giữa giường đệm có một người lạnh ngắt chen vào, không cho chú rể gần cô dâu, cô dâu hoảng sợ ngồi dậy; ấy là hồn vợ trước nhập vào người tớ gái theo hầu để quấy. Miệng hồn ma mắng chồng thậm tệ. Cứ thế ở với nhau năm sáu tháng, ăn chay cầu cúng đều không linh, Tùng Niên lại chết vì bệnh lao.
Bốn con rùa nhỏ khiêng một con rùa lớn mà đi
Ở trấn Hoành Đường, thành Hàng Châu, có am Cô Tĩnh, một sư già tu hành, thắp hương ở điện sau. Sư thấy có bốn con rùa nhỏ cùng khiêng một con rùa lớn rộng chừng một thước, men theo tường, dựa theo bậu cửa mà đi vòng quanh, quanh quẩn không dứt. Sư già tụng kinh xong, gõ khánh một tiếng trong trẻo thì rùa mới lẩn đi. Mấy năm sau, sư già viên tịch (nhà sư qua đời), rùa cũng không thấy xuất hiện nữa. Đây là việc đời Ung Chính.
Ma đưa bánh trôi
Thư sinh Vương Thằng Ngọc ở Hàng Châu dạy trẻ học vỡ lòng ở nhà họ Chung tại Hoành Lương. Con thứ ba nhà họ Chung tên chữ là Hữu Điều, đã hai mươi tuổi, tự giấu tuổi, nói là mười sáu, hỏi: "Con bây giờ còn đi học được không ạ?" Vương đáp: "Nếu thực có chí bền thì sách nào mà chẳng đọc được?"
Hữu Điều rất mừng, đọc sách không ngớt. Cha anh là một người buôn tầm thường, không cho là phải, ép anh đi Ngô Môn (Tô Châu) buôn bán. Hữu Điều buồn bã ra đi, ban ngày ra chợ, ban đêm vẫn đóng cửa, nấp trong màn lén lút học. Khắp phòng dán bốn chữ "Tuế bất ngã dữ" (năm tháng không chờ đợi ta). Bốn tháng sau, anh ốm nặng phải về. Lúc ấy gần Tết Trùng cửu (mồng chín tháng chín), về đến nhà thì chết. Quan tài quàn ở nhà.
Năm sau, một ngày trước Thất tịch (đêm mồng bảy tháng bảy), Vương đang ngủ mơ thì nghe tiếng mở cửa nhà trong, tiếng bước chân đến phòng sách rồi đẩy cửa vào. Thấy Hữu Điều tay trái cầm nến, tay phải bưng bát, trong bát hơi nóng bốc nghi ngút, đến trước giường Vương, vén màn cười nói: "Thầy đói bụng không ạ? Con mang đồ ăn khuya đến cho thầy." Vương ngồi dậy đỡ bát, thấy trong có bốn viên bánh trôi nổi lềnh bềnh, kèm theo một chiếc thìa đồng (?). Thế là quên mất anh ta là ma, cứ thế xúc ăn.
Ăn đến viên thứ ba thì no, còn lại một viên, tiện tay đưa trả Hữu Điều. Hữu Điều lại buông màn cho thầy, đóng cửa rồi đi.
Vương bỗng tỉnh ngộ, kinh hãi nói: "Hữu Điều chết đã tròn năm, đêm nay sao lại đến?" Vừa nghĩ đến thế, trong người liền nóng lạnh, từ đêm đến sáng lên cơn ba lần. Mệt lả, không dậy nổi, bèn gọi kiệu về nhà. Ở nhà thì ma chắn cửa tính đến hàng trăm, nam nữ lớn nhỏ, ma quê người ma bản xứ đủ cả; phần nhiều là ma nghèo gầy gò hốc hác, khoác áo lê giày, nhưng lại không có con nào hình thù quái dị đáng sợ.
Vương có cô em gái lấy chồng nhà họ Địch, đến thăm anh ốm, ma mượn miệng người ốm nói: "Ngươi là cô nhà họ Địch ở cầu Trịnh Gia, cũng đến đây à!" Em trai Vương đi dò hỏi, quả là người vợ cả nhà hàng xóm họ Địch mới thắt cổ chết.
Cha Vương mời thầy thuốc bốc thuốc, đỡ người ốm dậy bảo uống, lũ ma chen vai đẩy lưng, nắm tay không cho uống. Cứ như thế mấy lần, Vương trong lòng chán ghét, bèn trái lệnh cha, nhất định không uống. Sáng hôm sau, mời một thầy thuốc khác đến xem, hỏi: "Đã uống thuốc chưa?" Người cha kể lại sự tình, thầy thuốc đòi xem đơn, kinh hãi nói: "May mà chưa uống, nếu không hôm nay đã không nói được nữa rồi!" Thầy kê một đơn khác, ma không đến cướp nữa.
Từ đó lũ ma đầy cửa chật nhà, ban ngày che ánh trời, ban đêm che ánh đèn, kẻ ngồi người đứng, kẻ nói người cười, tụ tập hơn mười ngày. Nhà mời tụng kinh, làm lễ phóng diệm khẩu (nghi lễ nhà Phật bố thí thức ăn cho các quỷ đói), chẳng có chút hiệu nghiệm nào. Một con ma nữ gọi: "Nhà ngươi phải mời sư già Hoằng Đạo đến thì bọn ta mới đi." Làm theo lời, đi mời Hoằng Đạo. Sư vừa đến cửa, lũ ma ầm ầm tan hết. Bệnh cũng dần khỏi.
Viên tử (tác giả Viên Mai tự xưng) nói: Cùng là tụng kinh làm lễ phóng diệm khẩu, mà có lúc nghiệm có lúc không, ấy gọi là "có người trị được, không có phép tự trị được" (lời Tuân Tử: việc thành hay không là do người giỏi, chứ phép tắc không tự làm nên). Không biết đồ ăn của ma thì người không nên ăn, lại đem dâng thầy mình, ấy gọi là trung ngu, hiếu ngu (lòng trung, lòng hiếu mà dại dột).
Hai chữ "trung thứ" viết liền một nét
Hoàng Chiếu, người huyện Hấp, trước làm đồng tri Phúc Sơn, sau khi thôi quan về làm chủ giảng thư viện Thiều Châu. Ông từng viết hai chữ lớn "Trung thứ" (hết lòng và khoan thứ, hai đức theo đạo Khổng), khắc lên đá đặt ở giảng đường, dòng lạc khoản ghi "Hậu học đất Tân An là … kính viết" (Tân An: tên cũ của vùng Huy Châu, nơi có huyện Hấp).
Bỗng một hôm, ông mơ thấy hai người áo đen cầm đèn đến nói: "Phụng mệnh triệu ông." Ông Hoàng liền đi theo. Đến một nơi, bước lên bậc thềm, nghe có tiếng gọi: "Dừng lại." Ông Hoàng liền đứng yên, hai người áo đen chia đứng hai bên, phía trước ngăn một lớp mây trắng. Nghe có người nói: "Ngươi là quan nhà Đại Thanh, sao sống thời nay mà lại theo lối xưa, viết hai chữ 'Trung thứ' mà lạc khoản ghi 'Tân An'? Phải mau sửa lại."
Ông Hoàng giật mình tỉnh dậy, vội đem hai chữ "Tân An" đã khắc trước đổi thành "huyện Hấp".
Vài ngày sau, lại mơ thấy người áo đen dẫn đến chỗ cũ, vẫn nghe người trong mây nói: "Ngươi sửa lại chữ khắc đá thế là tốt, nhưng có biết nghĩa hai chữ 'Trung thứ' là phải đọc liền một hơi không? Ngươi hãy tìm trong các thiếp chữ cổ." Ông Hoàng tỉnh dậy, giở xem "Thập thất thiếp" (tập thư pháp của Vương Hy Chi), thấy hai chữ "Trung thứ" viết lối hành thư (lối chữ viết nhanh, nét liền nhau) chính là bốn chữ "trung tâm như nhất" (một lòng hết dạ như một), bỗng tỉnh ngộ. Ông lại đập bỏ tấm đá khắc trên tường, phỏng theo lối hành thư trong thiếp, viết lại rồi khắc đá. Nay vẫn còn ở thư viện Thiều Châu.
Mưa đất
Năm Càn Long thứ mười bốn, tú tài Lý Nguyên Thúc từ kinh thành đến Thẩm Dương làm thầy dạy học tại nhà người. Tháng tư mùa hạ năm sau, ông về kinh, qua sông Liêu.
Hôm ấy đi đến Bắc Đài Tử, chặng đường giữa hai trạm quá xa, trời tối mịt mà không đến được chỗ nghỉ. Lúc ấy ông đi xe bốn ngựa kéo vào một khu rừng sâu, nghe trên lá cây lộp độp như tiếng mưa, rơi lên áo, nhìn kỹ thì đều là đất. Chẳng bao lâu, bốn con ngựa chụm vó lùi lại, không dám tiến. Người đánh xe kêu to: "Có ma ngồi chồm hổm chắn đường, xe kéo không nổi!" Bèn lấy cuốc sắt dùng để mở đường cào đất tung ra, miệng niệm chú, xe mới đi được.
Đi chưa được mấy bước, thấy một đốm lửa to bằng chén trà, đi sát theo xe, ánh sáng lúc lên lúc xuống, lúc xa lúc gần, soi chừng một dặm thì tắt. Dân bản xứ nói: "Hễ ma quỷ ra thì trước đó đều có mưa đất."
Giáng miếu
Vùng Việt Tây (tỉnh Quảng Tây) có tục "giáng miếu" (thỉnh thần trong miếu nhập xuống). Làng nào cũng có miếu Tổng quản, tượng thần đắp đẹp xấu, già trẻ khác nhau. Có người học phép giáng miếu, khi phép sắp thành thì đến miếu gieo quẻ bói, thỉnh thần giáng xuống. Lúc mới đến, cắm một thanh kiếm ngay giữa cửa miếu; thần giáng thì rút kiếm mang về; thần không giáng thì lấy chân đá đổ kiếm. Nếu kiếm bật lên theo chân thì sống; nếu không bật lên thì bị thần giết.
Phép ấy là: lấy một bát nước sạch, viết một chữ "tỉnh" rồi khoanh tròn quanh; trên mặt đất cũng viết một chữ "tỉnh" rồi khoanh tròn; giữa chiếc bàn bát tiên (bàn vuông lớn ngồi được tám người) cũng viết một chữ "tỉnh" rồi khoanh tròn; gọi bốn đứa trẻ, trên tay mỗi đứa viết một chữ "tẩu" rồi khoanh tròn. Úp ngược mặt bàn lên miệng bát, bốn đứa trẻ dùng ngón tay nâng bàn, người làm phép niệm chú rằng: "Trời cũng quay, đất cũng quay, bảo trái thì quay trái, bảo phải thì quay phải, Thái Thượng Lão Quân (Lão Tử, được Đạo giáo tôn làm thần) mau mau như lệnh mà quay. Nếu còn không quay, chĩa đồng xiên cho quay, chĩa sắt xiên cho quay. Nếu vẫn không quay, thần Thổ địa (thần coi đất đai một vùng), thần Thành hoàng quay thay." Niệm xong, cái bàn liền quay, rồi xin đơn thuốc, không đơn nào không nghiệm.
Thần Thành hoàng ở Lũng Tây là một thiếu niên đẹp
Thời Khang Hy, tượng Thành hoàng ở Lũng Tây đắp mặt đen râu rậm, dáng rất uy nghiêm; bỗng đến thời Càn Long thì đắp lại thành một thiếu niên đẹp.
Có người hỏi sư trong am, sư đáp: "Nghe các vị trưởng lão kể, năm Ung Chính thứ bảy, có một người họ Tạ, mới hai mươi tuổi, theo thầy học trong miếu. Ban đêm thầy đi vắng, chàng Tạ dạo dưới trăng ngâm thơ. Thấy có người đến cầu khấn, chàng bèn nấp sau tượng thần rình xem, nghe hắn khấn: 'Đêm nay nếu ăn trộm được của, xin dâng đủ tam sinh (ba con vật tế: lợn, dê, bò) đến tạ.' Mới biết là kẻ trộm. Chàng nghĩ thần là bậc sáng suốt ngay thẳng, sao lại để lễ vật lay động được? Hôm sau, tên trộm quả đến tạ lễ, chàng rất bất bình, viết bài văn trách thần. Đêm đó thần báo mộng cho thầy chàng, nói sẽ giáng họa xuống học trò. Thầy tỉnh dậy hỏi, chàng chối. Thầy giận, lục hòm sách, quả có bản thảo trách thần, giận quá đem đốt.
Đêm ấy, thần lảo đảo đến nói: 'Ta đến báo ông rằng học trò ông bất kính với thần, sẽ giáng họa, vốn chẳng qua là dọa nó thôi.
Ông lại đem bản văn của nó đốt đi, bị thần Hành lộ (vị thần đi tuần trên đường) tâu lên Đông Nhạc (Đông Nhạc Đại Đế, thần núi Thái Sơn, coi việc sống chết và cõi âm), lập tức cách chức ta và bắt tra hỏi. Một mặt lại tâu xin Thượng đế chức Thành hoàng này, liền cho học trò ông bổ vào chỗ trống rồi.' Nói rồi sụt sùi lui đi.
Chưa đầy ba ngày, chàng thiếu niên chết. Người trong miếu nghe tiếng lính hầu hô dẹp đường, bảo là Thành hoàng mới đến nhậm chức. Từ đó, người đắp tượng đổi dáng râu đen thành thiếu niên đẹp."
Thành hoàng trần truồng xin áo
Ông Trương Đĩnh, giữ chức quan sát (quan đứng đầu một đạo, trên phủ), tu sửa miếu Thành hoàng ở Hồ (?), dùng gỗ đàn hương tạc pho tượng thần cao ba trượng, lấy áo cổn thêu làm áo khoác cho tượng, đã thờ được ba ngày. Bỗng đêm ông mơ thấy một người khổng lồ, đầu đội mũ bình thiên (mũ miện đỉnh phẳng của vua chúa, thần linh), nhưng mình không mặc áo, hai đùi trần đứng thẳng trước màn. Ông giật mình tỉnh dậy, động lòng, vội muốn đến miếu xem thì đạo sĩ trong miếu đã đến báo áo thần bị trộm rồi. Ông bèn may áo khác, lại sai bắt kẻ trộm.
Quái nước thổi hơi
Trình Chí Chương ở Hàng Châu từ Triều Châu đi qua Hoàng Cương, vượt một nhánh biển. Đi được nửa đường thì nổi gió lớn, có luồng khí đen bốc lên, trong có một người toàn thân đen như sơn, chỉ có hai viền mắt và đôi môi trắng như phấn, ngồi trên mũi thuyền thổi hơi vào người trong thuyền. Người trong thuyền tất cả mười ba người, thoáng chốc mặt mũi đều đen lại, giống hệt hắn, chỉ có ba người không đổi. Lát sau, khí đen tan, quái cũng biến mất. Thuyền đi tiếp thì sóng gió nổi dữ, thuyền lật chìm, chết mười người, đều là những người đã đổi màu; ba người không đổi màu thì riêng được thoát.
Hũ kêu
Đạo sĩ họ Lâm ở viện Tam Thanh ngoài cửa bắc Hàng Châu có phép bắt yêu, từng thu yêu ở Hưng Hóa nhốt vào hũ, đặt dưới tòa thờ Tam Thanh (ba vị thần tối cao của Đạo giáo). Hơn một năm sau, thư sinh Tiền Tụ Hải tiễn bạn là Khổng Truyền Kinh lên Nam Kinh dự thi Hương (kỳ thi cấp tỉnh, đỗ thì thành cử nhân), say rượu rồi khấn với cái hũ (?) rằng: "Bạn ta đỗ thì hũ hãy kêu." Hũ quả kêu một tiếng. Khách về hết, đêm thư sinh xem sách, thấy một người áo trắng ngồi trên bậu cửa chắp tay vái mình. Thư sinh lấy thước kẻ đánh, người ấy vỗ tay cười lớn rồi lui đi. Năm ấy, ông Khổng quả thi đỗ.
Gái trinh kêu oan
Lục Tác Mai làm thái thú (quan đứng đầu một phủ, tức tri phủ) Tầm Châu, có vụ án một cô gái thông dâm thuận tình rồi tự tử, huyện làm văn bản trình lên phủ; hồ sơ để trên bàn, ông sắp phê y như bản trình rồi chuyển lên trên. Tối ấy, trong phòng ông mạc hữu (người được quan mời riêng về giúp việc văn thư, xét án) nổi gió lớn, rõ ràng có một người con gái đứng đó mà không nói, đến canh năm mới đi. Mạc hữu báo với thái thú; vừa lúc thái thú được điều lên tỉnh, bảo con trai: "Con gan dạ, tối nay đến phòng mạc hữu rình xem."
Tối đến, công tử vâng lời cha, ngủ ở phòng sách của mạc hữu. Quả nhiên gió nổi như trước, mạc hữu lại thấy cô gái, liền báo công tử, nhưng công tử không thấy gì, bèn lớn tiếng hỏi: "Ngươi là ai?" Cô gái đáp: "Tôi chính là người trong hồ sơ trên bàn, vì cự tuyệt kẻ cưỡng hiếp mà chết. Cha mẹ tôi ăn hối lộ, làm chứng thành ra thông dâm thuận tình, làm nhơ danh tiết tôi. Trước kia tôi đã kêu với quan huyện, huyện cũng ăn hối lộ, không xét lẽ cho, nên mới đến đây kêu oan." Công tử dạ dạ, liền đem lời ấy viết thư nhà gửi gấp báo thái thú. Thái thú từ tỉnh về, vừa đi qua huyện ấy, bèn gửi thư cho mạc hữu, đem hồ sơ cũ trả về huyện.
Chẳng bao lâu, quan huyện ra đón. Thái thú không nghỉ ở công quán (nhà khách của quan), mà đến miếu Thành hoàng thắp hương trước, bảo quan huyện: "Ta dò nghe vụ án gian dâm trước kia có oan, có thật không?" Quan huyện dựa vào lời khai của cha mẹ cô gái, cãi lại, xin đối chất. Thái thú không làm gì được, bèn ngủ ngay trong miếu Thành hoàng, gọi phạm nhân cùng hàng xóm, nhân chứng đến ngủ sau đại điện, lại ngầm cho người nấp sau điện dò xét. Hơn canh ba, hàng xóm và nhân chứng tự nói chuyện với nhau, có người mắng cha mẹ cô gái bất lương, thương cô gái trinh liệt; người nghe lấy bút ghi lại.
Đến sáng, thái thú tra hỏi hàng xóm và nhân chứng trước, đưa những lời ghi đêm qua ra, họ đều nhận. Bèn định án là bị cưỡng hiếp đến chết. Cô gái được biểu dương, đưa vào thờ ở đền Tiết hiếu (đền thờ những người tiết nghĩa, hiếu thảo).
Dương Thành Long thành thần
Thái thú Xử Châu là Dương Thành Long, tính ngay thẳng, làm quan năm mươi năm, có tiếng là cai trị giỏi. Mùa xuân năm Nhâm Dần, tôi đi chơi Thiên Thai, ông mời tôi uống rượu, kể lần lượt mấy vụ án lớn đã xử ở Sơn Đông, có phong thái của bậc quan tốt thời xưa; tôi hứa viết truyện để biểu dương ông. Không ngờ sau khi chia tay, ông cáo lão về, đến ở cho con nuôi dưỡng tại nha môn châu Thâm, không ốm đau mà mất. Trước đó, khi thái thú làm quan huyện Lịch Thành, có mua một bộ ván gỗ sa mộc (gỗ quý đóng quan tài), gửi ở nhà tăng tại Trương Thu. Khi ông mất, con ông là Văn nhất định muốn sai người đi lấy về rồi mới khâm liệm, để cho cha được an lòng.
Bỗng đứa cháu nhỏ của ông chóng mặt ngã lăn ra đất, rồi ngồi dậy, lớn tiếng nói: "Văn, con hồ đồ quá! Đang tháng sáu thế này, xác ta nằm trên giường, đợi lấy quan tài từ Trương Thu về thì xác ta đã hỏng rồi. Gỗ ở châu Thâm hoàn toàn dùng được, cần gì phải lấy xa? Hiện người Xử Châu đến đón ta làm Thành hoàng ở đó, ta đợi tang sự của con tạm xong sẽ đi nhậm chức. Ta không có lời gì khác, đại phàm người ở đời chịu làm quan tốt thì ắt được báo đáp tốt, con hãy nhớ kỹ. Ngày mười bốn tháng ba năm sau, con trai do đứa cháu thứ hai sinh ra sau này có thể nối được chí ta, đặt tên là Thiệu Chí. Nếu chôn ta thì nên chôn trong núi Đường Vụ, đặt mộ theo hướng Quý – Đinh (theo phong thủy: lưng tựa phương Quý ở phía bắc lệch đông, mặt nhìn phương Đinh ở phía nam lệch tây)." Đứa cháu nói xong ngủ say, lát sau lại nô đùa như cũ. Văn sợ hãi, làm theo đúng lời cha.
Năm sau, quả sinh ra Thiệu Chí, ngày tháng không sai.
Châu Thương đi chân đất
Tương truyền tượng Châu Thương (viên tướng hầu cận Quan Vũ thời Tam Quốc) ở miếu Quan Công tại trường muối Bạch Câu, Đông Đài, đi chân đất, vì ngày trước khi Quan Công ở Tương Dương xả nước dìm Bàng Đức, Châu Thương đã tự mình xuống sông đào hố. Mùa đông năm Mậu Thân, tôi qua Đông Đài, cùng Lưu Hà Thường vào miếu xem, quả nhiên đi chân đất; lại thấy sau tòa thờ có một chiếc hộp gỗ dài chừng ba thước. Tương truyền không cho ai mở, có một vị thái thú làm lễ tế rồi mở ra, gió sấm lập tức kéo đến.
Trương Phi trị sông
Ông đại học sĩ Kê Văn Mẫn (tức Kê Tằng Quân, "Văn Mẫn" là tên thụy đặt sau khi mất) làm Tổng đốc Nam Hà (quan coi việc trị sông vùng phía nam), sắp đắp đê bên bờ đông. Ông mơ thấy một người đội mũ trụ, râu ngắn, đi thẳng vào vái một cái rồi ngồi luôn lên trên, nói: "Đê ấy phải đắp ở chỗ ấy mới bảo đảm không lo gì. Nếu đắp ở đây thì không thành công được." Ông Kê gật đầu. Sau ông nghĩ dáng mạo người ấy là một võ phu, lời nói lại thô vụng, sao dám ngang nhiên đối lễ ngang hàng với tể tướng? Trong lòng không vui, quát lên một tiếng rồi tỉnh. Hôm sau ra công trường, đi ngang miếu Trương Hoàn Hầu (Trương Phi, tước hiệu Hoàn Hầu), ghé nghỉ uống trà, thấy tượng thần đắp trên đó giống hệt người trong mộng, bèn ra lệnh dừng việc đắp đê.
Thần phù hộ không cần là người sang
Đầy tớ nhà ông quan sát họ Chương là Trần Hà Thái, ở trong ngõ Nghĩa Trực huyện Thượng Nguyên, ngủ cùng nhân tình. Đêm nghe tiếng gió mưa, như sấm sét đánh vào vật gì. Lúc đầu không để ý, sáng ra vén màn thì thấy bức tường hồi sau giường đã đổ trong đêm, trước sau trái phải giường đều là đống gạch cao mấy thước, chỉ chừa lại một cái giường không bị đổ trúng. Đầy tớ với gái lầu xanh mà cũng được thần phù hộ như thế.
Thành thần không cần là người hiền
Tú tài Lý Hải Trọng lên kinh dự kỳ thi mùa thu, ở Tô Châu thuê một chiếc thuyền mỏ vịt. Đi đến vùng sông Hoài, thấy một người họ Vương đến trước khoang xin đi nhờ thuyền, vốn là hàng xóm cũ, bèn cùng đi.
Đến tối, Vương cười hỏi: "Anh có gan không?" Tú tài sững sờ, ậm ừ đáp: "Có gan." Vương nói: "Sợ anh hoảng nên hỏi chuyện gan. Anh đã gan thì tôi không thể không nói thật. Tôi không phải người, mà là ma. Tôi xa anh đã sáu năm rồi. Năm kia mất mùa, bị đói rét bức bách, tôi đào mả trộm của, bị bắt, đã bị chém rồi. Nay làm ma vẫn đói rét, nên lên kinh đòi nợ, nhờ anh cho đi theo." Lý hỏi: "Đi đòi nợ ai?" Đáp: "Ông Uông. Ông ta làm ty quan (quan trong một ty) bộ Hình, hứa rằng khi văn bản đề nghị xử chém tôi đưa đến bộ sẽ bác lại để giảm một bậc tội, nên tôi biếu năm trăm lạng bạc. Không ngờ ông ta chẳng giúp chút gì, rốt cuộc tôi không giữ được mạng, nên đến quấy ông ta."
Ông Uông ấy là họ hàng của Lý. Lý rất sợ, giảng giải: "Tội anh đáng chết, bộ xét không sai, người thân của tôi không nên lừa tiền của anh. Tôi đưa anh đi, nói rõ đầu đuôi, bảo ông ấy trả lại anh để giải mối thù này là được. Nhưng anh đã chết rồi, cần bạc làm gì?" Vương đáp: "Tôi tuy không dùng, nhưng còn vợ con ở nhà, ở cạnh nhà anh. Tôi đòi được rồi, anh đưa giúp cho họ." Lý dạ dạ.
Lại vài ngày, sắp đến kinh thành, Vương xin đi trước, nói: "Tôi đến nhà người thân của anh quấy trước, để ông ta cầu cứu không có cách, anh hãy đến nói, ông ta mới chịu nghe anh. Nếu không, ông ta là người tham tiền, anh có nói ông ta cũng chẳng nghe." Nói xong biến mất.
Lý vào kinh tìm chỗ trọ, ba ngày sau mới đến nhà họ Uông, quả nhiên ông Uông mắc chứng điên cuồng, cả nhà cầu thần xem bói, chẳng chút hiệu nghiệm. Lý vừa đến cửa, người ốm mở miệng nói: "Cứu tinh nhà ngươi đến rồi!" Người nhà tranh nhau ra đón hỏi Lý, Lý kể đầu đuôi. Vợ ông Uông lúc đầu định đốt mấy vạn tiền giấy để trả, người ốm cười lớn: "Lấy tiền giả trả tiền thật, thiên hạ không có chuyện rẻ thế đâu! Mau cân năm trăm lạng bạc giao cho ông Lý, ta sẽ tha cho." Nhà ấy làm theo, ông Uông quả khỏi bệnh.
Lại vài ngày, ma đến chỗ Lý giục cùng về, Lý không chịu, nói: "Tôi chưa vào trường thi." Ma nói: "Anh không đỗ đâu, không cần vào trường thi." Lý không nghe. Thi xong ba kỳ, ma lại giục về. Lý nói: "Tôi phải đợi bảng." Ma nói: "Anh không đỗ đâu, không cần đợi bảng." Bảng yết không có tên, ma đến cười: "Bây giờ anh về được chưa?" Lý xấu hổ chán nản, ngay hôm ấy lên đường. Ma đi cùng thuyền, mọi thức ăn uống chỉ ngửi mà không nuốt, đồ nóng bị ngửi thì lập tức nguội ngắt.
Đi đến Túc Thiên, ma nói: "Làng nọ đang hát tuồng, sao không đi xem?" Lý cùng đến dưới rạp hát. Xem được mấy lớp, ma bỗng biến mất, chỉ nghe tiếng cát bay đá chạy; Lý về thuyền chờ. Trời sắp tối, ma ăn mặc lộng lẫy đến nói: "Tôi không về nữa, tôi ở lại đây làm Quan Đế (Quan Vũ được thờ làm thần) rồi." Lý kinh hãi: "Anh sao dám làm Quan Đế?" Đáp: "Quan Âm, Quan Đế trên đời đều là ma giả mạo cả. Buổi hát trong làng hôm trước là để tạ lễ thần Quan. Thần Quan được tạ lễ ấy còn vô lại hơn tôi, nên tôi nổi giận, đánh nhau một trận đuổi hắn đi. Anh không nghe tiếng cát bay đá chạy sao?" Nói xong vái tạ rồi đi. Lý mang giúp năm trăm lạng bạc giao cho vợ con hắn.
Người chột một mắt đỗ
Khoa thi năm Giáp Tuất đời Khang Hy, ông Bùi Chi Tiên người Đan Đồ cùng mấy người bạn vào kinh thi Hội (kỳ thi ở kinh đô, đỗ thì được thi Đình). Trong kinh có người giỏi cầu cơ, họ mời đến hỏi có đỗ không. Tiên giáng xuống, phán một chữ "quý". Mọi người không hiểu, hỏi lại thì phán: "Đều phán rõ cả rồi." Bảng yết, chỉ có ông Bùi đỗ hội nguyên (đỗ đầu kỳ thi Hội), những người khác đều trượt. Ông Bùi chột một mắt, bấy giờ mới hiểu chữ "quý" phán trước kia là "trung nhất mục nhân" (tách chữ "quý" thành các phần giống chữ "trung", "nhất", "mục", "nhân", nghĩa là "người một mắt đỗ").
Ma nữ kiện
Anh họ Bao ở Trấn Giang, trẻ tuổi, đẹp trai, lấy vợ là cô Vương. Nhà họ Bao đời đời buôn bán, anh thường cùng bạn đồng nghiệp đi lại trong phố phường. Một ngày mùa thu năm Canh Tý đời Càn Long, anh cùng mấy người bạn đi chơi nhà thổ, đến chiều tối mới về. Cô Vương đang cùng một bà già xuống bếp làm cơm tối, nghe tiếng gõ cửa, bảo bà già ra mở, thấy một thiếu phụ ăn mặc lộng lẫy bước vào, đi thẳng vào buồng trong, hỏi không đáp. Bà già ngờ là họ hàng, vào báo cô Vương. Cô Vương vội chạy vào buồng thì thấy anh Bao ở đó, bèn cười lớn bà già mắt kém, nhận nhầm chủ nhà ra đàn bà.
Bỗng anh Bao làm điệu bộ đàn bà, nắm vạt áo vái chào bước lên, hỏi han cô Vương, lại nói: "Lúc chàng Bao uống rượu ở nhà thổ nọ, ta đứng sau cửa chuyên rình, đợi chàng ra mới cùng về được." Cô Vương thấy giọng nói cử chỉ không giống chồng, sợ chồng điên, vội gọi đầy tớ cùng hàng xóm, họ hàng đến xem. Anh Bao gặp từng người, lễ nghi chu đáo, xưng hô không sai, rõ ràng như một cô gái nhà danh giá.
Có người đàn ông hơi suồng sã, ma liền giận nói: "Ta là gái trinh, ai đến gần ta, ta lấy mạng kẻ ấy!" Mọi người hỏi: "Ngươi với anh Bao có thù gì?" Ma đáp: "Thiếp với anh Bao thật là vì ân ái mà thành thù. Đã kiện lên thần Thành hoàng, trước sau cả thảy mười chín lá đơn, đều không được xét. Nay lại kiện lên Đông Nhạc Đế Quân, mới được phê nhận, chẳng mấy ngày nữa sẽ cùng anh Bao đi." Hỏi tên họ, ma nói: "Ta là con nhà tử tế, tên họ không thể để người ta nghe." Hỏi: "Kiện anh Bao với lời lẽ gì?" Ma liền đọc liền mười chín lá đơn, lời rất gấp, không nghe hiểu hết, đại khái là kiện anh Bao phụ lòng, khiến nàng không chốn nương thân. Có người lại hỏi: "Ngươi đã mượn thân anh Bao mà nói, vậy anh Bao bây giờ ở đâu?" Ma mỉm cười: "Hắn bị ta trói trong căn nhà nhỏ cạnh miếu Thành hoàng rồi." Cô Vương khóc lạy, xin thả chồng ra, ma không đáp.
Đến nửa đêm, họ hàng bàn riêng với nhau: "Con ma ấy từng nói kiện lên Thành hoàng không được xét, nay lại trói anh Bao cạnh miếu Thành hoàng, sao không đến kêu với thần, xin thần xét lẽ?" Thế là cùng nhau tìm hương nến, vàng mã, như sắp đi. Ma bỗng nói: "Nay mọi người đã cùng đến cầu xin, hãy tạm thả hắn về, tự có Đông Nhạc xét xử." Nói xong ngã lăn ra đất.
Lát sau anh Bao tỉnh, luôn miệng kêu mệt mỏi rã rời, mọi người vây quanh hỏi đã thấy gì, anh Bao kể: "Vừa ra khỏi cửa nhà thổ nọ đã thấy người đàn bà này đi theo.
Lúc đầu nàng còn lúc bên trái lúc bên phải, đến bãi tập quân thì nàng bỗng tiến lên lôi kéo tôi vào căn nhà nhỏ bên trái miếu Thành hoàng, trong bóng tối lấy dây trói tay chân tôi, đặt dưới đất, bên cạnh hình như có người canh giữ. Vừa rồi nghe nàng đến nói: 'Nay tạm thả ngươi về.' Rồi đẩy tôi ra khỏi cửa, ngã một cái thì tỉnh, người đã ở nhà rồi. Việc này ngày mai Đông Nhạc sẽ gọi đến xét." Hỏi kỹ thêm, anh Bao chỉ ngủ say.
Chiều hôm sau anh dậy nói: "Sai dịch đến rồi, mau bày rượu thịt." Tự ra sảnh, chắp tay vái về phía ghế trống, lời nói phần nhiều không hiểu được.
Bày rượu xong, anh lại về nằm trên giường, như đã chết, chỉ còn ngực hơi ấm. Cô Vương cùng mọi người khóc canh bên, thấy mặt anh Bao lúc xanh lúc đỏ lúc vàng, biến đổi khôn lường. Sau canh ba, ở ngực, cổ và má hiện mấy chỗ vết đỏ như vết cào. Đêm sau, đến canh hai, bím tóc bỗng rối tung. Đến sáng mới tỉnh, đòi trà cơm, ăn hết hơn mười bát, nuốt rất nhanh, người xem đều kinh hãi. Nghỉ một lát, anh gọi "lấy rượu thịt đãi sai dịch", cô Vương bày như trước; lại sai lấy sáu nghìn tiền giấy, phải bỏ những tờ rách khuyết, bốn nghìn đốt trước sảnh, hai nghìn đốt trong ngõ cạnh cửa. Anh lại tự đứng dậy ra cổng lớn làm điệu vái tiễn, về buồng ngủ say hai ngày mới dậy được.
Anh kể hết những gì đã thấy: từ khi ma nữ cởi trói thả về, chiều hôm sau có hai sai dịch đến gọi, một người không quen, một người là Trần Thắng, cũng là con nhà buôn, lúc nhỏ là bạn cùng học với anh Bao. Nhà Trần nghèo, khi cưới vợ, anh Bao từng giúp mấy nghìn đồng tiền, nay Trần đã mất ba năm.
Trần nói với anh Bao: "Việc này đã giao cho Tốc báo ty (ty dưới âm phủ chuyên xét xử, báo ứng nhanh) xét xử, anh với tôi là bạn cùng học thân thiết, lúc sống lại được anh hậu đãi, tôi phải nể tình giúp đỡ, không cần đeo gông xiềng." Cùng đi đến giữa đường, thấy hai sai dịch đang xích ma nữ trước đó, ma rất giận, lấy đầu húc anh Bao, tay cào rách má anh, vì thế trên người anh Bao mới hiện vết đỏ, vết cào. Ma nữ mắng hai sai dịch làm bậy, nhận tiền mà bẻ luật; sai dịch bất đắc dĩ cũng xích anh Bao lại cùng đi. Đường càng đi xa càng tối, gió âm lạnh buốt dữ dội, bím tóc đều bung ra.
Đến một nơi, thấp thoáng thấy nha môn, sai dịch bảo ngồi dưới đất chờ. Lát sau thấy hai ngọn đèn đỏ từ trong đi ra, hai sai dịch tháo xích cho anh Bao, dẫn vào quỳ ở chỗ đèn dừng. Thấy có bàn xử án, hồ sơ, một vị quan ngồi trên, mặc áo đỏ đội mũ ô sa, tay vuốt râu, hỏi: "Ngươi là Bao mỗ à?" Anh Bao đáp: "Dạ." Quan liền cho giải ma nữ đến, tra hỏi đối đáp khá lâu. Ma nữ với anh Bao cùng quỳ dưới thềm, cách nhau chừng một thước, mà tuyệt không nghe được một chữ. Thấy quan nổi giận lớn, sai tát má ma nữ mười lăm cái, rồi đeo gông xiềng, hai sai dịch dắt đi, ma nữ khóc lóc thảm thiết.
Anh Bao lúc mới quỳ trước án thấy dưới đất lầy lội bùn nhão, gió âm thổi tóc, trên mặt từng sợi như dao đâm, rét run khó chịu nổi. Đến lúc tát má ma nữ, sai dịch họ Trần đứng bên khẽ nói: "Anh thắng kiện rồi, để tôi tết tóc lại cho anh." Anh Bao ngẩng đầu lên thì đèn và quan đều không thấy đâu nữa. Hai sai dịch bèn đưa anh về, nói rõ tiền công sai dịch là bốn nghìn đồng; còn hai nghìn kia là phần sai dịch Trần lấy riêng.
Người ta hỏi anh Bao: "Có quen cô gái ấy không?" Anh Bao một mực nói không quen. Xét tình lý, có lẽ ma nữ vì mê sắc đẹp của anh Bao mà chết, lại muốn gọi anh Bao xuống cõi âm làm vợ chồng, theo ý riêng mà kiện càn, nên bị âm ty trách phạt.
Đinh đại ca
Thời Khang Hy, Du Nhị, người nhà quê ở Dương Châu, sống bằng nghề cày ruộng. Anh vào thành lấy tiền bán lúa mì, chủ cửa hàng giữ lại uống rượu, lúc về đã muộn, đường tối mịt. Đi đến cầu Hồng Kiều, có mấy chục người tí hon lôi kéo anh. Du vốn biết chỗ này nhiều ma, nhưng gan rất lớn, lại đang say rượu, vung nắm đấm đánh, chúng tan rồi lại tụ mấy lần. Nghe ma nói với nhau: "Thằng này hung dữ, bọn ta không trị nổi, phải mời Đinh đại ca đến mới trị được." Rồi ầm ầm bỏ đi.
Du nghĩ thầm không biết Đinh đại ca là ma dữ gì, nhưng đã đến đây thì chỉ còn cách đi tiếp. Vừa qua cầu, thấy một con ma cao hơn một trượng, trong bóng tối thấp thoáng thấy mặt nó xanh tím, dữ tợn đáng sợ. Du nghĩ ra tay chậm thì mất thế, khó thoát, chi bằng nhân lúc nó chưa đến mà đón đánh trước. Anh cởi túi vải đựng hai nghìn đồng tiền ở thắt lưng, nhằm mặt mà quật tới, con ma theo tay ngã xuống đất, đập vào đá lát đường kêu "keng" một tiếng. Du lấy chân giẫm lên, nó cứ nhỏ dần nhỏ dần, nặng trịch, anh nắm chặt mang về nhà. Soi dưới đèn, thì ra là một chiếc đinh sắt lớn trên cỗ quan tài cổ, dài hai thước, to bằng ngón tay cái. Bỏ vào lửa nung chảy thì máu rỉ ra ròng ròng. Du gọi bạn bè đến cười nói: "Sức của Đinh đại ca (chữ 'Đinh' đồng âm với 'cái đinh') không bằng Du nhị ca."
Cô Uông thứ hai
Người họ Ngô ở Thiệu Hưng, thứ ba trong nhà, làm việc hình danh (người giúp quan xét án, lo luật lệ hình án) trong nha môn quan thứ sử (quan đứng đầu một châu) Triệu Châu. Sau quan lại mời thêm một người lo thư từ công văn, cũng họ Ngô, cũng thứ ba, người Tô Châu. Trong nha gọi là "sư gia Ngô già" và "sư gia Ngô trẻ" (sư gia: người được quan mời riêng giúp việc). Chỗ ở của hai người đối diện nhau, rất thân thiết.
Quan thứ sử có bảy tám người thiếp, tớ gái rất đông, đều xinh đẹp, thường ra vào quanh chỗ ở của hai sư gia. Hai ông Ngô hay bình phẩm cô nào vừa ý tôi, cô nào vừa ý anh, để đùa nhau.
Một hôm, xong việc công đã canh ba, ai về phòng nấy đi ngủ. Ngô trẻ đang ngồi trên giường hút thuốc, đặt nến ngoài màn, bảo đầy tớ khép cửa lại rồi đi. Lát sau, cả nha môn im lặng, bỗng có người đẩy cửa. Ngô trẻ hỏi là ai, không đáp. Thấy một cô gái chừng hai mươi tuổi, rất xinh đẹp, vội vã bước vào, đến trước giường trừng mắt nhìn. Ngô trẻ hoảng hỏi: "Cô là ai? Đến đây làm gì?" Cô gái nói: "Ta là cô Uông thứ hai, đến tìm Ngô Tam người Thiệu Hưng. Nhầm rồi! Nhầm rồi!" Ngô ngờ là tớ gái của chủ nhà hẹn hò với Ngô già, bèn cười chỉ: "Ngô Tam người Thiệu Hưng ở phòng đối diện, tôi là Ngô Tam người Tô Châu." Cô gái thoắt bỏ đi.
Hôm sau, Ngô trẻ đùa Ngô già: "Đêm qua sướng lắm nhỉ." Ngô già không hiểu. Nói mãi, Ngô già hỏi cho ra lẽ, Ngô trẻ cười: "Tôi chính mắt thấy, còn chối à?" Ngô già càng ngờ, hỏi đi hỏi lại, Ngô trẻ kể quần áo dáng dấp, cùng lời "cô Uông thứ hai đến tìm Ngô Tam người Thiệu Hưng". Ngô già thất thần biến sắc nói: "Cô ấy sao lại đến đây?" Định thần một lát, ông bảo Ngô trẻ: "Đó là người thân của tôi, mất đã mười mấy năm, không biết vì sao lại tìm tôi?" Ngô trẻ kinh ngạc, thấy mặt ông ủ rũ, không hỏi thêm nữa.
Đến tối, Ngô già lặng lẽ không nói gì, vẻ sợ hãi càng lộ rõ, kéo Ngô trẻ về phòng ngủ cùng. Ngô trẻ hết sức từ chối, Ngô già bất đắc dĩ sai hai đầy tớ nằm kèm hai bên giường. Ngô trẻ suốt đêm lắng nghe, không có chút tiếng động nào. Đến sáng, hai đầy tớ dậy xem Ngô già thì ông đã chết rồi.
Tạ Đồng Đầu
Cửa tây thành Trấn Giang xưa ở núi Đường Đồi, đầu đời Thanh dời ra núi Dương Bành ngoài phía bắc thành, ở đó có ngôi chùa, điện thờ hành lang sửa sang sạch đẹp, chính là di tích đài Lệ Xuân. Chỗ ấy gần đường lớn, quan lại thân sĩ đưa đón, tiệc tiễn đều ở đây. Từ khi dời cửa thành, đường đã cách xa, chùa này bỏ hoang, chỉ còn ba pho tượng Phật lớn bằng đồng, tương truyền đúc thời Ngũ Đại, nặng chừng mấy vạn cân, để trơ giữa núi.
Có người họ Tạ vốn làm nghề buôn đồng, lén cấu kết với bọn nha lại nấu chảy tượng rồi chia nhau, giao hẹn tiền công do Tạ bỏ ra hết, Tạ lấy một nửa, những người khác chia một nửa. Ngày nấu, tay chân thân mình tượng đều chảy hết, chỉ có đầu Phật không chảy. Mọi người đều nghi sợ. Tạ nói: "Việc ấy dễ thôi." Hắn trèo lên lò đái vào, đầu Phật liền chảy. Tạ đã hơn bốn mươi tuổi mà chưa có con. Đang lúc cười vui thì người làm thuê đến chúc mừng nhà vừa sinh con trai. Tạ rất mừng, cho rằng tượng Phật này đến kiếp nạn, phải bị mình hủy, bèn đặt tên con là "Tạ Đồng Đầu" (đầu đồng). Nhà từ đó khá giả, ngày ngày lấy việc đúc lậu tiền đồng (tiền do nhà nước đúc, đúc riêng là phạm pháp) làm nghề.
Mấy năm sau, bè đảng hắn bị bắt vì đúc tiền lậu, lời khai dính đến Tạ. Tạ tự lấy tro nóng dụi mù hai mắt, khi ra trước án khai rằng mắt đã mù lâu rồi, rõ là bị kẻ thù khai vạ, thế là thoát lưới. Đến khi Đồng Đầu lớn lên, vẫn đúc tiền lậu, lại bị người tố cáo. Năm nọ đời Càn Long, cha con bị trói đối mặt nhau, chém dưới chân núi Dương Bành.
Ô Đầu thái tử
Ông Hồ nọ đời đời làm ruộng trên bãi giữa sông ở Đan Đồ. Đầu mùa đông năm Càn Long thứ mười tám, ông ra bãi thu tô, đem lúa thu được phơi trên sân. Có bầy quạ đến ăn lúa, ông Ngô (?) (nguyên văn trước viết họ Hồ, đây viết họ Ngô) nhặt cục đất ném đuổi, tiện tay trúng một con quạ, nó kêu "oác" rơi xuống đất, rồi lại vùng dậy bay đi.
Ông Ngô về nhà ở trại, ăn tối xong bỗng nghe tiếng gió mưa, mở cửa ngẩng nhìn thì trời tối đen, mưa như trút, vội vào nhà thì áo đã trắng toát, toàn là phân quạ. Ông nhớ lời người ta nói phân chim rơi vào người là điềm không lành, nay mình bị dính, phải chăng sắp chết? Từ đó ông mắc chứng "phong móng chim" (bệnh tay chân co quắp như móng chim), tay chân co giật, khó nằm khó dậy, lại không cầm được đồ ăn uống, phải người đút cho, khổ không chịu nổi. Nhưng đầu óc rất tỉnh táo. Ông nghĩ: quạ ăn lúa của ta, ta đuổi, có lỗi gì? Thế mà dám làm hại ta, ta sẽ kiện lên thần. Nghĩ thế nhiều lần, nhưng thực chưa viết đơn được.
Một hôm ngủ ngày, ông mơ thấy mình tự viết một lá đơn trên giấy vàng, định nộp lên miếu Thành hoàng. Bỗng trên không có hai đám mây đen bay xuống, đến đất hóa thành người áo xanh, nói với ông Ngô: "Con mà ông ném trúng trước đây không phải quạ, mà là Ô Đầu thái tử (thái tử đầu đen). Ông vì đắc tội với ngài nên mắc bệnh này. Nếu lại đi kiện ngài thì tội càng nặng! Chi bằng bày rượu thịt tạ tội với thái tử, có thể giữ được mạng." Ông Ngô không nghe, lại giận nói: "Nó ăn lúa của ta, lại càn rỡ làm hại ta, ta nhất định kiện!"
Chốc lát, trên không lại có hai đám mây đen bay xuống, hóa thành một thiếu niên đội mũ khăn màu đen, một người cầm ô đen theo sau, chắp tay nói với ông Ngô: "Ông muốn kiện Ô Đầu thái tử à? Đơn kiện viết thế nào?" Ông Ngô đưa cho xem. Thiếu niên nói: "Trước ông ném trúng thái tử nên mắc bệnh này, nay đã biết là lầm rồi, tôi sẽ nói đỡ cho ông với thái tử, bảo đảm ông khỏe lại như cũ, hà tất phải kiện?"
Rồi cầm lá đơn nhét vào ngực áo bay đi. Ông Ngô vội lao tới giành lại, bỗng giật mình tỉnh. Từ đó bệnh dần khỏi, hai tháng sau bình phục như thường.
Chàng Ngô hai lần xuống âm phủ
Chàng Ngô nọ là con nhà dòng dõi lâu đời ở Đan Đồ, ông và cha đều là học trò trường huyện. Ông nội là người đoan chính ngay thẳng, được làng xóm kính trọng; ông mất mười mấy năm thì chàng mới lấy vợ, vợ chồng rất mặn nồng. Năm Bính Tý đời Càn Long, vợ chàng đột ngột qua đời, chàng nhớ thương không nguôi.
Có người tên là Chu, làm trưởng ban (người hầu việc vặt trong nha môn), cả thành đều biết hắn đi làm sai dịch cho âm phủ. Nhân lúc nhà Ngô làm tang, hắn sớm tối đến giúp việc, Ngô bèn hỏi riêng chuyện âm phủ. Chu nói âm phủ không khác gì cõi người, người không có tội thì nhàn nhã thong dong, người có tội mới vào các ngục. Ngô bèn nài hắn đưa xuống âm phủ để gặp vợ một lần. Chu nói: "Đường âm dương cách biệt, người sống càng không nên tùy tiện vào. Cụ nhà cậu đối đãi với tôi rất tốt, tôi sao lại làm trò bậy bạ ấy?" Ngô nài nỉ mãi, Chu nói: "Việc này tôi không làm. Nếu cậu nhất quyết muốn đi thì vào trong thành, cạnh cầu Thái Bình, tìm bà Thường người Đan Dương, hứa trả tiền hậu, may ra bà ấy đưa đi được." Ngô mừng rỡ.
Hôm sau, tìm được bà Thường, lúc đầu bà cũng không nhận; hứa mấy nghìn đồng tiền mới nhận, lại dặn: "Hôm ấy cậu hãy chọn một gian nhà yên tĩnh ngủ một mình, tôi sẽ đến rủ, nhưng quần áo giày dép mọi thứ không được để ai xê dịch chút nào. Xê dịch một chút là không về dương gian được nữa." Dặn đi dặn lại mấy lần rồi về.
Từ khi vợ mất, Ngô ngủ một mình trong một gian nhà ngang. Đến hôm ấy, Ngô dặn riêng thím: "Hôm nay cháu ốm nặng, phải đi ngủ sớm, mong thím khóa cửa phòng cho cháu, tuyệt đối đừng để ai tự tiện vào động đến quần áo giày dép của cháu, đây là chuyện sống chết của cháu." Bà thím rất sợ, hỏi vì sao, chàng không nói, bà bèn ngầm để ý trông nom. Ngô vào phòng, thắp một ngọn đèn trước giường, trong lòng có việc nên trằn trọc không ngủ, nghĩ thầm: "Bà ấy vốn không dặn ta phải ngủ say, nhưng bà ấy từ đâu đến gọi ta? Hay là nói láo?"
Sau canh hai, thấy một sợi khói đen từ khe cửa sổ lọt vào, uốn éo như rắn thè lưỡi, Ngô rất sợ. Lát sau, khói hóa thành một khối đen to bằng cái đấu, lao thẳng vào mặt Ngô, chàng liền ngất đi. Có người thì thầm bên tai: "Cậu Ngô cùng đi nào." Giọng chính là bà Thường. Bà đỡ chàng dậy, cùng theo khe cửa đi ra, cửa sổ cửa lớn đi qua đều không vướng. Thấy cửa phòng thím có mấy đốm lửa, vì thím ngủ trong đó cùng các em.
Vừa ra khỏi cổng lớn thì là một trời đất khác, cát vàng mịt mù, không phân được nam bắc. Phố xá nha môn thấy dọc đường giống như cõi người. Đi đến một nơi, thấy một ao nước lớn màu đỏ, đàn bà con gái ở trong kêu gào thảm thiết. Bà Thường chỉ nói: "Đây là cái mà nhà Phật gọi là 'ao máu nhơ', mợ nhà chắc ở trong đó." Ngô nhìn quanh, thấy vợ ở góc đông, Ngô khóc lớn gọi, vợ cũng đến sát bờ, rơi lệ trò chuyện, lại lấy tay kéo Ngô xuống ao.
Ngô định nhảy xuống, bà Thường hoảng hốt cố kéo Ngô lại, bảo: "Nước ao này dính vào người một giọt là không về được nữa. Ai vào ao này đều do lúc sống tàn ác hành hạ tớ gái, nàng hầu. Hễ đánh tớ gái nàng hầu chảy máu không ngừng thì vào ao này; máu trên mình tớ gái nàng hầu chảy nhiều hay ít thì ngâm trong ao sâu hay nông bấy nhiêu." Ngô nói: "Vợ tôi đâu có đánh tớ gái nàng hầu, sao lại vào đây?" Bà nói: "Đó là chuyện kiếp trước." Ngô lại hỏi: "Vợ tôi chưa từng sinh nở, sao vào ao này?" Bà nói: "Tôi đã nói rõ rồi, ao này không phải vì chuyện sinh nở; sinh nở là việc thường ở đời, có tội lỗi gì?" Nói xong, dắt Ngô theo đường cũ về. Ngô mê ngủ đến quá trưa mới dậy, mặt vàng bủng như người ốm lâu, mấy ngày mới hồi lại.
Hơn một tháng sau, Ngô càng nhớ vợ, đến nhà bà Thường nói ý muốn đi thăm lần nữa, bà Thường rất khó xử. Hứa trả gấp mấy lần, bà mới gật đầu. Như lần trước, chàng dặn thím khóa cửa, bà Thường lại đến rủ. Ra khỏi cửa được chừng một dặm, bà Thường bỗng bỏ Ngô chạy mất. Ngô không hiểu vì sao, đang ngơ ngác thì thấy phía trước có một ông lão ngồi kiệu đến, đối mặt nhìn thì là ông nội mình. Ngô hoảng hốt định tránh, ông quát: "Mày đến đây làm gì?" Ngô không biết làm sao, đành kể thật. Ông nội nổi giận nói: "Sống chết của mỗi người đều có số, mày lại không hiểu lẽ đến thế!" Rồi tát vào má chàng mắng: "Mày còn đến nữa, ta sẽ kiện lên quan âm phủ, chém ngay mụ Thường." Ông sai phu kiệu đưa chàng đến bờ sông, phu kiệu từ sau đẩy Ngô xuống sông, chàng kêu to rồi tỉnh dậy. Má trái sưng bầm, đau không chịu nổi, chàng giả ốm nằm trong phòng, mười mấy ngày mới khỏi.
Lúc ấy có một ông cụ là họ hàng thông gia của Ngô ốm nặng, Ngô bảo thím: "Ông cụ ấy ngày ấy mới chết." Thím kinh ngạc hỏi, Ngô kể lại hai lần đã thấy, lại nói ở trước một nha môn, chàng thấy tấm biển treo có tên họ, ngày tháng, nên mới biết. Từ đó Ngô tinh thần uể oải, hai mắt có màu xanh lam, cứ quá trưa là thường thấy ma, đến nay vẫn còn. Bà thím của Ngô là chị em họ con cô con cậu với Pháp Gia Tôn, nên ông Pháp biết rõ đầu đuôi và kể lại cho tôi.
Hồ ly đạo học
Bên ngoại của bà nội ông Pháp là họ Tôn, có người họ Tôn nọ giàu lớn. Đầu đời Thanh, gặp loạn giặc biển, ông dời nhà đến Kim Đàn. Một hôm, có người họ Hồ dẫn con cháu đầy tớ mấy chục người, hành lý rất nhiều, đi qua cửa, nói là người Sơn Tây, gặp binh loạn không đi tiếp được, xin mượn nhà tạm ở. Ông Tôn thấy (?) lời lẽ dáng mạo người ấy, biết không phải người thường, chia cho một khu nhà ở. Lúc rảnh ông sang chuyện trò, thấy trong phòng có đàn, kiếm, sách vở, sách đọc đều là các kinh "Hoàng Đình", "Đạo Đức" (kinh sách của Đạo giáo), điều bàn đều là những lời về tâm và tính trong các sách "Ngữ lục" (sách ghi lời giảng của các nhà Lý học đời Tống, bàn về lòng người và bản tính con người), đối với con cháu đầy tớ rất nghiêm, nói cười không cẩu thả. Người nhà họ Tôn đều gọi ông là "hồ ly đạo học" (đạo học: học phái Lý học đời Tống, chú trọng tu dưỡng đạo đức nghiêm cẩn).
Nhà họ Tôn có một cô tớ gái nhỏ xinh đẹp. Một hôm, đứa cháu nhỏ của ông lão gặp cô ở ngõ, liền ôm chầm lấy, cô không chịu, đến mách ông lão họ Hồ. Ông an ủi: "Con đừng giận, ta sẽ đánh đòn nó." Hôm sau, gần trưa mà cửa nhà ông lão họ Hồ không mở, gõ mãi không ai thưa. Sai người trèo tường mở cửa vào xem thì trong nhà trống không, chỉ trong phòng sách có ba mươi lạng bạc đặt trên bàn, ghi hai chữ "tiền thuê".
Tìm thêm thì thấy dưới thềm có một con hồ ly nhỏ bị bóp cổ chết.
Ông Pháp nói: "Con hồ ly này mới thật là nhà Lý học. Đời có kẻ miệng nói Lý học mà thân làm quan khéo luồn lọt, so với hồ ly còn đáng thẹn xa lắm."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video