Thiên 23 — Quyển 23

 Quyển hai mươi ba

○ Thần núi Thái Bạch

Ở vùng Tần Trung (vùng Thiểm Tây ngày nay), thần núi Thái Bạch linh thiêng nhất. Trên đỉnh núi có ba cái ao, gọi là Đại Thái Bạch, Trung Thái Bạch và Tam Thái Bạch. Hễ lá cây, cỏ hay bùn đất lỡ rơi xuống ao thì liền có bầy chim ngậm đem đi. Người địa phương gọi chúng là "chim giữ ao sạch".

 Có một người thợ mộc rơi xuống ao. Anh thấy một người áo vàng dẫn mình đến một tòa cung điện. Trong điện có một vị vua đầu để trần không đội mũ, chân đi giày đỏ, râu tóc đã bạc. Vua nhìn người thợ cười nói: "Ta biết ngươi tay nghề khéo, muốn phiền ngươi dựng cho một cái đình nên mới gọi ngươi đến." Người thợ bèn ở lại thủy phủ (cung điện dưới nước).

Ba năm sau công việc xong, vua thưởng ba nghìn lạng vàng và cho về. Người thợ chê vàng nặng khó mang nên từ chối. Lúc đi ra, anh thấy trong phủ có nhiều chó con lông màu sợi vàng, bèn xin vua một con. Vua không cho. Người thợ lén ôm một con giấu trong ngực rồi từ biệt ra về. Dọc đường mở áo ra xem thì một con rồng vàng nhỏ vụt bay lên trời, móng rồng cào bị thương tay anh, khiến bàn tay tàn phế suốt đời.

Về nhà được ít lâu, bỗng một hôm trời mưa sấm, mưa đá rơi xuống đều hóa thành vàng. Đem cân thì được đúng ba nghìn lạng (lạng: đơn vị cân, khoảng 37 gam).

 ○ Viên chức nhàn thời thái bình

Viên ngoại (viên ngoại lang: chức quan phó ở các bộ trong triều) Vương Trung Trai được cáo lão về nghỉ, chọn đất ở tại Giang Ninh (Nam Kinh), đề tấm biển ở phòng sách là "Viên chức nhàn thời thái bình". Mười năm sau, viên ngoại mất. Phần nhà phía đông bán cho Vương Khắc Đoan, quan thái thú phủ Thái Bình; phần nhà phía tây bán cho Lý Mẫn Đệ, cũng là quan thái thú phủ Thái Bình.

 ○ Cây lạ ở Sở Hùng

Ở vùng Bốc Di thuộc châu Gia, phủ Sở Hùng (?), có một cây đông thanh (loại cây lá xanh quanh năm). Rễ cây bò rộng mười dặm, nhìn từ xa giống như mấy chục cửa hàng gỗ mở liền nhau. Bên trong đủ cả bàn ghế, giường phản, chạn tủ, có thể ở được hơn mười hộ. Tiếc là lá cây thưa, không che được mưa gió. Rễ cây trồi hẳn lên khỏi mặt đất, cành nào cũng có chân.

 ○ Tấm bia lạ ở Tứ Châu

Ở huyện Hồng, châu Tứ, có một cái giếng. Đó là nơi vua Vũ (Đại Vũ, ông vua đời thượng cổ có công trị thủy) xích con thủy quái Vu Chi Kỳ, sợi xích sắt nay vẫn còn. Bên cạnh có một tấm bia đá, đầu bia không được xê dịch. Hễ ai xê đầu bia đi thì từ lỗ trong bia liền chảy ra nước vàng óng như vàng.

 ○ Đá động đá tĩnh ở núi Nhạn Đãng

Ở núi Nam Nhạn Đãng có hai tảng đá chồng lên nhau, to bằng một căn nhà hai gian. Tảng dưới gọi là đá tĩnh, tảng trên gọi là đá động. Muốn đẩy cho nó chuyển động thì phải có một người nằm trên đá tĩnh, dùng hai chân đạp vào. Đá liền kêu ầm ầm, dịch ra chừng một thước (thước: đơn vị đo dài, khoảng một phần ba mét). Còn nếu đứng mà lấy tay đẩy thì dù nghìn vạn người cũng không làm đá nhích nổi một bước. Lẽ ấy rốt cuộc không ai giải thích được.

 ○ Tượng đá mất đầu ở miếu Ngõa Tiết

Bên hồ lớn có miếu Ngõa Tiết. Miếu không to lắm, bên trong có hơn hai mươi pho tượng người bằng đá ngồi. Đầu tượng đều bị chặt rơi xuống đất, cũng có pho cầm đầu mình trong tay. Tương truyền khi Trương Sĩ Thành bị vây, ban đêm có các tướng quân bằng đá dẫn quân ra đánh rất dũng mãnh. Sau khi thành bị phá, đầu các tượng đá trong miếu đều rơi xuống đất. Lại có thuyết nói: cuối đời Minh, tượng đá ban đêm hiện ra quấy phá dân, nên dân làng lấy cuốc sắt đập rơi đầu chúng.

 ○ Mười ba con mèo cùng ngày chết theo chủ

Cha của quan ngự sử (quan giám sát, can gián trong triều) họ Vương ở Giang Ninh có một người thiếp già, ngoài bảy mươi tuổi. Bà nuôi mười ba con mèo, thương như con đẻ, con nào cũng có tên gọi ở nhà, gọi là đến. Năm Kỷ Dậu niên hiệu Càn Long (năm 1789), bà cụ mất, mười ba con mèo đi quanh quan tài kêu thảm thiết. Cho ăn cá với cơm, chúng chảy nước mắt không ăn, nhịn đói ba ngày rồi cùng chết cả.

 ○ Ma thổi làm vẹo cổ

Thiên tổng (võ quan cấp thấp) họ Lâm là một võ cử nhân người Giang Tây. Ông áp giải tiền lương nộp lên kinh, đi qua Sơn Đông thì nghỉ đêm trong một ngôi chùa cổ. Nhà sư nói: "Trên lầu này có yêu quái, ông nên cẩn thận." Ông Lâm cậy mình dũng mãnh, ban đêm thắp sẵn đèn nến, ngồi chờ.

Quá nửa đêm, có tiếng bước chân lộp cộp. Một người con gái áo đỏ bước lên cầu thang, trước tiên đến trước tượng Phật vái lạy. Lạy xong, cô nhìn ông Lâm mà cười. Ông Lâm không để ý. Cô gái xõa tóc trợn mắt (?), lao tới vồ ông. Ông nhấc cái bàn ném vào, cô nghiêng người tránh rồi đưa tay ra nắm ông. Ông chộp được tay cô, thấy lạnh và cứng như sắt. Bị nắm, cô không cử động được, bèn há miệng thổi vào ông, hơi thối không sao chịu nổi. Ông Lâm bất đắc dĩ phải quay đầu né. Hai bên vật lộn rất lâu, đến lúc gà gáy thì thân cô gái đổ xuống đất, hóa ra là một cương thi (xác chết cứng đờ mà vẫn cử động được).

Hôm sau báo quan đem đốt, yêu quái từ đó dứt hẳn. Nhưng cổ ông Lâm từ đó cong như quả cà, quả bầu (?), không bao giờ thẳng lại được nữa.

 ○ Cóc dạy học, kiến bày trận

Hồi nhỏ tôi ở ngõ Quỳ, thấy một người ăn mày đi xin tiền, mình đeo một cái túi vải và hai ống tre. Trong túi đựng chín con cóc, trong ống đựng chừng một nghìn con kiến, có hai loại đỏ và trắng. Hắn đến quầy hàng các cửa tiệm diễn trò, diễn xong xin ba đồng tiền rồi đi.

 Trò thứ nhất gọi là "cóc dạy học". Cách diễn thế này: đặt một cái ghế gỗ nhỏ, con cóc lớn từ trong túi nhảy ra ngồi lên ghế, tám con nhỏ cũng nhảy ra ngồi vây quanh hầu, im phăng phắc. Người ăn mày hô: "Dạy học!" Con lớn liền kêu "ộp ộp", cả bầy đáp theo "ộp ộp". Từ đó cứ thế kêu "ộp ộp" liên hồi, gần như inh tai. Người ăn mày nói: "Thôi." Lập tức im bặt.

Trò thứ hai gọi là "kiến bày trận". Cách diễn thế này: giương hai lá cờ đỏ và trắng, mỗi lá dài chừng một thước. Người ăn mày dốc ống ra, kiến đỏ kiến trắng bò lung tung trên quầy. Hắn phẩy cờ đỏ hô: "Về hàng!" Kiến đỏ xếp thành một hàng. Hắn phẩy cờ trắng hô: "Về hàng!" Kiến trắng cũng xếp thành một hàng. Hắn lại phẩy cả hai cờ đan xen nhau mà hô: "Đi xuyên trận!" Kiến đỏ kiến trắng liền đi đan xen vào nhau, rẽ trái quẹo phải, bước đi không hề rối. Đi được mấy vòng, hắn đưa ống ra hứng, kiến lại lúc nhúc bò vào ống của mình. Cóc và kiến là loài vật nhỏ bé, ngu muội nhất, chẳng biết hắn dạy bằng cách nào.

 ○ Chó gỗ biết sủa

Ông Diệp Văn Lân kể: ở kinh đô, ông đến nhà một vị quan bộ Hình. Vừa gõ cửa thì một con chó dữ lông xù như sư tử gầm gừ lao ra, ra vẻ muốn cắn người, ông Diệp sợ hết hồn. Chủ nhà theo ra quát một tiếng, con chó nằm im không động đậy. Chủ nhà nhìn khách, cười khúc khích mãi không thôi. Ông Diệp hỏi: "Sao vậy?" Chủ nhà đáp: "Đây là chó gỗ. Bên ngoài bọc lông sư tử, bên trong đặt máy móc, nên biết sủa biết chạy." Ông Diệp không tin. Chủ nhà lại đem ra một con gà trống lông vàng mào đỏ, vươn cổ gáy sáng. Vạch lông ra xem thì cũng làm bằng gỗ.

 ○ Người đồng diễn "Tây Sương"

Năm Càn Long thứ hai mươi chín (năm 1764), người phương Tây tiến cống mười tám con hát bằng đồng, diễn được trọn vở "Tây Sương ký" (vở tuồng tình yêu nổi tiếng). Mỗi con cao chừng một thước, thân mình, tai mắt, tay chân đều đúc bằng đồng. Tim, bụng, thận, ruột bên trong đều dùng máy móc ráp nối, giống như đồng hồ tự đánh chuông. Mỗi lớp diễn phải cắm chìa vặn khóa theo một trình tự nhất định, vặn sai thì ngồi, nằm, đi, đứng đều loạn cả.

Các vai Trương Sinh, Oanh Oanh, Hồng Nương, Huệ Minh, Pháp Thông đều tự mở rương lấy áo mặc. Dáng điệu giao tiếp, vái chào nhường nhịn, tiến lui đều y như người sống, chỉ không biết hát mà thôi. Diễn xong một lớp, chúng tự cởi áo nằm vào rương. Đến lượt ra sân khấu, chúng tự đứng dậy, lại bước lên thảm diễn. Sự khéo léo của người phương Tây đến mức ấy.

 ○ Miếu Song Hoa

Trong niên hiệu Ung Chính, ở Quế Lâm có một tú tài họ Thái, tuổi trẻ, dáng người đẹp đẽ. Một ngày xuân, anh đến rạp xem hát, thấy có người bên cạnh sờ mông mình. Anh nổi giận, định chửi rồi đánh. Quay mặt lại thì người kia cũng là một thiếu niên, mặt mũi còn đẹp hơn mình, anh liền nguôi giận, rồi quay sang lấy tay sờ chỗ kín người ấy. Người kia mừng quá sức mong đợi, sửa lại áo mũ, bước tới vái chào và xưng tên họ. Anh ta cũng là con nhà giàu ở Quế Lâm, đang đi học nhưng chưa đỗ vào trường huyện (tức chưa thành tú tài).

Hai người bèn nắm tay nhau đến quán Hạnh Hoa thôn, ăn uống và thề nguyền với nhau. Từ đó ra ngoài thì đi chung xe, ngồi thì chung chiếu. Cả hai đều xông hương, cạo mặt, mặc áo tay hẹp vạt chật, người ta không còn phân biệt được ai nam ai nữ.

 Trong thành có tên côn đồ là Vương Trọc Nhi. Hắn rình ở chỗ vắng người, định cưỡng hiếp hai người. Hai người không chịu, hắn bèn giết cả hai, quẳng xác ở góc khuất chân thành. Cha mẹ hai nhà báo quan khám nghiệm. Sai dịch thấy áo Trọc Nhi có vết máu, bắt về tra hỏi. Hắn khai thật và bị xử tội. Hai thiếu niên kia thường ngày nhã nhặn hiền lành, văn chương thông suốt, người trong huyện thương xót, lập miếu thờ. Mỗi lần cúng đều dâng một cành hoa hạnh, gọi là "Miếu Song Hoa" (miếu hai đóa hoa).

 Hễ có ai đến cầu xin thì đều ứng nghiệm ngay, vì thế hương khói rất thịnh.

 Mấy năm sau, quan huyện là Lưu Râu Rậm đi qua đó, hỏi lai lịch miếu Song Hoa. Biết rõ đầu đuôi, ông giận dữ nói: "Đây là dâm từ (đền thờ trái lễ, thờ những kẻ không đáng thờ). Hai đứa thiếu niên hư hỏng thì thờ làm gì?" Rồi sai lý bảo (người đứng đầu thôn xóm) phá miếu.

Đêm ấy, ông Lưu mơ thấy hai người, một người giật râu ông, một người nhổ vào mặt ông, mắng: "Ngươi lấy đâu ra mà biết bọn ta là thiếu niên hư hỏng? Ngươi là quan phụ mẫu, chứ đâu phải tôi tớ của bọn ta, mà biết được chuyện chăn gối của hai người bọn ta?

 Ngày xưa thời Tam Quốc, Chu Du và Tôn Sách đều là thiếu niên đẹp trai, thân thiết với nhau, ngủ chung giường. Họ là bậc anh hùng cái thế, ngươi cũng cho họ là thiếu niên hư hỏng sao? Từ khi ngươi làm quan, việc nọ ăn hối lộ trái phép bao nhiêu, năm nọ giết oan cống sinh (học trò được tiến cử lên học ở Quốc Tử Giám) họ Chu, chẳng lẽ ngươi không phải kẻ ác, mà lại bảo bọn ta ác? Bọn ta vốn muốn đòi mạng ngươi ngay, nhưng vì phép nước sắp giáng xuống đầu ngươi, ngày chết đã gần, nên tạm tha cho!"

Rồi từ trong tay áo lấy ra một cây gậy dài chừng ba thước, buộc lên đuôi sam của ông Lưu mà nói: "Sau này ngươi khắc biết."

 Ông Lưu giật mình tỉnh dậy, kể với người nhà, định dựng lại miếu thờ hai người, nhưng xấu hổ không dám mở lời. Chẳng bao lâu, ông bị hặc tội ăn hối lộ, rốt cuộc bị xử tội thắt cổ. Bấy giờ mới biết cây gậy kia là điềm báo.

 ○ Gái giả

Ở huyện Quý Dương có một chàng trai đẹp họ Hồng, giả làm thợ may vá dạy con gái thêu thùa, hành nghề khắp hai tỉnh Sở (Hồ Nam, Hồ Bắc) và Kiềm (Quý Châu). Tú tài họ Lý ở Trường Sa thuê về dạy thêu, định tư tình với "cô", Hồng bèn nói thật. Lý cười nói: "Nếu ngươi quả là đàn ông thì càng hay! Ta từng bực mình chuyện đời Bắc Ngụy: vua Ngụy vào cung chầu thái hậu, thấy hai ni cô xinh đẹp, gọi đến gần gũi, hóa ra đều là đàn ông, bèn đem xử tội. Vua Ngụy ngu thật!

 Sao không phong cho làm Long Dương (điển cố: Long Dương quân là người đàn ông được vua nước Ngụy thời Chiến Quốc sủng ái; chỉ nam sủng) mà nuôi làm người hầu cận? Như thế chẳng những mình được bề tôi yêu, lại không làm thái hậu đau lòng." Hồng vui vẻ ưng thuận.

 Lý rất cưng chiều anh ta.

 Mấy năm sau, Hồng lại đến Giang Hạ. Có người họ Đỗ muốn tư tình với "cô". Hồng định dùng cách đã chiều Lý để chiều Đỗ, nhưng người này không phải kẻ biết chuyện, bèn kiện lên quan. Hồng bị giải về Quý Dương. Quan án sát (quan coi việc hình án của một tỉnh) đích thân khám nghiệm: giọng nói mềm mỏng nhỏ nhẹ, cổ không có yết hầu, tóc dài chấm đất, da thịt trắng như ngọc, vòng eo chỉ có một thước ba tấc, còn chỗ kín thì béo mập, thịt dày như một cây nấm tươi lớn. Hồng tự khai: từ nhỏ mồ côi cha mẹ, có một bà góa hàng xóm nuôi nấng.

 "Lớn lên tôi tư thông với bà ấy, nên không cạo đầu (theo lệ nhà Thanh, đàn ông phải cạo nửa đầu trước), lại được bà bó chân cho, nói dối là con gái. Bà hàng xóm chết, tôi làm thầy thêu dạy người. Mười bảy tuổi bắt đầu đi khắp nơi, nay hai mươi bảy tuổi. Trong mười năm, những cô gái tôi đã gặp gỡ nhiều không đếm xuể."

Hỏi tên họ các cô, Hồng đáp: "Xử tội tôi là đủ rồi, cần gì làm hại chốn khuê phòng nhà người ta?" Quan đem tam mộc (ba thứ hình cụ bằng gỗ: gông, cùm chân, cùm tay) ra tra hỏi, Hồng mới khai ra từng người. Quan tuần phủ (quan đứng đầu một tỉnh) định xử đày đi xa, nhưng quan án sát nhất quyết cho rằng hắn là yêu nhân (kẻ yêu tà mê hoặc người), không chém không được. Thế là Hồng bị xử tội chết.

 Một ngày trước khi chết, Hồng nói với cai ngục: "Ta đã hưởng niềm vui mà nhân gian chưa ai có, chết cũng chẳng tiếc! Nhưng ông án sát kia cũng sẽ không thoát được.

 Tội ta chỉ là hòa gian (thông dâm do hai bên thuận tình), để tóc dụ dỗ người ta cũng chẳng qua là điêu gian (dùng mưu dụ dỗ để thông dâm), theo luật không có tội chết. Hơn nữa, các cô gái thông dâm với ta đều là chuyện kín đáo mờ ám, hoàn toàn có thể che giấu, việc gì phải ép ta khai ra! Đưa tên họ vào tấu chương, ai cũng bị xử đánh trượng nặng, khiến con gái nhà giàu sang của mấy chục quận huyện, thân thể trắng như tuyết như ngọc, phải khổ sở dưới gậy sơn đỏ sao?"

Hôm sau, Hồng ra chợ chịu hình. Hắn chỉ vào chỗ mình quỳ mà nói: "Ba năm sau, kẻ xử ta sẽ quỳ ở chỗ này." Về sau quan án sát quả nhiên vì có chuyện mà bị chém, mọi người đều lấy làm lạ.

 Tôi cho rằng chuyện này giống chuyện yêu nhân Tang Tương (?) thời Gia Tĩnh chép trong sách "Minh sử". Thế nhưng Tang không báo thù, còn Hồng lại báo thù, là vì sao?

 ○ Biết trước việc đỗ đạt

Em họ tôi là Viên Nam, khi còn là tú tài, dự kỳ hương thí (kỳ thi ở tỉnh, đỗ thì thành cử nhân) năm Quý Dậu. Vì nhà gặp nạn, trước kỳ thi phải chạy vạy mỏi mệt. Vào trường thi, cậu được xếp vào ô số ba dãy chữ Hồng (trường thi chia thành nhiều dãy, mỗi dãy đặt tên bằng một chữ, mỗi thí sinh ngồi một ô). Trời đã tối, cậu trải ván ra ngủ say. Sau canh hai (khoảng 9 đến 11 giờ đêm), cậu nghe có người hỏi: "Ô nào là của Viên tướng công?" Cậu bất giác giật mình ngồi dậy.

 Người ấy là một tú tài cùng dự thi, vốn không quen biết, hỏi: "Anh họ Viên, có phải tên là Nam không?" Đáp: "Phải." Người ấy chắp tay chúc mừng: "Anh đỗ rồi." Hỏi: "Sao anh biết?" Người ấy nói: "Tôi người Lâm An, họ Tạ, ngồi cùng dãy với anh. Vừa rồi trong lúc ngủ mơ, tôi nghe bên ngoài gọi phát giấy đề thi rất gấp. Đến khi nhận thì chỉ có một tờ, đề thứ nhất là hai câu 'Nước có đạo thì nói thẳng, làm thẳng'. Lúc ấy trong dãy có sáu bảy chục người nhao nhao hỏi: 'Sao đề thi chỉ có một tờ?' Bên ngoài đáp: 'Dãy này chỉ có Viên mỗ ở ô số ba dãy chữ Hồng là đỗ, nên chỉ phát một tờ thôi.' Anh đã ngồi dãy này, tên họ đều khớp, nên tôi đến báo." Viên cảm ơn và gật đầu.

 Sáng ra, giấy đề phát xuống, quả đúng như lời người ấy. Viên mừng lắm, tin chắc mình sẽ đỗ, bèn hạ bút viết như bay, văn trôi chảy như đã soạn sẵn từ trước. Đến khi yết bảng, quả nhiên đỗ.

 ○ Hồ Bằng Nam

Ông Hồ Bằng Nam làm tuần thị khu Trung Thành (quan được giao tuần tra, kiểm soát khu trung tâm kinh thành). Một hôm, nghe tin chị gái ốm, ông đến thăm. Bà chị đã mê man, nghe tin ông đến thì bỗng bật dậy nói: "Em đến thăm chị thế là tốt lắm, nhưng em nên về ngay." Ông Hồ không chịu, bà chị liền đứng dậy lấy tay đẩy ông đi. Con cháu trong nhà không hiểu vì sao.

Ông Hồ về rồi, bà chị nói với người nhà: "Ta vừa chết đi, sai dịch giải ta đến phủ Thành Hoàng (vị thần coi giữ một thành, cai quản việc cõi âm ở vùng ấy). Trên đường gặp đoàn cờ xí, lính lệ bảo: 'Thành Hoàng cũ được thăng đi nơi khác, Thành Hoàng mới đến nhậm chức, hãy tạm giải nữ phạm này về.' Ta hỏi: 'Thành Hoàng mới là ai?' Họ đáp: 'Là quan Lại khoa cấp sự trung (quan can gián, giám sát công việc bộ Lại) Hồ Bằng Nam.' Ta giật mình tỉnh lại, không ngờ Bằng Nam đang ngồi ngay trên giường ta, nên ta khuyên nó về nhà. Các người mau đến xem nó thế nào."

Người nhà làm theo lời, thì ông Hồ đã tắm gội, mặc triều phục, không bệnh mà qua đời. Ông Hồ là tọa sư (vị quan chấm thi đã lấy đỗ mình, được học trò tôn làm thầy) của ông Xuân Phố.

 ○ Rồng giữ đê Cao Gia Yển

Năm Càn Long thứ hai mươi bảy (năm 1762), quan học sứ (quan coi việc học hành, thi cử của một tỉnh) là ông Lý Nhân Bồi tổ chức kỳ khoa khảo (kỳ thi sát hạch tú tài) ở Hoài An. Sáng sớm, mưa gió gào thét dữ dội, học trò hoảng sợ nhìn nhau, không gọi tên điểm danh được. Đang lúc phân vân thì đất rung chuyển mạnh, cột cờ ngoài cổng dinh bị rồng chộp lên mây, không biết đi đâu. Nước sông dâng vọt lên, ngang bằng với đê Cao Gia Yển.

Quan hà đốc (quan đứng đầu việc trị thủy, đê điều) họ Cao cùng các quan trông coi đê mặt mũi tái mét như đất, đều nói rằng nếu gió tây thổi mạnh thêm thì vùng Hoài An, Dương Châu coi như xong. Đang lúc kinh hãi thì gió bỗng chuyển sang hướng đông. Trời thấp như cái lọng, tưởng sắp đè lên đầu người. Người ta thấy một con rồng đen trong mây thả đuôi xuống hút nước. Sau mấy lần cuộn, chỉ trong chốc lát, nước hồ Hồng Trạch hạ xuống ba trượng (trượng: đơn vị đo dài, khoảng 3,2 mét), lòng người mới yên. Vảy rồng tỏa ánh vàng ra bốn phía, chỉ có đầu và thân là không nhìn thấy. Đây là chuyện ông Thẩm Vũ Đàm, giáo quan (quan dạy học ở trường huyện) huyện Thạch Đại, tận mắt chứng kiến.

 ○ Thần sấm bị vấy bẩn

Ông Thẩm lại kể: cũng năm ấy, ở Hoài An có sấm nổ ầm ầm, sắp đánh một bà già trong cô bần viện (nhà nuôi người nghèo khổ, không nơi nương tựa). Bà đang tụt quần đi tiểu, cuống quá, bèn hắt cả bô vào. Liền thấy một vị mặc giáp vàng lượn quanh nhà rồi rơi xuống. Một lát sau, có một vị thần sấm ngồi xổm bên cạnh bà già: mỏ nhọn, mình đen, dài chừng hai thước, dưới thắt lưng có một lớp da đen như cái váy che phần dưới, trợn mắt không nói, hai cánh cứ phành phạch vỗ mãi.

Dân trong vùng báo lên quan huyện Sơn Dương. Quan sai đạo sĩ đến vẽ bùa, lập đàn cúng tế, lấy nước sạch dội lên đầu thần, đến hơn mười thạch (thạch: đơn vị đong lớn, mỗi thạch hàng chục lít). Hôm sau trời lại mưa, thần mới bay đi được.

 ○ Giấc mộng báo điềm của Lý Văn Trinh công

Tướng công Lý Quang Địa lúc chưa hiển đạt có đến miếu Cửu Long Than cầu mộng. Thần tặng ông một câu đối: "Giàu sang chẳng có lòng mong tưởng, công danh hai chữ chẳng thành." Ông Lý trong bụng rất ghét câu ấy. Về sau ông đỗ tiến sĩ khoa Mậu Tuất, làm tể tướng, mới biết rằng hai chữ "Mậu Tuất", khi viết ra, chữ nào cũng trông giống chữ "thành"

 mà lại không phải chữ "thành"; còn chữ "tưởng" (mong tưởng) bỏ phần chữ "tâm" (lòng) ở dưới đi thì vừa đúng thành chữ "tướng" (tể tướng).

 ○ Ma xin giấy thông hành

Cử nhân Đức Linh An làm tri châu châu Thái Thương. Trong dinh có một mạc khách (người được quan thuê riêng để giúp việc giấy tờ, sổ sách) người Chiết Giang, chẳng may mắc bệnh dịch theo mùa. Một đêm, ông ta gào lên: "Về thôi! Về thôi! Sao không về?" Nghe giọng thì là người Thiểm Tây. Hỏi: "Sao không về?" Đáp: "Không có giấy thông hành."

 Hỏi: "Sao lại chết ở đây?" Đáp: "Ta người Ninh Hạ, họ Mạc, tên Dung Phi, là bà con xa của ông Triệu Dậu, quan thứ sử (tức tri châu) Thái Thương đời trước.

 Ta mang lương ăn đi vạn dặm đến đây là để nương nhờ ông Triệu. Ông Triệu lại từ chối không nhận, một đồng cũng chẳng cho, nên ta đói khổ oán hận mà chết ở đây."

 Hỏi: "Sao không đi quấy ông Triệu? Mạc khách này có thù oán gì với ngươi?" Đáp: "Ông Triệu đã đổi đi nơi khác. Ma không có giấy thông hành thì không ra khỏi địa hạt được. Quấy người khác cũng vô ích, nên ta đến quấy mạc khách, mong làm kinh động chủ nhân, ông thương mạc khách ắt sẽ cấp giấy thông hành cho ta."

Ông Đức nghe vậy thì bằng lòng, gọi lại phòng (phòng thư lại lo việc nhân sự) làm công văn, gửi báo cho các thần sông và quan coi cửa ải dọc đường, cho hồn Mạc Dung Phi về quê. Mạc khách không cần chữa mà khỏi bệnh.

 ○ Thạch Quỹ và Đế Huy

Hai nhà sư Thạch Quỹ và Đế Huy đều thuộc phái Nam của Huệ Năng (dòng Thiền phương Nam do Lục tổ Huệ Năng mở ra). Thạch Quỹ chuyên tham thiền (ngồi thiền, suy xét để tự giác ngộ), Đế Huy chuyên trì giới (giữ nghiêm giới luật), hai người không ai chịu kém ai. Đế Huy trụ trì chùa Linh Ẩn ở Hàng Châu, hương hoa rất thịnh, Thạch Quỹ mưu đoạt lấy chùa.

Gặp lúc ở Thiên Trúc làm lễ cầu mưa, Thạch Quỹ niệm chú gọi rồng đen làm mưa, mọi người đều tận mắt thấy, cho là thần thông. Đế Huy nghe biết, liền lánh đi, ẩn ở chỗ hẻo lánh nhất núi Vân Thê. Thạch Quỹ làm trưởng lão chùa Linh Ẩn gần ba mươi năm. Ông vốn là cử nhân đời Vạn Lịch nhà Minh, ăn nói trôi chảy như nước sông đổ. Những buổi hội họp ở chùa Linh Ẩn vang dội một thời.

 Có một đứa trẻ họ Thẩm mồ côi cha mẹ, đi làm thuê cho người ta, theo thí chủ (người cúng dường cho chùa) vào chùa. Thạch Quỹ thấy nó thì rất kinh ngạc, xin đứa trẻ về làm đệ tử, thí chủ bằng lòng. Đứa trẻ mới bảy tuổi, Thạch Quỹ liền mời thầy dạy học. Nó muốn ăn thịt thì cho ăn thịt, muốn mặc áo thêu thì cho mặc áo thêu, cũng không cạo đầu cho nó. Đứa trẻ thông minh, giỏi lối văn đi thi. Đến khi gần hai mươi tuổi, có quan đốc học (quan coi việc học hành) về Hàng Châu tổ chức thi, Thạch Quỹ cho nó đi thi, lấy tên là Cận Tư. Cậu đỗ thứ ba vào trường phủ.

 Được hơn một tháng, Thạch Quỹ gọi hết sư sãi trong chùa lại mà nói: "Cận Tư là chú tiểu (sa di: người mới xuất gia, chưa thọ giới đầy đủ) của ta, sao dám giấu ta đi học làm sinh viên (tú tài)?"

 Rồi bắt cậu quỳ trước tượng Phật, cạo đầu, khoác áo cà sa, đổi tên là "Đào Phật" (kẻ trốn Phật). Bạn học nghe tin thì giận dữ, mấy trăm người ký tên kiện lên quan tuần phủ và quan học viện, nói: "Gian tăng dám cạo đầu sinh viên, lôi nhà Nho sang dị giáo, phạm pháp quá lắm!"

Có người tên Hạng Sương Tuyền, học trò trường huyện Nhân Hòa (?), dẫn mấy chục gia nhân cướp Cận Tư về, làm đuôi sam giả gắn cho cậu, rồi gả em gái mình cho cậu. Ông bày tiệc vui, họp học trò ba trường đến làm thơ "Giục cô dâu trang điểm" để chúc mừng. Các quan lớn tuy có giao tình với Thạch Quỹ nhưng khó trái ý số đông, bất đắc dĩ phải chấp nhận đơn kiện của học trò, cho Cận Tư để tóc làm nhà Nho. Học trò vẫn chưa chịu, ai nấy hùng hổ đòi đốt chùa Linh Ẩn, đánh Thạch Quỹ. Các quan lớn bất đắc dĩ phải bắt hai thị giả (người hầu cận) của Thạch Quỹ, mỗi người đánh mười lăm roi, cơn giận của đám đông mới dịu đi.

 Một tháng sau, Thạch Quỹ sai thị giả đánh chuông trống, gọi tăng chúng cả chùa đến, mỗi người cầm một nén hương lễ Phật. Lễ xong, ông khóc mà nói: "Đây là quả báo việc ta phụ Đế Huy. Linh Ẩn vốn là chỗ Đế Huy trụ trì, vậy mà ta vì một niệm hiếu thắng mà cướp lấy. Niệm ấy cứ kéo dài không dứt, ta nghĩ sau khi ta diệt độ (người tu hành qua đời), nếu không phải người có phúc phận lớn thì không gánh vác nổi chốn này. Đứa trẻ họ Thẩm cốt cách nghiêm chỉnh, ở đời sẽ làm quan nhất phẩm, ở nhà Phật là thân La hán (bậc tu hành đã dứt hết phiền não), nên ta vừa gặp đã đem lòng mến, muốn trao ngôi trụ trì này cho nó. Lại thêm một niệm hiếu thắng, muốn cho Phật pháp hơn đạo Khổng Tử, nên trước hết cho nó đi học, để nối y bát (sự nghiệp truyền lại) của ta là người xuất thân cử nhân. Những điều đó đều là thói hư vọng của lòng tham, lòng giận chưa dứt.

Nay thị giả bị đánh, nhục nhã quá lắm, ta còn mặt mũi nào ngồi ghế phương trượng (ghế trụ trì)? Việc sửa lỗi của nhà Nho cũng chính là việc sám hối của nhà Phật. Từ nay trở đi, ta sẽ đến chỗ Đế Thích và Phạm Thiên (các vị vua cõi trời hộ trì Phật pháp) sám hối một trăm năm mới đắc đạo được. Các đệ tử mau mang cây thiền trượng, bình bát bằng ngọc trắng và tấm áo cà sa màu tía của ta đi đón Đế Huy về, bù đắp lỗi lầm cho ta."

Tăng chúng chắp tay quỳ khóc: "Đế Huy đi đã ba mươi năm, bặt vô âm tín, biết đón ở đâu?" Thạch Quỹ nói: "Hiện ông ấy ở ngọn núi thứ mấy, ngôi chùa thứ mấy trên núi Vân Thê, ngoài cửa có một cây thông, một cái giếng. Các con cứ nhớ thế mà đi tìm." Nói xong, ông ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân gác lên đùi) mà tịch, mũi rủ xuống hai cột như ngọc dài hơn hai thước (theo nhà Phật, đây là dấu hiệu bậc tu hành đắc đạo). Tăng chúng làm theo lời ông, quả nhiên tìm được Đế Huy.

 Về sau Thẩm Cận Tư đỗ tiến sĩ, làm đến chức tả đô ngự sử (quan đứng đầu cơ quan giám sát trong triều), có tiếng tốt ở triều đình, khi mất được đặt tên thụy (tên đặt sau khi chết để tôn vinh) là Thanh Khác. Tuy đã hiển quý, nhưng mỗi khi nhắc đến ơn nuôi dạy của Thạch Quỹ, ông chưa lần nào không rơi nước mắt.

 Đế Huy có người bạn cũ họ Uẩn, quê huyện Vũ Tiến, phủ Thường Châu. Ông Uẩn chạy loạn ra ngoài rồi đi lính, có đứa con trai bảy tuổi bị bán vào nhà quan đô thống (tướng chỉ huy quân đóng giữ) ở Hàng Châu. Đế Huy muốn cứu đứa trẻ ra. Gặp ngày mười chín tháng hai là ngày vía Quan Âm ở Hàng Châu, trai gái cả người Mãn lẫn người Hán đều đến Thiên Trúc dâng hương, đi qua Linh Ẩn ai cũng phải vào lạy vị đại hòa thượng trụ trì. Đế Huy đạo hạnh cao, quan lớn và nam nữ nhà quyền quý chắp tay đến lạy kể hàng vạn, ông chưa bao giờ đáp lễ ai.

 Phu nhân của quan đô thống dẫn mấy chục gia nhân, tì nữ đến lạy Đế Huy. Đế Huy dò biết đứa bé gầy gò mảnh khảnh trong đoàn là con ông Uẩn, liền hốt hoảng đứng dậy, quỳ trước mặt đứa trẻ vái lạy mãi không thôi, miệng nói: "Tội lỗi! Tội lỗi!" Phu nhân hoảng sợ hỏi vì sao. Ông đáp: "Đây là Địa Tạng Vương Bồ Tát (vị Bồ Tát nguyện cứu độ chúng sinh nơi địa ngục), đầu thai xuống trần gian để xét việc thiện ác của người đời. Phu nhân nuôi ngài như tôi tớ đã là vô lễ quá lắm, nghe nói lại còn roi vọt ngài. Từ nay tội nghiệp nặng nề, tai họa sắp đến rồi!" Phu nhân cuống cuồng xin cứu, ông nói: "Không cứu được." Phu nhân càng sợ, về báo với quan đô thống.

 Quan đô thống đích thân đến quỳ mãi không đứng dậy, nhất định xin mở cho một con đường nhỏ nơi cửa Phật. Đế Huy nói: "Không riêng gì ngài có tội, bần tăng cũng có tội. Địa Tạng Vương đến chùa mà bần tăng không biết ra đón, tội cũng lớn lắm. Xin đem hương hoa nước sạch cúng dường, rước Địa Tạng Vương vào chùa, để từ từ sám hối cho vợ chồng ngài và cho chính bần tăng." Quan đô thống mừng lắm, bố thí cả trăm vạn, giao đứa trẻ cho Đế Huy.

Đế Huy dạy cậu đọc sách, học vẽ, đặt tên là Thọ Bình, về sau thả cho về nhà, nói: "Ta không học theo cái ngốc của Thạch Quỹ." Về sau tiếng vẽ của Uẩn Thọ Bình ngày càng vang dội, thơ văn cũng trong trẻo tuyệt diệu.

 Có người hỏi Uẩn và Thẩm ai hơn ai kém. Đế Huy nói: "Thẩm Cận Tư học Nho mà không thoát khỏi khuôn sáo của Chu, Trình, Trương, Chu (Chu Đôn Di, anh em Trình Hạo, Trình Di, Trương Tái, Chu Hy, các nhà Nho lớn đời Tống). Uẩn Thọ Bình học vẽ mà vượt ra khỏi khuôn khổ của Văn, Thẩm, Đường, Cừu (Văn Trưng Minh, Thẩm Chu, Đường Dần, Cừu Anh, bốn danh họa đời Minh). Theo ta thấy thì Uẩn hơn." Nói chưa dứt, ông lấy giới xích (cây thước gỗ dùng trong chùa để răn phạt) tự đánh vào cổ mình mà nói: "Lại tranh hơn với Thạch Quỹ rồi! Không được, không được!" Đế Huy thọ một trăm lẻ bốn tuổi.

 ○ Bốn khu vườn trên trời

Cử nhân Chúc Duy Cáo ở Gia Hưng làm trung thư xá nhân (quan soạn thảo văn thư ở Nội các), thích phù cơ (lối cầu tiên: hai người đỡ một cây bút gỗ trên mâm cát, tin rằng thần tiên giáng xuống mượn bút viết chữ truyền lời). Những lời đoán lành dữ thường ứng nghiệm. Một tháng trước khi ông chết, vị tiên giáng cơ tự xưng: "Ta là ông già giữ vườn trên trời, đặc biệt đến đón ngài."

Ông Chúc hỏi: "Trên trời sao lại có vườn?" Ông già nói: "Vườn hoa trên trời rất nhiều, không kể xiết, nhưng phần ta trông coi chỉ có bốn vườn, ba chủ nhân." Hỏi: "Chủ nhân là ai?" Đáp: "Mạo Tịch Cương, Trương Quảng Tứ, người còn lại là ngài." Ông Chúc hỏi: "Mạo và Trương hoàn toàn không cùng hạng, sao lại ở chung một chỗ?" Đáp: "Ba vị đều có tên trong sổ tiên. Mạo giáng sinh làm công tử, hưởng phúc quá nhiều, nay chưa được về ngôi cũ, nên vườn còn bỏ hoang. Trương có phúc lực lớn nhất, nhưng khi làm kinh lược (quan được vua sai đi chỉ huy việc quân một vùng) đã giết quá nhiều quân đầu hàng, Thượng đế giận, định đày xuống ngục âm. May là lúc còn sống đã bị phép nước xử tội, nên vẫn được ở vườn. Ngài ở đời không lỗi cũng không công, nay số dương (tuổi thọ ở cõi người) sắp hết, có thể về ngôi cũ."

Nói xong, mâm cơ không động nữa. Năm ấy, ông Chúc ốm chết.

 ○ Con lăn đá làm quái

Có một võ sinh (tú tài võ) ở Thường Châu vốn khỏe mạnh. Anh đi Kim Lăng dự hương thí, qua Long Đàm thì thấy một người đàn bà ngồi trước cửa. Vì khát nước, anh hỏi xin trà. Người đàn bà cho rằng anh không biết giữ phép tắc nam nữ, chửi một trận rồi đóng cửa đi vào. Anh nghĩ: không cho trà thì thôi, việc gì phải chửi mắng, tức tối lắm. Thấy ngoài ruộng có một cái con lăn đá (trục đá dùng để lăn lúa, cán đất), anh liền ra sức nhấc lên, gác lên cây rồi đi.

Hôm sau, người đàn bà mở cửa ra thấy, hỏi hàng xóm. Ai cũng nói: "Vật này phải mấy người mới nhấc nổi, chắc là thần cây làm chăng!" Từ đó họ sớm tối cúng lạy, cầu gì được nấy.

 Ai khinh nhờn thì gặp chuyện chẳng lành. Cứ như thế hơn một tháng.

 Thi xong, võ sinh về nhà, lại đi qua chỗ ấy. Thấy con lăn đá vẫn gác trên cây, bên dưới hương khói bày la liệt, người đến cầu cúng tấp nập, anh biết là do mình gây ra, chỉ cười mà không nói. Tối ấy nghỉ ở quán trọ, anh nghĩ chuyện này rốt cuộc là làm mê hoặc dân chúng, phải quay lại nói rõ mới được.

 Bỗng anh thiu thiu ngủ, thấy có người đến bảo: "Tôi là ma ở chỗ nọ, hồn lang thang đến đây, giả làm thần cây để được cúng tế. Ngài là quý nhân mới đỗ khoa này, nên tôi không dám giấu. Nếu ngài chịu dung thứ, không nói toạc ra thì ơn ấy không nhỏ." Nói xong biến mất. Võ sinh bèn không quay lại nữa, đi thẳng về Thường Châu. Kỳ ấy yết bảng, anh quả nhiên đỗ cử nhân.

 ○ Đồ phong lưu

Ở kinh đô có cậu Tưởng, con trai thứ ba của một vị viên ngoại bộ Hộ, tự cho mình là phong lưu. Một hôm cậu dạo qua cửa Hải Đại, thấy người đàn bà ngồi trên xe rất đẹp. Lúc đầu cậu nhìn trộm, người đàn bà không để ý. Cậu liền đi theo sau xe, người đàn bà lộ vẻ bực bội. Cậu cứ bám theo mãi, người đàn bà chuyển giận thành cười, lấy tay vẫy cậu. Cậu mừng quá sức mong đợi, càng đuổi theo xe, người đàn bà cũng ngoái đầu lại liếc nhìn như có tình ý. Cậu hồn vía mê mẩn, không biết hai chân mình đã lảo đảo.

 Đi được bảy tám dặm thì đến một tòa nhà lớn, người đàn bà vào trong. Cậu Tưởng đứng ngẩn ngoài cửa, không dám lại gần mà cũng không nỡ bỏ đi. Đang lúc quanh quẩn, có một con hầu nhỏ ra vẫy cậu, lại chỉ cho cậu cửa nhỏ bên hông nhà. Cậu theo con hầu vào, hóa ra là chỗ nhà xí. Con hầu nói khẽ: "Chờ một chút."

 Cậu Tưởng chịu đựng mùi hôi thối, nín thở rất lâu. Mặt trời dần lặn, con hầu ra dẫn cậu vào, qua mấy lớp bếp núc mới đến sảnh đường, rất nguy nga. Trên cửa rủ rèm đỏ, hai đứa hầu trai đứng dựa bên rèm. Cậu mừng thầm, tưởng mình đã vào động tiên phủ ngọc, liền sửa lại mũ, lau chùi mặt mày, đi thẳng lên sảnh.

 Trên cái giường lò lớn (giường xây bằng gạch có đốt lửa sưởi bên dưới, thường thấy ở miền bắc Trung Quốc) phía nam sảnh có một người đàn ông ngồi: mặt rỗ đen, râu xồm, ngồi dạng hai chân ra, lông lá tua tủa như con nhím, dựa vào gối tựa mà quát: "Mày là ai? Đến đây làm gì?" Cậu Tưởng kinh hãi run rẩy, bất giác quỳ xuống. Chưa kịp đáp thì nghe tiếng ngọc bội leng keng, người đàn bà trên xe từ trong phòng bước ra. Gã râu xồm ôm nàng ngồi lên đùi, chỉ vào cậu mà nói: "Đây là ái thiếp của ta, tên là Châu Đoàn, quả là đẹp. Mày thích nàng thì cũng có con mắt đấy, nhưng vật nào cũng có chủ, mày lại muốn ăn thịt rồng trời (ý nói mơ tưởng thứ không bao giờ với tới) sao? Sao mà ngu mê đến thế!" Nói xong, hắn cố ý hôn môi, xoa vú người đàn bà để khoe.

Cậu Tưởng quẫn bách, dập đầu xin về. Gã râu xồm nói: "Đã có hứng mà đến thì không thể mất hứng mà về." Hỏi: "Mày họ gì? Cha làm quan gì?" Cậu nói thật. Gã râu xồm cười: "Mày càng hỗn rồi! Cha mày là bạn cùng bộ với ta. Làm phận con cháu mà muốn làm nhục thiếp của bác mình, được sao?" Rồi quay sang người hầu sai lấy gậy lớn: "Ta sẽ dạy con thay bạn ta." Một đứa hầu cầm cây gậy gỗ táo dài hơn một trượng, một đứa xông tới đè gáy cậu xuống đất, lột quần ra, để lộ hai mông. Cậu kêu khóc rất thảm.

Người đàn bà bước xuống giường quỳ xin: "Thiếp xin ông mở lòng thương. Thiếp thấy mông cậu ta còn mềm trắng hơn mông thiếp, lấy gậy đánh thì cậu ta không chịu nổi; còn nếu dùng cậu ta làm Long Dương (làm trò chơi trai) thì cậu ta còn chịu được." Gã râu xồm quát: "Nó là con bạn đồng liêu của ta, không được vô lễ!" Người đàn bà lại xin: "Phàm người ta đi chợ phiên ở miếu mua đồ thì phải mang theo thứ để mua. Cậu ta mang thứ gì đến đây, xin cho xem thử." Gã râu xồm quát cho xem. Hai đứa hầu lấy tay sờ chỗ kín của cậu, rồi bẩm: "Nhỏ như con tằm non, da còn chưa lột." Gã râu xồm vuốt má làm bộ chê: "Xấu hổ! Xấu hổ! Mang cái thứ tồi tệ này mà muốn xúc phạm vợ người, càng đáng ghét." Rồi ném con dao nhỏ cho hai đứa hầu: "Nó thích phong lưu thì sửa sang lại cái đồ phong lưu cho nó." Đứa hầu cầm dao nắm lấy chỗ kín của cậu, định lột da.

Cậu Tưởng càng hoảng loạn, nước mắt nước mũi như mưa. Người đàn bà hai má cũng đỏ bừng, lại xuống giường xin: "Ông đùa ác quá, làm thiếp xấu hổ lắm. Thiếp đang thèm ăn bánh bột hấp, có năm đấu lúa mì chưa xay, con lừa lại ốm, chi bằng bắt cậu ta thay lừa xay bột để chuộc tội." Gã râu xồm hỏi: "Có chịu không?" Cậu dạ dạ liên hồi. Người đàn bà ôm gã râu xồm lên giường nằm ngủ. Hai đứa hầu vác lúa mì và cối đá đến, bắt cậu xay lúa ngoài cửa sổ, hai đứa cầm roi quất đuổi như đuổi lừa.

 Trời phía đông sáng rõ, trên giường có tiếng gọi: "Đêm qua cậu Tưởng khổ rồi, cho một cái bánh, mở lỗ chó cho về." Cậu ra về, ốm nặng một tháng.

 ○ Lừa nhân sâm

Ở kinh đô có tiệm nhân sâm hiệu Trương Quảng rất lớn. Một hôm, có một thiếu niên cưỡi ngựa vác một túi bạc đến tiệm. Trước hết anh ta lấy một trăm lạng bạc đưa làm tiền mẫu, rồi thong thả lấy mấy gói sâm ra xem, nói: "Chủ tôi tính tỉ mỉ, mua sâm không vừa ý ắt sẽ mắng tôi. Tôi lại không giỏi chọn sâm. Có thể để số bạc mẫu này lại tiệm, sai một người làm lâu năm mang nhiều sâm thượng hạng cùng tôi đến chỗ chủ, để chủ tự chọn có được không?"

 Chủ tiệm thấy phải, bèn nhận bạc, sai một ông già trong tiệm mang mấy cân sâm đi theo. Lúc đi còn dặn: "Giữ sâm cho cẩn thận, đừng để lọt vào tay người khác."

 Vào cửa Đông Hoa, đến một tòa phủ lớn, thiếu niên cùng ông già lên lầu. Chủ nhân trên lầu mày râu đẹp đẽ, khoác áo lông chồn, đội mũ có hạt đá quý màu lam (dấu hiệu quan lớn hàng tam phẩm), có vẻ ốm yếu, ngồi dựa gối trên giường. Ông ta hỏi người mang sâm: "Sâm mang đến có đúng loại thượng hạng Liêu Đông không?" Ông già dạ dạ.

 Hai đứa hầu bên cạnh bưng sâm lên, mở từng gói ra xem. Những lời chê bai của chủ nhân đều đúng hẳn giá cả thị trường.

 Xem chưa xong thì bỗng ngoài cửa có tiếng xe ngựa rất ồn, một người khách đi vào. Chủ nhân hoảng hốt, sai người hầu xuống lầu, nói thác là ốm không tiếp khách được, rồi ghé tai nói nhỏ với người mang sâm: "Đây là kẻ hay hỏi vay tiền ta, tuyệt đối không để hắn lên lầu. Hắn lên mà thấy ta có tiền mua sâm thì ta khó lấy cớ không có tiền mà từ chối." Người khách ở dưới lầu kêu: "Chủ các người giả ốm thôi! Chắc là đang ôm con hát trai hay lấy vợ bé, nên không cho ta lên. Ta cứ lên xem!" Hai người hầu cố sức ngăn, cãi nhau mãi không thôi.

 Chủ nhân càng hoảng, lại nói nhỏ với người mang sâm: "Mau giấu sâm đi! Mau giấu sâm đi! Đừng để tên khách ác ấy trông thấy! Cái rương tre dưới gầm giường cất được đấy." Rồi đưa chìa khóa ổ khóa đồng cho ông già: "Ông ngồi lên rương giữ sâm, ta tự xuống gặp hắn, may ra ngăn được hắn lên lầu." Rồi lảo đảo xuống lầu, lúc đầu hỏi han với khách, sau đùa cợt chửi nhau. Khách nhất định đòi lên, chủ nhân lại cố ngăn. Khách giận dữ nói: "Ông chẳng qua đề phòng tôi vay bạc thôi! Sợ tôi thấy trên lầu ông có bạc chứ gì. Ông đối xử tệ bạc với tôi như thế, tôi đi ngay, không bao giờ đến nữa!" Chủ nhân giả vờ xin lỗi, tiễn khách ra, đám hầu cũng đi theo ra. Một lúc lâu im phăng phắc.

 Người mang sâm ngồi ngay ngắn trên rương chờ. Chờ mãi không thấy ai lên, mới bắt đầu sinh nghi. Mở khóa ra lấy sâm thì sâm đã mất. Cái rương giấu sâm là loại rương đáy rời, tấm ván đáy rương chính là ván sàn lầu. Lúc chủ và khách đang đùa chửi nhau, kẻ ở dưới lầu đã tháo ván lấy sâm, người giữ sâm không hề hay biết.

 ○ Trộm tranh

Có kẻ trộm giữa ban ngày vào nhà người ta lấy tranh, vừa cuộn tranh ra đến cửa thì chủ nhà từ ngoài về. Tên trộm lúng túng, cầm tranh quỳ xuống nói: "Đây là tranh tổ tiên nhà tiểu nhân, nghèo cùng quá, xin đổi lấy mấy đấu gạo." Chủ nhà cười lớn, chê hắn ngu dại, xua đuổi đi, không hề cầm tranh lên xem. Lên đến nhà trên thì bức tranh của Triệu Tử Ngang (danh họa đời Nguyên) treo ở đó đã mất.

 ○ Trộm giày ống

Có người đi đôi giày ống mới dạo chợ. Một người đến vái chào thật sâu, nắm tay hỏi han. Người đi giày ngơ ngác nói: "Tôi với ông vốn không quen biết."

 Người kia giận dữ mắng: "Mày đi giày mới liền quên bạn cũ!" rồi giật mũ ném lên mái ngói. Người đi giày ngờ là hắn say rượu nên làm càn. Đang lúc lúng túng thì lại có một người đến cười nói: "Gã lúc nãy đùa ác thật! Đầu ông phơi giữa nắng gắt, sao không trèo lên mái lấy mũ xuống?"

 Người đi giày nói: "Không có thang thì làm sao?" Người kia nói: "Tôi quen làm việc tốt, lấy vai làm thang cho ông giẫm lên mái, thế nào?"

 Người đi giày cảm ơn. Người kia ngồi xổm xuống đất, nhô vai lên. Người đi giày sắp bước lên thì người kia lại giận nói: "Ông nóng vội quá! Mũ ông thì đáng tiếc, áo tôi cũng đáng tiếc chứ. Giày ông tuy mới nhưng đế dính không ít bùn đất, nỡ nào làm bẩn áo trên vai tôi?" Người đi giày ngượng ngùng xin lỗi, cởi giày đưa cho hắn, đi tất giẫm lên vai mà trèo lên. Người kia cầm giày chạy thẳng. Người lấy mũ ở tít trên mái, không sao xuống được. Người ngoài chợ tưởng hai người là bạn thân đùa nhau, chẳng ai hỏi han gì. Người mất giày phải khẩn khoản nhờ hàng xóm quanh phố, tìm được thang mới xuống, còn kẻ cầm giày thì không biết đã đi đâu.

 ○ Trộm tường

Ở kinh đô có một nhà giàu muốn mua gạch xây tường. Có anh Giáp đến nói: "Bức tường ngoài cửa phủ vương nọ đang định dỡ gạch cũ thay gạch mới, sao ông không mua gạch cũ ấy?" Nhà giàu ngờ vực: "Vương gia chưa chắc đã bán gạch." Anh Giáp nói: "Không chỉ ông nói thế, tôi cũng ngờ, nhưng tôi ở dưới trướng vương gia đã lâu, không dám nói bừa. Ông không tin thì sai người cùng tôi đến phủ vương, chờ vương ra, tôi quỳ xin, thấy vương gật đầu rồi hẵng dỡ cũng chưa muộn." Nhà giàu cho là phải, sai gia nhân cầm cung xích (thước đo đất, mỗi cung bằng năm thước) cùng đi. Theo lệ cũ, người mua gạch cũ lấy cung xích đo chiều dài bao nhiêu, rồi có thể tính giá giảm theo tỉ lệ hai phần (?).

Vừa lúc vương bãi triều về, anh Giáp chặn đầu ngựa quỳ xuống, nói lầm rầm bằng tiếng Mãn Châu.

 Vương quả nhiên gật đầu, lấy tay chỉ bức tường trước cửa mà nói: "Để nó đo." Anh Giáp liền cầm cung xích dẫn người cùng đi. Gia nhân đo bề dọc bề ngang của tường, tính được mười bảy trượng bảy thước, giá đáng một trăm lạng bạc. Về báo với nhà giàu, nhà giàu mừng, đưa ngay một nửa số tiền.

 Chọn được ngày lành, nhà giàu sai gia nhân dẫn người đến dỡ tường. Người giữ cổng phủ vương giận dữ, bắt lại tra hỏi. Gia nhân nói: "Đây là lệnh của vương gia." Người giữ cổng bẩm lên, vương cười lớn nói: "Hôm nọ kẻ quỳ ở đầu ngựa trình việc tự xưng là gia nô nhà một vị bối tử (một tước hiệu của người trong hoàng tộc nhà Thanh), nói chủ hắn muốn xây bức tường chắn trước phủ, thích kiểu tường của ta, nên đến xin đo để xây cho giống. Ta nghĩ việc nhỏ ấy có gì mà không được, nên chỉ tường cho đo. Chuyện ấy là có, nhưng chẳng hề nói là bán." Nhà giàu phải tạ tội xin tha, tốn kém không biết bao nhiêu, còn anh Giáp thì đã trốn mất.

 ○ Ma ghen (hai chuyện)

Con gái ông thái thú họ Trương ở Thường Đức đã hứa gả cho con trai nhà họ Chu, đến năm mười bảy tuổi thì chết vì bệnh lao. Nhà họ Chu hỏi con gái nhà họ Vương, cũng mười bảy tuổi. Vừa đính hôn, chưa định ngày cưới, cô gái họ Vương bỗng bị trúng tà, tự tát vào má mình mà nói: "Ta là cô tư nhà họ Trương đây. Mày là ai mà dám cướp chồng ta?"

Cậu Chu nghe vậy đến báo với ông thái thú. Phu nhân thái thú vốn trị nhà rất nghiêm, nghe xong nổi giận, treo bức chân dung của người con gái đã mất lên mà mắng: "Mày với cậu Chu đính hôn, chưa thành thân. Mày chết thì cậu Chu cưới vợ khác là lẽ thường. Sao mày lại đi hại con gái nhà họ Vương, vô liêm sỉ đến thế!" Mắng xong, bà bẻ cành đào (người xưa tin cành đào trừ được ma) quất vào bức tranh. Chưa được mấy roi thì cậu Chu từ ngoài cửa chạy vào xin tha. Hỏi: "Sao vậy?"

 Cậu đáp: "Cô Vương nói cô tư nhà họ Trương kêu đau rồi bỏ đi, lại nhờ con xin mẹ tha cho, nên con rể đặc biệt chạy đến." Cô gái họ Vương rốt cuộc khỏi bệnh.

 Ở ngõ Mã Pha, Hàng Châu, có ông lão họ Tạ làm nghề bán cá, sinh được hai con gái đều xinh đẹp. Có một võ sinh họ Lý thấy thì hay lui tới. Lý cũng đẹp trai. Trước đó có cô em họ của Lý là Vương thị đem lòng yêu, nhờ người mối lái, nhưng Lý từ chối Vương thị mà lấy con gái nhà họ Tạ. Vương thị chết vì bệnh lao.

Cô con gái họ Tạ về nhà chồng chưa được một tháng, bỗng xõa tóc như điên, miệng nói: "Ta là Vương thị đây! Mày là một mụ bán cá, sao lại được tú tài của ta?" Rồi cầm cái kéo trên bàn tự đâm vào ngực mình mà nói: "Lấy quả mật la cam (một loại quả thuộc họ cam quýt) của mày." Vợ chồng ông Tạ đến nhà tú tài đốt tiền giấy, lập đàn cúng tế, quỳ lạy van xin, nhưng rốt cuộc không cứu được. Hỏi: "Quả mật la cam là gì?" Đáp: "Là tim gan con gái mày đấy." Chẳng bao lâu, cô gái chết.

Tú tài lại đến hỏi cưới cô em. Ông Tạ đã có lòng sợ, không bằng lòng. Cô em thì thích vẻ đẹp của tú tài, nói: "Con không sợ ma. Nếu nó đến, con sẽ vung dao giết nó, báo thù cho chị." Ông Tạ bất đắc dĩ, lại gả cô cho tú tài. Sau khi cưới, ma rốt cuộc im bặt. Cô sinh cho tú tài một đứa con trai, rồi về sau ở góa.

 ○ Đậu mặt người

Trong loạn Giang Tử Thất ở vùng núi (?), người chết rất nhiều. Sau khi dẹp yên, ngoài ruộng mọc lên những hạt đậu nành hình như mặt người, già trẻ trai gái, xấu đẹp khác nhau, mà tai mắt mũi miệng đều đủ cả, từ cổ trở xuống đều có vệt như máu. Người địa phương gọi là "đậu mặt người".

 ○ Khuôn độn phấn

Ở Hàng Châu có người họ Phạm lấy một người đàn bà tái giá, tuổi đã ngoài năm mươi, răng rụng một nửa. Trong rương đồ cưới có tiếng lục cục, mở ra xem thì thấy trong hộp đựng hai quả hồ đào (quả óc chó), không biết để làm gì, cứ tưởng là sơ ý bỏ quên. Sáng hôm sau, bà ngồi trước gương đánh phấn. Vì răng rụng nên hai má hóp vào, phấn không đều. Bà gọi con hầu: "Lấy khuôn độn phấn của ta lại đây." Con hầu đưa hai quả hồ đào tới, bà ngậm vào trong hai má, đánh phấn liền đều. Từ đó người Hàng Châu đùa gọi quả hồ đào là "khuôn độn phấn".

 ○ Đàn miệng

Người Nhai Châu biết ngậm một ống tre nhỏ, mắc dây lên trên, lấy tay kéo lên kéo xuống như kéo đàn nhị. Tiếng đàn u uất nghẹn ngào, gọi là "đàn miệng".

 ○ Chu sinh ở Vu Hồ

Giám sinh (học trò Quốc Tử Giám, thường là người bỏ tiền ra mua tư cách này) họ Chu ở Vu Hồ, nhà giàu mà keo kiệt, đối với tôi tớ càng hà khắc. Ông bỏ tiền mua chức châu mục (quan đứng đầu một châu), lên kinh nhận việc, đi đường qua Nhẫm Bình. Chỉ vì một hai đồng tiền mà ông đánh đầy tớ rất đau. Đầy tớ ôm hận, đêm rình lúc ông ngủ, cầm cái bô thiếc của ông nện vào đỉnh đầu, vỡ sọ chết. Chủ quán báo quan, đầy tớ bị xử theo phép nước.

 Mười năm sau, cử nhân họ Triệu ở Vu Hồ lên kinh dự hội thí (kỳ thi ở kinh đô, đỗ thì thành tiến sĩ), tình cờ nghỉ đúng quán ấy. Dưới đèn thấy một người trần truồng, mình đầy máu đứng đó nói: "Tôi là Chu đây, muốn xin ông một việc." Ông Triệu nói: "Đầy tớ của ông đã bị lăng trì (xử tử bằng cách xẻo từng miếng thịt), mối oan của ông đã được rửa, ông còn xin gì nữa?" Đáp: "Tôi nghèo cùng quá, xin ông cứu giúp."

 Ông Triệu nói: "Thân ông tuy đã mất nhưng nhà ông rất giàu, ông dù làm ma cũng không lẽ nghèo khổ." Đáp: "Chết rồi tôi mới biết tiền bạc lúc sống có bao nhiêu cũng không mang được một mảy xuống âm phủ. Mà âm phủ lại cần dùng tiền hơn cả dương gian. Tôi chết nơi đất khách, hai tay trắng trơn, bị lũ ma khinh rẻ. Ông nghĩ tình người cùng quê, đốt cho tôi ít tiền giấy để tôi tranh hơn thua với lũ ma." Hỏi: "Sao ông không về quê?" Đáp: "Phàm người sinh ở đâu, chết ở đâu, thiên tào (quan nha trên trời) đều có sổ định sẵn. Nếu không có người phúc lớn siêu độ (làm lễ cầu cho linh hồn được giải thoát) thì không được đi lại tự do. Người chết bất đắc kỳ tử bị âm ty (quan nha cõi âm) đặt thần canh rào chắn giữ chặt, nên không về quê được."

Hỏi: "Tiền giấy là giấy, âm phủ dùng làm gì?" Đáp: "Ông hỏi thế là sai rồi! Tiền thật ở dương gian cũng chỉ là đồng, đói không ăn được, rét không mặc được, cũng chẳng dùng vào việc gì, chẳng qua tục lệ chuộng nó, nên người và ma tự đua nhau chạy theo thôi." Nói xong biến mất. Ông Triệu thương xót, đốt cho năm nghìn tiền giấy rồi mới đi.

 ○ Ma ban ngày

Có tên trộm họ Thích, nghề trộm rất giỏi. Trộm được ngày càng nhiều, hắn sợ nhiều người theo dõi, bèn thuê một căn nhà đổ nát cạnh bãi tha ma chôn người vô chủ để ở. Có mấy con ma hiện vào giấc mơ bảo: "Ngươi nên cúng bọn ta, rồi sẽ giàu." Trong mơ Thích nhận lời, tỉnh dậy lại cho là chuyện vớ vẩn. Ít lâu sau, ma lại hiện vào giấc mơ bảo: "Trong ba ngày phải cúng bọn ta. Quá ba ngày, thì những thứ ngươi trộm ban đêm, bọn ta lấy được ngay giữa ban ngày." Thích bướng bỉnh, tỉnh dậy vẫn không cúng.

Ba ngày sau, hắn quả nhiên ốm nặng, sai vợ kiểm lại đồ đạc, xem lời ma có đúng không. Lúc ấy đang giữa trưa, đồ đạc bỗng tự di chuyển, như có ai đang thầm khuân đi. Hắn muốn dậy giành lại thì tay chân như bị trói. Đồ đạc hết sạch thì dây trói mới cởi, bệnh của Thích cũng khỏi. Hắn bèn tỉnh ngộ, cười nói: "Ta đốt hương mê làm người ta mê man, nay lại bị ma làm cho mê. Cái mà người đời gọi là 'ma ban ngày' (tiếng gọi bọn trộm ngang nhiên giữa ban ngày) chính là thế này chăng?" Từ đó hắn đổi nết làm lành.

 ○ Mạc khách phủ Nhiêu Châu

Viên Như Hạo người Từ Khê đi làm mạc khách ở Giang Tây, thân thiết với ông Trình, quan châu mục châu Ninh Đô. Năm Càn Long thứ ba mươi mốt (năm 1766), ông Trình được cử tạm giữ ấn phủ Nhiêu Châu, mời Như Hạo cùng đi. Bấy giờ dinh phủ vừa bị hỏa hoạn, vị thái thú trước bị chết cháy. Ông Trình đến nhậm chức thì việc sửa sang vẫn chưa xong.

 Đêm ấy, Như Hạo cầm đèn đi nhà xí, gặp một người chừng ba mươi tuổi, mặc áo màu trắng ngà, ngẩng đầu nhìn trăng như đang suy nghĩ điều gì, chỉ có giày tất dưới chân là mờ mờ không nhìn rõ. Thấy Như Hạo đến, người ấy chắp tay chào hỏi. Nghe giọng thì là người Hàng Châu, tự xưng họ Chu, tên chữ là Đạm Am. Như Hạo thấy trong dinh không có người này, bèn hỏi từ đâu đến. Người ấy thở dài nói:

"Tôi không phải người mà là ma. Tôi là mạc khách coi việc tiền lương của quan trước. Năm ngoái phủ Nhiêu Châu bị thiên tai, viên thái thú ăn bớt thóc cứu tế. Dân họ Nhiếp dẫn hơn ba mươi người lên bộ kiện, được chấp nhận, giao cho các quan lớn trong tỉnh xét xử, đòi sổ cứu tế ra đối chiếu. Không ngờ thái thú đã sớm làm giả sổ sách có đóng ấn, từng thăng từng đấu xuất nhập đều có bằng cứ. Các quan lớn bị lừa, bèn xử mấy người ấy tội vu cáo, đem chém ngay. Những oan hồn ấy kiện lên Đô Thành Hoàng (vị Thành Hoàng cấp cao), Đô Thành Hoàng chuyển công văn sang Diêm La xét xử. Tôi là mạc khách nên bị liên lụy. Lại gặp lúc công việc bận rộn, đang tra xét sổ dân bị nạn ở Nhiêu Châu, phải đợi hơn một tháng mới xét rõ: thái thú gian lận thóc cứu tế là thật, lại giết oan mấy người, liền sai quỷ sứ trói ném vào lửa, vì thế mới chết cháy trong dinh. Tôi không đồng mưu nên được miễn tội, nhưng thân xác đã thối rữa, không hoàn hồn được, đành phải nán lại đây. Chỗ quàn quan tài của tôi bị thợ ngói thợ mộc đi tiểu vào, suốt ngày dơ bẩn, ngồi nằm không yên. Tiên sinh chịu dời tôi ra ngoài đồng thì ơn không nhỏ."

 Nói xong biến mất.

 Hôm sau Như Hạo tìm đến phía sau dinh, quả thấy một cỗ quan tài sơn đen đặt sát chân tường, đám thợ ở bên cạnh ồn ào. Ông bèn báo với chủ nhân, khiêng quan tài ra ngoài thành, chọn đất chôn cất, làm bài văn tế.

 ○ Sét đánh kẻ bất hiếu

Ở sảnh Phượng Hoàng (một đơn vị hành chính) tỉnh Hồ Nam có Trương Nhị, tính tình hung ác. Cha chết, hắn ở với mẹ. Mẹ đã ngoài bảy mươi, hắn coi như mụ ở già, hơi không vừa ý là quát mắng. Hàng xóm tức lắm, định báo quan, nhưng bà mẹ thương con mù quáng, nhẫn nhịn chịu đựng, lại còn che chở cho hắn.

 Ngày mùng bảy tháng sáu năm Canh Dần niên hiệu Càn Long (năm 1770) là sinh nhật hắn. Hắn giữ một đám côn đồ lại uống rượu ăn mì. Nhà vốn nghèo, hắn chưa có vợ, trong bếp chỉ có một mình bà mẹ nấu nướng. Rượu say, hắn đòi mì. Mẹ nói: "Củi ướt, lửa không to, đợi một chút." Hắn giận, vào trong quát mắng. Bà mẹ vội bưng một bát run rẩy đi ra, vì cuống quá nên quên bỏ hành gừng. Hắn càng giận, úp cả bát vào mặt mẹ. Bà mẹ ngã xuống đất, ngửa mặt lên trời khóc lớn.

Bỗng giữa ban ngày trời tối sầm, mây đen như mực, sấm rền âm ỉ nổi lên. Hắn tự biết đã chọc giận trời, liền đỡ mẹ dậy, quỳ xuống xin lỗi. Bà mẹ cũng quỳ xin cho con. Hắn nấp sau lưng mẹ, ôm chặt chân mẹ không buông. Sấm chớp cứ lượn quanh nhà không đi. Bà mẹ đứng dậy thắp hương, bỗng có một luồng lửa như sao băng bay vào nhà giữa, chộp hắn đi, đánh chết ngoài đường. Hàng xóm kéo đến xem, ai cũng khen là đáng đời.

 Cử nhân Chu Cẩm lúc ấy đang làm chủ giảng ở thư viện Kính Tu, nghe tin vội đến xem. Thấy mặt mũi hắn cháy đen, bên thái dương trái có một lỗ nhỏ như lỗ kim, bốc mùi lưu huỳnh. Thân hắn co quắp như con tằm chết cứng, nhấc lên thì duỗi dài ra, buông tay lại co lại, có lẽ xương khớp đã bị chấn nát cả. Trên lưng có chữ, giống chữ triện (lối chữ cổ) mà không phải chữ triện, không ai đọc được.

 ○ Quế Hoa tướng công

Phía sau dinh huyện Phong Thành, tỉnh Giang Tây, có đền Quế Hoa tướng công. Quê quán, tên họ của tướng công không ai khảo được, tương truyền là người đời Minh, làm mạc khách cho quan huyện Phong Thành. Có một vụ trộm cướp liên lụy mấy người, tướng công xét ra họ bị oan, muốn tha. Quan huyện không nghe, ông giận lắm, đập đầu vào cây quế mà chết. Người đời sau tạc tượng ông, lập đền thờ, gọi là "Quế Hoa tướng công". Tướng công rất linh thiêng, quan đến trị nhậm đất này đều phải dâng hương trước. Hễ có vụ án mạng, một ngày trước khi vụ án bị phát giác, tướng công ắt bỏ mũ đặt trên bàn, để lộ đỉnh đầu. Lúc đầu người ta lấy làm lạ, lâu dần quen rồi cũng không lấy làm kỳ nữa.

 ○ Lạc tế

Nước biển đến Bành Hồ thì thấp dần, đến gần Lưu Cầu thì gọi là "lạc tế" (nghĩa là nước rơi tụt xuống). Lạc tế là nơi nước tụt xuống mà không chảy ngược lại.

 Có người Phúc Kiến đi thuyền sang Đài Loan, bị gió thổi dạt vào lạc tế, tưởng là chắc chắn không còn đường sống. Bỗng một tiếng động lớn, ai nấy ngã nhào, thuyền liền đứng im. Từ từ nhìn ra mới biết đã dạt vào một bãi hoang, cát đá trên bờ toàn là vàng ròng. Có loài chim lạ thấy người không bay, người đói thì bắt ăn. Ban đêm nghe tiếng ma kêu chiêm chiếp lẫn lộn.

 Ở được nửa năm, họ dần dần hiểu được tiếng ma. Ma nói: "Chúng tôi đều là người Trung Quốc, năm xưa rơi vào lạc tế, xác trôi đến đây, chẳng biết cách Trung Quốc mấy vạn dặm! Ở đây lâu nên khá rõ tính nết của biển. Đại khái cứ ba mươi năm thì lạc tế bằng lại một lần, người sống chưa chết có thể mong về. Nay đúng lúc nước lạc tế sắp bằng, các ông sửa lại thuyền thì có thể sống mà về." Họ làm theo lời. Lũ ma khóc tiễn, tranh nhau lấy cát vàng trên bờ tặng, dặn: "Mong các ông nhắn với người trong làng, làm việc Phật, siêu độ cho chúng tôi."

 Mọi người cảm tình của ma, về nhà rồi, ai nấy góp tiền lập một đàn chay lớn để cầu nguyện, tạ ơn.

 ○ Gà trống sắt

Ở Tế Nam có một ông nhà giàu tính keo kiệt, biệt hiệu là "Gà trống sắt", ý nói một sợi lông cũng không nhổ. Bỗng ông gọi bà mối đến để mua thiếp, đòi giá phải rẻ nhất, mặt mũi phải đẹp nhất. Bà mối cười mà nhận lời. Ít lâu sau, bà dẫn đến một cô gái, không đòi tiền, chỉ cần cơm áo đầy đủ là được.

 Ông nhà giàu mừng quá sức mong đợi, cô gái lại rất đẹp, nên ông rất cưng chiều.

 Một hôm, cô gái bày rượu khuyên ông: "Ông đã già, nhiều tiền thế này cũng vô dụng, sao không đem chia cho người nghèo để họ mang ơn?" Ông giận dữ gạt đi, từ đó còn đề phòng cô, sợ cô tiêu xài. Cứ như thế nửa năm, ông mở kho cất giữ ra xem thì đã trống trơn.

 Ông biết là cô gái lấy trộm, rút dao ra hỏi. Cô gái cười nói: "Ông tưởng ta là người sao? Ta là hồ ly. Nhà ông trước kia có bảy gian lầu sau, là chỗ cả nhà ta ở. Ông cha nhà ông tháng nào cũng đem gà và rượu cúng, đã mấy chục năm. Từ khi ông nắm việc nhà, vì tốn kém mà bỏ cúng, lại đem lầu cho thuê lấy tiền gấp, khiến cả nhà ta không còn chỗ ở. Ta ôm hận trong lòng nên đến báo thù mà thôi." Nói xong biến mất.

 ○ Dạ tinh tử

Ở kinh đô, trẻ con khóc đêm thì gọi là bị "dạ tinh tử" (tên một loài yêu quái được tin là làm trẻ khóc đêm). Có thầy pháp biết dùng cung bằng gỗ dâu, tên bằng gỗ đào để bắt nó. Nhà một vị thị lang (quan phó của một bộ trong triều) có người thiếp của ông cố để lại, đã ngoài chín mươi tuổi, cả nhà gọi là "bà dì già". Ngày ngày bà ngồi trên giường lò, không nói không cười, ăn khỏe, không bệnh tật gì, thích nuôi một con mèo, lúc nào cũng quấn quýt bên nhau.

 Vị thị lang có đứa con nhỏ còn bọc tã, đêm nào cũng khóc không dứt, bèn mời thầy pháp bắt dạ tinh tử đến trị. Thầy pháp tay cầm cung tên nhỏ, cán tên buộc một sợi tơ trắng dài mấy trượng, đầu kia quấn vào ngón tay thứ tư. Ngồi đến nửa đêm, ánh trăng rọi lên cửa sổ, thấp thoáng thấy trên giấy dán cửa sổ có bóng, lúc tiến lúc lùi, trông như một người đàn bà, cao chừng bảy tám thước (?), tay cầm ngọn giáo (?), cưỡi ngựa đi. Thầy pháp xua tay nói khẽ: "Dạ tinh tử đến rồi."

 Rồi giương cung bắn. Có tiếng kêu chí chí, cái bóng vứt giáo quay đầu chạy. Thầy pháp phá cửa sổ, lần theo sợi tơ, dẫn mọi người đuổi theo.

 Đến phòng sau thì sợi tơ chui vào khe cửa. Mọi người gọi bà dì già không thấy đáp, bèn thắp nến vào tìm. Một con hầu kêu lên: "Bà dì già trúng tên rồi!" Nhìn quanh thì quả thấy mũi tên nhỏ cắm trên vai bà, bà rên rỉ, máu chảy ròng ròng. Con mèo bà nuôi vẫn còn nằm giữa hai đùi bà, còn ngọn giáo bà cầm hóa ra là một que tre nhỏ. Cả nhà đập chết con mèo, cắt cơm nước của bà dì già. Ít lâu sau bà chết, đứa trẻ không khóc đêm nữa.

 ○ Thầy thuốc ngoại khoa

Ở Đại Hưng có ba anh em Hoắc (?), Hoắc Quân, Hoắc (?), đều là con một thầy thuốc ngoại khoa (thầy chữa mụn nhọt, vết thương bên ngoài). Riêng Quân thanh tú hơn người, không thiết gì nghề nhà, chỉ thích đọc sách.

 Người cha cho rằng anh trái lời dạy trong nhà, giận dữ trách phạt. Nhờ có ông đồ già họ Diêu hàng xóm thường đến khuyên giải, động viên, anh mới được dốc sức học văn đi thi. Mấy năm sau người cha mất, hai người anh em kia ai nấy hành nghề, khá đủ nuôi thân, chỉ có Quân vụng đường sinh nhai, ngày càng nghèo túng.

 Đến kỳ thi, Quân đi bộ đến Thông Châu, có một người đầy tớ già đi theo. Vì khởi hành muộn, đi được hơn hai mươi dặm thì mặt trời đã lặn, khổ nỗi không có quán trọ. Bỗng thấy ánh đèn trong rừng từ xa tiến lại gần, một bà già chạy hổn hển. Người đầy tớ già chặn hỏi: "Ở đây có nhà nào cho ngủ nhờ không?" Bà già đáp: "Tôi đang có việc gấp đi mời thầy ngoại khoa, không thể tìm nhà cho các ông ngủ nhờ được." Quân vội gọi: "Tôi biết nghề ngoại khoa, sao không mời tôi?" Bà già hỏi: "Tiên sinh trẻ thế này, đã lấy vợ chưa?" Đáp: "Chưa."

 Bà già mừng lắm, mời cùng đi ngay. Quân trong bụng ngờ ngợ vì bà hỏi một đằng đáp một nẻo.

 Chốc lát đến một trang trại, cổng nhà tráng lệ. Bà già xin đợi một chút, để bà vào bẩm với lão phu nhân trước. Một lát sau, bà già dẫn mấy chục tì nữ, đàn bà hầu hạ vội vã ra nói: "Lão phu nhân kính mời." Quân cùng đầy tớ già theo bà đi qua hơn mười gian nhà mới đến phòng chính. Phu nhân đã đợi sẵn ở nhà giữa, tuổi chừng ngoài ba mươi, đeo hoa tai ngọc trai, đeo ngọc bội, rực rỡ chói mắt. Bà làm lễ chủ khách với Quân, hỏi tên họ, tuổi tác và vì sao chưa lấy vợ. Quân nói thật.

Phu nhân vẻ mặt rất vui, cho tì nữ lui ra rồi nói với Quân: "Tôi họ Phù, quê ở Hà Nam, ở nhờ nơi này. Tôi góa chồng, không có con trai, chỉ sinh được một gái tên là Nghi Xuân, đã mười bảy tuổi, còn ở nhà chưa gả. Bỗng nó bị mụn nhọt ở chỗ kín, không tiện cho người ngoài chữa. Tôi từng bàn với con gái là phải tìm được thầy thuốc trẻ tuổi đẹp trai mới mời chữa, khỏi bệnh thì gả con cho. Người như tiên sinh thật là vừa khéo, chỉ chưa biết tay nghề thế nào?" Lúc đầu Quân chỉ mong được ngủ nhờ một đêm, nay nghe lời ấy thì mừng không xiết.

 Phu nhân sai gọi Nhụy Nhi đi truyền lời, rồi tự mình nắm tay Quân dẫn đi, qua mấy lớp phòng quanh co mới đến khuê phòng. Vén rèm bước vào, thấy một người con gái xinh đẹp đắp chăn gấm nằm. Phu nhân hỏi con gái: "Chàng đây là thầy thuốc giỏi, ý con thế nào?" Cô gái liếc nhìn Quân, nói khẽ: "Mẹ thấy được thì được." Phu nhân nói: "Mời tiên sinh xem bệnh, mẹ tạm ra ngoài." Cô gái thẹn thùng hết mực, Nhụy Nhi giục mãi, cô mới nằm nghiêng quay mặt vào trong, đưa tay áo che mặt. Quân ngồi bên mép giường, nhẹ nhàng vén chăn, thấy hai bên mông trắng như ngọc, chỗ hậu môn nhỏ xinh mà ửng hồng, chỉ có chỗ kín được che bằng lụa đỏ, mụn nhọt to bằng đồng tiền.

Xem xong, Quân đắp chăn lại, xuống giường. Phu nhân đón ở ngoài cửa, mời vào thư phòng bày biện tinh nhã. Quân cho các tì nữ ra ngoài, đập vụn thỏi tử kim đĩnh (một loại thuốc dạng thỏi dùng chữa mụn nhọt độc) treo trên quạt, hòa với nước nghiên mực, mang vào gặp phu nhân nói: "Thuốc này kỵ tay đàn bà, phải tự tay tôi bôi mới được." Phu nhân nói: "Miễn khỏi bệnh, chàng muốn làm thế nào tùy ý." Quân lại vén chăn, xoa nắn mông cô, dịu dàng bôi thuốc. Cô gái chỉ mỉm cười, không nói một lời.

 Mấy ngày sau, mụn nhọt khỏi. Phu nhân nâng chén dặn Quân: "Chàng đến với con gái ta là do trời sai đến." Rồi sửa sang phòng mới, chọn ngày lành làm lễ hợp cẩn (lễ cưới, vợ chồng uống chung chén rượu). Cưới được tròn tháng, Quân muốn về nhà. Phu nhân nói: "Nơi này hoang vắng, không đáng ở lâu. Ngoài cửa Phụ Thành ở kinh đô có một tòa nhà cũ, chàng hãy đến đó ở." Quân bèn cùng đi, của cải mang theo rất nhiều. Đến nơi thì nhà toàn rường cột chạm vẽ, tường chạm trổ. Ở được mấy năm, sinh được một trai một gái.

 Một đêm, Nghi Xuân bỗng khóc nói với Quân: "Duyên kiếp trước đã hết, ngày mai sẽ phải chia tay. Bốn mươi năm sau sẽ gặp lại."

 Trời sáng, hai người nắm tay ra cửa, cùng khóc lóc thảm thiết. Phía trước đã có một chiếc xe bò đỗ sẵn, trông rất nhỏ. Phu nhân, Nghi Xuân và Nhụy Nhi dẫn hơn mười tì nữ lên xe, mà xe cũng không thấy chật. Chớp mắt đã không thấy đâu, tiếng khóc của Nghi Xuân dường như vẫn còn văng vẳng bên tai.

 Về sau Quân đỗ cử nhân, ra làm quan huyện ở một huyện nọ. Rốt cuộc không biết lời hẹn bốn mươi năm sau gặp lại thực hư ra sao.

 ○ Đẻ ra kỳ lân

Có người họ Trương ở Vu Hồ làm nghề bán đậu phụ. Vợ ông có mang mười bốn tháng, đẻ ra một con kỳ lân (con thú thần trong truyền thuyết, được coi là điềm lành): tay tròn chân vuông, lưng xanh bụng vàng, khắp mình lông xanh biếc như thêu, hai cánh tay có vảy, ánh vàng lấp lánh. Vừa lọt lòng đã biết đi, cho cơm thì biết ăn. Những người hiếu sự cho là điềm lành, đang định báo quan thì tối hôm ấy nó chết, cách lúc sinh ra chỉ có bảy ngày.

 ○ Đẻ ra dạ xoa

Vợ tú tài Trịnh Thời Nhược ở Thiệu Hưng là Vệ thị đẻ ra một con dạ xoa (loài quỷ dữ hình thù hung tợn): toàn thân màu lam, miệng toác hếch lên, mắt tròn xoe, mũi tẹt, mõm nhọn, tóc đỏ, chân có cựa như gà, có móng như lạc đà. Vừa lọt lòng đã cắn, cắn bị thương ngón tay bà đỡ. Tú tài sợ hãi, cầm dao giết nó. Dạ xoa làm bộ chống cự, rất lâu mới chết, máu toàn màu xanh. Người mẹ cũng sợ quá mà chết.

 ○ Nhân quả vị thạch cao

Ông Trương ở Gia Định có tiếng là danh y. Có lần ông kê đơn dùng thạch cao (một vị thuốc khoáng vật tính rất lạnh, dùng để hạ sốt), lỡ làm chết một người. Sau đó ông tự biết, rất hối hận, nhưng cũng không tiện nói với ai, kể cả vợ con trong nhà cũng không ai biết. Một năm sau, ông Trương cũng bị bệnh, mời ông Từ đến bắt mạch. Ông Từ kê một đơn thuốc rồi về. Lúc sắp sắc thuốc, ông Trương tự cầm bút thêm vào "thạch cao một lạng". Con cháu can, ông không nghe. Sáng sớm uống xong, ông lấy đơn ra xem, kinh hãi nói: "'Thạch cao một lạng' này ai thêm vào?" Con ông nói: "Chính tay cha thêm vào đấy, cha quên rồi sao?" Ông Trương than: "Ta hiểu rồi! Các con mau lo hậu sự đi." Rồi làm một bài kệ (bài văn vần ngắn theo lối nhà Phật): "Thạch cao, thạch cao, hai mạng một nhát dao. Lang băm giết người, nhân quả khó thoát nào." Quá trưa thì mất.

 ○ Lưu Bá Ôn là bậc hậu bối

Trong vườn sau dinh huyện Thượng Ngu, phủ Thiệu Hưng, có một ngôi mộ cổ. Tương truyền quan huyện mới đến nhậm chức, sau khi lễ thần Thành Hoàng thì phải đến cúng mộ ấy. Lệ này có từ lâu lắm rồi.

 Trong niên hiệu Càn Long, có ông họ Nhiễm làm quan huyện ở đó. Viên thư lại phòng Lễ theo lệ cũ mời ông đi cúng. Ông Nhiễm hỏi: "Trước đây các quan huyện đến nhậm chức có ai không cúng không?" Đáp: "Chỉ có ông Trương mỗ, tính cứng cỏi, không làm lễ này. Nay ông ấy đang làm bố chính sứ (quan coi tài chính và dân chính một tỉnh) Hồ Bắc." Ông Nhiễm nói: "Ta muốn học theo Trương công." Rốt cuộc không cúng.

 Một hôm, ông Nhiễm ra công đường xử án, thấy một người khách ăn mặc kiểu xưa ngồi kiệu đến, đi thẳng lên công đường. Ông Nhiễm không hề biết đó là ma, còn quát viên lại truyền việc sao không báo. Nói chưa dứt, người ấy xuống kiệu, kéo ông Nhiễm vào thư phòng, nói líu lo không nghe rõ, chỉ nghe ông Nhiễm như đang cãi lý với ai. Chẳng bao lâu ông tắt thở, rồi nói ra tiếng ma: "Ta họ Tô, tên Tùng, đỗ tiến sĩ cuối đời Nguyên, làm quan huyện Thượng Ngu, chết trong loạn, chôn ở đây. Đến Lưu Bá Ôn còn là hậu bối của ta, ngươi to gan dám không cúng!"

Có người dẫn chuyện ông Trương phương bá (cách gọi tôn quan bố chính sứ) để vặn lại, ma nói: "Lúc lộc vị của Trương đang thịnh, ta không báo được. Nay vận hắn đã hết, ta sẽ móc mắt hắn." Người nhà ông Nhiễm quỳ vây quanh xin tha, hứa sẽ sắm nhiều lễ vật, con vật tế để cúng.

 Rất lâu sau ông Nhiễm mới tỉnh lại. Ông sợ, bèn mặc triều phục ra cúng, ít lâu sau quả nhiên vô sự. Chẳng bao lâu, ông Trương phương bá vì một việc công mà bị liên lụy, rồi đến nỗi mù mắt.

 Chuyện này do ông Tiền Tân Mi, chức thiếu chiêm sự (quan ở phủ Chiêm sự, cơ quan lo việc cho thái tử), kể với tôi.

 ○ Cậu Na

Ông Minh, chức tham lĩnh (một chức võ quan trong quân Bát Kỳ), thân thiết với cậu Na. Ông Minh được sai đi công cán nơi khác, ba năm mới về kinh. Đi đến chợ Nam Tiểu Nhai, ông thấy cậu Na đứng giữa chợ, giữa mùa hè mà mặc áo bông, đội mũ ấm. Ông Minh lấy làm lạ, xuống ngựa nắm tay, hai bên hỏi han xong, cậu Na nói: "Từ khi xa ông, tôi thường bị người ta ức hiếp. Con la ông tặng bị kẻ nọ cưỡi đi không trả, cây cối chỗ ở mới bị súc vật phá phách, người nhà không để ý. May ông đã về, lo giúp tôi với." Nói xong, ông Minh lên ngựa, cậu Na cũng lên xe đi.

 Ông Minh về kể chuyện ấy. Người nhà nói: "Cậu Na chết được một năm rồi." Ông Minh hết sức kinh hãi, đến nhà cậu Na hỏi, thì quần áo khâm liệm đúng như ông thấy dọc đường. Hỏi con la đã tặng, con trai cậu Na nói: "Ở nhà kẻ nọ. Hắn bảo là cha tôi tặng hắn, nên tôi không dám đòi."

 Ông Minh gọi kẻ ấy đến dọa nạt, vạch trần sự gian dối, đòi con la về trả cho con cậu Na. Ra xem mộ thì quả nhiên bị súc vật giẫm phá, ông bèn đắp lại mộ, trồng cây rồi về. Đêm ấy ông mơ thấy cậu Na đến cảm ơn: "Tôi hổ thẹn không có gì báo đáp. Trưa mai trong chợ lò mổ có một con la ốm, ông mua về ắt được lợi lớn."

 Ông Minh làm theo lời, quả mua được con la. Chữa khỏi bệnh rồi, nó mỗi ngày đi được năm trăm dặm.

 ○ Vò ma nước

Một nhà ở bên đập Tây Hồ ngoài cửa Vũ Lâm có một người đầy tớ già, lúc chiều tối đi lấy nước, từ xa thấy trên mặt nước có một cái vò rượu trôi theo dòng. Ông nghĩ vớt lên cũng dùng đựng đồ được. Chốc lát cái vò đã trôi đến trước mặt, ông đưa tay ra lấy. Không ngờ cổ tay thọc vào miệng vò thì miệng vò cứ thắt nhỏ dần, lôi ông xuống nước.

 Ông vội kêu người đến cứu, mới thoát được.

 ○ Chợ ma

Lý Ngũ, người hầu của quan thái thú họ Uông, đi từ Lộ Hà lên kinh. Vì sợ nóng, chiều tối anh mới đi bộ, tính sáng ra thì vào thành. Nửa đêm, thấy dọc đường có phố chợ rất sầm uất, thức ăn trong quán vừa chín tới, mì, cơm, bánh hấp bốc hơi nghi ngút. Bụng đang đói, anh vào quán ăn, trả tiền rồi ra. Đến sáng, nhìn xa thấy kinh thành, anh chợt nhớ ra từ Lộ Hà đến kinh đô bốn mươi dặm, ở giữa chỉ có một hai cái quán cỏ ở Hoa Viên cho khách nghỉ chân ăn uống, sao đêm qua lại có phố chợ sầm uất đến thế? Anh bỗng thấy trong ngực khó chịu, cúi xuống nôn, thấy có những thứ lúc nhúc nhảy trên mặt đất. Nhìn kỹ thì là cóc nhái, lại có rất nhiều giun đất quấn vào nhau. Anh ghê tởm lắm, nhưng cũng không bị làm sao. Mấy năm sau anh mới chết.

 ○ Gò Kim Nga

Gò Kim Nga ở cách thành huyện Vô Tích sáu mươi dặm về phía đông nam, vốn là đất chôn một người phi của Lý Dục, vua cuối đời Nam Đường. Kim Nga giỏi văn chương thơ từ, hay can gián lời trung, Lý Dục rất yêu quý. Mấy năm sau, Lý Dục đem quân đến Tấn Lăng, mang Kim Nga đi theo. Gặp quân nước Ngô Việt chặn, không tiến được, Kim Nga lại vừa chết, nên chôn ở đây. Đầu niên hiệu Càn Long, dân trong vùng cày ruộng đào được gạch, trên khắc bốn chữ triện: "Ấn báu vua Đường". Đến nay quanh mộ vẫn còn nhiều gạch như thế.

 Lạ hơn nữa là mỗi khi có những đêm mưa gió, thường có ma nữ hiện hình, vừa khóc vừa hát: "Ngày ngày bị bào mòn chừng ba thước đất, núi sông đã đổi thay, người người đều khinh ta."

 ○ Lộn vò rượu ra rửa

Ở phủ Quảng Tín có anh chàng họ Từ, tuổi trẻ du đãng, uống rượu đánh nhau làm chết người hàng xóm, sợ tội bỏ trốn. Quan không có chỗ truy bắt, người nhà cho là đã chết. Năm năm sau, người chú tình cờ thấy một cái xác nổi trên sông, chính là đứa cháu, bèn vớt lên chôn.

Lại năm năm nữa, Từ bỗng về nhà, người nhà ai cũng tưởng là ma. Từ nói: "Cháu vì giết người mà trốn đi, không ngờ vào núi Lư gặp tiên nhân dạy cho phép luyện hình phân thân (phép tu luyện thân thể, có thể tách ra thành nhiều thân), nay đã đắc đạo. Sợ người nhà nhớ, cháu cố ý thả một cái xác nổi để an ủi. Nay cháu còn một việc trong lòng chưa xong, nên về nhà một chuyến." Từ vốn chưa lấy vợ, chị dâu nửa tin nửa ngờ, tạm giữ ở lại.

 Một hôm, Từ đi tiểu vào vò rượu, chị dâu giận mắng. Từ nói: "Rửa đi có sao đâu?" Chị dâu nói: "Bẩn ở trong lòng vò, rửa thế nào được?" Từ thò tay vào vò, kéo lộn mặt trong ra như cái túi vải, rồi ngửa mặt lên trời cười lớn, cưỡi mây bay đi. Đến nay cái vò bị lộn đáy ấy vẫn còn. Nhà người hàng xóm bị Từ đánh chết năm xưa, sáng dậy thấy trên bàn có một nghìn lạng bạc. Có người nói: "Từ về là để đền bù, cái gọi là 'việc trong lòng chưa xong' chính là việc này."

 ○ Sét đánh Đường Cát

Ở Hồ Châu có cô gái họ Từ, từ trong bụng mẹ đã ăn chay, ba tuổi trở đi thì thích niệm Phật. Đến năm mười bốn tuổi (?), cô bỗng bị sét đánh chết. Người trong làng nhao nhao lên, cho rằng sét không có mắt. Đến khi khâm liệm, thấy trên lưng cô có chữ triện, người biết chữ đọc ra ba chữ "Đường Cát".

 ○ Hồ tiên hôn môi

Ở am Ẩn Tiên có hồ ly quấy phá người. Người đầy tớ già trong am là Vương ghét mà chửi nó. Đêm ông nằm trên giường, dưới đèn thấy một người con gái thướt tha đi đến, ôm ông hôn môi. Ông Vương cũng không cự lại mấy. Người con gái bèn hóa thành một bộ râu đen ngắn, đầu râu nhọn như kim. Ông Vương đau không chịu nổi, hét lên, hồ ly cười mà bỏ đi.

 Hôm sau, cả miệng ông lỗ chỗ những lỗ nhỏ, như bị lông nhím đâm.

 ○ Lạt ma

Vị lạt ma (nhà sư Phật giáo Tây Tạng) đứng đầu là Mô Lặc Cô ở Tây Tạng qua đời, các đệ tử bói ra ông sẽ tái sinh ở một nơi thuộc Duy Tây. Năm Càn Long thứ tám (năm 1743), các lạt ma mang đồ dùng cũ của ông đi tìm.

 Ở nơi ấy có con trai của một vị tù trưởng người Ma Ta (một dân tộc thiểu số ở Vân Nam, tức người Nạp Tây), tên là Đạt Cơ, đã bảy tuổi. Bỗng một hôm cậu chỉ đàn gà con hỏi mẹ: "Gà con rồi sẽ ở mãi với mẹ chăng?" Mẹ đáp: "Gà con rồi sẽ rời mẹ." Đạt Cơ nói: "Con là gà con chăng?" Một lát sau, cậu nói với cha mẹ: "Tây Tạng có người đến đây đón tiểu hoạt Phật (vị Phật sống nhỏ, tức vị lạt ma được tin là tái sinh), sao cha mẹ không mời họ ở lại?" Cha mẹ cho là nói bậy, không nghe. Đạt Cơ cố nói mãi. Người cha ra xem thì quả có mấy chục vị lạt ma, không đợi mời đã kéo thẳng vào nhà.

Đạt Cơ thấy họ, liền ngồi kiết già trên đất, niệm chú hồi lâu. Các lạt ma đưa ra bình bát, tràng hạt và một cuốn "Tâm Kinh" chép tay, mỗi thứ lại kèm những đồ giống hệt, để Đạt Cơ phân biệt. Cậu nhặt đúng đồ cũ của mình, đeo tràng hạt, cầm bình bát, mở kinh ra cười lớn. Các lạt ma bỏ mũ, vây quanh lạy. Đạt Cơ bỏ bình bát xuống, cầm kinh đứng dậy, xoa đầu từng vị lạt ma (cách ban phước). Rồi một vị lạt ma dâng áo mũ nhà sư lên, Đạt Cơ tự mặc vào. Các lạt ma lấy mấy chục lớp đệm gấm mang theo trải giữa sân, đỡ Đạt Cơ lên ngồi.

 Người cha không biết làm thế nào. Các lạt ma dâng năm trăm lạng bạc, mỗi loại gấm lụa mấy chục tấm để làm lễ mừng ông, nói: "Đây là hoạt Phật chủ chùa chúng tôi, sẽ rước về Tây Tạng." Người cha vì chỉ có một đứa con trai nên không bằng lòng. Đạt Cơ nói: "Cha đừng lo. Năm sau, vào ngày ấy tháng ấy, cha mẹ sẽ sinh một đứa con trai để nối dõi tông đường. Con là Phật chuyển thế, không thể ở lại được." Người cha bất đắc dĩ phải bằng lòng, cũng chắp tay lạy con. Các lạt ma rước Đạt Cơ đến chùa ở động Đạt Ma. Người Ma Ta gần xa kéo đến hàng trăm hàng nghìn, đội hương trên đầu đến quy y lạy lễ, đồ bố thí không đếm xuể.

 Ở lại ba ngày, họ rước cậu đi Tây Tạng.

 Năm sau, cha mẹ cậu quả nhiên sinh được một con trai đúng hẹn.

 ○ Việc trong mộng chỉ linh nghiệm một nửa

Ông họ Hồ, tên húy là Thừa, người huyện Kính, khi còn là học trò, đêm mơ thấy mình đến một tòa phủ, giống như dinh thự của bậc vương hầu. Gặp người chú đang ở đó. Người chú kinh ngạc nói: "Đây là địa phủ (cõi âm), sao cháu lại đến?" Thừa hỏi chú làm chức gì, chú đáp: "Làm thư lại thôi." Thừa xin chú tra lộc mệnh (số phận về đường đỗ đạt, làm quan và tuổi thọ) của mình. Người chú xem sổ rồi nói: "Chỉ là một anh học trò nghèo thôi." Thừa khẩn khoản van xin mãi, nhờ chú tìm cách giúp. Người chú bất đắc dĩ, đem lộc mệnh của người khác đổi cho, nói: "Đây là gian lận lớn, nếu bị lộ thì tội không thể tha, biết làm sao?" Rồi đưa sổ đã đổi cho xem: đỗ cử nhân khoa Canh Tý, đỗ tiến sĩ khoa ân (khoa thi mở thêm nhân dịp triều đình có việc vui) đời Ung Chính, làm tri huyện Trường Viên, chết vào ngày tháng năm nọ. Lại dặn: "Kỳ hương thí của cháu, nhớ là có tên các quẻ (quẻ trong Kinh Dịch)." Rồi lấy tay đẩy một cái, Thừa ngã nhào rồi tỉnh dậy.

 Khoa Canh Tý, đề thứ nhất là đoạn "Năm rét" (câu trong sách Luận Ngữ: trời rét rồi mới biết tùng bách rụng lá sau cùng). Thừa bèn dùng mười quẻ như Truân, Mông, Bác, Phục để làm bài, quả nhiên đỗ thứ hạng cao.

 Khoa ân năm Quý Mão, ông đỗ tiến sĩ. Mấy năm sau được bổ làm tri huyện Trường Viên, việc gì cũng đúng không sai. Chẳng bao lâu đã đến ngày chết, ông bèn chuẩn bị bàn giao sổ sách kho tàng, bày rượu từ biệt bà con bạn bè, tắm gội thay áo, ngồi yên chờ. Sau hoàng hôn, ông bỗng nôn ra mấy thăng máu (thăng: đơn vị đong, khoảng một lít), tưởng là chắc chết. Nhưng rồi dần dần bình phục, rốt cuộc không chết, sống thêm hơn mười năm nữa. Đến năm Càn Long thứ sáu (năm 1741), ông mới mất khi đang làm quan Nam lương đạo (quan coi việc vận chuyển lương thực ở phía nam). Chuyện trong mộng lúc linh lúc không linh như thế đấy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video