Thiên 14 — Phẩm 12: Thậm thâm

 Phẩm thứ mười hai: Rất sâu

 Bấy giờ Bồ-tát Hiền Hộ (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), phải suy ngẫm tam-muội này như thế nào? (Tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú; ở đây là định mà trong đó chư Phật hiện ra trước mặt.)"

 Phật nói: "Này Hiền Hộ, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật) muốn suy ngẫm tam-muội này, thì khi nhìn hình sắc không nên bám chấp, đối với âm thanh không nên bám chấp, đối với mùi hương không nên bám chấp, đối với vị nếm không nên bám chấp, đối với cảm giác chạm xúc không nên bám chấp, đối với các pháp (các đối tượng của ý nghĩ) không nên bám chấp, đối với việc sinh ra ở các cõi không nên bám chấp, đối với bất cứ chỗ nào cũng không nên bám chấp. Ở trong pháp này phải khởi hạnh đại từ chân thật.

 "Ở đây, cái gì gọi là tam-muội? Đó là đối với tất cả các pháp đều hành đúng như pháp. Các Bồ-tát khi quán niệm xứ (các đối tượng quán chiếu để giữ chánh niệm: thân, thọ tức cảm giác, tâm, và pháp tức mọi hiện tượng) phải làm như thế này: quán sát hoạt động của thân mà không bao giờ phân biệt để thấy có chỗ của thân; quán sát hoạt động của thọ mà cũng không phân biệt để thấy có chỗ của thọ; quán sát hoạt động của tâm mà cũng không phân biệt để thấy có chỗ của tâm; quán sát hoạt động của pháp mà cũng không phân biệt để thấy có chỗ của pháp. Bồ-tát phải quán sát, suy ngẫm tam-muội như vậy.

 "Vì sao? Hiền Hộ, vì Bồ-tát ấy khi quán thân thì không khởi suy nghĩ phân biệt về thân, khi quán thọ thì không khởi suy nghĩ phân biệt về thọ, khi quán tâm thì không khởi suy nghĩ phân biệt về tâm, khi quán pháp thì không khởi suy nghĩ phân biệt về pháp. Tại sao vậy? Vì tất cả pháp đều không thể nắm bắt được. Các pháp đã không thể nắm bắt được, thì làm sao có suy nghĩ phân biệt? Hiền Hộ, vì vậy tất cả pháp đều không có phân biệt. Không có phân biệt thì không có suy nghĩ. Không có suy nghĩ thì nên biết trong đó không có pháp nào để thấy. Hiền Hộ, vì không có gì để thấy nên không có ngăn ngại; vì trong tất cả pháp không có ngăn ngại, đó chính là hiện tiền tam-muội của Bồ-tát.

 "Nhờ thành tựu tam-muội này, Bồ-tát liền được thấy vô lượng vô số, nhiều hơn cả a-tăng-kỳ (con số lớn không đếm được), chư Phật Thế Tôn, và đều được nghe hết những gì các Ngài giảng nói; nghe pháp rồi đều thọ trì (tiếp nhận, ghi nhớ và giữ gìn) được. Tất cả sự giải thoát không ngăn ngại và giải thoát tri kiến (cái biết, cái thấy rõ ràng rằng mình đã giải thoát) của các Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác ấy (Như Lai: bậc đến từ chân lý; Ứng Cúng: bậc đáng được cúng dường; Đẳng Chánh Giác: bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), Bồ-tát cũng liền đạt được trí không ngăn ngại ấy.

 "Lại nữa, Hiền Hộ, khi Bồ-tát quán sát bốn niệm xứ, không có pháp nào để thấy, không có tiếng nào để nghe. Vì không thấy không nghe nên không có pháp nào để phân biệt, cũng không có pháp nào để suy nghĩ. Nhưng đó cũng không phải là loại người mù, người điếc, mà chỉ vì các pháp không có gì để thấy. Vì vậy khi quán không sinh lòng bám trụ mà thấy các đạo. Vì suy ngẫm đạo nên đối với các pháp không còn lưới nghi. Không còn lưới nghi nên thấy Phật Như Lai. Thấy Như Lai nên lìa hẳn mê lầm. Không mê lầm nên biết tất cả pháp rốt cuộc không thể thấy.

 "Vì sao? Nếu Bồ-tát có cái thấy như thế, thì sẽ chấp lấy cái thấy ấy. Chấp cái thấy nên chấp tướng của pháp. Chấp tướng của pháp nên chấp việc làm. Chấp việc làm nên thấy có chúng sinh. Thấy có chúng sinh nên thấy có thọ mạng. Thấy có thọ mạng nên thấy có phú-già-la (cái 'người', cái 'ta' đi qua các đời). Thấy có phú-già-la nên thấy có các ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Thấy có các ấm nên thấy có các nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng). Thấy có các nhập nên thấy có các giới (các giác quan, đối tượng và sự nhận biết, gộp lại thành mười tám giới). Thấy có các giới nên thấy có các tướng. Thấy có các tướng nên thấy có các vật. Thấy có các vật nên thấy có nhân. Thấy có nhân nên lại thấy có duyên (điều kiện phụ giúp nhân sinh ra quả). Vì thấy có duyên nên liền tìm cầu, nắm lấy. Vì tìm cầu, nắm lấy nên có sự tồn tại và sự sinh ra trong sinh tử.

 "Vì sao? Hiền Hộ, vì tất cả các pháp rốt cuộc không thể nắm lấy được. Vì không thể nắm lấy, nên Bồ-tát đối với tất cả các pháp ấy không suy, không niệm, không thấy, không nghe. Hiền Hộ, Bồ-tát không bao giờ giống như các ngoại đạo (người theo học thuyết ngoài Phật pháp) hay đệ tử của ngoại đạo, chấp vào phú-già-la và ngã kiến (cái thấy cho rằng có cái 'ta' thật). Hiền Hộ, Bồ-tát không bao giờ thấy như vậy. Vậy thấy thế nào? Cái thấy của Bồ-tát giống như cái thấy của Như Lai, không bao giờ thối lui. Bồ-tát thấy như Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy dạy) thấy, như A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử) thấy. Bồ-tát phải thấy như thế. Vì thấy như thế nên không nhớ, không niệm, không thấy, không nghe. Vì không nhớ niệm, không thấy nghe nên diệt được các vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối), liền được suy ngẫm tam-muội này.

 "Lại nữa, Hiền Hộ, ví như hư không vốn không có hình sắc, không thể nhìn thấy, không có ngăn ngại, không nương tựa vào đâu, không có chỗ trụ, trong sạch không nhiễm, cũng không nhơ đục. Các Bồ-tát thấy tất cả pháp cũng như vậy: đối với tất cả các pháp hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), đều không có chỗ ngăn ngại, cho đến cũng không có nơi chốn. Vì mắt trong sạch, không ngăn ngại, nên tất cả các pháp tự nhiên hiện ra trước mặt.

 "Các Bồ-tát ấy khi niệm như vậy liền thấy chư Phật. Vẻ trang nghiêm của các Ngài trông như cỗ xe vàng, uy nghi đầy đủ; như trăm nghìn ánh sáng rực rỡ chiếu soi; như trăng tròn mùa thu có các vì sao vây quanh; như vua chuyển luân (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp) có quân lính hùng mạnh; như trời Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) được tôn kính giữa bốn vị phụ tá; như Đại Phạm vương (vua trời Phạm thiên, chủ của thế giới) ngồi trên tòa trời; như sư tử chúa uy phục muôn thú; như chim hộc trắng tinh bay giữa không trung; như núi chúa Tu-di (ngọn núi cao nhất, trung tâm của thế giới theo quan niệm Phật giáo) đứng vững giữa biển lớn; như núi Đại Tuyết (dãy Hy-mã-lạp-sơn) sinh ra các thứ thuốc quý; như núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh thế giới) giữ lại gió dữ; như tầng nước nâng giữ mặt đất; như tầng gió lớn (tầng gió nâng đỡ thế giới) làm trong sạch cõi hư không; như cung trời tráng lệ trên đỉnh Tu-di. Như vậy, Hiền Hộ, các Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác ấy dùng ánh sáng trí tuệ và đức hạnh chiếu sáng tất cả các thế giới của chư Phật trong tam thiên đại thiên thế giới (một đại thiên thế giới gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), việc ấy là như thế.

 "Hiền Hộ, các Bồ-tát ấy, trong sự quán chiếu đúng đắn, lại nghĩ thế này: 'Những gì các Như Lai giảng nói, trước đây ta đã nghe; nghe rồi ta đọc tụng, thọ trì, tu hành.' Nghĩ như vậy rồi, họ ra khỏi tam-muội, theo các pháp đã nghe trong định mà suy ngẫm nghĩa lý, rồi giảng nói cho người khác. Hiền Hộ nên biết, tam-muội vua này (vua của các tam-muội) làm lợi ích như thế cho các Bồ-tát, ban cho họ những khối công đức như thế, tức là tất cả các pháp thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian). Vì vậy, Hiền Hộ, nếu những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy muốn cầu chứng Bồ-đề cao tột (sự giác ngộ hoàn toàn), thì nên nghe tam-muội này; nghe rồi chép lại, đọc tụng, thọ trì, tu tập, suy ngẫm, rộng vì người khác mà giảng nói, khiến pháp mầu này lưu truyền khắp thế gian."

 Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này cho rõ, liền nói kệ (lời tụng có vần điệu):

 Chư Phật trong sạch, lìa bụi nhơ, công đức sâu rộng, không nương tựa vào đâu;

 chuông trống vang rền cùng muôn âm thanh hay, muôn thứ đều đủ để cúng dường (dâng lễ vật tỏ lòng tôn kính);

 rải khắp các thứ hương vượt hơn thế gian, tràng hoa tinh lạ, lọng báu thượng hạng,

 đốt đèn cúng dường các tháp miếu: những việc ấy đều là để cầu tam-ma-đề (tức tam-muội) này.

 Phật pháp rất sâu, khó thấy được; Phật mở bày thế đế (chân lý theo cách hiểu thông thường của thế gian) để người hiểu biết;

 pháp ấy như tự tánh, xưa nay chưa từng đổi dời; ông hãy thuận theo thì trí tuệ không ngăn ngại.

 Như lúc mặt trời, mặt trăng vừa mọc lên, như Đế Thích có ba mươi hai vị trời phụ tá,

 đủ thứ đồ trang nghiêm thật là trọn khắp; cầu tam-muội ấy cũng như vậy.

 Ví như Phạm thiên ở giữa chúng Phạm thiên, uy nghi vắng lặng, công đức tròn đầy,

 dũng mãnh tinh tấn không thể kể xiết; người cầu tam-muội cũng như vậy.

 Lại như vua thầy thuốc ở thế gian, ban cho người bệnh đủ thứ thuốc hay;

 (người ấy) thuận theo tâm trong sạch của chư Phật, chưa từng lìa tánh không vốn có (?).

 Ví như núi Tuyết, vua của các núi, sáng rực như vua chuyển luân,

 cũng như cỗ xe báu trang nghiêm đẹp đẽ; người ấy thấy chư Phật đầy đủ các tướng tốt.

 Lại như chim hộc chúa trắng sáng tuyệt vời, tự tại bay lượn giữa không trung không ngăn ngại;

 thân sắc vàng của chư Phật cũng như vậy; người con thật của Thế Tôn niệm như thế.

 Ngọn đèn trí trong sạch của tam-muội không nhơ phá được mọi bóng tối mịt mù;

 người ấy trừ hết mọi ý tưởng về sự vật, niệm ánh sáng không ngăn ngại của trí Phật.

 Các nhơ bẩn tiêu diệt, không còn chất độc giận dữ, vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) được làm trong sạch, đó là người có trí vi diệu.

 Nếu quán được lẽ không có mình, không có người, người ấy không bao giờ còn chấp các hình tướng;

 trong chỗ không nghi ngờ, trí trong sạch sinh ra, dứt được hết các cái thấy chấp vào sự tồn tại.

 Cũng đã diệt mất ý tưởng về ấm và giới (các thành phần cấu tạo nên thân tâm và thế giới), nghe pháp trừ phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si mê), được mát mẻ an lạc.

 Này tỳ-kheo (người nam xuất gia), nên biết rằng các con Phật cùng các tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia) trong sạch,

 những ưu-bà-tắc, ưu-bà-di (người nam, người nữ theo Phật tu tại gia), nếu niệm được điều này thì được tam-muội.

 Kinh Đại Phương Đẳng Đại Tập Hiền Hộ, quyển thứ năm.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video