Thiên 0 — Mục lục và lời tựa

 # Dưỡng Lão Phụng Thân Thư (Sách về việc nuôi dưỡng người già, phụng dưỡng cha mẹ)

 Dưỡng Lão Phụng Thân Thư, Trần Trực đời Tống soạn.

 Lời tựa

 Quyển thượng

 Mục thứ nhất: Các bài chữa bằng ăn uống để nuôi dưỡng người già, ích khí (bồi bổ khí, tức sinh lực của cơ thể)

 Mục thứ hai: Các bài chữa bằng ăn uống cho bệnh mắt của người già

 Mục thứ ba: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già bị điếc tai, ù tai

 Mục thứ tư: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già mắc ngũ lao thất thương (ngũ lao: năm loại hao tổn do một tư thế hay việc làm kéo dài quá sức, như nhìn lâu hại huyết, nằm lâu hại khí, ngồi lâu hại thịt, đứng lâu hại xương, đi lâu hại gân; thất thương: bảy loại tổn thương tạng phủ và thân thể do ăn uống, cảm xúc, lao lực, thời tiết gây ra)

 Mục thứ năm: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già bị hư tổn (cơ thể suy yếu, hao mòn khí huyết), gầy gò

 Mục thứ sáu: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già có khí của tỳ vị yếu (tỳ vị: theo Đông y là lá lách và dạ dày, chỉ chung bộ máy tiêu hóa và hấp thu thức ăn)

 Mục thứ bảy: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già bị tả lỵ (tả: đi ngoài phân lỏng; lỵ: đi ngoài nhiều lần, mót rặn, phân có máu mũi)

 Mục thứ tám: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già bị phiền khát do nhiệt (bứt rứt khó chịu, khát nước vì trong người nóng)

 Mục thứ chín: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già bị thủy khí (chứng nước ứ lại trong cơ thể gây phù thũng)

 Mục thứ mười: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già bị suyễn, ho

 Mục thứ mười một: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già bị cước khí (?) (chứng bệnh ở chân: chân phù, tê, yếu, đau nhức, nặng thì lan lên tim)

 Mục thứ mười hai: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già mắc các chứng lâm (tiểu tiện khó, rắt, buốt, nhỏ giọt không thông)

 Mục thứ mười ba: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già bị ế tắc (nghẹn, nuốt khó, thức ăn như bị tắc ở cổ họng hoặc ngực)

 Mục thứ mười bốn: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già bị lãnh khí (khí lạnh tích lại trong bụng gây đau, đầy trướng)

 Mục thứ mười lăm: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già mắc các chứng trĩ

 Mục thứ mười sáu: Các bài chữa bằng ăn uống cho người già mắc các chứng phong (các bệnh theo Đông y do "gió độc" gây ra, như trúng gió, méo miệng, tê liệt chân tay, chóng mặt)

 Quyển hạ

 Mục thứ nhất: Điều chỉnh và chữa trị bằng ăn uống

 Mục thứ hai: Hình chứng (các biểu hiện bên ngoài của bệnh) và mạch hậu (các dấu hiệu nhận biết qua bắt mạch)

 Mục thứ ba: Dùng thầy thuốc và thuốc men để nâng đỡ

 Mục thứ tư: Tính khí và sở thích

 Mục thứ năm: Lúc nhàn rỗi ở nhà và việc sinh hoạt hằng ngày

 Mục thứ sáu: Nghèo giàu, họa phúc

 Mục thứ bảy: Những điều răn, điều kiêng và việc giữ gìn bảo vệ

 Mục thứ tám: Phép dùng thuốc phòng sẵn bệnh tật, dùng chung trong bốn mùa để nuôi dưỡng người già

 Các bài thuốc dùng chung bốn mùa cho đàn ông và phụ nữ

 Mục thứ chín: Nhiếp dưỡng mùa xuân (giữ gìn và bồi dưỡng sức khỏe theo mùa xuân)

 Các bài thuốc dùng trong mùa xuân

 Mục thứ mười: Nhiếp dưỡng mùa hạ

 Các bài thuốc dùng trong mùa hạ

 Mục thứ mười một: Nhiếp dưỡng mùa thu

 Các bài thuốc dùng trong mùa thu

 Mục thứ mười hai: Nhiếp dưỡng mùa đông

 Các bài thuốc dùng trong mùa đông

 Các bài thuốc giản tiện mà hay, để sẵn phòng khi cấp cứu cho người già

 Phần viết thêm của Dưỡng Lão Phụng Thân Thư

 Phần phụ

 Mục thứ sáu: Nghèo giàu, họa phúc

 Lời tựa

 Xưa kia, bậc thánh nhân phân định và sắp đặt dược thạch (thuốc men nói chung, gồm thảo dược và khoáng vật) để chữa các bệnh tật, là vì ngũ tạng (năm tạng chính trong cơ thể theo Đông y: tâm, can, tỳ, phế, thận) vốn gốc ở ngũ hành (năm yếu tố cơ bản: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), mà ngũ hành có lẽ tương sinh (hành này nuôi dưỡng, làm nảy sinh hành kia) và tương thắng (hành này chế ngự, khắc chế hành kia). Vinh vệ (vinh khí là phần tinh chất đi trong mạch nuôi dưỡng cơ thể; vệ khí là phần khí đi ngoài mạch bảo vệ cơ thể) vốn gốc ở âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau của mọi sự vật), mà âm dương có lẽ nghịch thuận (vận hành trái hay đúng với quy luật).

 Cho nên muôn vật đều bẩm thụ âm dương ngũ hành mà sinh ra, nên có ngũ sắc (năm màu: xanh, đỏ, vàng, trắng, đen), có ngũ vị (năm vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn), có tính hàn tính nhiệt (lạnh hay nóng), có tính lành tính độc. Thánh nhân lấy các tính chất về màu, vị, lạnh nóng, lành độc của chúng, quy về ngũ hành, rồi bào chế làm thuốc để chữa các bệnh.

 Với chứng thuận theo khí của ngũ hành thì dùng vật tương sinh làm thuốc để bồi dưỡng; với chứng nghịch khí của ngũ hành thì dùng vật tương thắng làm thuốc để công phá (đánh đuổi tà bệnh). Có khi tả mẹ để lợi cho con, có khi tả con để bổ cho mẹ (theo quan hệ tương sinh, hành sinh ra là "mẹ", hành được sinh ra là "con"; "tả" là làm vơi bớt cái thừa, "bổ" là bồi thêm cái thiếu, tức là chữa tạng này thông qua tạng có quan hệ mẹ con với nó). Đó là những phép dùng thuốc kỳ diệu.

 Sách "Kinh" nói: "Trời đất là kẻ lấy trộm của muôn vật; con người là kẻ lấy trộm của muôn vật." Con người lấy của muôn vật làm phương tiện nuôi sống mình. Những vật trên cạn dưới nước dùng làm đồ ăn thức uống, không dưới nghìn loại; các tính chất về năm màu, năm vị, lạnh nóng, bổ tả của chúng cũng đều bẩm thụ từ âm dương ngũ hành, chẳng khác gì thuốc.

 Đại thể phép dùng thuốc là: lấy lạnh chữa nóng, lấy nóng chữa lạnh; chứng thực (bệnh tà thừa thãi, mạnh) thì tả cho vơi bớt, chứng hư (chính khí trong người thiếu hụt, yếu) thì bổ thêm. Đó là điều cốt yếu của việc dùng thuốc. Người ta nếu biết được tính chất của thức ăn, điều chỉnh mà sử dụng, thì còn hơn thuốc gấp bội.

 Bởi tính người già đều chán thuốc mà thích ăn, nên lấy ăn uống chữa bệnh thì hơn dùng thuốc. Huống chi bệnh của người già phải dè dặt với các thứ gây nôn, gây tháo dạ, lại càng nên dùng ăn uống mà chữa. Phàm người già có bệnh, nên chữa bằng ăn uống trước; chữa bằng ăn uống chưa khỏi rồi mới cho dùng thuốc. Đó là phép lớn của việc nuôi dưỡng người già.

 Vì vậy, người giỏi chữa bệnh không bằng người giỏi giữ gìn để khỏi mắc bệnh; người giỏi dùng thuốc không bằng người giỏi lo việc ăn uống. Nay lấy các sách "Thực Y Tâm Kính", "Thực Liệu Bản Thảo",

 "Thuyên Thực Yếu Pháp", "Chư Gia Pháp Soạn", cùng các phép chữa bằng ăn uống trong sách chú giải "Thái Bình Thánh Huệ Phương", xếp theo loại thành các bài chữa bằng ăn uống để nuôi dưỡng người già. Mỗi loại mở riêng mục, dùng để chữa các bệnh, đều kê đủ dưới đây. Người làm con nên lưu tâm.

 Thừa phụng lang (một bậc hàm quan văn đời Tống), trước kia giữ chức huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Hưng Hóa thuộc Thái Châu, là Trần Trực soạn thuật.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video