Thiên 29 — Phương cấp cứu giản tiện cho người già

 Những bài thuốc phòng khi cấp cứu của ông lão Giản Diệu

 Chữa mọi vết thương, vết dập chảy máu, làm tiêu sưng độc. Bài Tần vương bối chỉ tán (tán: thuốc làm thành dạng bột).

 Tuyên liên (vị hoàng liên, rễ cây đắng màu vàng, loại tốt ở vùng Tuyên Châu), tân lang (hạt cau), mỗi vị lượng bằng nhau.

 Các vị trên tán thành bột. Bị thương do va đập, té ngã thì rắc bột khô đắp lên. Muốn tiêu sưng thì hòa bột với nước lạnh, dùng lông gà quét lên, rất hay.

 Chữa mất tiếng. Bài Hồi thanh ẩm tử (ẩm tử: thuốc sắc lấy nước uống).

 Tạo giác (quả bồ kết) một quả, cạo bỏ vỏ đen và hạt; củ cải hai củ, thái lát.

 Các vị trên cho vào hai bát nước, sắc chung đến khi còn dưới nửa bát thì uống. Không quá ba lần uống là nói được. Ăn luôn cả củ cải thì càng hay.

 Chữa chảy máu cam. Bài Đề hồ tửu.

 Lấy nửa chén nước cốt củ cải nguyên chất, nửa chén rượu nóng, hòa cho đều. Lại đặt vào nước nóng hâm cho ấm rồi uống, thấy hiệu nghiệm ngay.

 Bổ hạ nguyên (nguyên khí ở phần dưới cơ thể, chủ yếu là thận), làm râu tóc đen lại, làm mạnh chân và đầu gối, giúp ăn ngon, làm sắc mặt tươi tắn, chữa đau lưng. Bài Đỗ trọng hoàn (hoàn: thuốc viên).

 Đỗ trọng một lạng (lạng: đơn vị cân thời xưa, khoảng 40 gam), chích (nướng trên lửa) cho đến khi vàng là được; bổ cốt chỉ một lạng, sao cho thơm chín, tán bột; nhân hạt óc chó một lạng, ngâm nước nóng, bóc bỏ vỏ lụa, nghiền mịn.

 Ba vị trên nghiền cho đều, trộn với mật ong đã luyện (đun cô lại) làm viên to bằng hạt ngô đồng. Uống lúc bụng đói, mỗi lần ba mươi viên với rượu ấm.

 Chữa mọi bệnh về mắt, thuốc rửa mắt.

 Đảm phàn (phèn xanh) một lạng, [chữ thiếu, có lẽ là "nung"] (?) cho đến khi trắng, để cho hết hỏa độc (tính nóng độc còn sót lại trong thuốc sau khi nung, sao) rồi mới dùng; hoạt thạch (một loại bột đá trơn) một lạng, nghiền; tần bì (vỏ cây tần bì) nửa lạng; nị phấn (khinh phấn, một loại bột chế từ thủy ngân) hai tiền chủy (?) (tiền chủy: lượng bột vừa đầy trên một đồng tiền dùng làm thìa đong; tiền: đơn vị cân bằng một phần mười lạng).

 Các vị trên mỗi lần dùng một tự (lượng bột phủ kín một phần tư đồng tiền). Ngâm vào nước sôi, đợi ấm, nhắm mắt lại, rửa hai đầu [chữ thiếu, có lẽ là "khóe mắt"] (?), rửa cho đến khi nước nguội thì thôi.

 Bồi bổ, chữa mắt nhìn thấy đốm đen. Bài Minh mục xuyên tiêu hoàn (thuốc viên hạt tiêu Tứ Xuyên làm sáng mắt).

 Xuyên tiêu (hạt tiêu vùng Tứ Xuyên) một cân, cứ một cân tiêu dùng một cân muối trộn ướp qua một đêm, thay muối ba lần, ướp ba đêm, lấy ra phơi khô, bỏ muối đi rồi dùng; hắc sâm (huyền sâm) nửa cân, thái nhỏ.

 Hai vị trên tán bột, trộn với mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi ngày uống ba mươi viên với nước muối, uống sau bữa ăn và lúc sắp đi ngủ.

 Chữa chứng thận hư lạnh, vùng can cách (vùng gan và cơ hoành) có phù nhiệt (hơi nóng bốc nổi lên trên) xông lên hai mắt, làm mắt sinh màng mộng, thấy đốm đen, bị phong độc (khí độc từ bên ngoài xâm nhập theo kiểu gió), lâu ngày chữa không khỏi.

 Thanh diêm (muối mỏ màu xanh) một lạng, nghiền sống; thương truật một lạng, trước hết ngâm rửa bằng nước vo gạo ba ngày, sấy khô, thái; mộc tặc thảo (cỏ tháp bút) một lạng, ngâm nước tiểu ba ngày, sấy khô.

 Các vị trên tán bột. Uống lúc bụng đói, mỗi lần một tiền hòa với nước đun sôi. Nếu bệnh nặng, mắt đã thành màu xanh trắng, không nhìn thấy gì, thì uống không quá mười lần. Bệnh nhẹ chỉ cần hai ba lần.

 Chữa mắt chảy nước mắt lạnh (nước mắt chảy ra không do nóng đỏ, thường do hư lạnh). Bài Mộc tặc tán.

 Mộc tặc một lạng, tán bột; mộc nhĩ một lạng, đốt thành tro đen.

 Hai vị trên nghiền chung cho đều. Mỗi lần dùng hai tiền, sắc chín với nước vo gạo trong, để ấm rồi hòa uống. Sau bữa ăn và lúc sắp đi ngủ, mỗi lúc uống một lần.

 Chữa chứng trường phong (bệnh đi ngoài ra máu do phong tà ở ruột) đi ngoài ra máu, bài thuốc cầm được ngay trong ngày.

 Phụ tử (củ con của cây ô đầu) một lạng, bào (vùi vào tro nóng cho chín), bỏ vỏ và phần cuống, tán bột; lục phàn (phèn xanh lục) bốn lạng, đựng vào bình, [chữ thiếu, có lẽ là "nung"] (?) chừng một bữa ăn, đợi nguội, lấy một hợp (đơn vị đong bằng một phần mười thăng) muối ăn và một lạng lưu huỳnh nghiền chung với phèn, lại cho vào bình nung như trước, lâu chừng một bữa ăn, đợi nguội lấy ra, nghiền mịn mà dùng.

 Hai vị trên nghiền chung cho đều, trộn với cháo gạo kê làm viên to bằng hạt ngô đồng. Uống lúc bụng đói, mỗi lần ba mươi viên với nước cốt sinh địa hoàng (củ địa hoàng tươi), trong ngày là cầm máu. Uống một tháng thì dứt hẳn bệnh, cũng có thể uống lâu dài. Thuốc giúp hạ nguyên, trừ phong khí (khí độc kiểu gió gây bệnh), bồi bổ tạng phủ (các cơ quan nội tạng).

 Chữa đi tả và kiết lỵ. Bài Nhũ hương tán. Làm điều hòa khí, cầm chứng tạng độc (độc tích ở nội tạng gây đi ngoài ra máu), đi ngoài ra máu, đau trong bụng và các chứng tương tự.

 Nhũ hương (nhựa thơm của cây nhũ hương) một ít; vỏ quả kha tử một phân (phân: đơn vị cân xưa, trong sách thuốc thời này thường bằng một phần tư lạng); đương quy nửa lạng; mộc hương nửa phân.

 Các vị trên thái nhỏ, sao qua với nhũ hương, đến khi đương quy khô là được, giã thành bột. Mỗi lần uống hai tiền, dùng nước vo gạo cũ lần thứ ba, sáu phần chén, sắc còn năm phần. Uống lúc bụng đói, trước buổi trưa. Bài này rất hay, người bệnh đã hơn trăm ngày uống vào đều khỏi.

 Bài Vân hương hoàn chữa phong và huyết ứ đọng, dồn xuống dưới thành chứng trường phong và bệnh trĩ.

 Lộc giác (gạc hươu) một lạng, nung cho đỏ, đợi nguội thì nghiền; vân đài tử (hạt cải dầu) nửa lạng, sao qua.

 Hai vị trên tán bột, lấy bột mì nấu với giấm thành hồ, trộn làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống mười viên với nước cơm, uống với rượu ấm cũng được. Uống lúc bụng đói, trước bữa ăn.

 Bài Bạch hương tán chữa mọi chứng ác sang (mụn nhọt độc, lở loét nặng) đau không chịu nổi.

 Phong hương (nhựa cây sau sau) một phân, lót giấy đặt trên đất, chừng một bữa ăn cho giòn, nghiền mịn; nị phấn một phân.

 Hai vị trên nghiền chung thật mịn cho đều. Khi có người bệnh, trước hết ngậm tương thủy (nước cơm để lên men chua) trong miệng cho ấm, nhổ ra rửa sạch chỗ nhọt, rồi rắc bột thuốc khô lên, đau dứt ngay, cứ đắp cho đến khi khỏi.

 Chữa kim sang (vết thương do dao, kiếm, binh khí), thủy độc (vết thương dính nước sinh độc), dằm gỗ đâm, ung thư (nhọt lớn sưng mủ, nông là ung, sâu là thư), nhiệt độc và các chứng tương tự. Bài Khắc thánh tán. Với vết thương do binh khí thì thuốc này hay nhất.

 Gạo nếp ba thăng (thăng: đơn vị đong thời xưa), nhặt bỏ hạt gạo tẻ lẫn vào, cho vào chậu sứ, bắt đầu từ bốn mươi chín ngày trước tết Đoan Ngọ (mùng năm tháng năm âm lịch) thì ngâm nước lạnh, mỗi ngày thay nước hai lần, lấy tay nhẹ nhàng vo, đảo, chắt bỏ nước, đừng làm nát gạo, ngâm đến ngày Đoan Ngọ thì lấy ra. Dùng lụa sống khô bọc lại, treo ở chỗ thoáng gió mà cất giữ.

 Khi dùng, mỗi lần lấy một ít, sao cho cháy đen, nghiền thành bột, hòa với nước lạnh thành cao, to nhỏ tùy vết thương, đắp kín bên ngoài miệng vết thương, dùng lụa hoặc vải buộc chặt, đừng động vào nữa, đợi vết thương lành. Nếu vết thương do binh khí lỡ dính nước lã, miệng vết thương mưng mủ, nóng rát (?) ngày càng nặng, thì vội lấy cao thuốc đắp kín, chừng ba bữa ăn chỗ sưng đã tiêu, không mưng mủ nữa, cứ thế cho đến khi liền miệng.

 Nếu ung thư hay nhọt độc mới phát, vừa thấy [chữ thiếu] (?) sưng đỏ nóng, vội lấy cao thuốc dán lên, một đêm là tiêu. Hầu bế (họng sưng tắc nghẽn) và họng sưng đau, sưng má (?) (có lẽ là bệnh quai bị), đều dán thuốc ở dưới cổ và chỗ sưng. Nếu dằm tre, dằm gỗ đâm vào thịt, lúc sắp đi ngủ thì dán lên, sáng hôm sau bóc ra xem, cái dằm đã ra nằm trong thuốc. Nếu dán chỗ sưng độc thì thuốc khô là thay, luôn giữ cho ẩm là hay. Riêng vết thương do binh khí bị nhiễm nước thì không được thay, sợ làm tổn hại miệng vết thương.

 Chữa tay và cánh tay đau nhức, lạnh, nặng nề, không có sức. Bài Hổ cốt tán. Xương hổ hai tiền, tán bột thô, sao vàng. Linh dương giác (sừng sơn dương) cạo vụn hai lạng. Thược dược hai lạng.

 Các vị trên ngâm chung với rượu một đêm, sấy khô, giã thành bột. Mỗi lần uống hai tiền, hòa với rượu ấm, uống trước bữa ăn.

 Chữa phong ở thượng tiêu (phần trên cơ thể, từ ngực trở lên), nhiệt độc, mụn nhọt sưng. Bài Hoàng [kỳ] tán (?). Cũng chữa nhiệt độc của chứng phát bối (nhọt độc mọc ở lưng).

 Hoàng [kỳ] (?) hai lạng, phòng phong một lạng rưỡi, cam thảo một lạng, chích. Các vị trên tán bột. Pha như pha trà, mỗi lần uống một tiền.

 Chữa phong khí. Bài Thần bạch tán.

 Bạch chỉ hai lạng, cam thảo một lạng.

 Các vị trên thái thành miếng to cỡ hạt xúc xắc. Sao chung bằng lửa nhỏ cho đến màu tím sẫm, đừng để cháy đen. Đổ ra đất cho hết hỏa độc, giã thành bột. Mỗi lần uống một tiền rưỡi, với tám phần chén nước, hai lát gừng, hai quả táo, sắc chung còn sáu phần, uống khi còn ấm vừa miệng. Nếu bị thương hàn (bệnh do cảm phải khí lạnh, có sốt) hay bệnh thời khí (bệnh lây theo mùa), thì bỏ táo và gừng, thay bằng ba tấc hành trắng và năm mươi hạt đậu xị (đậu đen lên men), uống như trước. Chừng khoảng thời gian người đi được năm bảy dặm thì uống thêm lần nữa, ra được mồ hôi là tốt.

 Chữa mọi chứng đau nhói ở vùng tim và bụng. Bài Ứng thống hoàn.

 Nhũ hương một lạng, ngũ linh chi (phân sóc bay) một lạng, một dược (nhựa cây một dược) một lạng, xuyên ô đầu (củ ô đầu vùng Tứ Xuyên) hai lạng, bỏ vỏ và phần cuống.

 Các vị trên tán bột, trộn với hồ bột mì làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần nuốt hai mươi viên với nước đun sôi.

 Bài chữa kiết lỵ đỏ trắng (đi ngoài ra máu và mũi lẫn lộn): hoàng liên nửa lạng, hán tiêu (hạt tiêu vùng Hán Trung) một lạng.

 Hai vị trên sao chung cho vàng, để cho hết hỏa độc, tán bột, lấy thịt quả mơ muối để đã nhiều năm trộn làm viên to bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống hai mươi viên với nước muối.

 Trẻ em thì tăng giảm liều lượng mà dùng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video