Phần thứ nhất (hội thứ nhất của bộ kinh), phẩm Tìm cầu Bát-nhã, thứ hai mươi bảy, đoạn thứ sáu.
Bấy giờ, Cụ thọ (tiếng tôn xưng một vị tu sĩ trưởng lão, nghĩa là "bậc đáng kính, sống lâu") Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "Không") lại nói với Thiên Đế Thích (vua của các vị trời ở cõi trời Đao-lợi): "Kiều-thi-ca (họ của Đế Thích, dùng để gọi ông)! Trước đây ông hỏi rằng Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ giác ngộ đưa người tu sang "bờ bên kia", tức thoát khỏi mê lầm và khổ đau) mà Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành cầu thành Phật để cứu mọi chúng sinh, là bậc Bồ-tát lớn) thực hành thì nên tìm ở đâu.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong sắc (phần vật chất, gồm thân xác và mọi thứ có hình chất). Không nên tìm trong thọ (cảm giác vui, khổ, hay không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung hình ảnh và khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, quyết định) và thức (sự hay biết, phân biệt). Năm thứ sắc, thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người. Không nên tìm ở chỗ tách rời sắc. Không nên tìm ở chỗ tách rời thọ, tưởng, hành, thức.
Vì sao vậy? Sắc; thọ, tưởng, hành, thức; cái tách rời sắc; cái tách rời thọ, tưởng, hành, thức; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng (gắn kết, hợp nhất với nhau), cũng chẳng phải không tương ưng. Chúng chẳng phải có sắc (có hình chất), cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại (chiếm chỗ và ngăn ngại lẫn nhau như vật chất), cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng (không có hình tướng hay dấu hiệu riêng nào để nắm bắt).
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là sắc, chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức. Nó cũng chẳng phải tách rời sắc, chẳng phải tách rời thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là sắc, chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức, cũng chẳng phải tách rời sắc, chẳng phải tách rời thọ, tưởng, hành, thức. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong sắc, không nên tìm trong thọ, tưởng, hành, thức. Không nên tìm ở chỗ tách rời sắc, không nên tìm ở chỗ tách rời thọ, tưởng, hành, thức.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nhãn xứ (con mắt, xét như "xứ", tức nơi làm phát sinh nhận thức; sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng hợp thành mười hai xứ). Không nên tìm trong nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân thể) và ý xứ (tâm ý). Không nên tìm ở chỗ tách rời nhãn xứ. Không nên tìm ở chỗ tách rời nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.
Vì sao vậy? Nhãn xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; cái tách rời nhãn xứ; cái tách rời nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nhãn xứ, chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Nó cũng chẳng phải tách rời nhãn xứ, chẳng phải tách rời nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nhãn xứ, chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, cũng chẳng phải tách rời nhãn xứ, chẳng phải tách rời nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nhãn xứ, không nên tìm trong nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Không nên tìm ở chỗ tách rời nhãn xứ, không nên tìm ở chỗ tách rời nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong sắc xứ (hình sắc, tức đối tượng của mắt). Không nên tìm trong thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị nếm), xúc xứ (những gì thân chạm biết) và pháp xứ (các đối tượng của tâm ý như ý niệm, sự việc). Không nên tìm ở chỗ tách rời sắc xứ. Không nên tìm ở chỗ tách rời thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.
Vì sao vậy? Sắc xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; cái tách rời sắc xứ; cái tách rời thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là sắc xứ, chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Nó cũng chẳng phải tách rời sắc xứ, chẳng phải tách rời thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là sắc xứ, chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, cũng chẳng phải tách rời sắc xứ, chẳng phải tách rời thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong sắc xứ, không nên tìm trong thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Không nên tìm ở chỗ tách rời sắc xứ, không nên tìm ở chỗ tách rời thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nhãn giới (con mắt, xét như một "giới", tức một trong mười tám yếu tố hợp thành quá trình nhận thức). Không nên tìm trong sắc giới (hình sắc, tức đối tượng của mắt; ở đây không phải là cõi Sắc giới), nhãn thức giới (sự hay biết nảy sinh qua mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và sự hay biết của mắt), và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra (các cảm giác vui, khổ, hay không vui không khổ nảy sinh nhờ sự tiếp xúc ấy). Không nên tìm ở chỗ tách rời nhãn giới. Không nên tìm ở chỗ tách rời sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra.
Vì sao vậy? Nhãn giới; sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra; cái tách rời nhãn giới; cái tách rời sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nhãn giới. Nó chẳng phải là sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc, và các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Nó chẳng phải tách rời nhãn giới, chẳng phải tách rời sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nhãn giới, chẳng phải là sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Nó cũng chẳng phải tách rời nhãn giới, chẳng phải tách rời sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nhãn giới, không nên tìm trong sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời nhãn giới, không nên tìm ở chỗ tách rời sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nhĩ giới (tai). Không nên tìm trong thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (sự hay biết qua tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc giữa tai, âm thanh và sự hay biết của tai), và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời nhĩ giới. Không nên tìm ở chỗ tách rời thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra.
Vì sao vậy? Nhĩ giới; thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra; cái tách rời nhĩ giới; cái tách rời thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nhĩ giới. Nó chẳng phải là thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc, và các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Nó chẳng phải tách rời nhĩ giới, chẳng phải tách rời thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nhĩ giới, chẳng phải là thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Nó cũng chẳng phải tách rời nhĩ giới, chẳng phải tách rời thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nhĩ giới, không nên tìm trong thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời nhĩ giới, không nên tìm ở chỗ tách rời thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong tỷ giới (mũi). Không nên tìm trong hương giới (mùi), tỷ thức giới (sự hay biết qua mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc giữa mũi, mùi và sự hay biết của mũi), và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời tỷ giới. Không nên tìm ở chỗ tách rời hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra.
Vì sao vậy? Tỷ giới; hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra; cái tách rời tỷ giới; cái tách rời hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là tỷ giới. Nó chẳng phải là hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc, và các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Nó chẳng phải tách rời tỷ giới, chẳng phải tách rời hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là tỷ giới, chẳng phải là hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Nó cũng chẳng phải tách rời tỷ giới, chẳng phải tách rời hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong tỷ giới, không nên tìm trong hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời tỷ giới, không nên tìm ở chỗ tách rời hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong thiệt giới (lưỡi). Không nên tìm trong vị giới (vị nếm), thiệt thức giới (sự hay biết qua lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc giữa lưỡi, vị và sự hay biết của lưỡi), và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời thiệt giới. Không nên tìm ở chỗ tách rời vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra.
Vì sao vậy? Thiệt giới; vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra; cái tách rời thiệt giới; cái tách rời vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là thiệt giới. Nó chẳng phải là vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc, và các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Nó chẳng phải tách rời thiệt giới, chẳng phải tách rời vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là thiệt giới, chẳng phải là vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Nó cũng chẳng phải tách rời thiệt giới, chẳng phải tách rời vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong thiệt giới, không nên tìm trong vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời thiệt giới, không nên tìm ở chỗ tách rời vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong thân giới (thân thể). Không nên tìm trong xúc giới (những gì thân chạm biết như nóng, lạnh, cứng, mềm), thân thức giới (sự hay biết qua thân), thân xúc (sự tiếp xúc giữa thân, vật được chạm và sự hay biết của thân), và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời thân giới. Không nên tìm ở chỗ tách rời xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra.
Vì sao vậy? Thân giới; xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra; cái tách rời thân giới; cái tách rời xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là thân giới. Nó chẳng phải là xúc giới, thân thức giới, thân xúc, và các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Nó chẳng phải tách rời thân giới, chẳng phải tách rời xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là thân giới, chẳng phải là xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Nó cũng chẳng phải tách rời thân giới, chẳng phải tách rời xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong thân giới, không nên tìm trong xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời thân giới, không nên tìm ở chỗ tách rời xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong ý giới (tâm ý). Không nên tìm trong pháp giới (ở đây là các đối tượng của tâm ý, tức mọi ý niệm, sự việc mà tâm nhận biết), ý thức giới (sự hay biết của tâm ý), ý xúc (sự tiếp xúc giữa tâm ý, đối tượng và sự hay biết của ý), và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời ý giới. Không nên tìm ở chỗ tách rời pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra.
Vì sao vậy? Ý giới; pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra; cái tách rời ý giới; cái tách rời pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là ý giới. Nó chẳng phải là pháp giới, ý thức giới, ý xúc, và các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Nó chẳng phải tách rời ý giới, chẳng phải tách rời pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là ý giới, chẳng phải là pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Nó cũng chẳng phải tách rời ý giới, chẳng phải tách rời pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong ý giới, không nên tìm trong pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra. Không nên tìm ở chỗ tách rời ý giới, không nên tìm ở chỗ tách rời pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc). Không nên tìm trong thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống) và thức giới (yếu tố hay biết). Sáu yếu tố này gọi chung là sáu giới, hợp thành con người. Không nên tìm ở chỗ tách rời địa giới. Không nên tìm ở chỗ tách rời thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Vì sao vậy? Địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới; cái tách rời địa giới; cái tách rời thủy, hỏa, phong, không, thức giới; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là địa giới, chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Nó cũng chẳng phải tách rời địa giới, chẳng phải tách rời thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là địa giới, chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới, cũng chẳng phải tách rời địa giới, chẳng phải tách rời thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong địa giới, không nên tìm trong thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Không nên tìm ở chỗ tách rời địa giới, không nên tìm ở chỗ tách rời thủy, hỏa, phong, không, thức giới.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: kiếp sống trong vòng sinh tử là khổ). Không nên tìm trong Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ, tức tham ái và phiền não), Diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ, tức Niết-bàn) và Đạo thánh đế (chân lý về con đường tu hành dẫn đến chỗ dứt khổ). Bốn điều này gọi chung là Bốn thánh đế. Không nên tìm ở chỗ tách rời Khổ thánh đế. Không nên tìm ở chỗ tách rời Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Vì sao vậy? Khổ thánh đế; Tập, Diệt, Đạo thánh đế; cái tách rời Khổ thánh đế; cái tách rời Tập, Diệt, Đạo thánh đế; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là Khổ thánh đế, chẳng phải là Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Nó cũng chẳng phải tách rời Khổ thánh đế, chẳng phải tách rời Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là Khổ thánh đế, chẳng phải là Tập, Diệt, Đạo thánh đế, cũng chẳng phải tách rời Khổ thánh đế, chẳng phải tách rời Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong Khổ thánh đế, không nên tìm trong Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Không nên tìm ở chỗ tách rời Khổ thánh đế, không nên tìm ở chỗ tách rời Tập, Diệt, Đạo thánh đế.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý). Vô minh là khâu đầu của mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai khâu nối nhau làm nhân làm quả, giữ chúng sinh trong vòng sinh tử. Không nên tìm trong các khâu còn lại. Đó là hành (những hành động tạo nghiệp, tức tạo ra kết quả về sau), thức (thức thần nối sang đời sau), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc với đối tượng), thọ (cảm giác), ái (lòng tham luyến), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo thành, dẫn đến đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), cùng với sầu, than, khổ, lo, buồn phiền. Không nên tìm ở chỗ tách rời vô minh. Không nên tìm ở chỗ tách rời hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền.
Vì sao vậy? Vô minh; hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền; cái tách rời vô minh; cái tách rời hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là vô minh. Nó chẳng phải là hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền. Nó chẳng phải tách rời vô minh, chẳng phải tách rời hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là vô minh, chẳng phải là hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền. Nó cũng chẳng phải tách rời vô minh, chẳng phải tách rời hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong vô minh, không nên tìm trong hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền. Không nên tìm ở chỗ tách rời vô minh, không nên tìm ở chỗ tách rời hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, buồn phiền.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nội không (sáu giác quan bên trong vốn là "không", tức không có tự thể cố định). Không nên tìm trong các thứ "không" còn lại, gồm:
- ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài là không);
- nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không);
- không không (ngay cái "không" cũng là không);
- đại không (mười phương, không gian rộng lớn cũng là không);
- thắng nghĩa không (chân lý tối cao, tức Niết-bàn, cũng là không);
- hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không);
- vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không);
- tất cánh không (rốt ráo là không);
- vô tế không (không có đầu, không có cuối, nên là không);
- tán không (các pháp do hợp lại rồi tan rã nên là không);
- vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không);
- bản tính không (bản tính vốn là không);
- tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không);
- cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không);
- nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không);
- bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, nên là không);
- vô tính không (không có tự tính nên là không);
- tự tính không (tự tính vốn là không);
- vô tính tự tính không (cả cái "không có tính" lẫn "tự tính" đều là không).
Không nên tìm ở chỗ tách rời nội không. Không nên tìm ở chỗ tách rời ngoại không cho đến vô tính tự tính không.
Vì sao vậy? Nội không; ngoại không cho đến vô tính tự tính không; cái tách rời nội không; cái tách rời ngoại không cho đến vô tính tự tính không; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nội không. Nó chẳng phải là ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Nó chẳng phải tách rời nội không, chẳng phải tách rời ngoại không cho đến vô tính tự tính không.
Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nội không, chẳng phải là ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Nó cũng chẳng phải tách rời nội không, chẳng phải tách rời ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nội không, không nên tìm trong ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Không nên tìm ở chỗ tách rời nội không, không nên tìm ở chỗ tách rời ngoại không cho đến vô tính tự tính không.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong chân như (bản chất chân thật, "như vậy" không đổi của mọi sự vật). Không nên tìm trong các tên gọi khác của chân lý ấy, gồm:
- pháp giới (ở đây là thể tính chân thật chung khắp của mọi pháp);
- pháp tính (bản tính của các pháp);
- bất hư vọng tính (tính không hư dối);
- bất biến dị tính (tính không đổi khác);
- bình đẳng tính (tính như nhau, bình đẳng);
- ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt);
- pháp định (pháp vốn an định như thế);
- pháp trụ (pháp vốn trụ vững như thế);
- thực tế (chỗ tận cùng của sự thật);
- hư không giới (cảnh giới rỗng rang như hư không);
- bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn).
Không nên tìm ở chỗ tách rời chân như. Không nên tìm ở chỗ tách rời pháp giới cho đến bất tư nghị giới.
Vì sao vậy? Chân như; pháp giới cho đến bất tư nghị giới; cái tách rời chân như; cái tách rời pháp giới cho đến bất tư nghị giới; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là chân như. Nó chẳng phải là pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới. Nó chẳng phải tách rời chân như, chẳng phải tách rời pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là chân như, chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Nó cũng chẳng phải tách rời chân như, chẳng phải tách rời pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong chân như, không nên tìm trong pháp giới cho đến bất tư nghị giới. Không nên tìm ở chỗ tách rời chân như, không nên tìm ở chỗ tách rời pháp giới cho đến bất tư nghị giới.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong Bố thí ba-la-mật-đa. "Ba-la-mật-đa" là hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ. Bố thí ba-la-mật-đa là hạnh cho, giúp người khác. Không nên tìm trong các ba-la-mật-đa còn lại: Tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), An nhẫn (nhẫn nại, chịu đựng), Tinh tấn (siêng năng không lười), Tĩnh lự (thiền định, giữ tâm lắng yên) và Bát-nhã (trí tuệ thấu rõ thực tướng). Sáu hạnh này gọi chung là sáu ba-la-mật-đa. Không nên tìm ở chỗ tách rời Bố thí ba-la-mật-đa. Không nên tìm ở chỗ tách rời Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Vì sao vậy? Bố thí ba-la-mật-đa; Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; cái tách rời Bố thí ba-la-mật-đa; cái tách rời Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là Bố thí ba-la-mật-đa, chẳng phải là Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nó cũng chẳng phải tách rời Bố thí ba-la-mật-đa, chẳng phải tách rời Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là Bố thí ba-la-mật-đa, chẳng phải là Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nó cũng chẳng phải tách rời Bố thí ba-la-mật-đa, chẳng phải tách rời Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong Bố thí ba-la-mật-đa, không nên tìm trong Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không nên tìm ở chỗ tách rời Bố thí ba-la-mật-đa, không nên tìm ở chỗ tách rời Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền định từ thấp lên cao, ứng với cõi Sắc, tức cõi trời còn thân hình vi tế). Không nên tìm trong bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo niềm vui của người, xả là buông bỏ, bình đẳng). Cũng không nên tìm trong bốn vô sắc định (bốn bậc định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc, ứng với cõi Vô sắc). Không nên tìm ở chỗ tách rời bốn tĩnh lự. Không nên tìm ở chỗ tách rời bốn vô lượng, bốn vô sắc định.
Vì sao vậy? Bốn tĩnh lự; bốn vô lượng, bốn vô sắc định; cái tách rời bốn tĩnh lự; cái tách rời bốn vô lượng, bốn vô sắc định; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là bốn tĩnh lự, chẳng phải là bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Nó cũng chẳng phải tách rời bốn tĩnh lự, chẳng phải tách rời bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là bốn tĩnh lự, chẳng phải là bốn vô lượng, bốn vô sắc định, cũng chẳng phải tách rời bốn tĩnh lự, chẳng phải tách rời bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong bốn tĩnh lự, không nên tìm trong bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Không nên tìm ở chỗ tách rời bốn tĩnh lự, không nên tìm ở chỗ tách rời bốn vô lượng, bốn vô sắc định.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong tám giải thoát (tám phép quán trong thiền định giúp tâm thoát khỏi sự bám chấp vào hình sắc và các cảnh). Không nên tìm trong tám thắng xứ (tám phép quán giúp tâm làm chủ, vượt trên các đối tượng được quán). Không nên tìm trong chín thứ đệ định (chín bậc định nối tiếp nhau từ thấp lên cao, không xen tạp). Cũng không nên tìm trong mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi). Không nên tìm ở chỗ tách rời tám giải thoát. Không nên tìm ở chỗ tách rời tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.
Vì sao vậy? Tám giải thoát; tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; cái tách rời tám giải thoát; cái tách rời tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là tám giải thoát, chẳng phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Nó cũng chẳng phải tách rời tám giải thoát, chẳng phải tách rời tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là tám giải thoát, chẳng phải là tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Nó cũng chẳng phải tách rời tám giải thoát, chẳng phải tách rời tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong tám giải thoát, không nên tìm trong tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Không nên tìm ở chỗ tách rời tám giải thoát, không nên tìm ở chỗ tách rời tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong bốn niệm trụ (bốn phép giữ tâm chú ý quán sát thân, cảm giác, tâm và các pháp). Không nên tìm trong các pháp tu sau:
- bốn chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có);
- bốn thần túc (bốn nền tảng giúp định và thần thông thành tựu: ý muốn, sự tinh tấn, sự chuyên tâm, sự quán xét);
- năm căn (năm gốc rễ lành: lòng tin, tinh tấn, chính niệm, định, tuệ);
- năm lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành);
- bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ);
- tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng).
Không nên tìm ở chỗ tách rời bốn niệm trụ. Không nên tìm ở chỗ tách rời bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi.
Vì sao vậy? Bốn niệm trụ; bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi; cái tách rời bốn niệm trụ; cái tách rời bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là bốn niệm trụ. Nó chẳng phải là bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi. Nó chẳng phải tách rời bốn niệm trụ, chẳng phải tách rời bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là bốn niệm trụ, chẳng phải là bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi. Nó cũng chẳng phải tách rời bốn niệm trụ, chẳng phải tách rời bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong bốn niệm trụ, không nên tìm trong bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi. Không nên tìm ở chỗ tách rời bốn niệm trụ, không nên tìm ở chỗ tách rời bốn chính đoạn cho đến tám thánh đạo chi.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong Không giải thoát môn (cửa ngõ đưa đến giải thoát bằng cách quán mọi pháp đều là không). Không nên tìm trong Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi pháp không có tướng để nắm bắt) và Vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu, không tạo tác gì). Không nên tìm ở chỗ tách rời Không giải thoát môn. Không nên tìm ở chỗ tách rời Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn.
Vì sao vậy? Không giải thoát môn; Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn; cái tách rời Không giải thoát môn; cái tách rời Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là Không giải thoát môn, chẳng phải là Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn. Nó cũng chẳng phải tách rời Không giải thoát môn, chẳng phải tách rời Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là Không giải thoát môn, chẳng phải là Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn. Nó cũng chẳng phải tách rời Không giải thoát môn, chẳng phải tách rời Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong Không giải thoát môn, không nên tìm trong Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn. Không nên tìm ở chỗ tách rời Không giải thoát môn, không nên tìm ở chỗ tách rời Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong năm nhãn (năm thứ mắt, tức năm khả năng thấy biết: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật). Không nên tìm trong sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa và đi lại tự tại, nghe xa, biết tâm người khác, nhớ các đời trước, thấy xa, và dứt sạch phiền não). Không nên tìm ở chỗ tách rời năm nhãn. Không nên tìm ở chỗ tách rời sáu thần thông.
Vì sao vậy? Năm nhãn, sáu thần thông; cái tách rời năm nhãn, cái tách rời sáu thần thông; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là năm nhãn, chẳng phải là sáu thần thông. Nó cũng chẳng phải tách rời năm nhãn, chẳng phải tách rời sáu thần thông. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là năm nhãn, chẳng phải là sáu thần thông, cũng chẳng phải tách rời năm nhãn, chẳng phải tách rời sáu thần thông. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong năm nhãn, không nên tìm trong sáu thần thông. Không nên tìm ở chỗ tách rời năm nhãn, không nên tìm ở chỗ tách rời sáu thần thông.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lý, điều gì không hợp lý, biết rõ nghiệp và quả báo...). Không nên tìm trong các phẩm chất sau:
- bốn vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng);
- bốn vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và tài diễn giải thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết);
- đại từ (lòng thương lớn ban vui cho chúng sinh);
- đại bi (lòng thương lớn cứu khổ cho chúng sinh);
- đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an vui);
- đại xả (sự buông xả lớn, đối xử bình đẳng với tất cả);
- mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với người khác).
Không nên tìm ở chỗ tách rời mười lực của Phật. Không nên tìm ở chỗ tách rời bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.
Vì sao vậy? Mười lực của Phật; bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; cái tách rời mười lực của Phật; cái tách rời bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là mười lực của Phật. Nó chẳng phải là bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Nó chẳng phải tách rời mười lực của Phật, chẳng phải tách rời bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là mười lực của Phật, chẳng phải là bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Nó cũng chẳng phải tách rời mười lực của Phật, chẳng phải tách rời bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong mười lực của Phật, không nên tìm trong bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật. Không nên tìm ở chỗ tách rời mười lực của Phật, không nên tìm ở chỗ tách rời bốn vô sở úy cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót, luôn nhớ rõ mọi việc nên làm). Không nên tìm trong hằng trụ xả tính (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản, không vướng mắc). Không nên tìm ở chỗ tách rời vô vong thất pháp. Không nên tìm ở chỗ tách rời hằng trụ xả tính.
Vì sao vậy? Vô vong thất pháp; hằng trụ xả tính; cái tách rời vô vong thất pháp; cái tách rời hằng trụ xả tính; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là vô vong thất pháp, chẳng phải là hằng trụ xả tính. Nó cũng chẳng phải tách rời vô vong thất pháp, chẳng phải tách rời hằng trụ xả tính. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là vô vong thất pháp, chẳng phải là hằng trụ xả tính, cũng chẳng phải tách rời vô vong thất pháp, chẳng phải tách rời hằng trụ xả tính. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong vô vong thất pháp, không nên tìm trong hằng trụ xả tính. Không nên tìm ở chỗ tách rời vô vong thất pháp, không nên tìm ở chỗ tách rời hằng trụ xả tính.
Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nhất thiết trí (trí biết một cách tổng quát rằng mọi pháp đều là không). Không nên tìm trong đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành khác nhau để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi dáng vẻ, mọi chi tiết của tất cả các pháp, tức trí tuệ viên mãn của Phật). Không nên tìm ở chỗ tách rời nhất thiết trí. Không nên tìm ở chỗ tách rời đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.
Vì sao vậy? Nhất thiết trí; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cái tách rời nhất thiết trí; cái tách rời đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; Bồ-tát Ma-ha-tát; Bát-nhã ba-la-mật-đa; và cả việc tìm kiếm — tất cả những thứ ấy đều chẳng phải tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Chẳng phải có sắc, cũng chẳng phải không có sắc. Chẳng phải có thể thấy được, cũng chẳng phải không thể thấy được. Chẳng phải có đối ngại, cũng chẳng phải không có đối ngại. Tất cả cùng một tướng, tức là vô tướng.
Vì cớ gì? Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nhất thiết trí, chẳng phải là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Nó cũng chẳng phải tách rời nhất thiết trí, chẳng phải tách rời đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Vì tất cả những thứ ấy đều không có thực thể, không thể nắm bắt được. Do không có thực thể, không thể nắm bắt được, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành chẳng phải là nhất thiết trí, chẳng phải là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Nó cũng chẳng phải tách rời nhất thiết trí, chẳng phải tách rời đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành không nên tìm trong nhất thiết trí, không nên tìm trong đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Không nên tìm ở chỗ tách rời nhất thiết trí, không nên tìm ở chỗ tách rời đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí."
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ chín mươi bốn (hết).
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ chín mươi lăm.
Pháp sư Tam tạng (danh hiệu dành cho vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video