Hội thứ nhất, phẩm Răn Dạy và Chỉ Dạy, phẩm thứ bảy, phần thứ sáu.
Lại nữa, Thiện Hiện (tên dịch nghĩa của Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không)! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn: người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh, đã đạt địa vị cao), ý ông nghĩ thế nào? Chân như (bản chất chân thật, vốn như thế, không thay đổi của mọi sự vật, vượt ngoài mọi khái niệm) của thập lực của Phật (mười trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có, như biết rõ điều gì hợp lẽ hay không hợp lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn (Đấng được đời tôn kính, danh hiệu của Phật), không phải. Chân như của tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi: bốn sự tự tin trọn vẹn của Phật khi thuyết pháp, là tự tin đã giác ngộ hoàn toàn, đã dứt sạch phiền não, đã chỉ rõ những chướng ngại trên đường tu, đã chỉ rõ con đường thoát khổ), tứ vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và diễn đạt không ngăn ngại: thông suốt về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, và nói năng lưu loát) và mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có, không chung với các hàng khác) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của thập lực của Phật là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Trong chân như của thập lực của Phật có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong chân như của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thập lực của Phật chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của thập lực của Phật mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ thế nào? Chân như của đại từ (lòng thương lớn, muốn đem niềm vui đến cho mọi chúng sinh) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Chân như của đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu mọi chúng sinh thoát khổ), đại hỷ (niềm vui lớn, vui mừng trước hạnh phúc của chúng sinh), đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với mọi chúng sinh, không thiên vị, không vướng mắc) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của đại từ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của đại bi, đại hỷ, đại xả là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Trong chân như của đại từ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong chân như của đại bi, đại hỷ, đại xả có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của đại từ chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của đại bi, đại hỷ, đại xả chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của đại từ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của đại bi, đại hỷ, đại xả mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ thế nào? Chân như của ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm thân thể tốt đẹp nổi bật của bậc đại nhân, tức của Phật) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Chân như của tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm theo ba mươi hai tướng ấy) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của ba mươi hai tướng đại nhân là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của tám mươi vẻ đẹp phụ là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Trong chân như của ba mươi hai tướng đại nhân có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong chân như của tám mươi vẻ đẹp phụ có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của ba mươi hai tướng đại nhân chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tám mươi vẻ đẹp phụ chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của ba mươi hai tướng đại nhân mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của tám mươi vẻ đẹp phụ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ thế nào? Chân như của pháp không quên mất (khả năng ghi nhớ luôn rõ ràng, không bao giờ quên lãng hay sai sót) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Chân như của tính luôn an trú trong xả (tâm luôn bình thản, buông xả, không dao động trước mọi cảnh) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của pháp không quên mất là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của tính luôn an trú trong xả là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Trong chân như của pháp không quên mất có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong chân như của tính luôn an trú trong xả có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của pháp không quên mất chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tính luôn an trú trong xả chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của pháp không quên mất mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của tính luôn an trú trong xả mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có.
Lại nữa, Thiện Hiện! Cái gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát, ý ông nghĩ thế nào? Chân như của nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả các pháp đều là không) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Chân như của đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành và sự khác biệt của chúng, để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật biết trọn vẹn mọi pháp, cả bản chất chung lẫn từng nét riêng) chính là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của nhất thiết trí là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Cái khác với chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không phải. Trong chân như của nhất thiết trí có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhất thiết trí chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của nhất thiết trí mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có. Lìa chân như của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà có Bồ-tát Ma-ha-tát chăng? – Bạch Thế Tôn, không có.
Khi ấy, Phật bảo Cụ thọ (cách gọi tôn kính dành cho vị tỳ-kheo có đức hạnh, nghĩa là bậc có đủ tuổi thọ của đời sống tâm linh) Thiện Hiện: "Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của sắc (thân thể và mọi thứ vật chất có hình tướng) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của thọ (cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung, đặt tên), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, quyết định), thức (sự nhận biết phân biệt) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của sắc chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của sắc có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của thọ, tưởng, hành, thức có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sắc; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thọ, tưởng, hành, thức; chẳng phải lìa chân như của sắc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của thọ, tưởng, hành, thức mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?"
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả sắc, hay thọ, tưởng, hành, thức còn rốt ráo không thể nắm bắt được (hoàn toàn không tìm thấy có thật), vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của sắc và chân như của thọ, tưởng, hành, thức. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của sắc chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của thọ, tưởng, hành, thức chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của sắc là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của thọ, tưởng, hành, thức là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của sắc có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của thọ, tưởng, hành, thức có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sắc; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thọ, tưởng, hành, thức; lìa chân như của sắc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của thọ, tưởng, hành, thức mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa để nhận thức phát sinh) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân thể, nơi cảm nhận đụng chạm), ý xứ (tâm ý) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhãn xứ chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nhãn xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn xứ; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; chẳng phải lìa chân như của nhãn xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả nhãn xứ, hay nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của nhãn xứ và chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của nhãn xứ chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhãn xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nhãn xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn xứ; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ; lìa chân như của nhãn xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của sắc xứ (hình dáng, màu sắc, tức đối tượng của mắt) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị nếm), xúc xứ (những gì thân cảm nhận khi đụng chạm), pháp xứ (đối tượng của tâm ý như ý niệm, hiện tượng tâm lý) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của sắc xứ chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của sắc xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sắc xứ; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; chẳng phải lìa chân như của sắc xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả sắc xứ, hay thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của sắc xứ và chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của sắc xứ chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của sắc xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của sắc xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sắc xứ; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ; lìa chân như của sắc xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của nhãn giới (con mắt, xét như một trong mười tám yếu tố cấu thành mọi kinh nghiệm nhận biết) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của nhĩ giới (tai), tỷ giới (mũi), thiệt giới (lưỡi), thân giới (thân), ý giới (tâm ý) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhãn giới chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nhãn giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn giới; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; chẳng phải lìa chân như của nhãn giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả nhãn giới, hay nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của nhãn giới và chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của nhãn giới chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhãn giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nhãn giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn giới; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới; lìa chân như của nhãn giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của sắc giới (ở đây là hình dáng, màu sắc, đối tượng của mắt, xét như một trong mười tám yếu tố cấu thành kinh nghiệm nhận biết; không phải cõi Sắc giới) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của thanh giới (âm thanh), hương giới (mùi), vị giới (vị nếm), xúc giới (cảm giác đụng chạm), pháp giới (đối tượng của tâm ý) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của sắc giới chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của sắc giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sắc giới; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; chẳng phải lìa chân như của sắc giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả sắc giới, hay thanh, hương, vị, xúc, pháp giới còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của sắc giới và chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của sắc giới chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của sắc giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của sắc giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của sắc giới; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới; lìa chân như của sắc giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của thanh, hương, vị, xúc, pháp giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của nhãn thức giới (cái biết phát sinh qua mắt, tức sự thấy) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của nhĩ thức giới (cái biết qua tai), tỷ thức giới (cái biết qua mũi), thiệt thức giới (cái biết qua lưỡi), thân thức giới (cái biết qua thân), ý thức giới (cái biết của tâm ý) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhãn thức giới chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nhãn thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn thức giới; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; chẳng phải lìa chân như của nhãn thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả nhãn thức giới, hay nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của nhãn thức giới và chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của nhãn thức giới chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhãn thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nhãn thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn thức giới; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới; lìa chân như của nhãn thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa con mắt, hình sắc và cái biết qua mắt) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của nhĩ xúc, tỷ xúc, thiệt xúc, thân xúc, ý xúc (sự gặp gỡ tương tự nơi tai, mũi, lưỡi, thân, tâm ý) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhãn xúc chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nhãn xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn xúc; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; chẳng phải lìa chân như của nhãn xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả nhãn xúc, hay nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của nhãn xúc và chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của nhãn xúc chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhãn xúc là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nhãn xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhãn xúc; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc; lìa chân như của nhãn xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra (những cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ phát sinh nhờ điều kiện là sự tiếp xúc nơi mắt) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; chẳng phải lìa chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, hay các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra và chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra; lìa chân như của các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của các thọ do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của thủy giới (yếu tố nước, tính ướt và kết dính), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của địa giới chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của địa giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của địa giới; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; chẳng phải lìa chân như của địa giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả địa giới, hay thủy, hỏa, phong, không, thức giới còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của địa giới và chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của địa giới chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của địa giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của địa giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của địa giới; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới; lìa chân như của địa giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của thủy, hỏa, phong, không, thức giới mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của nhân duyên (loại điều kiện đóng vai trò nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của đẳng vô gián duyên (điều kiện là niệm tâm trước vừa diệt, nối liền không gián đoạn, mở đường cho niệm tâm sau sinh ra), sở duyên duyên (điều kiện là đối tượng mà tâm hướng tới nhận biết), tăng thượng duyên (mọi điều kiện còn lại có tác dụng hỗ trợ hoặc không ngăn cản sự vật sinh ra) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhân duyên chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nhân duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhân duyên; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; chẳng phải lìa chân như của nhân duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả nhân duyên, hay đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của nhân duyên và chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của nhân duyên chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nhân duyên là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nhân duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nhân duyên; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên; lìa chân như của nhân duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của các pháp do duyên sinh ra (mọi sự vật, hiện tượng sinh ra nhờ các điều kiện hợp lại) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của các pháp do duyên sinh ra chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của các pháp do duyên sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của các pháp do duyên sinh ra; chẳng phải lìa chân như của các pháp do duyên sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả các pháp do duyên sinh ra còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của các pháp do duyên sinh ra. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của các pháp do duyên sinh ra chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của các pháp do duyên sinh ra là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của các pháp do duyên sinh ra có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của các pháp do duyên sinh ra; lìa chân như của các pháp do duyên sinh ra mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật; khâu đầu tiên trong chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của hành (những hành động tạo nghiệp do mê muội), thức (thức tâm đi vào đời sống mới), danh sắc (thân và tâm lúc mới hình thành), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc với đối tượng), thọ (cảm giác), ái (ham muốn, khao khát), thủ (bám giữ), hữu (sức nghiệp hình thành đời sống kế tiếp), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của vô minh chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của hành cho đến lão tử chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của vô minh có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của hành cho đến lão tử có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của vô minh; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của hành cho đến lão tử; chẳng phải lìa chân như của vô minh mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của hành cho đến lão tử mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả vô minh, hay hành cho đến lão tử còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của vô minh và chân như của hành cho đến lão tử. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của vô minh chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của hành cho đến lão tử chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của vô minh là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của hành cho đến lão tử là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của vô minh có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của hành cho đến lão tử có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của vô minh; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của hành cho đến lão tử; lìa chân như của vô minh mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của hành cho đến lão tử mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: hạnh tu hoàn thiện, đưa người tu sang bờ giải thoát; bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới hạnh trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn chịu, không giận hờn trước nghịch cảnh), tinh tấn ba-la-mật-đa (siêng năng không lười mỏi), tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định, giữ tâm lặng yên chuyên chú), bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ tính không của mọi pháp) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của bố thí ba-la-mật-đa chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của bố thí ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bố thí ba-la-mật-đa; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; chẳng phải lìa chân như của bố thí ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả bố thí ba-la-mật-đa, hay tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của bố thí ba-la-mật-đa và chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của bố thí ba-la-mật-đa chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của bố thí ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của bố thí ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bố thí ba-la-mật-đa; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; lìa chân như của bố thí ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của nội không (các giác quan bên trong là không, không có tự tính cố định) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương không gian rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do điều kiện tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do điều kiện tạo thành cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có khởi đầu và kết thúc nên là không), tán không (các pháp vốn tan rã, không có gì để buông bỏ, nên là không), vô biến dị không (cái được cho là không thay đổi cũng là không), bản tính không (bản tính vốn là không), tự tướng không (nét đặc trưng riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (nét chung của các pháp cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (cái không có tự tính là không), tự tính không (tự tính là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nội không chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của nội không có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nội không; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không; chẳng phải lìa chân như của nội không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả nội không, hay ngoại không cho đến vô tính tự tính không còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của nội không và chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của nội không chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của nội không là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của nội không có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của nội không; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không; lìa chân như của nội không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của ngoại không cho đến vô tính tự tính không mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm giác, quán tâm, quán các pháp) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh được tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng của định lực và thần thông: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ của sự tu: lòng tin, sự siêng năng, sự tỉnh giác, sự định tâm, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc rễ ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, nói năng đúng, hành động đúng, sinh sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định tâm đúng) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tứ niệm trụ chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của tứ niệm trụ có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tứ niệm trụ; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; chẳng phải lìa chân như của tứ niệm trụ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả tứ niệm trụ, hay tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của tứ niệm trụ và chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của tứ niệm trụ chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tứ niệm trụ là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của tứ niệm trụ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tứ niệm trụ; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi; lìa chân như của tứ niệm trụ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của khổ thánh đế (chân lý cao quý về sự khổ: đời sống trong vòng sinh tử vốn mang tính khổ) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến chấm dứt khổ) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của khổ thánh đế chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tập, diệt, đạo thánh đế chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của khổ thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của tập, diệt, đạo thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của khổ thánh đế; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tập, diệt, đạo thánh đế; chẳng phải lìa chân như của khổ thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của tập, diệt, đạo thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả khổ thánh đế, hay tập, diệt, đạo thánh đế còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của khổ thánh đế và chân như của tập, diệt, đạo thánh đế. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của khổ thánh đế chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tập, diệt, đạo thánh đế chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của khổ thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tập, diệt, đạo thánh đế là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của khổ thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của tập, diệt, đạo thánh đế có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của khổ thánh đế; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tập, diệt, đạo thánh đế; lìa chân như của khổ thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của tập, diệt, đạo thánh đế mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định, từ thô đến tế, thuộc cõi Sắc – cõi của những vị trời có thân vi tế, đã lìa dục vọng thô) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả trải đến vô số chúng sinh) và tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc: định thấy không gian vô biên, định thấy thức vô biên, định thấy không có gì cả, định chẳng phải có tưởng chẳng phải không có tưởng) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tứ tĩnh lự chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của tứ tĩnh lự có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tứ tĩnh lự; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; chẳng phải lìa chân như của tứ tĩnh lự mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả tứ tĩnh lự, hay tứ vô lượng, tứ vô sắc định còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của tứ tĩnh lự và chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của tứ tĩnh lự chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tứ tĩnh lự là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của tứ tĩnh lự có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tứ tĩnh lự; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định; lìa chân như của tứ tĩnh lự mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp tâm thoát khỏi sự trói buộc vào hình sắc và các tầng định) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng hình sắc), cửu thứ đệ định (chín tầng định tiến lên theo thứ tự liền nhau: bốn thiền, bốn định vô sắc và định diệt hết cảm giác cùng tưởng), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng – đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, không gian, thức – trùm khắp mọi nơi) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của bát giải thoát chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của bát giải thoát có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bát giải thoát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; chẳng phải lìa chân như của bát giải thoát mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả bát giải thoát, hay bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của bát giải thoát và chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của bát giải thoát chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của bát giải thoát là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của bát giải thoát có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bát giải thoát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; lìa chân như của bát giải thoát mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của không giải thoát môn (cửa giải thoát quán thấy mọi pháp đều không, không có tự tính) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán thấy mọi pháp không có hình tướng nào để nắm giữ) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu, không tạo tác vì ham muốn) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của không giải thoát môn chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của không giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của không giải thoát môn; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; chẳng phải lìa chân như của không giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả không giải thoát môn, hay vô tướng, vô nguyện giải thoát môn còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của không giải thoát môn và chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của không giải thoát môn chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của không giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của không giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của không giải thoát môn; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; lìa chân như của không giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Lại nữa, Thiện Hiện! Ông thấy theo nghĩa gì mà nói rằng: chân như của đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: năng lực ghi nhớ và gìn giữ trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tam-ma-địa môn (các pháp môn định: trạng thái tâm chuyên chú, vững vàng vào một đối tượng) chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của đà-la-ni môn chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tam-ma-địa môn chẳng phải là Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của đà-la-ni môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong chân như của tam-ma-địa môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của đà-la-ni môn; chẳng phải trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tam-ma-địa môn; chẳng phải lìa chân như của đà-la-ni môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; chẳng phải lìa chân như của tam-ma-địa môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát?
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn! Ngay cả đà-la-ni môn, hay tam-ma-địa môn còn rốt ráo không thể nắm bắt được, vì tự tính của chúng vốn chẳng có; huống chi lại có chân như của đà-la-ni môn và chân như của tam-ma-địa môn. Chân như này đã chẳng có, thì làm sao có thể nói: chân như của đà-la-ni môn chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; chân như của tam-ma-địa môn chính là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của đà-la-ni môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; cái khác với chân như của tam-ma-địa môn là Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của đà-la-ni môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong chân như của tam-ma-địa môn có Bồ-tát Ma-ha-tát; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của đà-la-ni môn; trong Bồ-tát Ma-ha-tát có chân như của tam-ma-địa môn; lìa chân như của đà-la-ni môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát; lìa chân như của tam-ma-địa môn mà có Bồ-tát Ma-ha-tát."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (bộ kinh lớn về trí tuệ thấy rõ tính không, đưa người tu sang bờ giải thoát), quyển thứ mười sáu.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ mười bảy.
Tam Tạng pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (vị cao tăng nổi tiếng đời Đường, Trung Quốc, từng sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video